Τίτλος: Στρεσογόνοι παράγοντες στη ζωή των παιδιών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τίτλος: Στρεσογόνοι παράγοντες στη ζωή των παιδιών"

Transcript

1 Τίτλος: Στρεσογόνοι παράγοντες στη ζωή των παιδιών 4. Όνομα συγγραφέα: Νάντια Κουρμούση Ίδρυμα: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Διδάσκουσα Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών, Σχολή Επιστημών της Αγωγής (Π.Δ. 407/80) Εισαγωγή Τα παιδιά, έρχονται συχνά αντιμέτωπα με το στρες κατά τη διάρκεια των διαφόρων σταδίων της ζωής τους (Brooks D., 2005 Gilbert J., Orlick T., 2002 Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006). Τόσο η ίδια η διαδικασία της σωματικής, πνευματικής, κοινωνικής και συναισθηματικής τους ανάπτυξης, όσο και οι δυσκολίες και τα προβλήματα που βιώνουν, αποτελούν για αυτά παράγοντες στρες. Ωστόσο, η έρευνα πάνω στο στρες των παιδιών, υπολείπεται κατά πολύ έναντι εκείνης του στρες των ενηλίκων (McMahon, S.D., Grant, K.E., Compas, B.E., Thurm, A.E., & Ey, S., 2003 Voss D., 2006). Αρκετές έρευνες έχουν μελετήσει τα συμπτώματα του στρες στα παιδιά, καθώς και τις επιπτώσεις του στη σωματική και ψυχική τους υγεία (Brooks D., 2005 Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006). Άλλες, έχουν εστιάσει στην ανεύρεση αιτιολογικών παραγόντων του παιδικού στρες (Brooks D., 2005 Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006) και κυρίως στη μελέτη των Daily Hassles (καθημερινοί μικροπαράγοντες στρες) (Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006). Παρ όλα αυτά, δεν έχει πλήρως διερευνηθεί ποιες πτυχές της ζωής των παιδιών σχετίζονται συνολικά με το στρες και με ποιο τρόπο (McMahon, S.D., Grant, K.E., Compas, B.E., Thurm, A.E., & Ey, S., 2003). Στην ανασκόπηση αυτή, θα γίνει προσπάθεια να παρουσιαστεί μέσα από την υπάρχουσα βιβλιογραφία, ο τρόπος που το στρες συσχετίζεται με τη διαβίωση των παιδιών σήμερα. Η διάρθρωση αυτής της μελέτης, έχει ως εξής: Αρχικά, αφού οριστεί η έννοια του στρες και των πηγών του, γίνεται μια αναφορά στις κατηγοριοποιήσεις τους, ανάλογα με το κριτήριο ταξινόμησης. Κατόπιν, μελετώνται αναλυτικά οι εξωτερικές πηγές στρες, αλλά και οι παράγοντες στρες που εκκινούν από το ίδιο το παιδί. Τέλος, γίνεται αναφορά στην ανάγκη διαμόρφωσης παρεμβατικών προγραμμάτων εκμάθησης τεχνικών διαχείρισης στρες. Ορισμός του στρες Ως στρες, ορίζεται ο μηχανισμός προετοιμασίας και αντίδρασης του οργανισμού για την προστασία του σε καταστάσεις κινδύνου, όπου κινητοποιούνται όλα τα συστήματα του, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ή αντιμετώπιση της απειλής και κατ επέκταση η επαναφορά του στην ομοιόσταση (Chrousos G.,1998). Όπως οι μεγάλοι έτσι και τα παιδιά το βιώνουν ως ένα δυσάρεστο συναίσθημα έντασης που ε- κτός από τις εσωτερικές διεργασίες -εκκρίσεις ορμονών του στρες μέσω της ενεργοποίησης του άξονα HPA (υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια)- συνοδεύεται και από εξωτερικά σωματικά φαινόμενα όπως ιδρώτας, τρόμος, πανικός και ταχυπαλμία. Καθώς το στρες της παιδικής ηλικίας δεν έχει διερευνηθεί εξίσου με εκείνο το ενηλίκων, δεν υπάρχει επί του παρόντος καμία περιεκτική και κοινά αποδεκτή θεωρία για το παιδικό στρες (McMahon, S.D., Grant, K.E., Compas, B.E., Thurm, A.E., & Ey, S., 2003 Voss D., 2006). Τα συμπτώματα του στρες στα παιδιά Τα συμπτώματα του στρες είναι άμεσο αποτέλεσμα των στρεσογόντων παραγόντων (stressors), και ορίζονται σαν «λεπτές αλλά ταυτόχρονα σημαντικές γνωστικές, συναισθηματικές και φυσιολογικές αντιδράσεις στο σώμα, οι οποίες συνήθως εκδηλώνονται ως αισθητά συμπτώματα» (Brooks ISSN

2 D., 2005). Τα συμπτώματα του στρες στα παιδιά είναι πολλαπλά και ποικίλα. Κανένα μεμονωμένο σύμπτωμα ωστόσο, δεν είναι από μόνο του ενδεικτικό της απόκρισης στο στρες για το κάθε παιδί. Τα συμπτώματα που κυρίως αναφέρονται στις έρευνες που έχουν διεξαχθεί, μπορούν να χωριστούν στις παρακάτω κατηγορίες: Oργανικής-νευρολογικής φύσεως: Πονοκέφαλοι, δυσκολίες στην κατάποση, ναυτίες, κρύος ιδρώτας, πόνοι στην κοιλιά και το στομάχι, κόμπος στο στομάχι πεταρίσματα, πόνοι στον αυχένα, στην πλάτη ή στο στήθος, ζαλάδες, χρόνια κόπωση, μυϊκοί σπασμοί, συχνοουρία, διαταραχές ύπνου (ανήσυχος ύπνος, αϋπνίες, τρίξιμο των δοντιών), απώλειες μνήμης, κρίσεις πανικού, δυσκοιλιότητα, διάρροια και κνησμός (Brooks D., 2005 Voss D., 2006). Nοητικής-συναισθηματικής φύσεως: Δυσκολία στη συγκέντρωση και τη μάθηση, ακεφιά και έλλειψη διάθεσης, ένταση και εκνευρισμός, εναλλαγές διάθεσης και εμφάνιση φόβων (Voss D., 2006). Εκδηλώσεις συμπεριφοράς: Ροπή προς τα ατυχήματα, τελειομανία, ευερεθιστότητα και επιθετικότητα, απόσυρση και ντροπαλότητα, απομόνωση, έλλειψη κινήτρων, υπερφαγία ή υποσιτισμός, φυγή, ονειροπόληση, ψέματα, σχολικός εκφοβισμός (bullying), κοπάνες, χαμηλή βαθμολογία, καθώς και παρορμητικές και καταστροφικές συμπεριφορές (Brooks D., 2005 Voss D., 2006). Ενδεχομένως όλα τα παιδιά να εμφανίσουν κάποιο από αυτά τα συμπτώματα κάποια στιγμή. Αν όμως εμφανίζονται πολλά από αυτά τα συμπτώματα ταυτόχρονα, ή εάν αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα (πάνω από 6 μήνες) και δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινή λειτουργικότητα και στη συναισθηματική ηρεμία του παιδιού, τότε μπορούν να θεωρηθούν παθολογικά και επομένως είναι αναγκαία η αξιολόγηση της αιτίας τους, ώστε να αντιμετωπιστεί έγκαιρα τυχόν πρόβλημα. Στρεσογόνοι παράγοντες και τρόπος ζωής των παιδιών Ως στρέσορες (stressors) ή παράγοντες στρες, σύμφωνα με τους Lazarus και Folkman (1984), ορίζονται οι εξωτερικές και/ή οι εσωτερικές απαιτήσεις που εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τις διαθέσιμες δυνατότητες του ατόμου (Lazarus, R. S., & Folkman, S., 1984). Οι στρεσογόνοι παράγοντες -ανάλογα με τη χρονική τους διάρκεια- μπορούν να είναι οξείς ή χρόνιοι (οι οποίοι θεωρούνται και οι περισσότερο επιβλαβείς), ενώ ανάλογα με την έντασή τους, μπορούν να διακριθούν σε καθημερινούς μικροπαράγοντες στρες (Daily Hassles) και σε σοβαρές αλλαγές (Life Events) (Voss D., 2006). Στην εργασία αυτή, επιχειρείται μια κατάταξη των στρεσογόνων παραγόντων που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής των παιδιών ανάλογα με την πηγή προέλευσης τους: αρχικά σε εξωτερικούς οι οποίοι δημιουργούνται από στοιχεία έξω από το άτομο και σε ατομικούς-εσωτερικούς, που περιλαμβάνουν όλες τις δυσκολίες και καταστάσεις που εκκινούν από το ίδιο το άτομο. Εξωτερικοί στρεσογόνοι παράγοντες Στην πρώτη κατηγορία, σ αυτή δηλαδή των εξωτερικών στρεσογόνων παραγόντων, μπορούμε να διακρίνουμε τις παρακάτω πηγές στρες: α) Περιβαλλοντικούς παράγοντες στρες, οι οποίοι σχετίζονται με τον τόπο διαβίωσης και τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του και οι οποίοι επιδρούν με διάφορους τρόπους στη ζωή του παιδιού (Κουρμούση Ν., 2012): Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο θόρυβος, η υπερβολική ζέστη ή το υπερβολικό κρύο, καθώς και η χαοτική αστική ζωή, μπορούν να ενεργοποιήσουν το μηχανισμό του στρες (Evans G., Gonella C., Marcynyszym L.,Gentile L., Salpekar N., 2005). Η έρευνα HBSC του 2006, είναι η πρώτη που κατέγραψε συστηματικά και αναγνώρισε τις διαφορές στην υγεία των νέων, ISSN

3 σύμφωνα με το γεωγραφικό πλαίσιο στο οποίο ζουν (WHO, 2006). Και άλλες όμως έρευνες υπέδειξαν πως το αστικό περιβάλλον, ιδίως αυτό των πυκνοκατοικημένων πόλεων, επιβαρύνει την υ- γεία των παιδιών και είναι βλαπτικό και για την συναισθηματική και συμπεριφοριστική τους ανάπτυξη (Benjet C., 2010 Costello J., Gordon P., Keeler M., Angold A., 2001). Το σημαντικότερο ωστόσο στοιχείο που ανέδειξαν τα ερευνητικά δεδομένα, είναι ότι οι συνθήκες διαβίωσης κατά την παιδική ηλικία έχουν προγνωστική αξία για την κατάσταση της υγείας του ατόμου ως ενήλικα (Benjet C., 2010 Von Rueden U., Gosch A., Rajmil L., Bisegger C., Ravens-Sieberer U., 2006). β) Οικονομικούς παράγοντες στρες, οι οποίοι σχετίζονται με τους πόρους διαβίωσης της οικογένειας αλλά και τους πόρους του ευρύτερου περιβάλλοντος του παιδιού, καθώς και με την ικανοποίηση ή μη των αναγκών του (Κουρμούση Ν., 2012): Η φτώχεια, η ανεργία, οι αναγκαστικές μετακινήσεις και μεταναστεύσεις, καθώς και η οικονομική ανασφάλεια και δυσχέρεια, αποτελούν ά- μεσες αλλά και έμμεσες αιτίες στρες. Σημαντικά ευρήματα καταδεικνύουν την καθοριστική επίδραση του κοινωνικοοικονομικού επιπέδου (socioeconomic status, SES, ΚΟΕ) της οικογένειας και του περιβάλλοντος, όχι μόνο στην υγεία, αλλά και στις γνωστικές και συναισθηματικές ικανότητες του ατόμου, από την παιδική του ηλικία μέχρι την ενηλικίωση (Costello J., Gordon P., Keeler M.,Angold A., 2001 Melchior M., Moffit T., Milne B., Poulton R., Caspi A., 2007 Von Rueden U., Gosch A., Rajmil L., Bisegger C., Ravens-Sieberer U., 2006 Voss D., 2006). Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειωθεί πως ο μεγαλύτερος όγκος των σχετικών ερευνών, έχει επικεντρωθεί στους πληθυσμούς που κατοικούν στις αναπτυγμένες χώρες. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του παιδικού και νεανικού πληθυσμού κατοικεί στις φτωχότερες χώρες και αντιμετωπίζει πρόσθετες αντιξοότητες όπως δύσκολη και πολύωρη εργασία και δύσκολες συνθήκες ζωής -για τις οποίες έχουμε περιορισμένα δεδομένα (Κουρμούση Ν., 2012). Τα παιδιά αυτά, εκδηλώνουν -σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από εκείνα που δεν έχουν εκτεθεί σε τέτοιες συνθήκες- διαταραχές μετατραυματικού στρες (Benjet C., 2010). γ) Πολιτικούς και πολιτισμικούς παράγοντες στρες, οι οποίοι έχουν να κάνουν με τους νόμους και την κατάσταση του κράτους που διαβιεί το παιδί, τις δομές και τις υπηρεσίες του -που το εξυπηρετούν ή όχι- αλλά και με το πολιτισμικό μόρφωμα του κάθε λαού (Κουρμούση Ν., 2012). Ένας πολύ σημαντικός αριθμός ερευνών έχει μελετήσει τα προβλήματα ψυχικής υγείας που εμφανίζουν τα παιδιά στις εμπόλεμες χώρες και έχει δείξει πως το μετατραυματικό τους στρες συσχετίζεται με τη βία, την ορφάνια και το φόβο της απώλειας (Costello J., Gordon P., Keeler M.,Angold A., 2001 Melchior M., Moffit T., Milne B., Poulton R., Caspi A., 2007 Voss D., 2006). Άλλες έ- ρευνες, έχουν υποδείξει πως οι πόλεμοι δεν είναι οι μόνοι πολιτικοί παράγοντες στρες για τα παιδιά: Η διαβίωση σε απολυταρχικά καθεστώτα έχει σαν αποτέλεσμα περιορισμούς στα ερεθίσματα, στη μόρφωση και στην ελευθερία τους, ενώ η αίσθηση της ανελευθερίας συνιστά σημαντική πηγή άγχους (Benjet C., 2010). Επιπλέον, τα ερευνητικά στοιχεία δείχνουν πως και οι πολιτιστικοί παράγοντες μπορούν να αποτελέσουν στρεσογόνα ερεθίσματα για τα παιδιά, καθώς συχνά -ειδικά σε αναπτυσσόμενες χώρες- τα έθιμα και οι παραδόσεις είναι πολύ σκληρά, ιδιαίτερα για τα κορίτσια και τις νέες (π.χ. ο εξαναγκασμός σε κάλυψη με μπούργκα, ή ακόμη χειρότερα, ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων σε έφηβες) (Benjet C., 2010). Ένας ακόμη σημαντικός πολιτικός αλλά και κοινωνικοοικονομικός παράγοντας στρες για τα παιδιά είναι και η μετανάστευση, η οποία αποτελεί μεγάλη και επίπονη αλλαγή στη ζωή τους (Benjet C., 2010). Συνήθως, η πηγή του άγχους για τα παιδιά αυτά, είναι ότι βιώνουν συγκεχυμένο ρόλο και έννοια ταυτότητας, ενώ δυσκολεύονται να ορίσουν που ανήκουν: Στη χώρα των γονιών τους, ή στην καινούργια χώρα όπου γεννήθηκαν (Γιωσαφάτ Μ., 2009); δ) Κοινωνικούς παράγοντες στρες, οι οποίοι σχετίζονται με τις συμπεριφορές που υιοθετούν τα άτομα κάθε κοινωνίας, αλλά και με την ποιότητα των σχέσεων και των αλληλεπιδράσεων τους. Καθώς αυτή η κατηγορία στρεσογόνων παραγόντων είναι εξαιρετικά ευρεία και περιλαμβάνει πολλά και διαφορετικά είδη πηγών στρες, είναι σκόπιμος ο διαχωρισμός των παραγόντων της σε (Κουρμούση Ν., 2012): Γενικούς κοινωνικούς παράγοντες στρες: Εξαιρετικά σημαντικός κοινωνικός παράγοντας ο οποίος συμβάλει στο στρες των παιδιών είναι η κοινωνική βία, η οποία εκδηλώνεται με διάφο- ISSN

4 ρες μορφές όπως επιθέσεις, ληστείες και κακοποιήσεις. Η κοινωνική βία παρουσιάζεται ιδιαίτερα αυξημένη σε περιοχές χαμηλού εισοδήματος, ενώ εξαπλώνεται όλο και περισσότερο και σε άλλες, αυξημένου εισοδήματος (Voss D., 2006). Εξίσου σημαντικός κοινωνικός στρεσογόνος παράγοντας για τα παιδιά, είναι και η βία που απεικονίζεται στις τηλεοπτικές εκπομπές και στα ηλεκτρονικά τους παιχνίδια, και η οποία, όπως έχει βρεθεί, συχνά τους προξενεί φόβο και διαταραχές ύπνου (Landy S., 2009). Κύριοι μηχανισμοί επίδρασης της τηλεοπτικής βίας θεωρούνται η μίμηση της συμπεριφοράς, η ταύτιση με βίαιους ήρωες και η απευαισθητοποίηση στη βία (Λιακοπούλου Μ., 1996). Οικογενειακούς: Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από τεράστιες αλλαγές στη δομή της οικογένειας στις αναπτυγμένες δυτικές χώρες. Και αν σκεφτούμε ότι η απώλεια και ο αποχωρισμός είναι από τις κυριότερες πηγές στρες, τότε μπορούμε να οδηγηθούμε με ασφάλεια στο συμπέρασμα, ότι ακόμη και το πιο ανώδυνο και συναινετικό διαζύγιο είναι μια δύσκολη εμπειρία για τα παιδιά (Κουρμούση Ν., 2012 Voss D., 2006). Όμως, και οι διαταραγμένες σχέσεις ανάμεσα στους γονείς, οι συχνοί τσακωμοί και οι καυγάδες που τους οδηγούν πολλές φορές σε συμπεριφορές εθισμού και εξάρτησης, σε βία, ή και σε σκληρές σωματικές τιμωρίες, συνεπάγονται την ανάπτυξη έντονων συναισθημάτων ανασφάλειας και την εδραίωση χρόνιου στρες στα παιδιά (Voss D., 2006). Επιπλέον, στο στρες των παιδιών συμβάλλουν -με διαφορετικό τρόπο- και οι χαλαρές χωρίς όρια σχέσεις γονέων-παιδιών, η ελλιπής άσκηση φροντίδας, η συνεχής εναλλαγή ρόλων μέσα στην οικογένεια, αλλά και η συνεχής μείωση του ποιοτικού χρόνου που οι γονείς αφιερώνουν στα παιδιά τους (Voss D., 2006). Σχέσεις με συνομηλίκους και ενήλικες: Οι οικογενειακές σχέσεις δεν είναι οι μοναδικές σχέσεις που αγχώνουν τα παιδιά. Όλες οι κοινωνικές τους σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, εμπεριέχουν προκλήσεις οι οποίες τους επιτρέπουν ή όχι να επιτυγχάνουν συγκεκριμένους κοινωνικούς στόχους, όπως το να είναι αρεστά και αποδεκτά, να αποκτούν και να διατηρούν φιλίες και να δομούν εποικοδομητικές σχέσεις με τους άλλους (Landy S., 2009). Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η κοινωνική επάρκεια επηρεάζει την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης η έλλειψη της οποίας εντείνει το στρες-, τη συναισθηματική ανάπτυξη, αλλά ακόμη και τις σχολικές επιδόσεις των παιδιών. Μάλιστα, έχει φανεί ότι οι δυσκολίες στο σχολείο (επίσης στρεσογόνοι παράγοντες), προκύπτουν από 3 έως 5 φορές περισσότερο για παιδιά με κοινωνική ανεπάρκεια (Landy S., 2009). Σχολικό περιβάλλον: Το σχολείο αποτελεί έναν ακόμη στρεσογόνο παράγοντα για πολλά παιδιά. Το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα, υποβάλει σε στρες τα παιδιά εκείνα που παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες ή και έλλειψη κινήτρων, καθώς οι απαιτήσεις του υπερβαίνουν πολλές φορές τις ικανότητες τους ή και τους πόρους που διαθέτουν (Κουρμούση Ν., 2012 Voss D., 2006). Σημαντικό παράγοντα στρες, αποτελεί και η σχολική βία, τόσο με τη μορφή του σχολικού εκφοβισμού/τραμπουκισμού (bullying), όσο και με τη μορφή των φαινομένων κοινωνικής βίας που όμως εκδηλώνονται μέσα στο χώρο του σχολείου. Η σχολική βία, συνιστά παγκόσμιο φαινόμενο, καθώς με το διαδίκτυο και τα media, ένα αποτρόπαιο επεισόδιο σ ένα σχολείο σε μια γωνιά του κόσμου, μπορεί να έχει καταστροφικό αποτέλεσμα λόγω προβολής αρνητικού προτύπου- και σε πολλά άλλα στην άλλη άκρη (Benbenishty R., Avi-Astor R, 2008). Εξάλλου, τόσο η σχολική βία, όσο και ο σχολικός εκφοβισμός, έχουν αρχίσει να παίρνουν σοβαρές διαστάσεις ακόμη και στη δική μας χώρα, αφού ISSN

5 σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη από το ΥΠΕΠΘ κατά το 2004 μέχρι το 2006, αποτελούν πλέον έναν από τους πιο σοβαρούς παράγοντες στρες και ανησυχίας στα παιδιά, αφού το 10-13% των παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα, δηλώνουν ότι έχουν πέσει θύματα κάποιας μορφής εκφοβισμού, ενώ και το 10% εκφράζει φόβο και ανησυχία ότι θα συμβεί και σε εκείνους κάτι τέτοιο (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, «Πυθαγόρας Ι» 2006). Σημαντικά γεγονότα ζωής: Τα σημαντικά γεγονότα ζωής, ευχάριστα ή δυσάρεστα, είναι ικανά να προκαλέσουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό- οξύ στρες (Chrousos G., 1998). Ένα γεγονός ζωής όπως το πένθος, αποτελεί μια εύκολα αναγνωρίσιμη, ξαφνική και κατακλυσμιαία αλλαγή στη ζωή, που διακόπτει τη φυσιολογική συμπεριφορά και απειλεί την ευημερία του παιδιού (Rudolph K., Hammen C., Burge D., Lindberg N., Herzberg D., Daley S., 2000). Ο διαχωρισμός των σημαντικών γεγονότων ζωής ανάλογα με το βαθμό στρες που προκαλούν, έχει απασχολήσει πολλούς ερευνητές οι οποίοι έχουν σχεδιάσει λίστες κατάταξης ανάλογα με τη σημαντικότητά τους: The List of Threatening Experiences (Brugha T., Cragg D., 1990), PERI Life Events Scale (Snell Dohrenwend B., Askenasy A., Krasnoff L. and Dohrenwend B., 1978), The Social Readjustment Rating Scale (Holmes H., Rahe H., 1967). Σημαντικό ωστόσο στοιχείο που προκύπτει από τη βιβλιογραφία, είναι ότι παρότι τα γεγονότα ζωής επιφέρουν σημαντικό στρες, πιο βλαπτικοί για την ψυχική αλλά και σωματική υγεία των παιδιών και των ενηλίκων είναι οι καθημερινοί μικροπαράγοντες στρες. Καθημερινούς μικροπαράγοντες στρες: Τα παιδιά επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από συνεχή και διαρκή στρεσογόνα ερεθίσματα, ειδικά μάλιστα από εκείνα πάνω στα οποία αισθάνονται ότι δεν έχουν κανέναν έλεγχο. Οι καθημερινοί μικροπαράγοντες στρες (Daily Hassles), αποτελούν την κύρια πηγή τους στρες τους (Κουρμούση Ν., 2012 Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006). Η έλλειψη χρόνου, η υπερβολική κίνηση στις αστικές περιοχές με τη συνεπαγόμενη δυσκολία στις μετακινήσεις, οι καθημερινοί μικροτσακωμοί με γονείς, αδέλφια ή και φίλους, η τιμωρία από τους γονείς ή τους εκπαιδευτικούς, η ζήλεια για τον ερχομό ενός νέου μέλους στην οικογένεια, ακόμη και η απώλεια ή βλάβη ενός παιχνιδιού, σχηματίζουν τον κύριο όγκο των εμπειριών στρες που δοκιμάζουν (Κουρμούση Ν., 2012 Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H., 2006). Ειδικότερα όμως για την Ελλάδα, όπως και για άλλες μεσογειακές χώρες, ο σημαντικότερος ίσως στρεσογόνος παράγοντας αφορά στο σκληρό εξωσχολικό πρόγραμμα, καθώς και στην πίεση που δημιουργείται από την επιδίωξη της ακαδημαϊκής επιτυχίας (Κωτσόπουλος Σ., 2009). Όλα αυτά τα χρόνια προβλήματα των παιδιών, τα αγχώνουν ιδιαίτερα. Ωστόσο, δεν εκλαμβάνονται ως σημαντικά από τους ενήλικες (Lau, B.W.K., 2002) και επομένως δεν αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα, συμβάλλοντας έτσι ακόμη περισσότερο στην χρονιότητα του στρες που προκαλούν (Brooks D., 2005). Ατομικοί-προσωπικοί στρεσογόνοι παράγοντες Στην δεύτερη κατηγορία, σ αυτή των προσωπικών στρεσογόνων παραγόντων οι οποίοι εκκινούν από το ίδιο το παιδί, μπορούμε να διακρίνουμε: α) Παράγοντες υγείας, οι οποίοι σχετίζονται με γενετικά ή μη προβλήματα υγείας του παιδιού και αφορούν στη σωματική και ψυχική του υγεία. Επιδρούν στη φυσιολογία του στρες, καθώς συνιστούν από μόνοι τους βιολογικούς παράγοντες στρες για τον οργανισμό, αλλά επιπλέον έχουν αντίκτυπο και στην ψυχική κατάσταση του παιδιού. Νοσήματα και προβλήματα υγείας που συναντώνται συχνά στα παιδιά όπως το αλλεργικό άσθμα και η παχυσαρκία, αποτελούν στρεσογόνους ISSN

6 παράγοντες, ενώ το στρες που προκαλούν συμβάλει και στη μη σωστή αντιμετώπιση τους. Άλλωστε, έχει φανεί ότι το χρόνιο στρες αυξάνoντας την ανοσοπαθολογία και την ανοσοκαταστολή (McMahon, S.D., Grant, K.E., Compas, B.E., Thurm, A.E., & Ey, S., 2003), συμβάλλει στην ανάπτυξη και τη διατήρηση ασθενειών. β) Προσωπικά χαρακτηριστικά τα οποία σχετίζονται με τις στάσεις τις πεποιθήσεις, τις αξίες και τις αντιλήψεις του ατόμου. Το αρχικό στάδιο της ανάπτυξης και καλλιέργειας τους εμφανίζεται κατά την πρώτη παιδική και παιδική ηλικία, ενώ καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση τους παίζουν η κουλτούρα της χώρας και της κοινωνίας που ζουν, η οικογένεια και το σχολείο. Χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι η χαοτική κατάσταση που επικρατεί σήμερα σε όλα αυτά, επηρεάζει αρνητικά όχι μόνο τη ζωή των παιδιών, αλλά και τις σκέψεις, τις στάσεις και τις αξίες τους, αφού δεν φαίνεται να υπάρχει κανένα σταθερό σύστημα ηθικών αξιών στο οποίο να μπορούν να βασιστούν ώστε να ρυθμίσουν τη ζωή τους (Evans G., 2004). Σήμερα, φαίνεται ότι το 25% των παιδιών, αισθάνονται ανίκανα να αντιμετωπίσουν τις στρεσογόνες καταστάσεις (Kaufman J., Yang B., Douglas-Palumberi H., Grasso D., Lipschitz D., Houshyar S. et al WHO, 2005) και φθάνουν μάλιστα στο σημείο να δηλώνουν ότι δεν πιστεύουν πως αυτές μπορούν να αποφευχθούν ή να αντιμετωπιστούν. Σε έρευνα των Stockdale και Katz που διεξήχθη το 2002, το 60% των εφήβων που συμμετείχαν δήλωσαν ότι αυτό που χρειάζονται περισσότερο είναι να μάθουν τρόπους αντιμετώπισης του στρες, ενώ χαρακτήρισαν λιγότερο σημαντικό το να έχουν βοήθεια σε θέματα ναρκωτικών, χρημάτων ή και σεξ. Περισσότερα από ένα στα πέντε από αυτά τα παιδιά, δήλωσαν ότι αισθάνονται έντονα στρεσαρισμένα «την περισσότερη ώρα», με κύρια πηγή του στρες τους τις σχολικές εργασίες και τις εξετάσεις. γ) Επιλογές του τρόπου ζωής (lifestyle), οι οποίες έχουν να κάνουν με τις συμπεριφορές που υιοθετεί κάθε παιδί και διαμορφώνουν τον τρόπο που διαβιεί. Κάποιες φορές, ορισμένες από αυτές τις συμπεριφορές επιλέγονται ακόμη και σαν πρακτικές αντιμετώπισης του στρες, οι οποίες -όντας ακατάλληλες- μπορούν να συντελέσουν στη συνέχιση ή και στην αύξηση του. Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες (Currie C., 2006 Levin K.A., Torsheim T., Vollebergh W., Richter M., Davies C., Schnohr C. et al., 2010 UNICEF, 2010 WHO, 2006 Youth Risk Behavior Surveillance System, 2006) μπορούμε να διακρίνουμε - κυρίως στις αναπτυγμένες χώρες- τις εξής ιδιαίτερα επικίνδυνες για την υγεία των παιδιών συμπεριφορές που επιλέγουν να υιοθετούν: Την κακή διατροφή: Η υγιεινή διατροφή είναι βασική για τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού και για την εξασφάλιση της υγείας του (UNICEF, 2010). Αντίθετα, η ανθυγιεινή, συνδέεται με ένα μεγάλο εύρος άμεσων αλλά και μεταγενέστερων προβλημάτων υγείας και επομένως μελλοντικών παραγόντων στρες-, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης τύπου 2, και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Εξάλλου, οι έρευνες έχουν δείξει ότι το στρες επηρεάζει τις διατροφικές συνήθειες τόσο των ενηλίκων όσο και των παιδιών, μέσω συμπεριφορών όπως η συναισθηματική υπερφαγία, η κατανάλωση comfort foods (παρηγορητικών τροφών) δηλ. τροφών πλούσιων σε λιπαρά, αλάτι και ζάχαρη- και κατανάλωση λιγότερων λαχανικών και φρούτων (Kennedy C., Floriani V., 2008). Τέτοιου είδους διατροφικές συμπεριφορές οδηγούν εκ νέου σε στρες, αφενός λόγω διαμόρφωσης κακής εικόνας σώματος και αφετέρου λόγω αυξημένων κινδύνων για την υγεία. Την έλλειψη άσκησης: Η φυσική άσκηση είναι θεμελιώδους σημασίας παράγοντας για τη βελτίωση και τη διατήρηση τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής υγείας. Η τακτική σωματική δραστηριότητα έχει πολλά οφέλη, στα οποία περιλαμβάνεται η καρδιοαναπνευστική αντοχή, η αύξηση της δύναμης και η βελτίωση της εικόνας του σώματος (Διγγελίδης N., Κάμτσιος Σ, Θεοδωράκης Ι., 2007) ενώ αντίθετα η καθιστική ζωή στα παιδιά η οποία συνδέεται με την παχυσαρκία, έχει φανεί πως οδηγεί σε μειωμένη αυτοεκτίμηση, γεγονός που αποδίδεται αφενός στη μη ικανοποίηση από την εικόνα του σώματος τους και αφετέρου στα πειράγματα των συ- ISSN

7 νομηλίκων τους. Επιπλέον, η παχυσαρκία έχει συσχετιστεί όχι μόνο με χαμηλότερο βαθμό αξιολόγησης της ποιότητας ζωής τους και μειωμένη σωματική λειτουργία, αλλά ακόμη και με τη μειωμένη συναισθηματική ευεξία των γονέων τους (Kennedy C., Floriani V., 2008). Την καθιστική ζωή και την υπερβολική παρακολούθηση τηλεόρασης: Οι έρευνες των επιστημών υγείας έχουν τεκμηριώσει πως η παρακολούθηση της τηλεόρασης επηρεάζει τις συμπεριφορές υγείας των παιδιών. Υπάρχουν αρκετές αποδείξεις, που συνδέουν την καθιστική συμπεριφορά αλλά και τη διαφήμιση τροφίμων πολλών θερμίδων με την παιδική παχυσαρκία αλλά και με κίνδυνο ανάπτυξης χρόνιων νοσημάτων όπως καρδιαγγειακών και διαβήτη τύπου 2 (Διγγελίδης N., Κάμτσιος Σ, Θεοδωράκης Ι., 2007). Όμως, αν και υπάρχουν πολλαπλές περιγραφικές μελέτες που μελετούν το θέμα της χρήσης της τηλεόρασης από τα παιδιά, λίγες μελέτες έχουν αποπειραθεί να προσεγγίσουν τις αιτίες για αυτή τη συμπεριφορά. Οι ερευνητές που το δοκίμασαν, διαπίστωσαν ότι τα παιδιά παρακολουθούν τηλεόραση, αφενός σαν στρατηγική αντιμετώπισης του στρες, άσχετα με το αν είναι πράγματι αποτελεσματική ή όχι, και αφετέρου, σαν μέσο για να περνούν περισσότερο χρόνο με τους γονείς τους. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο το γεγονός ότι σε έρευνα του 2008, αρκετά παιδιά δήλωσαν ότι αντιλαμβάνονται την τηλεόραση σαν «φίλο» (Διγγελίδης N., Κάμτσιος Σ, Θεοδωράκης Ι., 2007). Την άνευ ορίων χρήση του Η.Υ. και του διαδικτύου: Η χρήση του διαδικτύου και των τεχνολογιών, προσέφερε και θα προσφέρει ακόμη πολλά θετικά στοιχεία, ταυτόχρονα όμως, επέτεινε την κοινωνική απομόνωση, των ενηλίκων αλλά και των παιδιών (Γιωσαφάτ Μ., 2009). Στη σύγχρονη εποχή, το παιχνίδι των παιδιών είναι μοναχικό και αποτελείται στο μεγαλύτερο ποσοστό του από video-games, μέσα από τα οποία τα παιδιά αναζητούν όχι μόνο ευχαρίστηση, αλλά και εικονικούς φίλους (Κωτσόπουλος Σ., 2009). Η άμεση επικοινωνία, η οποία στο παρελθόν τα βοηθούσε στην οικοδόμηση φιλικών σχέσεων, έχει αντικατασταθεί από την ηλεκτρονική και έχει περιοριστεί σε texting μέσω κινητών τηλεφώνων και chatting σε χώρους κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook και το Msn. Πλέον, ακόμη και η λέξη φίλοι δεν αναφέρεται στους καθημερινούς συμπαίκτες και στις παρέες τους, αλλά στο μαγικό αριθμό που εμφανίζεται στη σελίδα του Facebook, και που όσο μικρότερος είναι, τόσο μεγαλύτερο στρες και αγωνία τους δημιουργεί. Η διαχείριση του στρες στα παιδιά Το θέμα της διαχείρισης του στρες έχει καταλάβει μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας για την ψυχική υγεία. Οι προσεγγίσεις που επιχειρούνται μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τρεις κυρίως κατευθύνσεις (Voss D., 2006): Η πρώτη έχει στόχο να βοηθήσει τα άτομα να αποφύγουν ή να μειώσουν την έκθεσή τους σε στρεσογόνους παράγοντες. Είναι αυτονόητο, πως ενώ για τους ενήλικες και για τους έφηβους κάτι τέτοιο είναι ευκολότερο, για τα παιδιά, τα οποία ούτως ή άλλως βασίζονται σε ενήλικες για τη σωματική και συναισθηματική τους ασφάλεια, είναι αρκετά δύσκολο. Η δεύτερη προσέγγιση έχει στόχο να βοηθήσει τα άτομα να μάθουν και να χρησιμοποιούν στρατηγικές μείωσης στρες, έτσι ώστε να ελαχιστοποιούν το ποσοστό διέγερσης που σχετίζεται με την απόκριση στο στρες. Τα περισσότερα παιδιά, ήδη από την πρώτη σχολική ηλικία, έχουν αναπτύξει την ικανότητα για τη μάθηση αυτή. Η τρίτη προσέγγιση, στοχεύει στο να βοηθήσει τα άτομα να μάθουν τεχνικές έκφρασης της απόκρισης στο στρες με υγιεινούς τρόπους. Και σ αυτή την προσέγγιση, τα ατομικά χαρακτη- ISSN

8 ριστικά, η προσωπικότητα του κάθε παιδιού, αλλά και το αναπτυξιακό του στάδιο, παίζουν σημαντικό ρόλο στην εκμάθηση και χρήση των τεχνικών αυτών. Παρεμβατικά προγράμματα διαχείρισης του στρες στα παιδιά Η έρευνα για την αντιμετώπιση του στρες κατά τα τελευταία 20 χρόνια, με βάση το εννοιολογικό πλαίσιο των Lazarus και Folkman (1984), κατέδειξε ότι οι αρνητικές συνέπειες των στρεσογόνων γεγονότων της ζωής και των προβληματικών καταστάσεων σε νέους αλλά και σε ενήλικες, μπορούν να τροποποιηθούν με τη χρήση κατάλληλων δεξιοτήτων αντιμετώπισης (coping skills ) (Boekaerts M., 1996 Sandler I., Braver S., & Gensheimer L., 2000) οι οποίες όπως υποστηρίζουν αρκετοί ερευνητές- θα πρέπει να διδάσκονται στα παιδιά στο πλαίσιο παρεμβάσεων στη σχολική τάξη, παράλληλα με τα άλλα κύρια γνωστικά αντικείμενα όπως η γλώσσα, τα μαθηματικά, οι φυσικές επιστήμες, κ.ο.κ. (Cox, J., & Orlick, T., 1996 Gilbert J., Orlick T., 2002 Solin, E., 1995). Ο κύριος στόχος των παρεμβάσεων αυτών είναι να εκπαιδευτούν τα παιδιά, ώστε να αναπτύξουν δεξιότητες τέτοιες που θα τους επιτρέψουν να αντιμετωπίζουν με επιτυχία τις αντιξοότητες και τα αρνητικά γεγονότα της καθημερινής τους ζωής (Mishara B. Ystgaard M., 2006). Οι στρατηγικές που διδάσκονται στα παρεμβατικά αυτά προγράμματα τόσο της πρωτογενούς όσο και της δευτερογενούς πρόληψης, εντάσσονται σε δύο κύριες προσεγγίσεις: α) σε μεθόδους αντιμετώπισης εστιασμένες στο συναίσθημα (διαχείριση συναισθημάτων) και β) σε στρατηγικές εστιασμένες στο πρόβλημα (επίλυση προβλημάτων) (Band B. et al., 1988). Οι περισσότερες αξιολογήσεις τέτοιου είδους προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης αφορούν παρεμβάσεις σε μεγαλύτερα παιδιά και έδειξαν ότι τα μοντέλα πρόληψης τα οποία βασίζονται στην εκπαίδευση σε μεμονωμένες δεξιότητες, είναι λιγότερο αποτελεσματικά από εκείνα που ενσωματώνουν την επίλυση προβλημάτων και την ανάπτυξη συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων (Weissberg, R. P., & Elias, M. J., 1993). Επιπλέον, εμφάνισαν διαφορετικούς βαθμούς επιτυχίας, γεγονός το οποίο πιθανά συνδέεται και με την ποιότητα των παρεχόμενων προγραμμάτων (Gilbert J., Orlick T., 2002). Ωστόσο, στην πλειονότητά τους εμφανίζουν σημαντικά θετικά αποτελέσματα ως προς τη χρήση στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες από τους μαθητές (Cox, J., & Orlick, T., 1996 Gilbert J., Orlick T., 2002 Solin, E., 1995). Συμπεράσματα - Προτάσεις Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, διαπιστώνουμε ότι τα παιδιά της σημερινής εποχής, είτε πρόκειται για παιδιά αναπτυσσόμενων είτε αναπτυγμένων χωρών, βιώνουν το στρες σε σημαντικό βαθμό. Αυτό που αλλάζει, είναι οι πηγές του που έχουν να κάνουν με τις συνθήκες διαμονής και διαβίωσης τους, με το κοινωνικοοικονομικό τους επίπεδο και με τις καθημερινές καταστάσεις και τα γεγονότα που αντιμετωπίζουν. Για τα παιδιά του δυτικού κυρίως κόσμου, σημαντικοί παράγοντες που εντείνουν το στρες είναι συχνά τόσο η προσπάθεια τους για διαμόρφωση στάσεων και α- ξιών, όσο και οι επιλογές τρόπου ζωής τους (lifestyle), ως συμπεριφορές μίμησης των συνομηλίκων τους, ή και ως ανεπιτυχείς μέθοδοι διαχείρισης στρες. Το τι φταίει για όλες αυτές τις συμπεριφορές, ίσως θα έπρεπε να αναζητηθεί στις συνθήκες της σύγχρονης κοινωνίας. Γιατί χωρίς αμφιβολία, τα σημερινά παιδιά αντιμετωπίζουν απαράμιλλες α- παιτήσεις στην καθημερινή τους ζωή. Περιμένουμε από αυτά να έχουν καλές σχολικές επιδόσεις, να δουλεύουν συνεργατικά, να παίρνουν υπεύθυνες αποφάσεις για κοινωνικά ζητήματα και θέματα υγείας, να αντιστέκονται στις επιρροές των συνομηλίκων και των media, να συμβάλουν δημιουργικά στην οικογένεια και στην κοινωνία, να αλληλεπιδρούν ικανοποιητικά σε μια ολοένα μεταβαλλόμενη κοινωνία, αλλά και να διαθέτουν τις δεξιότητες, στάσεις και αξίες που είναι απαραίτητες για να γίνουν παραγωγικοί πολίτες (Κουρμούση Ν., 2012). Σημαντικό και ουσιαστικό βοήθημα για τη μείωση του στρες τους, θα μπορούσε να αποτελέσει η υλοποίηση κατάλληλων παρεμβατικών προληπτικών προγραμμάτων. Όπως έχει αναδειχθεί από πολλούς ερευνητές, η διαχείριση του στρες και η εκμάθηση υγιών συμπεριφορών και τρόπων ζωής, αποτελούν δεξιότητες ζωής που πρέπει να διδαχθούν νωρίς, στα πρώιμα χρόνια, και να εξασκηθούν ISSN

9 και να ενισχυθούν κατά τη διάρκεια των σχολικών χρόνων (Cox, J., & Orlick, T., 1996 Gilbert J., Orlick T., 2002 Kern, R., Gfroerer, K., Summers, Y., Curlette, W., & Matheny, K., 1996 Solin, E., 1995 Weissberg, R. P., & Elias, M. J., 1993). Και όπως σημειώνουν οι Kern, Gfroerer, Summers, Curlette and Matheny (1996), «το αποτέλεσμα των καλύτερων τεχνικών αντιμετώπισης και διαχείρισης, είναι λιγότερο άγχος, μειωμένοι κίνδυνοι καταστολής του ανοσοποιητικού συστήματος, βελτιωμένη άμυνα απέναντι σε ένα μεγάλο εύρος ασθενειών, και ως εκ τούτου, βελτιωμένη υγεία». ISSN

10 Περίληψη Τα παιδιά, κατά τη διάρκεια των διαφόρων σταδίων της ζωής τους, συχνά έρχονται αντιμέτωπα με το στρες. Η ίδια η αναπτυξιακή διαδικασία, η διαδικασία δόμησης και διατήρησης σχέσεων, οι κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις, οι συνθήκες διαβίωσης τους, κοινωνικοοικονομικό επίπεδο της οικογένειάς τους, η κουλτούρα της κοινωνίας στην οποία ζουν, το σχολικό περιβάλλον, οι σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους αλλά και οι καθημερινές καταστάσεις, αποτελούν για αυτά παράγοντες στρες. Παράγοντες που μπορούν επίσης να εντείνουν το στρες, μπορούν να αποτελέσουν τόσο η προσπάθεια τους για διαμόρφωση στάσεων και αξιών, όσο και οι επιλογές του τρόπου ζωής τους (lifestyle), είτε πρόκειται για συμπεριφορές μίμησης των συνομηλίκων τους, είτε για ανεπιτυχείς μεθόδους διαχείρισης στρες, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η έλλειψη άσκησης και η καθιστική ζωή, η πολύωρη καθημερινή παρακολούθηση τηλεόρασης, αλλά και η υπερβολική χρήση του διαδικτύου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Στην παρούσα ανασκόπηση, μελετάται μέσα από την υπάρχουσα βιβλιογραφία, η συσχέτιση του σύγχρονου τρόπου διαβίωσης των παιδιών με το στρες αναδεικνύοντας έτσι την ανάγκη εκμάθησης τρόπων πρόληψης και αντιμετώπισής του. Λέξεις κλειδιά: Στρες, Παιδιά, Παράγοντες στρες, Τρόπος ζωής. ISSN

11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, «Πυθαγόρας Ι» (2006). Ταυτότητες φύλου, εθνικές ταυτότητες και σχολική βία: Διερευνώντας τη βία και τη θυματοποίηση στο σχολικό πλαίσιο. 2. Benbenishty R., Avi-Astor R. (2008). School Violence in an International Context: a Call for Global Collaboration in research and prevention. International Journal of Violence and School, διαθέσιμο στο [PDF] από ijvs.org 3. Benjet C. (2010). Childhood adversities of populations living in low-income countries. Prevalence, characteristics, and mental health consequences. Current Opinion in Psychiatry, 23: Boekaerts M. (1996). Self-regulated learning at the junction of cognition and motivation. In Zeidner, Moshe (Ed); Endler, Norman S. (Ed), Handbook of coping: Theory, research, applications. (pp ). Oxford, England: John Wiley & Sons. 5. Brooks D. (2005). Specific Stressors and the Specific Stress Symptoms They Elicit in School- Age Children. Nursing Honors. Theses, διαθέσιμο στο 6. Brugha T., Cragg D. (1990). The List of Threatening Experiences: the reliability and validity of a brief life events questionnaire. Acta Psychiatrica Scandinavica, 82: Γιωσαφάτ Μ. (2009) Η μοντέρνα οικογένεια και το μέλλον της. Εγκέφαλος, 46: Chrousos G. (1998). Stressors, Stress, and Neuroendocrine Integration of the Adaptive Response: The 1997 Hans Selye Memorial Lecture. Annals of the New York Academy of Sciences, 851: Costello J., Gordon P., Keeler M.,Angold A.(2001). Poverty, Race, Ethnicity, and Psychiatric Disorder. AJPH, 91: Cox, J., & Orlick, T. (1996). Feeling great: Teaching life skills to children. Journal of Performance Education, 1: Currie C. (2006). WHO Collaborative Cross-National Study (HBSC). 229: Background paper on the Health Behaviour in school-aged Children. Διαθέσιμο στο 12. Διγγελίδης N., Κάμτσιος Σ, Θεοδωράκης Ι (2007). Σωματική Δραστηριότητα, Στάσεις προς την Άσκηση, Αντίληψη Εαυτού, Διατροφικές Συνήθειες και Δείκτης Μάζας Σώματος Μαθητών Δημοτικού Σχολείου. Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισμό, 5: Evans G. (2004). The Environment of Childhood Poverty. AP, 59: Evans G., Gonella C., Marcynyszym L.,Gentile L., Salpekar N.(2005). The Role of Chaos in Povery and childrens Socioemotional Adjustment. Psychol. Sci.,16: Gilbert J., Orlick T. (2002). Teaching Skills for Stress Control and Positive Thinking to Elementary School Children. Journal of Excellence, 7: Holmes H., Rahe H. (1967). The Soxial Readustment Scale. Journal of Psychosomatic Research, 11: Kaufman J., Yang B., Douglas-Palumberi H., Grasso D., Lipschitz D., Houshyar S. et al. (2006). Brain Derived Neurotropic Factor-5-HTTLPR Gene Interactions and Environmental Modifiers of Depression in Children. Journal of Biological Psychiatry, 59: Kennedy C., Floriani V. (2008). Translating Research on healthy Lifestyles for Children: Meeting the Needs of Diverse Populations. Nursing Clinics of North America, 43: Kern, R., Gfroerer, K., Summers, Y., Curlette, W., & Matheny, K. (1996). Life-style, personality, and stress coping. Individual Psychology, 52: ISSN

12 20. Κουρμούση Ν. (2012). Εκπαίδευση σε ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες στο πλαίσιο της α- γωγής υγείας στο νηπιαγωγείο. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ι- ωάννινα. 21. Kraag G., Zeegers M., Kok G., Hosman C., Abu-Saad H. (2006). School programs targeting stress management in children and adolescents: A meta-analysis. Journal of School Psychology, 44: Κωτσόπουλος Σ.(2009). Η περιθωριοποίηση του παιδιού. Εγκέφαλος, 46: Landy S. (2009). Pathways to Competence: Encouraging Healthy Social and emotional development in Young Children. Baltimore, Paul H. Brookes Publishing. 24. Lau, B.W.K. (2002). Stress in children: can nurses help? Pediatric Nursing, 28: Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer. 26. Levin K.A., Torsheim T., Vollebergh W., Richter M., Davies C., Schnohr C. et al. (2010). National Income and Income Inequality, Family Affluence and Life Satisfaction Among 13 year Old Boys and Girls: A Multilevel Study in 35 Countries. Soc Indic Res. 27. Λιακοπούλου Μ.(1996). Η βία στην τηλεόραση και η ψυχική υγεία του παιδιού. Δελτίο Α' Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, 43: Mc Even B. (2003). Early life influences on life-long patterns of behavior and health. MRDD Research Reviews, 9: McMahon, S.D., Grant, K.E., Compas, B.E., Thurm, A.E., & Ey, S. (2003). Stress and psychopathology in children and adolescents: is there evidence of specificity? Journal of Child Psychology and Psychiatry, 44(1), Melchior M., Moffit T., Milne B., Poulton R., Caspi A. (2007). Why do children from socioeconomically disadvantaged families suffer from poor health when they reach adulthood? A lifecourse study. Am. J. Epidemiol., 166: Mishara B., Ystgaard M. (2006). Effectiveness of a mental health promotion program to improve coping skills in young children: Zippy s Friends. Early Childhood Research Quarterly, 21: Rudolph K., Hammen C., Burge D., Lindberg N., Herzberg D., Daley S. (2000). Toward an interpersonal life-stress model of depression: The developmental context of stress generation. Development and Psychopathology, 12: Sandler I., Braver S., Gensheimer I. (2000). Handbook of community psychology, Springer. 34. Snell Dohrenwend B., Askenasy A., Krasnoff L. and Dohrenwend B.ç. (1978). Exemplification of a Method for Scaling Life Events: The PERI Life Events Scale. Journal of Health and Social Behavior, 19: Solin, E. (1995). Mental training in the Swedish school systems. Presentation at the World Congress on Mental Training and Excellence, University of Ottawa, Canada. 36. Stockdale D. and Katz A. (2002). Wassup? The Report of a Project Exploring More Than One Thousand Young People s Views on Health and Well Being (2002). In Blake S., Bird J., and Gerlach L. London, (eds), Promoting emotional and social development in schools (2007), Paul Chapman Publishing. 37. Von Rueden U., Gosch A., Rajmil L., Bisegger C., Ravens-Sieberer U., the European KID- SCREEN group. (2006). Socioeconomic determinants of health related quality of life in childhood and adolescence: results from a European study. JECH, 60: ISSN

13 38. UNICEF Report Card 9 by Innocenti Research Centre. (2010).The children left behind: A league table of inequality in child well-being in the world s rich countries. Διαθέσιμο στο 39. Voss D. (2006). An examination of the effects of Brain Gym on the self-reported symptoms of stress in school-age children. Faculty of Saybrook Graduate School and Research Center. Dissertation, διαθέσιμο στο 40. Weissberg, R. P., & Elias, M. J. (1993). Enhancing young people s social competence and health behavior: An important challenge for educators, scientists, policy makers and funders. Applied and Preventive Psychology: Current Scientific Perspectives, 3: WHO Collaborative Cross-National Study NO. 5 HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) (2006). International Report from the 2005/2006 Survey Health Policy for Children and Adolescents, διαθέσιμο στο 42. World Health Organization (2005): Promoting mental health: concepts, emerging evidence, practice: report of the World Health Organization. Department of Mental Health and Substance Abuse in collaboration with the Victorian Health Promotion Foundation and the University of Melbourne. 43. Youth Risk Behavior Surveillance System (2006). Διαθέσιμο στο ISSN

14 Title: Stress factors in children s life Author s Name: Nadia Kourmousi Inst.: University of Ioannina Abstract Children often face stress as they go through different stages in their lives. Their actual developmental process, the process of building and maintaining relationships, their social interactions, their living conditions, their family s socioeconomic status, the culture of the society they live in, the school environment, as well as significant changes in their lives and everyday situations and events, constitute causal factors of stress for them. Some other factors that can increase their stress are their efforts to form attitudes and values, and their choices of a lifestyle, whether they come as a result of imitations of peers behavior or unsuccessful methods of stress management. Such can be: unhealthy diet, lack of physical activity, sedentary behavior, long hours watching TV daily and excessive use of internet and computer games. This review will use the existing literature, in order to study the way children s lifestyle is associated with stress and thus it will highlight the need for children to learn adequate and appropriate ways to prevent and manage it. Key words: Stress, Child ISSN

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Ε Λ Ε Ν Η Κ Α Ρ Α Υ Ι Α Ν Ν Η, P S Y. D. Ε Γ Γ Ε Γ Ρ Α Μ Μ Ε Ν Η Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ο Σ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Σ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΑΥΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ Γαβριέλα Νικολάου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP

Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών. Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP Ανθεκτικότητα & Αισιοδοξία: Ενισχύοντας τον Άνθρωπο σε περιόδους Κρίσης και Αλλαγών Μαζουροπούλου Χριστίνα Ψυχολόγος ΕΑΡ Consultant Hellas EAP 1 Οι Άνθρωποι μας 2 Συνέπειες Οικονομικής Κρίσης σε Εργαζομένους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01).

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01). Εισαγωγή Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο για την ανάπτυξη και κοινωνικοποίηση του εφήβου και η οικογενειακή ζωή αναγνωρίζεται, όλο και περισσότερο, ως ο σημαντικότερος μηχανισμός

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΟΥΛΙ ΗΣ Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΑΓΧΟΣ - STRESS 1 Άγχος - Απόπειρα ορισμού! Το εργασιακό άγχος και γενικά το στρες αναφέρεται στη δυσμενή αντίδραση των ανθρώπων μετά από υπερβολική πίεση ή άλλης μορφής απαίτησηστην οποία υποβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Σωτήρης Φοινίρης Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Άννα Παπαγεωργίου PhD, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος,Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Πρόεδρος της Κοινωνικής Συνεταιριστικής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εθισμός στο Διαδίκτυο

Εθισμός στο Διαδίκτυο Προβλήματα υγείας από τη χρήση Η/Υ Μια ειδική περίπτωση: Εθισμός στο Διαδίκτυο 2 ο ΕΠΑ.Λ. ΧΑΝΙΩΝ Τμήμα Α1 Υπεύθυνοι Καθηγητές Π. Καπούλας (ΠΕ19), Μ. Καρτάκη (ΠΕ17.02) 1 Εισαγωγή Eθισμός στο διαδίκτυο Ευρύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής.

Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. CREATIVE BRIEF Η πρώτη µη κερδοσκοπική εταιρεία στην Ελλάδα µε στόχο την ενηµέρωση, πρόληψη και υποστήριξη των ανθρώπων που πάσχουν από ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. ΟΙ (ΨΥΧΟΓΕΝΕΙΣ) ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΧΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Διερεύνηση των απόψεων

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς

Πρόγραμμα_SPA. Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς Πρόγραμμα: Πρόληψη άγχους στους Εκπαιδευτικούς οργανισμούς 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å

þÿ¹º±½ À Ã Â Ä Å ½ ûµÅĹº þÿàá ÃÉÀ¹º Í Ä Å µ½¹º Í þÿ à º ¼µ Å Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2014 þÿ ¹µÁµÍ½ Ã Ä Å µà±³³µ»¼±ä¹º þÿãäáµâ º±¹ Ä Â µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿ¹º±½

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â

þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ Ç»¹º ³µÃ ± : Ãż²» Ä Â þÿãå½±¹ã ¼±Ä¹º  ½ ¼ Ãͽ  þÿ±à ĵ»µÃ¼±Ä¹º

Διαβάστε περισσότερα