Ludwig Wittgenstein, «Remarks on Frazer s Golden Bough», Philosophical Occasions, µορφή Remarks on Frazer s Golden Bough, Doncaster 1979.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ludwig Wittgenstein, «Remarks on Frazer s Golden Bough», Philosophical Occasions, µορφή Remarks on Frazer s Golden Bough, Doncaster 1979."

Transcript

1 Ο ΒΙΒΛΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟ ΟΞΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ (Ιερουργείν το Ευαγγέλιον. Η Αγία Γραφή στην Ορθόδοξη Λατρεία. Πρακτικά Ε Πανελληνίου Λειτουργικού Συµποσίου Στελεχών Ιερών Μητροπόλεων, Ποιµαντική Βιβλιοθήκη 10, Αθήνα 2004, σελ.35-66) Πέτρος Βασιλειάδης Εισαγωγικά Η σπουδαιότητα της Αγίας Γραφής, καθώς και o ρόλος και η αυθεντία της, στην καθ ηµάς Ανατολή, κυρίως όµως στην ορθόδοξη λατρεία, συνιστούν ένα από τα πιο αµφιλεγόµενα και συνάµα ακανθώδη προβλήµατα, που πολύ συχνά απασχολούν σοβαρά τους ιθύνοντες της ορθόδοξης Εκκλησίας. Τόσο αυτούς που πασχίζουν να δώσουν στον κόσµο µια γνήσια ορθόδοξη µαρτυρία, όσο και εκείνους που επιχειρούν να διατυπώσουν µια πραγµατικά ορθόδοξη θεολογία. Είναι δηλαδή πρόβληµα ερµηνευτικό, αλλά συγχρόνως και ιεραποστολικό. Το πρόβληµα των σχέσεων Αγίας Γραφής-Λειτουργίας, ή ευρύτερα η διαλεκτική µυστηρίου-λόγου, ανάγεται στις αρχές της νεωτερικότητας. 1 Στην επιστηµονική κοινότητα εξεταζόταν πάντα στα πλαίσια της εγελιανής µε την ευρύτερη έννοια ανάλυσης της ιστορίας. Σύµφωνα µε την ανάλυση αυτή, η ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι παρά το πεδίο διαµάχης τριών αντικρουόµενων αντιλήψεων για τη ζωή και την εν γένει πραγµατικότητα: της µαγείας, της θρησκείας και της επιστήµης. µιας διαµάχης, η οποία µαρτυρεί τη σταδιακή βελτίωση του ανθρωπίνου πνεύµατος, καθώς οι υποδεέστερες εκφράσεις η µαγεία δηλαδή και η θρησκεία, που κατά κύριο λόγο εκφράζεται τελετουργικά και µυστηριακά υποχωρούν (κατά Έγελον και συµπάσα τη χορεία των νεωτερικών φιλοσόφων, ιστορικών της θρησκείας και επιστηµόνων) µπροστά στην ανωτερότητα της επιστήµης. Ο διάσηµος µάλιστα ανθρωπολόγος Frazer στο έργο του Ο Χρυσός Κλώνος 2 διατύπωσε την άποψη, που δυστυχώς είχε γίνει παλαιότερα αξίωµα στις ανθρωπιστικές επιστήµες, ότι οι µαγικο-θρησκευτικές και µυστηριακές απόψεις και θεωρίες δεν είναι παρά εσφαλµένες υποθέσεις και πως οι λατρευτικές τελετές αποτελούν απέλπιδες και απεγνωσµένες προσπάθειες να δώσουν λύση στα φυσικά και µεταφυσικά φαινόµενα, χαρακτηρίζοντας τις θρησκευτικές µυστηριακές τελετές πρωτόγονη επιστήµη. 3 1 Για τη σχέση νεωτερικότητας-µετανεωτερικότητας, αλλά και χριστιανισµού-νεωτερικότητας βλ. τη µελέτη µου Μετανεωτερικότητα και Εκκλησία. Η πρόκληση της Ορθοδοξίας, Αθήνα Το µνηµειώδες έργο του James George Frazer, The Golden Bough: A Study in Magic and Religion πρωτοδηµοσιεύτηκε το 1922 (New York) και µεταφράστηκε στα ελληνικά στη συντοµευµένη του έκδοση από τις εκδόσεις «Εκάτη» το Στις απόψεις του Frazer σε σύγκριση µε εκείνες του Wittgenstein ενδιαφέρουσα είναι η πρόσφατη αντιπαράθεση των Brian R. Clark, («Wittgenstein and Magic», στο R. L. Arrington-M. Addis

2 Οι απόψεις αυτές έγιναν καθολικά αποδεκτές στο χώρο της επιστήµης (academia), µε τους θεολόγους να βρίσκονται σε θέση άµυνας, κρατώντας µιαν απολογητική στάση, χωρίς όµως να είναι σε θέση να διατυπώσουν αξιόπιστη και πειστική επιστηµονικά εναλλακτική πρόταση. Όλα αυτά µέχρι και αρκετά πρόσφατα, στα τέλη του περασµένου (20 ου µ.χ.) αι., όταν ο Ludwig Wittgenstein στη µελέτη του µε τίτλο «Παρατηρήσεις στο Χρυσό Κλώνο του Frazer» 4 ανέτρεψε πλήρως τις νεωτερικές περί θρησκείας και µυστηρίου απόψεις, αποκαθιστώντας την από αρχαιοτάτων χρόνων σπουδαιότητα του τελετουργικού, καθώς και την «εκφραστική» δυναµική των µυστηριακών τελετών. Έτσι έπαψε να ισχύει στην επιστηµονική κοινότητα η αντίληψη ότι «οι µυστηριακές τελετές είναι απόρροια πρωτόγονων ή ελαττωµατικών πεποιθήσεων και πιστεύω», και έγινε βαθµιαία δεκτό ότι προέρχονται από την ανάγκη της πιστεύουσας κοινότητας, όχι να εξηγήσει, αλλά να εκφράσει κάτι το µοναδικό, την εµπειρία του βιώµατος εδώ και τώρα (έστω και προληπτικά) της Βασιλείας του Θεού. 5 Σ αυτή την περιρρέουσα ατµόσφαιρα εξεταζόταν µέχρι σήµερα σε ολόκληρο το χριστιανικό κόσµο και φυσικά µέχρις ενός σηµείου και στην ορθόδοξη θεολογία η διαλεκτική σχέση Αγίας Γραφής-χριστιανικής λατρείας, µε την Αγία Γραφή, τα βιβλικά αναγνώσµατα, το κήρυγµα, το Μυστήριο του Λόγου, στη Θεία Ευχαριστία να εκπροσωπούν το έλλογο τµήµα της χριστιανικής λατρείας. Η συνειδητή επιλογή το 2003 του κεντρικού θέµατος του Ε λειτουργικού συνεδρίου της Εκκλησίας της Ελλάδος «Ιερουργείν το Ευαγγελιον» σηµατοδοτεί τη νέα αυτή προοπτική. Στη συνέχεια θα επιχειρήσω να παρουσιάσω τις διάφορες θέσεις, που εκφράστηκαν για την Αγία Γραφή καθ εαυτήν, κυρίως όµως σε σχέση µε την ορθόδοξη λατρεία. Θα περιοριστώ στις θέσεις που εκφράστηκαν και διατυπώθηκαν κυρίως σε διορθόδοξο επίπεδο, και φυσικά θα αναφερθώ στους λόγους και τα αίτια, που οδήγησαν στη διαµόρφωση των συγκεκριµένων αυτών θέσεων. Παράλληλα θα προσπαθήσω να παρουσιάσω αναλυτικότερα το βιβλικό χαρακτήρα της ορθόδοξης λατρείας, µια και η τελευταία, όπως θα δούµε στη συνέχεια, θεωρείται στους ευρύτερους θεολογικούς κύκλους της ορθοδοξίας το χαρακτηριστικό κριτήριο και η βασικότερη παράµετρος της ορθοδοξίας. 6 Με τα όσα βέβαια εν συντοµία ανέφερα στις (εκδ.), Wittgenstein and Philosophy of Religion, London 2001, σελ. 12εξ) και D. Z. Phillips («Wittgenstein, Wittgensteinianism, and Magic: A Philosophical Tragedy?», Religious Studies 39 (2003), σελ ). Βλ. Επίσης την απάντηση του Clark («Response to Phillips», Religious Studies 39 (2003), σελ Ludwig Wittgenstein, «Remarks on Frazer s Golden Bough», Philosophical Occasions, Cambridge 1992 (έκδοση των James Klagge και Alfred Nordmann), σελ , και σε αυτόνοµη µορφή Remarks on Frazer s Golden Bough, Doncaster Είναι αυτονόητο ότι «εκφραστική» κατανόηση των µυστηρίων, χωρίς να απορρίπτει τη «λογική» τους δοµή, τοποθετεί το κέντρο βάρους στη «δοξολογική» τους υπόσταση, την «εκκλησιολογική» (και ως εκ τούτου «σχεσιακή») διάσταση, µε έµφαση στην έννοια της «κοινωνίας». 6 Η οπτική γωνία από την οποία επέλεξα να εξετάσω το θέµα, είναι οπωσδήποτε περιορισµένη, µια και αναφέρεται στις γενικότερες «αναζητήσεις» σε ευρύτερο ορθόδοξο επίπεδο, αφήνοντας αναγκαστικά απ' έξω τις διάφορες απόψεις ή τάσεις, που αναπτύχθηκαν σε προσωπικό ή κάπως περιορισµένο τοπικό επίπεδο. Για τη γενικότερη θεώρηση της Βίβλου από τη σύγχρονη ορθόδοξη βιβλική επιστήµη και τη σχετική διάκριση ανάµεσα στην «ελληνική» και στη «ρωσική» σχολή βλ. µεταξύ άλλων την εργασία µου

3 προηγούµενες παραγράφους είναι αυτονόητο ότι θα αναφερθώ και στο θέµα της ιδιαιτερότητας της «ευχαριστιακής» (µε άλλα λόγια «κοινοτικής» και όχι «νοησιαρχικής», και κατά συνέπεια «ατοµοκεντρικής») κατανόησης της Αγίας Γραφής στην ορθόδοξη θεολογία και ζωή. 7 Πριν, όµως, προχωρήσω στην παραπάνω διαπραγµάτευση, θεωρώ ότι µερικές προκαταρκτικές παρατηρήσεις είναι απόλυτα αναγκαίες, προκειµένου να κατανοηθεί καλύτερα το υπό εξέταση θέµα: 1. Μέχρι και τον 19 ο αι., και για ένα πάρα πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα, το σύνολο σχεδόν των ορθοδόξων ανατολικών Εκκλησιών βρισκόταν κάτω από ισλαµική κατοχή της µιας ή της άλλης µορφής. Αυτό είχε σαν συνέπεια η θεολογική προσφορά της ορθοδοξίας στον τοµέα της αναδίφησης στα θέµατα και προβλήµατα της Αγίας Γραφής να είναι, όπως είναι φυσικό, πολύ περιορισµένη. Το κύριο µέληµα της Εκκλησίας στην Ανατολή, σε αντίθεση προς τη ύση και ιδίως τον Προτεσταντικό Χριστιανισµό, ήταν η διατήρηση της πίστης, όπως αυτή παραδόθηκε κατά τη µακραίωνη ιστορία του Βυζαντίου και κυρίως όπως αυτή διαµορφώθηκε κατά τη χρυσή εποχή του Χριστιανισµού. Και η διατήρηση αυτή δε θα µπορούσε να επιτευχθεί µε πιο επιτυχηµένο τρόπο παρά µέσα στα πλαίσια της Oρθόδοξης λατρείας Το πρίσµα, µέσα από το οποίο εξετάστηκε η Αγία Γραφή κατά το παρελθόν, και ιδίως από τα διάφορα δογµατικά εγχειρίδια, προδίδει έντονο σχολαστικό χρωµατισµό, κάτι δηλ. ξένο προς την ορθόδοξη πατερική διδασκαλία. Καθορίζοντας την Αγία Γραφή ως µια από τις πηγές της θείας αποκαλύψεως, 9 η Ορθόδοξη θεολογία µέχρι και τα µέσα του περασµένου αι. άθελά της περιεπλάκη στη σχολαστική διαµάχη µεταξύ Ρωµαιοκαθολικισµού και Προτεσταντισµού. 'Έτσι ούτε να συµβάλει αποφασιστικά στο διαχριστιανικό διάλογο µπόρεσε, ούτε να βοηθήσει την Ορθόδοξη Εκκλησία στην καθηµερινή της ζωή κατάφερε. Αλλά κι όταν υποστήριζε θέσεις σαφώς ευεργετικές για το πλήρωµα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως π.χ. στην περίπτωση αναγκαιότητας της µετάφρασης της Αγίας Γραφής, συνάντησε σθεναρή αντίδραση από αντιδραστικούς κύκλους ποικίλης προέλευσης. 10 «Βιβλική κριτική και Ορθοδοξία», Βιβλικές Ερµηνευτικές Μελέτες, ΒΒ 6 Εκδόσεις Πουρνάρας: Θεσσαλονίκη1988, σελ. 49εξ. 7 Τις απόψεις µου αυτές τις εξέθεσα πρόσφατα και σε διαχριστιανικά fora (πρβλ. τη µελέτη µου Τhe Canon of the Bible: Or the Authority of Scripture from an Orthodox Perspective, L' autorité de l'écriture, sous la direction de J.-M. Poffet, Paris 2002, σελ Βλ. J. Meyendorff, «The Liturgy: Α Lead to the Mind of Worldwide Orthodox»,. Κωνσταντέλου (έκδ.), Orthodox Theology and Diakonia. Trends and Prospects. Τιµητικός τόµος στον Αρχιεπίσκοπο Β. και Ν. Αµερικής κ. Ιάκωβο, Βοστώνη 1981, σελ , ιδιαίτερα σελ. 80. Η ερµηνεία αυτή της Ορθόδοξης χριστιανικής λατρείας ως συµβολή, ανάµεσα στα άλλα, στη διατήρηση της χριστιανικής πίστεως είναι ευρύτατα διαδεδοµένη ακόµη και µεταξύ ετεροδόξων. 9 Βλ. π.χ. Χρ. Ανδρούτσου, ογµατική της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, Αθήνα 1907, σελ. 3εξ. 10 Για τις διάφορες δυνάµεις που έδρασαν καταλυτικά στη διαµόρφωση της στάσης της ελληνόφωνης Ορθοδοξίας στο ζήτηµα της µετάφρασης της Γραφής στη νεοελληνική, και πιο συγκεκριµένα του Οικουµενικού Πατριαρχείου και της Ελλαδικής Εκκλησίας, βλ, µεταξύ άλλων Ε.Ι.Κωνσταντινίδη, Τα Ευαγγελικά, Το πρόβληµα της µεταφράσεως της Αγίας Γραφής εις την νεοελληνικήv και τα αιµατηρά γεγονότα του 1901, Αθήνα και Γ..Μεταλληνού, Το ζήτηµα της µεταφράσεως της Αγίας Γραφής εις την vεοελληνικήv κατά τον ΙΘ αι., Αθήνα Στα έργα αυτά αναλύεται διεξοδικά ο

4 3. Οι περισσότερες θεολογικές σχολές, µε τις οποίες από τα µέσα του 19 ου αι. επιχειρήθηκε η αναζωπύρωση της ορθόδοξης θεολογίας, οργανώθηκαν σε σχολαστικά πρότυπα. Αυτό είχε ως αποτέλεσµα η θεολογική επιστήµη να µη µπορέσει να έχει την ανάλογη επίδραση στην εκκλησιαστική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μάλιστα σε θέµατα Αγίας Γραφής τα βιβλικά τµήµατα των θεολογικών σχολών, οι οργανώσεις 11 και οι διάφορες βιβλικές κινήσεις 12 δεν µπόρεσαν παρά τις καλές και ειλικρινείς τους προθέσεις να βοηθήσουν την Ορθοδοξία (ιδιαίτερα τα κατώτερα λαϊκά της στρώµατα) να βγεί από το τέλµα άγνοιας και αδιαφορίας, που µερικές φορές άγγιζαν τα όρια της θρησκοληψίας και µαγείας. 4. Μέχρι και τις αρχές του 20 ου αι. οι σχετικές απόψεις, ενέργειες, ακόµη και συνοδικές αποφάσεις των διαφόρων ορθοδόξων Εκκλησιών, που αναφέρονταν στην Αγία Γραφή, είχαν τοπικό χαρακτήρα. Αποσκοπούσαν στην αντιµετώπιση συγκεκριµένων τοπικών καταστάσεων και πολλές φορές βρίσκονταν σε χτυπητή αντίθεση µεταξύ τους. 13 'Ετσι µπορούµε δικαιολογηµένα να πούµε, πως οι πρώτες απόπειρες σε ευρύτερο διορθόδοξο επίπεδο για τη διερεύνηση της θέσης της Αγίας Γραφής στην ορθόδοξη θεολογία και κυρίως το βιβλικό χαρακτήρα της ορθόδοξης λατρείας απαντώνται µε την έναρξη του οικουµενικού διαλόγου. Κι αυτό γιατί σταδιακά οι διοµολογιακές συζητήσεις έδωσαν αναγκαστική ώθηση στην ανάπτυξη των διορθοδόξων σχέσεων, 14 που µε τη σειρά τους έγιναν αφορµή να αναπτυχθεί ένα γνήσιο Ορθόδοξο θεολογικό πλαίσιο και ένα γενικότερο consensus στα διάφορα θεολογικά θέµατα, και κυρίως στο θέµα που εξετάζουµε. Αγία Γραφή και λατρεία στη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία Από τις αρχές λοιπόν αυτής της περιόδου και µέχρι σήµερα µπορούµε να διακρίνουµε σε ευρύτερο διορθόδοξο επίπεδο τρία χαρακτηριστικά στάδια προσέγγισης του θέµατος σε ό, τι αφορά στον βιβλικό χαρακτήρα της Ορθόδοξης Λατρείας. Στάδια βέβαια όχι εξέλιξης, αλλά µάλλον αποκρυστάλλωσης, διασάφησης και καθορισµού ενιαίας θεολογικής διατύπωσης. ρόλος, που διαδραµάτισαν ο πολιτικός και ο ετερόδοξος παράγοντας αντίστοιχα. Από την άλλη µεριά η κριτική της εκκλησιαστικής πολιτικής είναι το µόνιµο σχεδόν µοτίβο της εξω-θεολογικής φιλολογίας πάνω στο θέµα αυτό στον τόπο µας. Αυτοκριτική από την πλευρά της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας δυστυχώς δεν έχει ακόµη δει το φως της δηµοσιότητας. 11 Κυρίως η οργάνωση «Ζωή» (αργότερα και ο «Σωτήρ»), που παρά τη σηµερινή τους κατάληξη έδωσαν από την αρχή στις δραστηριότητές τους σαφή βιβλική κατεύθυνση. 12 Πρβλ. τη Βιβλική Εταιρία της 'Αγιας Πετρούπολης, που αργότερα µετατράπηκε σε Ρωσική Βιβλική Εταιρία, Η βιβλική αυτή εταιρία ήταν η µόνη απ' αυτές που η µητρική της, η British and Foreign Bible Society, ενεθάρρυνε µε έντονη ορθόδοξη παρουσία. 13 Πρβλ. π.χ. την εγκύκλιο του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιερεµία Γ' το 1723 για απαγόρευση και αυτής ακόµη της ανάγνωσης της Γραφής, και την επιστολή του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Σωφρονίου Γ' το 1878 για ενθάρρυνση της διάδοσης της Αγίας Γραφής ακόµη και σε µετάφραση. 14 Απτό παράδειγµα η δαιδαλώδης πορεία της ορθόδοξης Εκκλησίας, µέσα από rrειρά ιασκέψεων, Συνδιασκέψεων, Προπαρασκευαστικών Επιτροπών και Προσυνοδικών Συσκέψεων, προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, όπως και η σύγκληση των διεθνών συνεδρίων ορθόδοξης θεολογίας. Και τα δύο ξεπήδησαν από την ανάγκη µιας συνεπούς µαρτυρίας στα πλαίσια της οικουµενικής κίνησης.

5 1. Η Ορθόδοξη αντίδραση στη µονοµερή εξύψωση της Αγίας Γραφής Το πρώτο στάδιο συµπίπτει µε τη σύγκληση του Α' Παγκοσµίου Συνεδρίου «Πίστη και Τάξη», που συνήλθε το 1927 στη Λωζάννη. 15 Επειδή θεωρήθηκε, ότι αποτελεί κοινή κληρονοµιά και θεµέλιο της πίστης όλων των χριστιανών ανεξάρτητα oµoλoγιακών διαφοροποιήσεων, η Αγία Γραφή τέθηκε από την αρχή ως βάση για την αναζήτηση της ενότητας της Εκκλησίας του Χριστού. Σωστή κατά βάση σκέψη και αναπόφευκτη, που όµως δυστυχώς δεν αποδείχτηκε και τόσο ευεργετική. Αυτό κυρίως οφείλεται σε δύο λόγους: (α) Στο αντιβιβλικό κλίµα που είχε δηµιουργηθεί στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στην επιφυλακτική στάση απέναντι στην Αγία Γραφή, που αναγκάστηκε αυτή να πάρει απ' τις αρχές ακόµη του 17ου αι. και συγκέκριµένα επί της Πατριαρχείας του Κυρίλλου Λούκαρη, εξαιτίας της έντονης (προσηλυτιστικής;) δραστηριότητας των διαφόρων προτεσταντικών ιεραποστολικών οµάδων. 16 (β) Στα γεγονότα που άµεσα προηγήθηκαν του Α ' Παγκοσµίου Συνεδρίου «Πίστη και Τάξη». 17 Συγκεκριµένα στην εµµονή κυρίως των ελευθέρων ευαγγελικών Εκκλησιών να τεθεί ως πρωταρχικό και αποκλειστικό κριτήριο και βάση της επιδιωκόµενης ενότητας των Εκκλησιών η Αγία Γραφή. 18 'Εχοντας υπόψη τους δύο αυτούς παράγοντες δεν είναι καθόλου δύσκολο να κατανοήσουµε γιατί η ορθόδοξη θέση απέναντι στη Γραφή υπήρξε µε το δίκιο της τόσο επιφυλακτική. Κάτω από τέτοιες συνθήκες ήταν φυσικό η αντίδραση των ορθόδοξων θεολόγων ήταν απ' την πρώτη στιγµή αποφασιστική. Ο ρώσος ορθόδοξος θεολόγος Nikolaj Glubokovsky µε τη σηµαντικότατη συµβολή στις εργασίες του παραπάνω συνεδρίου, 19 αναφερόµενος σχεδόν αποκλειστικά στη στάση των ελευθέρων ευαγγελικών Εκκλησιών, υποστήριξε µε πειστικότητα πως «η κύρια αιτία της κακοδαιµονίας (των χριστιανών) είναι, ότι έχουν δεχτεί µια µοναδική αυθεντία. την Αγία Γραφή». 20 Η θέση αυτή επικυρώθηκε από το σύνολο των ορθοδόξων και συµπεριελήφθηκε στην Ορθόδοξη ήλωση, που συνόδευε τα πρακτικά και τις αποφάσεις του Συνεδρίου Τελικά η κίνηση αυτή οδήγησε στη δηµιουργία του Παγκοσµίου Συµβουλίου των Εκκλησιών, που ως η ορατή αυτή έκφραση της Οικουµενικής Κίνησης, αποτέλεσε το forum των διορθόδοξων αναζητήσεων, ιδιαίτερα µάλιστα στο θέµα της σχέσης Αγίας Γραφής και Λειτουργίας. 16 Σύντοµη παρουσίαση της κατάστασης κατά τον ΙΖ και ΙΗ αι. στο έργο του Π. Γ..Μεταλληνού, Το ζήτηµα της µεταφράσεως, σελ. 41εξ. 17 Κριτική για την ορθόδοξη συµµετοχή στο Π.Σ.Ε. µε βάση τις καταστατικές και διαδικαστικές αρχές οργάνωσης και λειτουργίας του διατύπωσε πρόσφατα ο π. 1. Ρωµανίδης, The Theologian in the Service of the Church in Ecumenical Dialogue, GOTR 25 (1980), σελ , ιδιαίτερα σελ. 132εξ. Για τη θεολογική θεµελίωση της ορθόδοξης συµµετοχής στην οικουµενική κίνηση βλ. το Πόρισµα της ιορθόδοξης ιάσκεψης του New Valamo το 1977, και την απόφασή της Γ' Προσυνοδικής. 18 Βλ. G.K.Bell -W.L.Robertson, The Church of England and the Free Churches, London «The Church's Message to the World: The Gospel», στην ανθολογία ορθόδοξων οικουµενικών κειµένων, που εξέδωσε ο Κ. Πάτελος µε τίτλο The Orthodox Church in the Ecumenical Movement. Documents and Statements, Geneva 1978, σελ Ν. Glubokovsky, The Church's Message..., σελ «Εµείς οι Ορθόδοξοι δεν µπορούµε να συλλάβουµε την ιδέα µιας ενωµένης Εκκλησίας, στην οποία µερικά µέλη της θα υποστήριζαν, ότι υπάρχει µία µόνο πηγή της θ. αποκαλύψεως, η Αγία Γραφή και τίποτε άλλο». Κ. Πατέλου, The Orthodox Church, σελ. 80. Η άποψη αυτή στερεότυπα σχεδόν

6 Βέβαια ο Glubokovsky, 22 δεν παρέλειψε να τονίσει την ύψιστη σηµασία των βιβλικών αναγνωσµάτων στις ιερές ακολουθίες και του επακολουθούντος κηρύγµατος. 23 Χαρακτήρισε µάλιστα «ασυνήθιστες» και «ανώµαλες» τις περιπτώσεις, κατά τις οποίες «εγκαταλείπεται το κήρυγµα του Λόγου ή επισκιάζεται το κήρυγµα του Ευαγγελίου από την τελετουργική και το µυστικισµό, σε σηµειο να µετατρέπονται οι ιερές ακολουθίες και τα µυστήρια σε µαγικές τελετές». 24 Οι βασικές αυτές θέσεις του Glubokovsky είχαν καταλυτική επίδραση στη µεταγενέστερη ορθόδοξη θεολογική επιχειρηµατολογία, σε σηµείο µάλιστα όλες σχεδόν οι µεταγενέστερες αναφορές σε διορθόδοξο επίπεδο αναφορικά µε τη σχέση Αγίας Γραφής-ορθόδοξης λατρείας να απηχούν τις θέσεις, τα επιχειρήµατα, ακόµη και την ορολογία του Glubokovsky. Στο δεύτερο Παγκόσµιο Συνέδριο «Πίστη και Τάξη», που συνήλθε στο Εδιµβούργο το 1937, η Ορθόδοξη αντιπροσωπεία, παρότι τόνισε «το θεόπνευστο χαρακτήρα της Αγίας Γραφής», 25 έθεσε ως κριτήριο «τη δογµατική διδασκαλία της αρχαίας Εκκλησίας, όπως αυτή παρουσιάζεται στην Αγία Γραφή, στο Σύµβολο της Πίστεως, στις αποφάσεις των Οικουµενικών Συνόδων και στη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας, όπως επίσης και στη λατρεία και ζωή της αδιαίρετης Εκκλησίας». 26 Με τη δήλωση αυτή, που στην ουσία είναι επανάληψη του 19 ου κανόνα της Πενθέκτης Οικουµενικής Συνόδου, 27 η ορθόδοξη αντιπροσωπεία ακολούθησε την πεπατηµένη οδό της βυζαντινής περιόδου, κατά τη διάρκεια της οποίας παρατηρείται κάποια κάµψη σε ουσιαστική βιβλική παραγωγή και κάποια σταδιακή υποβάθµιση του ρόλου, που διαδραµάτιζε η Αγία Γραφή στη ζωή και θεολογία των ορθοδόξων. 28 Χρονολογιιcά το Συνέδριο αυτό συµπίπτει µε το Α' συνέδριο ορθόδοξης θεολογίας, που συνήλθε στην Αθήνα το Στην πρώτη αυτή επίσηµη πανορθόδοξη συνάντηση της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας συντελέστηκε µια αποφασιστιιcή συνόδευε τις θέσεις των ορθόδοξων αντιπροσώπων και επαναλαµβανόταν στις Ορθόδοξες ηλώσεις µέχρι το 1961, χρονολογία κατά την οποία εγκαταλείφθηκε η παραπάνω τακτική. Βλ. π.χ. την Ορθόδοξη ήλωση στη Β' Γενική Συνέλευση του Π.Σ.Ε. το 1954 στο 'Εβανστον, σύµφωνα µε την οποία «η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν µπορεί να δεχτεί, ότι το 'Αγιο Πνεύµα µιλάει σε µας µόνο µέσω της Γραφής. Το 'Αγιο Πνεύµα ζει και µαρτυρεί µέσα σ' όλη την εκκλησιαστική ζωή και εµπειρία. Η Γραφή µας προσφέρεται µέσα στην συνάφεια της αποστολικής παράδοσης, µέσα στην οποία εξάλλου κατέχουµε την αυθεντική ερµηνεία και εξήγηση του λόγου του Θεού» (στο ίδιο, σελ. 94). 22 Ο Glubokovsky κορυφαίος αυτός ορθόδοξος βιβλικός, δυστυχώς είναι ελάχιστα γνωστός στον ελλαδικό χώρο. Από όσο ξέρω σε ελληνική µετάφραση έχουµε µόνο το έργο του: «Το ευαγγέλιον του αποστόλου Παύλου κατά την γένεσιν και την ουσίαν αυτού», Εκκλησία 26 (1906) σελ. 301εξ. 23 Ν. Glubokovsky, «The Church's Message...», σελ Στο ίδιο, σελ Κ. Πατέλου, The Orthodox Church, σελ Στο ίδιο, σελ «Εί γραφικός άνακινηθείη λόγος, µη άλλως τουτον έρµηνευέτωσαν η ως αν οι της Εκκλησίας φωστήρες και διδάσκαλοι των οικείων συγγραµµάτων παρέθεντο» (Γ Α.Ράλλη -Μ. Ποτλή, Σύνταγµα των θείων και ιερών Κανόνων, Β', 1852, σελ. 346). 28 Πολλά έχουν λεχτεί στον ορθόδοξο χώρο για τα αίτια, που συνέβαλαν στο να µετατραπεί σταδιακά η Αγία Γραφή από αφετηρία και πηγή εµπνεύσεως της ορθόδοξης θεολογίας, σε θεραπαινίδα της συστηµατικής θεολογίας και απλό µέσο τεκµηρίωσης των απόψεών της. Κάτι, δηλαδή, που γινόταν σε µεγάλη κλίµακα στη ρωµαιοκαθολική θεολογία του µεσαίωνα και που είχε ως αποτέλεσµα τη µεταρρύθµιση και τη µονοµερή προσήλωση στη Βίβλο. Βλ. Σ. Αγουρίδη, Η ερµηνευτική των ιερών κειµένων, , σελ.145εξ (και ).

7 στροφή στα θεολογικά µας πράγµατα. Μέχρι τότε ακόµη και µέσα στο Συνέδριο η σχετική εξύψωση της αυθεντίας της Βίβλου σε σχέση προς την αυθεντία της Παράδοσης ήταν σχεδόν δεδοµένη. 29 Με αφορµή όµως το σλόγκαν «επιστροφή στους Πατέρες» 30 παρατηρήθηκε σταδιακά µια κάποια αποµάκρυνση από τη Αγία Γραφή τόσο στη θεολογική αναζήτηση της σύγχρονης ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας, όσο και στην καθηµερινή εκκλησιαστική ζωή. Το περίεργο είναι, πως ο αείµνηστος Φλωρόφσκυ, 31 που πρωτοστάτησε σ' αυτήν την αναβίωση του πατερικού πνεύµατος, ήταν και παρέµεινε, όπως φαίνεται απ' τα γραπτά του, βαθύτατα βιβλικός. 32 Αντικειµενικά έχουµε υποχρέωση να οµολογήσουµε, πως η έµφαση, που θέλησε να δώσει στην Παράδοση ως βασική παράµετρο και κριτήριο της χριστιανικής διδασκαλίας, άσχετα αν οδήγησε τελικά από παρεξήγηση σε κάποια σχετική υποτίµηση της Βίβλου στον ορθόδοξο χώρο, ήταν απόλυτα αναγκαία. Κι αυτό για δύο συγκεκριµένους λόγους: (α) γιατί έτσι δόθηκε µια κάπως γνησιότερη κατεύθυνση στην ορθόδοξη ακαδηµαϊκή θεολογία, που µέχρι τότε παρουσίαζε δείγµατα επιρροής από τα µοντέλα σκέψης του δυτικού χριστιανισµού. (β) γιατί τελικά ανακαλύφθηκε ακόµη κι απ' τους ετεροδόξους µια ξεχασµένη διάσταση στο πεδίο των διοµολογιακών αναζητήσεων για την ενότητα της Εκκλησίας, η διάσταση της παράδοσης και της Εκκλησίας. 2. Η λειτουργική θεώρηση της Αγίας Γραφής Μπορούµε να πούµε σχεδόν µε βεβαιότητα, πως η επαναφορά στο προσκήνιο από µέρους των ορθοδόξων της αξίας της Παράδοσης υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες στο να επανεξετάσουν οι διάφορες οµολογίες από κοινού 'στο πλαίσιο των οικουµενικών αναζητήσεων το ακανθώδες πρόβληµα της θέσης της Γραφής στη χριστιανική θεολογία και ζωής, 33 Είναι γνωστό, πως το πρόβληµα της σχέσης Γραφής και Παράδοσης αποτελούσε ένα από τα κυριότερα αίτια διαµάχης στη ύση. η Ορθόδοξη λοιπόν προσέγγιση βοήθησε σηµαντικά στην αποτελεσµατική αντιµετώπιση του προβλήµατος. Η Παράδοση στο εξής παύει να αντιπαρατίθεται προς την Αγία Γραφή ως ξεχωριστός φορέας της θείας αποκαλύψεως, όπως συνέβαινε κατά το 29 Βλ. τη µελέτη µας «Βιβλική κριτική και Ορθοδοξία», σελ. 80εξ. 30 Α. Αλιβιζάτου (εκδ.), Procès -Verbaux du Premier Congrès de Theologie Orthodoxe, Aθήνα Ο έλληνας αναγνώστης µπορεί να ανατρέξει σ' ένα µεγάλο αριθµό εργασιών του, που έχουν µεταφραστεί στα ελληνικά. 32 εν πρέπει ακόµη να ξεχνούµε, ότι ο Φλωρόφσκυ υπήρξε σφοδρός πολέµιος των δυτικών επιδράσεων στη ρωσική, και φυσικά σ' ολόκληρη την ορθόδοξη, θεολογία. Βλ. Westliche Einflusse in der russischen Theologie, Α. Αλιβιζάτου, Procès -Verbaux, σελ πρβλ. επίσης G. Ebeling, «Russland und das Abendland in Konfessionsgeschichtlicher Sicht», Wort Gottes und Tradition, 1966, σελ Ένας άλλος παράγοντας υπήρξε η νεώτερη βιβλική κριτική. Με τη βοήθεια της µορφοϊστορικής µεθόδου, και κυρίως της τελευταίας της έκφρασης, της Redaktionsgeschichte, έγινε απόλυτα κατανοητό στην καινοδιαθηκική έρευνα, ότι ο ρόλος της παράδοσης της Πρώτης Εκκλησίας στη διαµόρφωση της Κ.. υπήρξε αποφαστιστικός. Περισσότερα για το θέµα αυτό στη µελέτη µας «Βιβλική κριτική και Ορθοδοξία», σελ. 61εξ.

8 παρελθόν στη δυτική χριστιανική σκέψη µε τους Ρωµαιοκαθολικούς να υπερτονίζουν την αυθεντία της Παράδοσης σε βάρος της Αγίας Γραφής και τους ιαµαρτυρόµενους να ανάγουν τη Βίβλο σε αποκλειστική πηγή της θείας αποκαλύψεως, απορρίπτοντας µερικές φορές τελείως την Παράδοση της Εκκλησίας. 34 Το Γ' Παγκόσµιο Συνέδριο «Πίστη και Τάξη» (τµήµατος πλέον του ΠΣΕ), που έγινε στη Λούντ το 1952, αποτελεί το χρονικό σηµείο, απ' το οποίο αρχίζει αυτό, που χαρακτηρίζουµε ως δεύτερο στάδιο σε ό, τι αφορά την Ορθόδοξη προσέγγιση στο θέµα «Αγία Γραφή». Στο Συνέδριο αυτό διατυπώθηκε ένα γενικά αποδεκτό κριτήριο για τον καθορισµό της Ορθοδοξίας' και το κριτήριο αυτό ήταν η λειτουργική της διάσταση. Σ' ένα µνηµειώδες πραγµατικά κείµενο, γραµµένο από τον αείµνηστο π. Γεώργιο Φλορόφσκυ µε τίτλο «The Elements of Liturgy», 35 καθορίζεται µε σαφή και πειστικό τρόπο, πως ο «(Ορθόδοξος) Χριστιανισµός είναι λειτουργική θρησκεία. Η Εκκλησία είναι πρώτα από όλα λατρεύουσα κοινότητα. Προηγείται η λατρεία και ακολουθεί η δογµατική διδασκαλία και η εκκλησιαστική τάξη». 36 'Εκτοτε σε όλες τις διορθόδοξες αλλά και διοµολογιακές συζητήσεις τονίζεται η λειτουργική διάσταση της Ορθοδοξίας. Η Ορθόδοξη Ιεραποστολή θεωρείται υπό το πρίσµα της λειτουργικής διάστασης. 37 Το µυστικό στοιχείο που διατρέχει την Ορθόδοξη λατρεία υπερτονίζεται µέχρι σηµείου µάλιστα να υποτονίζεται το ιεραποστολικό χρέος της Εκκλησίας προς την κοινωνία. 38 Πιο πολύ όµως υπερτονίζεται η λατρεία ως χαρακτηριστικό στοιχείο της ορθόδοξης παράδοσης, 39 σε αντίθεση προς την Αγία Γραφή, που πολλές φορές αβασάνιστα αντιµετωπίζεται ως το διακριτικό γνώρισµα των οµολογιών, που προήλθαν απ' τη µεταρρύθµιση. 40 Μπορούµε, λοιπόν, µε 34 Στο σηµείο αυτό πρέπει να σταθούµε στην καταπληκτική πρόοδο, που συντελέστηκε στον τοµέα της ορθής κατανόησης της Γραφής από τις προτεσταντικές κυρίως οµολογίες. 'Οπως είδαµε παραπάνω, µέσα στους κόλπους της Οικουµενικής Κίνησης η Γραφή θεωρήθηκε ενωτικός παράγοντας, Η άµεση αναφορά στην Αγία Γραφή ως βάση και προϋπόθεση συµµετοχής στο Π.Σ,Ε, από το 1961 και µετά υποδηλώνει αυτήν ακριβώς την πραγµατικότητα. 35 Αναδηµοσιευµένο στο The Orthodox Church, σελ Γ. Φλωρόφσκυ, The Elements of Liturgy, σελ (Aρχ. Αλβανίας) Αναστασίου Γιαννουλάτου, Dίscονering the Orthodox Missionary Ethos, Ι. Bria (εκδ.), Martyria -Mission. The Witness of the Orthodox Churches Today, Geneva 1980, σελ , ιδιαίτερα σελ. 27. Βλ. εντούτοις Χρ. Κωνσταντινίδη, «New Orthodox Insights in Evangelism,» στο ίδιο, σελ Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Ορθόδοξοι προτιµούν να χρησιµοποιούν στα διοµολογιακά ιεραποστολικά συνέδρια τον όρο «µαρτυρία» (witness) αντί του ευρύτατα διαδεδοµένου στη ύση «αποστολή» (mission). Μ' αυτό το πνεύµα είναι επιµεληµένη από τον υπογράφοντα (και τον µακαριστό π. Ι Βria) και η έκδοση στα ελληνκά του επιστηµονικού ιεραποστολικού εγχειριδίου Ορθόδοξη Χριστιανική Μαρτυρία, Κατερίνη 1989), καθώς και η έκδοση από τον Ι. Bria του συλλογικού τόµου Martyria -Mission, 1980, και ιδιαίτερα το άρθρο του ίδιου του Bria, «The liturgy after the Liturgy», στο ίδιο, σελ. 66-7l. Στο άρθρο αυτό καταβάλλεται προσπάθεια να διαλυθούν τυχόν παρερµηνείες εξαιτίας του υπερβολικού τονισµού της λειτουργικής διάστασης της Εκκλησίας από πλευράς ορθοδόξων. 39 Κατά τον ίδιο το Φλωρόφσκυ, «η λειτουργική έµφαση του Χριστιανισµού είναι ιδιαίτερα εµφανής στην ανατολική ορθόδοξη παράδοση» («The Elements of Liturgy», σελ. 172). 40 Μόνο έτσι µπορεί να ερµηνευτεί, γιατί όλο και λιγότεροι ορθόδοξοι βιβλικοί θεολόγοι παίρνουν µέρος στις ορθόδοξες αντιπροσωπείες, τόσο των διοµολογιακών όσο και των διορθοδόξων συναντήσεων.

9 κάποια βεβαιότητα να πούµε, πως στο εξής η Αγία Γραφή στον Οορθόδοξο χώρο κατανοείται σχεδόν αποκλειστικά υπό το πρίσµα της λατρευτικής µας παράδοσης. 41 Είναι σχεδόν διάχυτη µεταξύ των ορθοδόξων η εκτίµηση, ότι ο όρος «ορθοδοξία» δεν πρέπει να εκλαµβάνεται ως «ορθή δοξασία», αλλά ως «ορθή δοξολογία», κατ ουσίαν δηλαδή ως «ορθή λατρεία». Βέβαια µια τέτοια εξήγηση µπορεί να δικαιολογηθεί ετυµολογικά, όχι όµως και ιστορικά. Αδιαµφισβήτητα όταν πρωτοχρησιµοποιήθηκε ο όρος από τους Πατέρες της Εκκλησίας, κατανοήθηκε σε αντιπαράθεση προς την τότε αιρετική διδασκαλία κι όχι µε αναφορά στη λατρεία. Εξάλλου κι ο ίδιος ο Φλωρόφσκυ, που παρουσίασε αυτήν την ερµηνεία, την χαρακτήρισε απλώς ως «πιθανή εκδοχή». 42 Παρόλα αυτά είµαστε υποχρεωµένοι να συµφωνήσουµε, πως ο συσχετισµός «ορθοδοξίας» και «λατρείας» εκφράζει στην ουσία, κυρίως όµως στην πράξη, την Ορθδόδοξη περί Εκκλησίας αντίληψη Η βιβλική διάσταση της Ορθόδοξης λατρείας. Με βάση αυτήν τη «λειτουργική» κατανόηση της Εκκλησίας ως Ορθόδοξη θεολογική προϋπόθεση, συγκλήθηκε στην Πράγα το 1977 µε πρωτοβουλία του Γραφείου Ορθοδόξων Μελετών της Επιτροπής Παγκόσµιας Ιεραποστολής και Ευαγγελισµού (Commission οn Wor1d Mission and Evangelism - CWME) του Π.Σ.Ε. διορθόδοξη διάσκεψη µε θέµα: «Ο ρόλος και η θέση της Aγ. Γραφής στη λειτουργική και πνευµατική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας». Η εκδήλωση αυτή χαρακτηρίζει και το τρίτο στάδιο θεώρησης της Γραφής στα πλαίσια των συγχρόνων Ορθοδόξων αναζητήσεων. Εδώ για πρώτη φορά διαφαίνεται η δυνατότητα σοβαρής και αξιόλογης βιβλικής θεώρησης της Ορθοδοξίας. 44 Στο συνέδριο αυτό τέθηκαν οι βάσεις για µια νέα Ορθόδοξη θεώρηση της λατρείας. «Στην καρδιά της ορθόδοξης λατρείας και πνευµατικότητας», τονίζεται, «βρίσκεται η βιβλική ουσία και όραση». 45 «Η λατρεία και πνευµατικότητα τόσο στην Παλαιά, όσο καί στην Καινή ιαθήκη, διατρέχεται από την 41 Πρβλ. π.χ. Αρχ. Τιργοβιστίου Νήφωνος (κατά κόσµον Νικολάου) Mihaita, Orthodox Youth and the Ecumenical Movement, Geneva 1979, και ιδιαίτερα την εισαγωγή σελ Επίσης την εισήγηση του π. V. Sorokin, «Orthodox and the Bible», στο ίδιο, σελ Γ. Φλωρόφσκυ, «The Elements of Liturgy», σελ εν πρέπει ακόµη να ξεχνούµε, πως ο τονισµός της λειτουργικής διάστασης του χριστιανισµού είχε και κάποια άλλη σκοπιµότητα: να καταπολεµήσει µια επικίνδυνη τάση, που διαφαινόταν στον ορίζοντα, και συγκεκριµένα στους κύκλους του Π.Σ.Ε., σύµφωνα µε την οποία ο χριστιανισµός κινδύνευε να µετατραπεί σε απλή ιδεολογία. Και η συµβολή του Φλωρόφσκυ στο σηµείο αυτό υπήρξε αποφασιστική. 44 Στην ουσία το πρόβληµα της δυνατότητας βιβλικής θεώρησης της Ορθοδοξίας τέθηκε και συζητήθηκε σε κάπως στενότερο κύκλο µερικά χρόνια νωρίτερα. συγκεκριµένα στο ιορθόδοξο Συνέδριο της Βοστώνης το 1971, όπου οι καθηγητές Σ. Αγουρίδης, π. Θ. Στυλιανόπουλος και V. Kesich τόνισαν την ανάγκη αναβίωσης στην Ορθόδοξη Εκκλησία του βιβλικού στοιχείου. Βλ. τις σχετικές εισηγήσεις στο GOTR Ι7 (Ι972), σελ. 51εξ. 45 Το κείµενο αυτό δηµοσιεύθηκε στο BUBS 112/113 (1978), σελ και µε µερικές προσθήκες στο Ν. Mihaita, Orthodox Youth, σελ Επίσης σε ελληνική µετάφραση στο ΒΜ (1979), σελ και ως παράρτηµα στην Ερµηνευτική των ιερών κειµένων, σελ Οι σελίδες στις παρακάτω παραποµπές αναφέρονται στις αντίστοιχες παραπάνω δηµοσιεύσεις. Σ. Αγουρίδη, The Biblical Substance..., σελ αντίστοιχα.

10 ιδέα της διαθήκης», 46 την αποφασιστική επέµβαση του Θεού στην ιστορία. Η βασική αυτή διάσταση της διαθήκης καθορίζει την ουσία της Ορθόδοξης λατρείας και τη διακρίνει από τις διάφορες «φυσικές» θρησκείες. 47 Ένα άλλο βασικό γνώρισµα µιας αυθεντικής χριστιανικής λατρείας είναι η κοσµική και κοινωνική της διάσταση, ως εκκλησιολογική πραγµάτωση της βασιλείας του Θεού κι όχι ως χώρος ατοµικής σωτηρίας. Στη µεταγενέστερη, βέβαια, βυζαντινή και µεσαιωνική περίοδο αναπτύχθηκε ένα είδος «λειτουργικής πνευµατικότητας», που συνεχίζεται µέχρι σήµερα, που είχε ως αποτέλεσµα να επισκιαστεί το ευαγγελιστικό ιδεώδες της Ορθοδοξίας, 48 όπως αυτό εκπροσωπείται από τους Τρεις Ιεράρχες. 49 Οι βάσεις αυτής της πνευµατικότητας βρίσκονται «λιγότερο στην οριζόντια βιβλική προοπτική, η οποία διαπνέεται την ιδέα της διαθήκης, και περισσότερο στην κάθετη και ατοµοκεντρική/ψυχολογική διάσταση της σωτηρίας». 50 Κεντρικό συµπέρασµα της διορθόδοξης αυτής διασκέψεως είναι πως το τελετουργικό και θυσιαστικό στοιχείο δεν αποτελεί το ουσιαστικό γνώρισµα της ορθοδοξίας, αφού µέσα στη λατρεία της κρύβονται άλλα στοιχεία, που οφείλουµε να ανακαλύψουµε, να προσδιορίσουµε και να αναδείξουµε. Είναι, λοιπόν, απαραίτητο, υποστηρίχθηκε στη διάσκεψη αυτή, «η ορθόδοξη Εκκλησία να περάσει από την εµπειρία µιας βιβλικής ανανεώσεως...ο λαός µας οφείλει (να εκπαιδευτεί ώστε) να κατανοήσει τη θεµελιακή βιβλική ουσία και όραση στη λατρεία και στην πνευµατικότητά µας». 51 Το βιβλικό στοιχείο στην Ορθόδοξη λατρεία εν θα αναφερθούµε στη γένεση της χριστιανικής λατρείας, 52 ούτε στη µορφή, που αυτή είχε κατά τους πρώτους µ. Χ. αιώνες, τότε δηλ. που η Γραφή πράγµατι αποτελούσε το κέντρο και τη βάση της χριστιανικής λατρείας. 53 Θα αφήσουµε τη θεµελιακή αποστολική και µεταποστολική εποχή και θα περάσουµε στη δηµιουργική εποχή της οργανωµένης πια Ορθοδοξίας. Την περίοδο δηλαδή της διατυπώσεως του Ορθοδόξου δόγµατος µέσω των αποφάσεων των Οικουµενικών Συνόδων, της Πατερικής διδασκαλίας, της αποκρυσταλλώσεως του Συµβόλου της Πίστεως. Την 46 Στο ίδιο, σελ Στο ίδιο. 48 Υπενθυµίζουµε στο σηµείο αυτό τον ισχυρισµό του αείµνηστου π. Ιουστίνου Πόποβιτς, εξέχουσας πνευµατικής φυσιογνωµίας της σύγχρονης Ορθοδοξίας της Σερβίας. ότι η Ορθοδοξία αποτελεί την πραγµατική «ευαγγελική» Εκκλησία. 49 Σ. Αγουρίδη, «The Biblical Substance...», σελ Στο ίδιο. 51 Στο ίδιο, σελ Εκτός από τις σύντοµες αναφορές του Σ. Αγουρίδη, The Biblical Substance..., βλ. επίσης J. Danielou, Αγία Γραφή και Λ.ειτουργία, Εκδόσεις Άρτος Ζωής: Αθήνα και Ε.. Θεοδώρου, «Φαινοµενολογική εξέτασις των σηµείων µεταξύ της Καινής ιαθήκης και της χριστιανικής λατρείας», Α. Π. Χαστούπη (εκδ.), Πόνηµα Εύγνωµον. Τιµητικος τόµος στον Β. Μ. Βέλλα, Αθήνα 1963, σελ Παράλληλα προς τις περιστασιακές καινοδιαθηκικές µαρτυρίες (Πραξ 2, ,42. Α ' Κορ 11,20εξ. 14,1εξ. Α Τιµ 4,14) πρβλ. την αρχαιότερη περιγραφική αναφορά στη χριστιανική λατρεία της Πρώτης Εκκλησίας από τον Ιουστίνο (Α ' Απολογία, 67).

11 περίοδο ακόµη που άρχισε η διαµόρφωση των µεγάλων Λειτουργιών, των άλλων µυστηριακών ακολουθιών (όπως π.χ. του Βαπτίσµατος), όπως επίσης και λειτουργικού κύκλου, ηµερήσιου και ετήσιου, που δεν αποκρυσταλλώθηκε παρά κατά την περίοδο του σχίσµατος και της τελικής πτώσης του Βυζαντίου. 54 Η σπουδαιότητα του ρόλου της Αγίας Γραφής στη διαµόρφωση αυτού που ονοµάζουµε «Ορθόδοξη λατρεία» διαφαίνεται ξεκάθαρα τόσο στο λεξιλόγιο όσο και στη δοµή και στο όλο τελετουργικό τυπικό των ακολουθιών, που αδιάκοπα και απαράλλακτα τελούνται µέχρι σήµερα στην Εκκλησία µας. Με τη µεγαλύτερη δυνατή συντοµία θα προσπαθήσουµε να σκιαγραφήσουµε το ρόλο της Αγίας Γραφής σ' αυτή την κατεξοχήν «Ορθόδοξη» περίοδο Κάθε φράση σχεδόν της Θ. Λειτουργίας και των περισσοτέρων ακολουθιών απηχεί χωρία της Αγίας Γραφής. Αναγνώσµατα από τη Γραφή έχουν τοποθετηθεί σε κάθε ακολουθία. 2. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Ορθόδοξη Εκκλησία πολύ σοφά επέτρεψε τη χρήση της τοπικής γλώσσας στη λατρεία. Το γεγονός ότι η Αγία Γραφή ήταν η πρώτη, που µεταφράστηκε για τον ευαγγελισµό των Σλάβων σε κατανοητό από το λαό γλωσσικό ιδίωµα, τη στιγµή που στη δύση η λατινική Βίβλος (Vulgata) και η λατινική λειτουργία ήταν υποχρεωτικά, αποτελεί σηµαντικό στοιχείο της Ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας Το γεγονός ότι η Γραφή τοποθετείται στην Αγία Τράπεζα, στο ιερότερο δηλ. σηµείο του ορθόδοξου λατρευτικού χώρου, υπενθυµίζει ακριβώς την ανάγκη να διαφυλάσσεται και να διατηρείται η ζωή και η ιστορία της Εκκλησίας υπό τη βιβλική προοπτική. Η συµβολική αυτή πράξη αποτελεί την ορατή ένδειξη της κεντρικότητας του Λόγου του Θεού στη ζωή της Εκκλησίας. Από την άλλη, ο Αµβωνας δεν αποτελεί διακοσµητικό στοιχείο ναού, αν µάλιστα λάβουµε υπόψη τη θέση του στην αρχαία Εκκλησία ακριβώς στο κέντρο ναού. Η Θ. Ευχαριστία, που αποτελεί την καρδιά της χριστιανικής λατρείας, αποτελεί κατά µυστικό τρόπο την επανάληψη της βιβλικής ιστορίας της σωτηρίας Κατά τη Θ. Ευχαριστία πραγµατώνονται εδώ και τώρα τα µυστηριώδη γεγονότα της Θ. Οικονοµίας, που χρονικά τοποθετούνται στους βιβλικούς χρόνους. Το Βάπτισµα, αλλά και όλα τα µυστήρια, διαπνέονται τόσο στην ορολογία όσο και στην ουσία από την Αγία Γραφή. 54 Κατά τον καθηγητή Ι. Μ. Φουντούλη, Λειτουργική, Θεσσαλονίκη, 1981, ο λεγόµενος βυζαντινός λειτουργικός τύπος είχε σχεδόν διαµορφωθεί ολοκληρωτικά από τον Η' µ.χ. αι. (σελ. 57), υπάρχει όµως κάποια εξέλιξη και το ΙΕ µ.χ. αι. για να µπεί από τότε η ορθόδοξη λατρεία στην περίοδο της «παρακµής και συντηρήσεως» (σελ. 59). Πρβλ. επίσης Ε.. Θεοδώρου, Η µορφωτική αξία του ισχύοντος Τριωδίου, Αθήνα 1958, σελ Τις απόψεις που ακολουθούν εξέθεσα και σε εισήγησή µου το 1981 στο ετήσιο συνέδριο των ιερέων της Ορθόδοξης Σερβικής Εκκλησίας στην Ευρώπη µε τίτλο «Bible: The Communicative Aspect of our Liturgy». 56 Κατά τον (Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας) Αναστάσιο Γιαννουλάτο, όσες φορές η ορθόδοξη Εκκλησία παρέλειψε να επιτελέσει το υπέρτατο αυτό καθήκον της µετάφρασης των Γραφών, «όπως στην περίπτωση των αραβικών φυλών, οι συνέπειες υπήρξαν καταστροφικές» «Discovering the Orthodox Missionary Ethos», σελ. 22).

12 4. Αυτό που αποτελεί γεγονός πρωταρχικής σηµασίας στον ηµερήσιο κύκλο των ορθοδόξων ακολουθιών είναι η συνεχής διακήρυξη του «ευαγγελίου», του χαρµόσυνου δηλ. µηνύµατος της σωτηρίας. Η επικράτηση του Κανόνα ως µορφολογική βάση της ορθόδοξης υµνολογίας σε βάρος των «Κοντακίων» µπορεί να θεωρηθεί ως σηµάδι απροθυµίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας να αποµακρυνθεί από το ασφαλές θεµέλιο της Αγίας Γραφής. Οι ανυπέρβλητης ωραιότητας ύµνοι, που ακούµε κατά τη διάρκεια του λειτουργικού έτους, ιδίως οι αρχαιότεροι, δεν είναι παρά διαφορετική έκδοση και υποµνηµατισµοί του βιβλικού µηνύµατος. Το ίδιο συµβαίνει και µε την ορθόδοξη κατήχηση, που παραδοσιακά εντασσόταν στο πλαίσιο της θείας λατρείας. Το κήρυγµα, που ακολουθούσε πάντοτε τα βιβλικά αναγνώσµατα, βασιζόταν στις καθορισµένες από το τυπικό περικοπές, ποτέ δεν αφηνόταν µέχρι πρόσφατα στην επιλογή του ιεροκήρυκα. 5. Τα βιβλικά αυτά αναγνώσµατα και το κήρυγµα αποτελούν αδιάσπαστο τµήµα της ευχαριστιακής λειτουργίας. Πρέπει µάλιστα να τονιστεί, ότι το πρώτο µέρος της ορθόδοξης λειτουργίας απευθύνεται σ' ολόκληρο το εκκλησίασµα κι όχι µόνο στους «κατηχούµενους», όπως συνήθως υποδηλώνει ο κακώς χρησιµοποιούµενος τίτλος («λειτουργία των κατηχουµένων»). Σε τελευταία ανάλυση έχει προ πολλού πάψει να υφίσταται η τάξη αυτή των υποψηφίων χριστιανών. εν αποτελεί, όπως εσφαλµένα νοµίζεται, εισαγωγή ή απλό πρελούδιο στο κυρίως µυστήριο. Το «µυστήριο του Λόγου» είναι αναπόσπαστο και αδιαίρετο από το «µυστήριο της Ευχαριστιας». Χωρίς το πρώτο, το δεύτερο είναι ακατανόητο Στην ορθόδοξη λειτουργία πριν από την ανάγνωση του αποστόλου και του ευαγγελίου πραγµατοποιείται µε κάθε µεγαλοπρέπεια η «Μικρή Είσοδος», που υποδηλώνει τη σηµασία του επακολουθούντος τµήµατος της Λειτουργίας και τη θέση που διαδραµατίζει σ' αυτήν η Αγία Γραφή. Κατά την «Είσοδο» αυτή, η οποία επαναλαµβάνεται κατά τον 'Ορθρο, όπου µάλιστα έχει µεταφερθεί και ο συµβολικός ασπασµός του Ευαγγελίου, 58 ο γραπτός λόγος του Θεού επίσηµα αναγνωρίζεται και διακηρύσσεται ως Σοφία. 'Ολες αυτές οι τελετουργικές πράξεις αποτελούν µοναδικό φαινόµενο της λατρευτικής µας πράξης και υπενθυµίζουν το βιβλικό προσανατολισµό της ορθόδοξης λατρείας Η µέχρι και σήµερα συνεχιζόµενη αρχαία πράξη να διαβάζεται το χαρµόσυνο µήνυµα της Ανάστασης του Χριστού στις ξένες γλώσσες υποδηλώνει το ευαγγελιστικό ενδιαφέρον της Εκκλησίας. Το «θ' ακούσω το Ευαγγέλο και θα φύγω» 60 ήταν µέχρι και πολύ πρόσφατα συνηθισµένη έκφραση στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Και οι συχνές 57 Βλ. Γ. Φλωρόφσκυ, The Elements of Liturgy..., σελ και Γ. Γαλίτη, Offenbarung, Inspiration und Schriftauslegung nach orthodoxen Verständnis, Una Sancta 35 (1980) , σελ Κατά τον άγιο Iωάννη το αµασκηνό «...καί oφθαλµοίς καί χείλεσι καί καρδία άσπαζόµεθα» (Προς τους διαβάλλοντας τας αγίας εικόvας, Λόγος Β', 10). 59 Πρβλ. επίσης Αιµ. Τιµιάδη (Μητροπολίτη Σηλυβρίας), The Bible in the Liturgy of the Orthodox Church, The Bible in the Middle East, 1962, σελ Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαιδεία, τόµ. IΑ, στη λέξη «ευαγγέλιον», σελ. 690.

13 αναφορές στο Κοράνιο στο «λαό του βιβλίου», 61 υποδηλώνοντας τους χριστιανούς, δεν αφήνει καµιά αµφιβολία για την προσήλωση της αρχαίας Ανατολικής Εκκλησίας στην Αγία Γραφή. Αλλά και η µοναδική στο είδος της ανταπόκριση µέχρι και σήµερα του ορθόδοξου πληρώµατος στις ακολουθίες της Μ. Εβδοµάδας, ακολουθίες µε εντονότατο βιβλικό χρώµα, στο ίδιο συµπέρασµα µας οδηγεί. Οι ακολουθίες αυτές, οι αρχαιότερες του Ορθοδόξου τυπικού, δείχνουν ακόµη τη στενότατη σχέση Γραφής και λατρείας. 'Ολα τα παραπάνω µαζί µε τον παιδαγωγικό χαρακτήρα των βυζαντινών εικόνων και τοιχογραφιών υπογραµµίζουν κατά τον καλύτερο τρόπο, ότι η Αγία Γραφή δεν αποτελεί απλώς πηγή για τη δηµιουργία των λατρευτικών µας ακολουθιών. Μάλλον τονίζουν µε έντονο τρόπο, ότι η ορθόδοξη λατρεία περιστρέφεται αδιάκοπα γύρω από τη Γραφή, η οποία αποτελεί το κέντρο της. Το τελετουργικό και λυρικό δεν είναι τα στοιχεία εκείνα, που συνθέτουν τη γνήσια Ορθόδοξη λατρεία. Αντίθετα, η παιδαγωγική και ευαγγελιστική διάσταση είναι αυτές που κυριαρχούν. 62 Αν, όπως υποστηρίζει η σύγχρονη χριστιανική παιδαγωγική, για την ολοκληρωτική και αποτελεσµατική µετάδοση των θεµελιωδών αληθειών της Γραφής απαιτείται να επιστρατευθούν όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες και να λάβουν µέρος όλες οι αισθήσεις (και στην ανατολική ορθόδοξη λατρεία συµµετέχουν ενεργά, κατά µοναδικό τρόπο, όραση, ακοή, συναίσθηµα, νούς δράση κλπ.), είναι άπόλυτα δικαιολογηµένος ο χαρακτηρισµός, ότι η ορθόδοξη λατρεία ισοδυναµεί µε την «Αγία Γραφή δραµατοποιηµένη». 63 Και επειδή σε ευρύτερους κύκλους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, παρατηρείται κάποια παραθεώρηση του βιβλικού λόγου, 64 µε αποτέλεσµα η Αγία Γραφή να θεωρείται για τους Ορθόδοξους δευτερευούσης σηµασίας, τολµούµε να πούµε, πως η Αγία Γραφή αποτελεί τη βάση της Ορθοδόξου πίστεως. Κατά το παρελθόν η χριστιανική λατρεία µε κέντρο την Θ. Ευχαριστία αποτελούσε, ιδίως στον Ορθόδοξο χώρο, το κυριότερο κανάλι µετάδοσης του λόγου του Θεού. Προσφέροντας το λόγο του Θεού όχι µε τη µορφή τυπωµένου βιβλίου αλλά ως προφορικό µήνυµα, µελωδία και πάνω απ όλα λειτουργικό δράµα και µυστηριακή πραγµατικότητα, η χριστιανική λατρεία αποτελούσε πριν την τελική αποκρυστάλλωσή της µοναδικό µέσο ολικής και αποτελεσµατικής επικοινωνίας. 61 Με τον όρο αυτό εννοούνται οι εβραίοι και οι χριστιανοί, κυρίως όµως οι δεύτεροι. 62 Αναλύοντας ο Μητροπολίτης Σηλυβρίας Αιµ. Τιµιάδης την Ορθόδοξη αντίληψη για την Αγία Γραφή, τονίζει πως οι Ορθόδοξοι «δεν αντιπαραθέτουµε προς τη Γραφή το σακραµενταλισµό ή την παράδοση, σαν να ήταν ανώτερα κριτήρια µε σκοπό να µειώσουµε την αυθεντία της» ( The Place of the Bible, BUBS 58/59 [1964], 56-71, ιδιαίτερα σελ. 63). Πρβλ. επίσης Γ. Φλωρόφσκυ, The Elements of Liturgy..., σελ Πολύ ενδιαφέρον για τον ευαγγελιστικό χαρακτήρα της Ορθόδοξης λειτουργίας είναι και το άρθρο του π. Β. Βοbrinskοy, La Liturgie, communication de l' Evangile, στο συλλογικό έργο Communion et Communication. Structures d' unite et modeles de communication de l' Evangile, Αιµ. Τιµιάδη, The Bible in the Liturgy..., σελ. 24εξ. 64 Εδώ και αρκετό χρόνο ο καθηγητής Ι.Μ.Φουντούλης έχει επισηµάνει το βαθµιαίο παραγκωνισµό του βιβλικού στοιχείου από την ορθόδοξη λατρεία και την επιτακτική ανάγκη επαναφοράς του (Περί µίαν µεταρρύθµισιν της θείας λειτουργίας, Θεσσαλονίκη 1961, σελ. 18). Σ' άλλο έργο του ο ίδιος λειτουργιολόγος τονίζει, ότι «θα ηδύνατο ασφαλώς σήµερον ο αναδιφών την ιστορίαν της χριστιανικής λατρείας να λυπήται δια τον βαθµιαίον παραγκωνισµόν του βιβλικού στοιχείου». («Ο Λόγος του Θεού εν τη Θεία Λατρεία», ΕΕΘΣΘ 9 (1964], , σελ. 362).

14 Σήµερα, η οργάνωση της ζωής των πόλεων αλλά και της υπαίθρου είναι τέτοια, που έχει επιβάλει πάνω µας µια τροµακτική πίεση χρόνου, που έχει ως συνέπεια ελάχιστοι από τους Ορθοδόξους να είναι σε θέση να παρακολουθήσουν ολόκληρο τον κύκλο ακόµη και των κυριακάτικων ακολουθιών (εσπερινός, όρθρος, Θ. Λειτουργία κλπ.). Στον Εσπερινό συγκεκριµένα, όπου δίνεται η µοναδική ευκαιρία στον πιστό να ακούσει τα παλαιοδιαθηκικά αναγνώσµατα στο πλαίσιο της καθηµερινής ορθόδοξης λατρείας, πολύ σπάνια µετέχουν στις µέρες µας οι ορθόδοξοι ακόµη κι αυτοί που προτίθενται να µεταλάβουν. Αφήνουµε κατά µέρος την επικίνδυνη τάση, που διαφαίνεται σε µερικές Ορθόδοξες Εκκλησίες να παραλείπονται τα παλαιοδιαθηκικά αναγνώσµατα κι όταν ακόµη σαφώς παρατίθενται στα λειτουργικά µας βιβλία. 65 'Έτσι ο πιστός µοιραία στερείται ενός ουσιαστικού στοιχείου, χωρίς το οποίο η ευχαριστιακή «κοινωνία» παραµένει ελλιπής. 'Ενα άλλο στοιχείο, που έχει φέρει την ορθόδοξη λατρεία σε µειονεκτική θέση, είναι ασφαλώς η σταθερή εξέλιξη της γλώσσας, δηµιουργώντας τεράστιο χάσµα ανάµεσα στην καθοµιλουµένη και στη γλώσσα των λειτουργικών βιβλίων µε συνέπεια ιδίως τα βιβλικά αναγνώσµατα να µη γίνονται απόλυτα κατανοητά από το µέσο πιστό. Στις µέρες µας έχει πια γίνει ευρύτατα αποδεκτό µεταξύ των ορθοδόξων θεολόγων, πως η λατρεία µας δεν αποτελεί ένα απλό καταφύγιο για τον πιστό ως άτοµο. Η «απόλυση» δεν είναι το τέλος ενός τελετουργικού, στο οποίο ο πιστός οφείλει να µετέχει µε µυστική απάθεια, αλλά η αρχή µιας αέναης κίνησης και δράσης για τη µεταµόρφωση του κόσµου. Για το λόγο αυτό γίνεται όλο και περισσότερο λόγος για «λειτουργία µετά την Λειτουργία». 66 Για να αντεπεξέλθει όµως ο ορθόδοξος χριστιανός σ' αυτή την ουσιαστική αποστολή είναι απαραίτητο να έχει πλήρη επίγνωση και να έχει κατανοήσει τέλεια το µήνυµα, που ο Θεός του έχει µεταδώσει µέσω της λατρείας. Γιατί, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Απόστολος Παύλος, «πώς ουν επικαλέσονται είς ον ουκ επίστευσαν; Πώς δε πιστεύσουσιν ον ουκ ήκουσαν; πώς δε ακούσουσι χωρίς κηρύσσοντος;» (Ρωµ 10,14). Ο παραπάνω προβληµατισµός ήταν αδύνατο να µη απασχολήσει σοβαρά τους ανά τον κόσµον ορθοδόξους. 'Έτσι, τα τελευταία χρόνια η ανά την οικουµένην Ορθόδοξη θεολογία κατέληξε σε ορισµένα συµπεράσµατα αναφορικά µε την Αγία Γραφή και τη σχέση της µε την Ορθόδοξη λατρεία. Τα συµπεράσµατα αυτά υπό τύπον συµβουλευτικών προτάσεων υποβλήθηκαν στις κατά τόπους Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες 65 Πρβλ. την εισήγησή µου στο Β Λειτουργικό Συνέδριο µε τίτλο «Το ευχαριστιακό υπόβαθρο της λειτουργικής αναγέννησης και το εξ αυτού απορρέον αίτηµα της αναθεωρήσεως των περί τα βιβλικά αναγνώσµατα θεµάτων της Ορθόδοξης λατρείας», Λατρεύσωµεν ευαρέστως τω Θεώ: Το αίτηµα της λειτουργικής ανανεώσεως στην Ορθόδοξη Εκκλησία, Αθήνα 2003, σελ (η εισήγηση αυτή σε συνεπτυγµένη µορφή βρίσκεται στο κεφ. 10 του παρόντος τόµου). Επίσης τις ενδιαφέρουσες προτάσεις του π. Κ. Παπαγιάννη, «Η Αγία Γραφή εν τη θεία λατρεία. Η σηµερινή της θέσις Επιβαλλόµεναι µεταρρυθµίσεις», Γρηγόριος ο Παλαµάς 49 (1966) σελ , και την εισήγησή του στο Γ Λειτουργικό Συνέδριο. 66 Πρβλ. Ι. Bria, The liturgy after the Liturgy.

15 Εκκλησίες. 67 Σύµφωνα µε τα συµπεράσµατα αυτά, 68 που υπενθυµίζουµε διαπνέονται από τη λειτουργική θεώρηση της Αγίας Γραφής, «η Αγία Γραφή και η Λειτουργία δεν πρέπει να διαχωρίζονται ως αυτοτελείς και αυτόνοµες ενότητες». 69 Κατά την Ορθόδοξη παράδοση η Αγία Γραφή και η Λειτουργία «θεσπίστηκαν για να συνυπάρχουν ενωµένες για πάντα». 70 «Η Αγία Γραφή αποτελεί την πηγή και τη βάση ολόκληρης της λειτουργικής και πνευµατικής ζωής της Εκκλησίας». 71 Ως λογική συνέπεια των παραπάνω, το κήρυγµα, που αποτελεί ανάλυση του βιβλικού λόγου, αποτελεί ουσιαστικό µέρος της ορθόδοξης λατρείας και δεν πρέπει να διαχωρίζεται απ' αυτήν, ούτε να παραλείπεται, οποιοσδήποτε κι αν είναι ο αριθµός αυτών, που παρακολουθούν τις ακολουθίες, ούτε βέβαια να µετατίθεται εκτός του Μυστηρίου του Λόγου. 72 Επιτρέψτε µου να παραθέσω αυτούσιο ένα σχετικό απόσπασµα από το έργο µας Ορθόδοξη Χριστιανική Μαρτυρία: «Το βιβλικό περιεχόµενο και η βιβλική κατανόηση της ορθόδοξης λατρείας πρέπει συνεχώς να επαναπροσδιορίζονται και να µην αλλοιώνονται από καθαρά φολκλορικές, τυπολατρικές και πολιτιστικές διαθέσεις. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, η διακήρυξη του χαρµόσυνου µηνύµατος (ευαγγέλιο) δεν είναι απλά και µόνο ευαγγελιστικό γεγονός. Γίνεται εκκλησιαστική πραγµατικότητα µέσα από την ευχαριστιακή κοινωνία. Η Εκκλησία είναι η ευχαριστιακή φανέρωση της θείας οικονοµίας, η οποία µαρτυρείται και αποδεικνύεται στην Καινή ιαθήκη. Γι αυτό οι χριστιανοί είναι απαραίτητο να κατανοούν τη ίδια τη ζωή τους και την ιστορία τους µέσα από την προοπτική της Αγίας Γραφής. Η Ορθοδοξία δεν µπορεί να διαχωρίζει το βιβλικό όραµα για την Εκκλησία από την λειτουργική του πραγµάτωση. Το κήρυγµα του λόγου του Θεού προσλαµβάνει τη θεολογική του σηµασία και την αξία του στη συνάθροιση και την ορατή φανέρωση της ευχαριστιακής κοινωνίας. Ο σαρκωµένος Λόγος του Θεού τρέφει την Εκκλησία ως «ευαγγέλιο» και ως πνευµατικός άρτος. Πραγµατικά δεν είναι δυνατό κάποιος να µετέχει στο ευχαριστιακό τµήµα της Θ. Λειτουργίας χωρίς να συµµετέχει στο κηρυγµατικό της τµήµα (βιβλικά αναγνώσµατα, κήρυγµα, κλπ.). Στη Θεία Λειτουργία ο πιστός καθοδηγείται από το βιβλίο της ζωής καθ οδόν προς µια πλήρη επίγνωση της Θείας αποκαλύψεως. 67 Πρέπει να σηµειωθεί πως οι επίσηµες αντιπροσωπείες στις παραπάνω ιασκέψεις διορίζονταν από τις ίδιες τις κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες και πολύ σπάνια περιελάµβαναν βιβλικούς θεολόγους. 68 Ο επί σειρά ετών υπεύθυνος του Ορθοδόξου Γραφείου του ιεραποστολικού τµήµατος του ΠΣΕ καθηγητής της Ορθόδοξης Θεολογικής Ακαδηµίας του Βουκουρεστίου µακαριστός π. Ιοn Bria εξέδωσε αγγλιστί υπό µορφή ιεραποστολικού εγχειριδίου µε τον τίτλο Go Forth in Peace. Α Pastoral and Missionary Guidebook, Geneva 1982, τα συµπεράσµατα των διαφόρων διορθοδόξων διασκέψεων του ΠΣΕ µε κάπως συστηµατική µορφή. Σε ελληνική µετάφραση τα περιλάβαµε στο από κοινού εκδοθέν βιβλίο µας µε τίτλο Ορθόδοξη Χριστιανική Μαρτυρία. Όλες οι παραθέσεις στη συνέχεια είναι παρµένες από την ελληνική έκδοση. 69 Ι. Bria-Π. Βασιλειάδη, Ορθόδοξη Χριστιανική Μαρτυρία. Κατερίνη 1989, σελ Στο ίδιο. 71 Στο ίδιο, σελ Στο ίδιο, σελ. 49εξ. Αυτό, όµως, που έχει ιδιαίτερη σηµασία, είναι η γλώσσα της Αγίας Γραφής και της Ορθόδοξης Λατρείας. Στο τελικό κείµενο αναφέρεται, πως «πρέπει να δοθεί µεγάλη προσοχή στη γλώσσα της Γραφής και της Λειτουργίας, γιατί αυτό αποτελεί επιτακτικό καθήκον της σύγχρονης ορθόδοξης µαρτυρίας... και είναι κάτι που δυσχεραίνει το διάλογο της Εκκλησίας µε τη νεώτερη γενιά»...είναι θέµα ύψιστης σπουδαιότητας, όχι µόνο το κήρυγµα αλλά και τα λειτουργικά αναγνώσµατα «να προσφέρονται στη µητρική γλώσσα του λαού και σε γλωσσικό ιδίωµα απόλυτα κατανοητό» (σελ. 47). Αλλά και όλη η λατρεία «οφείλει να είναι στη γλώσσα του τόπου, που είναι κατανοητή και σύγχρονη» (στο ίδιο). Ο γνήσιος ορθόδοξος «πρέπει να καταστεί γνώστης του κειµένου της Αγίας Γραφής τόσο µέσα από την ιδιωτική µελέτη, όσο και µέσα απ τα λειτουργικά αναγνώσµατα» (στο ίδιο). Τέλος, «η µετάφραση της Αγίας Γραφής στην καθοµιλούµενη και η διάδοσή της παραµένει σηµαντικό καθήκον και σηµαντική ευθύνη της Εκκλησίας» (σελ. 48).

16 Τόσο στο Ευαγγέλιο όσο και στη ΘείαΛειτουργία, ο Ιησούς Χριστός αυτοπροσφέρεται συνεχώς ως «η οδός η αλήθεια και η ζωή» (Ιω. 14,6). Επειδή η Θεία Λειτουργία έχει θεµελιωθεί στο λόγο του Θεού και διαποτίζεται απ αυτόν, έχει ιδιαίτερη σηµασία για την ευαγγελιστική µαρτυρία. Η Αγία Γραφή κατέχει µοναδική θέση στη Θ. Λειτουργία και τη γεµίζει µε βαθύτερο νόηµα. Η Θεία Λειτουργία µετατρέπεται σε ζωντανό λόγο του Θεού που απευθύνεται στους ανθρώπους δηµιουργεί µια ατµόσφαιρα διαλόγου µεταξύ Θεού και ανθρώπων, αλλά και µεταξύ των ίδιων των ανθρώπων. Στη λειτουργία συνοµιλούµε µε το Θεό και ο Θεός συνοµιλεί µε µας. Προσευχόµαστε στο Θεό, τον ευχαριστούµε και τον δοξάζουµε. Κηρύττουµε το Θεό µε την προσευχή, την ευχαριστία και τη δοξολογία. Γι αυτό η Θεία Λειτουργία είναι στην πραγµατικότητα ένα κήρυγµα». 73 Συµπεράσµατα Αναδείξαµε κατά το δυνατόν το βιβλικό χαρακτήρα της Ορθόδοξης Λατρείας, όπως αυτός καταγράφεται «εν κειµένοις φθεγγοµένοις» πανορθοδόξων θεολογικών διασκέψεων. Οι διασκέψεις όµως αυτές έλαβαν χώρο κατά της περίοδο της νεωτερικότητας και όσο και αν δεν εµπνέονταν από τις αρχές του «αιώνα των φώτων» εκινούντο στο µήκος κύµατος της προ Wittgenstein προβληµατικής. Ο Wittgenstein και οι φιλόσοφοι της θρησκείας της σχολής του, όπως επίσης και οι κοινωνιολόγοι της γνώσεως κατά την µετανεωτερική περίοδο, ανέτρεψαν την «καθαρτική» κατανόηση και «γνωστική» λειτουργία των µυστηριακών και λοιπών θρησκευτικών τελετών και µε πειστικότητα ανέδειξαν την «εκφραστική» τους διάσταση. 74 Υπ αυτή την έννοια δεν µπορούµε να κάνουµε λόγο µόνο για «βιβλικό» χαρακτήρα της «ορθόδοξης λατρείας», αλλά ταυτόχρονα και για «ευχαριστιακή και εσχατολογική» διάσταση των βιβλικών αναγνωσµάτων, κυρίως στην ευχαριστιακή λατρεία της ορθόδοξης Εκκλησίας. Ιδιαίτερα κατά την τελευταία, δεν µπορούµε να αγνοήσουµε ότι ο βιβλικός λόγος κυρίως ο κυριακός είθισται να µην αναγιγνώσκεται απλώς, προκειµένου να οικειοποιηθεί νοησιαρχικά η λατρεύουσα κοινότητα το µήνυµα της «εν Χριστώ» σωτηρίας, αλλά εµµελώς να εξαγγέλεται, υπενθυµίζοντας προφανώς ότι δεν πρόκειται µόνον για το λόγο του Χριστού κατά την πρώτη επί της γης παρουσία του, αλλά ταυτόχρονα και υπόµνηση του Κυρίου κατά την ένδοξη και ως εκ τούτου δοξολογική ευτέρα Παρουσία του. 75 Άλλωστε, η διαλεκτική ιστορίας-εσχάτων 76 διατρέχει ολόκληρη την ευχαριστιακή λειτουργία, όπως υπέροχα συµβολίζουν οι δύο εικόνες της ύστερης βυζαντινής τέχνης, οι οποίες κοσµούν ένθεν και ένθεν της Ωραίας Πύλης τα Άγια των Αγίων Στο ίδο, σελ Βλ. πιο πάνω υπ Βλ. εν τούτοις και την επιχειρηµατολογία περί του ευαγγελιστικού χαρακτήρα του µυστηρίου του λόγου στο κεφ Βλ. την πρόσφατη έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως ηµητριάδος (Ακαδηµία Θεολογικών Σπουδών) µε τίτλο Εκκλησία και Εσχατολογία, Αθήνα Είναι εσφαλµένη η εντύπωση ότι δεξιά και αριστερά της Ωραίας Πύλης βρίσκονται οι εικόνες του Χριστού και της Παναγίας. Το ορθόν είναι ότι αποτυπώνουν αµφότερες τον Χριστό κατά την πρώτη επί της γης παρουσία του (στην αγκαλιά της Παναγίας µητέρας του) και κατά την ένδοξη επ εσχάτων δεύτερη παρουσία του.

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ Α) Μεταξύ Ελλήνων και ορθοδόξων Χριστιανών Απαιτούνται τα εξής έγγραφα: α) πιστοποιητικό αγαμίας του Γαμπρού, β)πιστοποιητικό αγαμίας της Νύφης το πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

«Η εκμάθηση της Ψαλτικής ως παράγοντας ενεργού συμμετοχής στη λατρεία»

«Η εκμάθηση της Ψαλτικής ως παράγοντας ενεργού συμμετοχής στη λατρεία» ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Β ΗΜΕΡΙΔΑ ΨΑΛΤΙΚΗΣ «ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΨΑΛΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ» «Η εκμάθηση της Ψαλτικής ως παράγοντας ενεργού συμμετοχής στη λατρεία» - Δώρα Καρδαμάκη

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ»

«ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» «ΟΥ ΓΑΡ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΜΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΠΤΙΖΕΙΝ ΑΛΛ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΣΘΑΙ» Ο απόστολος Παύλος προς το τέλος της προς Ρωµαίους επιστολής του γράφει «Τολµηρότερον δε έγραψα υµίν, αδελφοί, από µέρους ως επαναµιµνήσκων

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Τμήμα Θεολογίας και Πολιτισμού Μεταπτυχιακό στη Θεολογία (MA)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Τμήμα Θεολογίας και Πολιτισμού Μεταπτυχιακό στη Θεολογία (MA) Master s Degree www.unic.ac.cy Τμήμα Θεολογίας και Πολιτισμού Μεταπτυχιακό στη Θεολογία (MA) Το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας προσφέρει, από τον Σεπτέμβριο του 2015, ολοκληρωμένες Σπουδές Θεολογίας στην Κύπρο

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Το τελικό ανακοινωθέν της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής επί του. Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου. Εκκλησίας και της Ρ/Καθολικής

Το τελικό ανακοινωθέν της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής επί του. Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου. Εκκλησίας και της Ρ/Καθολικής Το τελικό ανακοινωθέν της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής επί του Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου Εκκλησίας και της Ρ/Καθολικής Η ενδεκάτη Συνάντηση της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής επί του Θεολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και περιεχόμενο

Δομή και περιεχόμενο Δομή και περιεχόμενο Διάλεξη Δεύτερη από την σειρά Το Βιβλίο των Πράξεων Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το περίγραμμα το μαθήματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ AΡΙΣΣΤΤΟΤΤΕΕΛΕΕΙ ΙΟ ΠΑΝΕΕΠΙ ΙΣΣΤΤΗΜΙ ΙΟ ΘΕΕΣΣΣΣΑΛΟΝΙ ΙΚΗΣΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Διευθυντής Εργαστηρίου : Καθηγητής Ηρακλής Ρεράκης

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th.

Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th. Εικόνα και Ποιμαντική Επικοινωνία Η λειτουργία της εικόνας στα ποιμαντικά κείμενα του περιοδικού «ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ» από της ιδρύσεώς του το 1952 μέχρι το έτος 2007 Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th. 1 Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ- ΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ Χρήσιµες Οδηγίες για την τέλεση του Γάµου Α) ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟ ΟΞΩΝ Όταν και οι δύο Μελλόνυµφοι θέλουν να τελεστεί το Μυστήριον του Γάµου στο Ναό µας,για να εκδοθεί η Άδεια

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ---------------------------------------------------- Αθήνα, 26 Ιουνίου 1 Ιουλίου 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Τετάρτη, 26 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Μια απόπειρα ορισµού Έντονη, εσωτερικήδιάθεσηγιαέρευνα, γνώση, µάθηση. ΗΦιλοσοφίαδεµένειστοεπίπεδοτης απλής εµπειρίας ή περιέργειας αλλά γίνεται σοβαρή, µεθοδική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα

Περίληψη μορφή δομή χαρακτηριστικά της γραφής αυτοαναφορικό παράδειγμα Περίληψη Το παρόν πόνημα είναι ένας οδηγός συγγραφής ερευνητικών εργασιών (project) και απευθύνεται στους μαθητές της Α και Β Λυκείου. Είναι προϊόν βιβλιογραφικής έρευνας και εξηγεί την μορφή και την δομή

Διαβάστε περισσότερα

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος

Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος Το Μυστήριο του αγίου Βαπτίσματος ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Το άγιο Βάπτισμα είναι το πρώτο Μυστήριο της Εκκλησίας, διά του οποίου ο άνθρωπος αναγεννάται στην αιώνια ζωή, γίνεται μέλος του σώματος του σταυρωμένου και

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εκκλησιαστικής Μουσικής και Ψαλτικής Εξάμηνο Β Ακαδ. Έτος 201..-1

Πρόγραμμα Εκκλησιαστικής Μουσικής και Ψαλτικής Εξάμηνο Β Ακαδ. Έτος 201..-1 Εξάμηνο Β Ακαδ. Έτος 20..- Θεωρία και Πράξη Βυζαντινής Μουσικής(άσκηση στο σύντομο Αναστασιματάριο του Ιωάννου) 2 Εισαγωγή στην Ευρωπαϊκή Μουσική(ασκήσεις σολφέζ) 3 Υμνολογία(φιλολογική και θεολογική ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

TΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ. Η Εξομολόγηση

TΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ. Η Εξομολόγηση TΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Η Εξομολόγηση Η ιερή εξομολόγηση ήταν πράξη γνωστή στήν Παλαιά Διαθήκη (Λευϊτ. ε' 5-6. Άριθ. ε' 5-7. Παροιμ. κη' 13). Γι' αυτό και οι άνθρωποι προσέρχονταν

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε ΝΕΕΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε ΝΕΕΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε ΝΕΕΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΕΣ Δ.Ε. 39: «Οι αιρέσεις του 20 ου αιώνα. Μια απειλή και μια πρόκληση» (σελίδες εγχειριδίου 198-200) Δ.Ε. 40: «Τέσσερα παραδείγματα- προκλήσεις» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Εισαγωγική ομιλία του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στο επιμορφωτικό σεμινάριο του Συνδέσμου Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφτηκε στην κοινή και δημώδη ελληνική γλώσσα. Φυλάσσεται στην ελληνόφωνη εκκλησία. Χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στις λατρευτικές συνάξεις.

Γράφτηκε στην κοινή και δημώδη ελληνική γλώσσα. Φυλάσσεται στην ελληνόφωνη εκκλησία. Χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στις λατρευτικές συνάξεις. 1. ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Γράφτηκε στην κοινή και δημώδη ελληνική γλώσσα. Φυλάσσεται στην ελληνόφωνη εκκλησία. Χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στις λατρευτικές συνάξεις. Η μόνη διαφοροποίηση είναι ότι τα κεφαλαία

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Δημοσίων Σχέσεων

Γραφείο Δημοσίων Σχέσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Κέρκυρα, 16.12.2014 Γραφείο Δημοσίων Σχέσεων ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ολοκληρώθηκε η επίσκεψη της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχου, κ.κ. Βαρθολομαίου, στην Κέρκυρα, μία επίσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σε κάθε ιστορία και γεγονός που θέλουμε να διηγηθούμε αρχίζουμε με το πότε ακριβώς έγινε. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΑΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ

Σε κάθε ιστορία και γεγονός που θέλουμε να διηγηθούμε αρχίζουμε με το πότε ακριβώς έγινε. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΑΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΑΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α. ΒΑΣΙΚΟΣ ΔΟΓΜΑΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ (Αυτό που κυρίως προσπαθούμε να μείνει στα παιδιά ως στοιχείο κατήχησης) Να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά πως ο Θεός Πατέρας είναι

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Τραγάκης): Θα συζητηθεί η µε αριθµό 189/4-9- 2012 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή της ηµοκρατικής Αριστεράς κ. Θωµά Ψύρρα προς τον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευµάτων, Πολιτισµού και Αθλητισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έχουμε την βαθύτατη χαρά να σας ενημερώσουμε ότι από 18 έως 21 Ιουνίου 2015 θα πραγματοποιηθεί στην Χάλκη Κωνσταντινούπολης, στην Ιερά Θεολογική Σχολή Χάλκης, το Διεθνές Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα