ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ"

Transcript

1 ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΕΥΧΟΣ 4 ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΘΗΝΑ 1

2 Συγγραφέας: Γιώργος Μπουσούτας Θανάσουλας Copyright 2010 Γιώργος Μπουσούτας Θανάσουλας για όλο τον κόσµο ISBN :

3 Μια από τις µεγαλύτερες φιλοσοφικές και όχι µόνο διαµάχες στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι αυτή που προσπαθεί να ορίσει το κέντρο του Κόσµου στην αρχή και την θέση της Γης στην συνέχεια. Η διαµάχη αυτή ξεκίνησε µε την αρχή σχεδόν της φιλοσοφικής σκέψης του ανθρώπου και συνεχίστηκε µέχρι και τις αρχές του 18 ου αιώνα. Σε αυτή συµµετείχαν όλοι σχεδόν οι µεγάλοι διανοητές και επηρέασε την ανάπτυξη όλων των επιστηµών λίγο ως πολύ. Πριν ξεκινήσουµε το ταξίδι µας µέσα στον χρόνο για να παρακολουθήσουµε την ανάπτυξη της ανθρώπινης σκέψης σε αυτό το θέµα θα δώσουµε τους ορισµούς των βασικών εννοιών. Με τον όρο γεωκεντρική θεωρία εννοούµε το αστρονοµικό αυτό µοντέλο όπου ο Γη, ως πλανήτης ή όχι, τοποθετείται στο κέντρο του Κόσµου και κατά συνέπεια και του πλανητικού συστήµατος που αυτή ανήκει. Αντίθετα η ηλιοκεντρική θεωρία είναι αυτή που τοποθετεί τον Ή- λιο στο κέντρο του Κόσµου ή του πλανητικού συστήµατος που αυτός α- νήκει. Με τον όρο Κόσµο εννοούµε ότι σε κάθε περίπτωση η ανθρώπινη διάνοια θεωρούσε ως το σύνολο της ηµιουργίας. Η έννοια αυτή πήρε κατά την διάρκεια του χρόνου διαφορετικές ερµηνείες τις οποίες θα α- ναπτύξουµε στην συνέχεια. Ο άνθρωπος, από την στιγµή που έπαψε να είναι ένας απλός τροφοσυλέκτης και άρχισε να οργανώνεται σε κοινωνίες και να αναπτύσσει την σκέψη του, προσπάθησε να ορίσει τόσο το περιβάλλον στο οποίο ζούσε όσο και την δική του θέση σε αυτό. Αρχικά ότι δεν µπορούσε να το ερµηνεύσει το θεοποιούσε. Με τον τρόπο αυτό έδωσε ιδιαίτερη δύναµη 3

4 και αξία σε φυσικά φαινόµενα όπως ο κεραυνός, η βροχή ένα ψηλό βουνό ή ένα ορµητικό µεγάλο ποτάµι που δεν µπορούσε να διασχίσει. Με την πάροδο του χρόνου άρχισε να σχηµατίζει µύθους στους ο- ποίους ενέταξε τις απόψεις που είχε διαµορφώσει για διάφορα τµήµατα του περιβάλλοντός του και είχε θεοποιήσει στην προσπάθειά του να τα ερµηνεύσει. Τέτοιους µύθους συναντάµε σε όλους τους λαούς και τους πολιτισµούς. Σαν παράδειγµα αναφέρουµε την Θεογονία του Ησιόδου για την Ελλάδα, τις Ουπανισάδ και τις Βέδες για την Ινδία, την Γένεση για την Ιουδαία, την Αιγυπτιακή µυθολογία, την Άκουρα Μάζτα των Περσών κλπ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσουµε και την ενασχόληση του ανθρώπου µε τον ουρανό και τα τµήµατα που τον αποτελούν. Όταν έπαψε να τον απασχολούν τα καθηµερινά και έστρεψε µε ηρεµία το βλέµµα στον ουρανό θαύµασε το µεγαλείο του. Με την στροφή αυτή του βλέµµατος ήρθε αντιµέτωπος µε το πλήθος των άστρων που αντίκρισε. Από όλα τα άστρα δύο σίγουρα τράβηξαν την προσοχή του περισσότερο. Ο Ήλιος και η Σελήνη. Είναι βέβαιο ότι ο άνθρωπος θεοποίησε τα δύο αυτά ουράνια σώµατα και τα λάτρεψε. Η αρχαιότερη αναφορά, λατρευτική και ερευνητική, για την κίνηση και την συµπεριφορά των δύο αυτών ουρανίων σωµάτων είναι αυτή του αστρικού δίσκου που βρέθηκε στην πόλη Nebra της Γερµανίας. Οι επιστήµονες θεωρούν ότι περιγράφει την κίνηση του Ηλίου, της Σελήνης και των Πλειάδων παρέχοντας χρήσιµες πληροφορίες στους ανθρώπους της πρώιµης εποχής του χαλκού για την καλλιέργεια της γης. Ορισµένα όµως φωτισµένα και ανήσυχα πρόσωπα µε την πάροδο του χρόνου άρχισαν να µελετούν και να παρατηρούν αυτές τις εκδηλώσεις της φύσης. Παραµέρισαν λοιπόν την έντονη θεοποίηση των εκδηλώσεων και άρχισαν να στοχάζονται για τους λόγους εκδήλωσης αυτών των φαινοµένων. Με τον τρόπο αυτόν γεννήθηκε η Φυσιογνωσία, ο πρόγονος της Φυσικής επιστήµης. Ο άνθρωπος εκτός από λάτρης της Φύσης ήταν και παρατηρητής της. Στοχαζόµενος λοιπόν σε αυτές τις παρατηρήσεις του και προσπαθώντας µέσω των µαθηµατικών να συστηµατοποιήσει αυτές τις παρατηρήσεις εξήγαγε τους πρώτους φυσικούς κανόνες και τους πρώτους φυσικούς τύπους. Η ανθρωπότητα δια µέσου του χρόνου συνέχισε να παρατηρεί και να προσπαθεί να ερµηνεύσει τα φυσικά φαινόµενα και να µεταφράσει σε µαθηµατικές σχέσεις τις εκδηλώσεις τους. Με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος γνώρισε περισσότερο την φύση, έπαψε σε µεγάλο βαθµό να φοβάται τα αποτελέσµατα των φαινοµένων και πολύ περισσότερο να τα θεωρεί σαν εκδηλώσεις του θείου, το οποίο µε τον τρόπο αυτόν ζητούσε κάτι από τον άνθρωπο. Κάπως έτσι ξεκίνησε ο άνθρωπος να προσπαθεί να κατανοήσει τα φαινόµενα του ουρανού. Στην αρχή για να βελτιώσει την ζωή του. στην συνέχεια για να µάθει από πού προέρχεται. Άρχισε λοιπόν να φιλοσοφεί. Η αρχή της φιλοσοφίας είναι σαν την αρχή του κόσµου. Όσο σηµαντικό είναι να την γνωρίσουµε τόσο δύσκολο είναι να δώσουµε µια ικανοποιητική απάντηση στα ερωτήµατα που αφορούν την προσέγγισή της. Αν α- κολουθήσουµε την πορεία της φιλοσοφίας από την αρχή της µέχρι σή- 4

5 µερα, δεν µπορούµε να ξεκινήσουµε από άλλο σηµείο παρά από τις πηγές και τις αιτίες που τροφοδότησαν τον φιλοσοφικό στοχασµό. Για αυτό τον λόγο η πρώτη φιλοσοφική σκέψη είναι πολύ σηµαντική όχι µόνο ε- πειδή είναι η πρώτη αλλά και επειδή είναι η µήτρα της φιλοσοφίας. Η φιλοσοφία, σαν εκδήλωση του ανθρωπίνου πνεύµατος, µας λεει ο Θεόφιλος Βέικος 1 δεν υπήρξε ποτέ αυτονόητη. Αντίθετα, αυτή απαιτούσε από την αρχή και απαιτεί πάντοτε εξήγηση της γέννησής της, της ανάπτυξης και της όλης σταδιοδροµίας της. Η φιλοσοφία δεν ήρθε στον κόσµο σαν ένα ξαφνικό ξέσπασµα της σκέψης του ανθρώπου. εν ήταν µια επαναστατική καινοτοµία, µια ριζοσπαστική αλλαγή ή µια ξαφνική µεταβολή. Ήρθε σαν αποτέλεσµα µιας βαθµιαίας ανάπτυξης που είχε ξεκινήσει αρκετό καιρό πριν ολοκληρώσει την εµφάνισή της. Αρχικά ο άνθρωπος επιζητεί την γνώση αυτή να την εντάξει στην καθηµερινότητά του. Ζητά µέσω αυτής να λύσει σηµαντικά προβλήµατα και να αναπτύξει την κοινωνική και οικονοµική του κατάσταση. Κάποιοι όµως δεν σταµατούν εκεί. Είναι αποδεκτό πλέον ότι οι Έλληνες δεν επιζητούσαν την Γνώση µόνο για πρακτικούς σκοπούς όπως π. χ. έκαναν οι Βαβυλώνιοι. Ζητούσαν την Γνώση µε έναν ορθολογικό και συστηµατικό τρόπο. Η µέθοδος αυτή δικαιολογεί και το γεγονός ότι στην περιοχή αυτή άνθησε βαθµιαία η επιστηµονική γνώση. Στην Ελλάδα η ανάπτυξη της φιλοσοφίας ήρθε µαζί µε την ανάπτυξη της επιστήµης γιατί το ενδιαφέρον υπήρξε µεγάλο για µια γνώση θεµελιωµένη µε ακρίβεια και µε σύστηµα οργανωµένη. Εδώ βρίσκεται και η διαφορά µεταξύ της έννοιας σοφός και φιλόσοφος. Ο σοφός στην αρχαία Ελλάδα σήµαινε, κατά τον Αριστοτέλη στο έργο του Ηθικά Νικοµάχεια, «αρετή τέχνης», δηλαδή την εµπειρία και την δεξιοτεχνία σε µια τέχνη. Οι επτά σοφοί της αρχαίας Ελλάδας ήταν άνθρωποι του πνεύµατος και της δράσης. Συνδύαζαν την θεωρία µε την πράξη. Αυτοί οι επτά σοφοί αποτελούσαν την τελευταία βαθµίδα που ο- δηγεί στην φιλοσοφία και την επιστήµη. Ας µην ξεχνάµε ότι ένας από τους σοφούς αυτούς, ο Θαλής ο Μιλήσιος 2, από πολλούς θεωρείτε σαν ο πρώτος προσωκρατικός φιλόσοφος. Κάπως έτσι ξεκίνησε και η διαµάχη µεταξύ της γεωκεντρικής και της ηλιοκεντρικής θεωρίας. Ο άνθρωπος παρατηρώντας το περιβάλλον του αντιλαµβάνονταν ότι αυτός έστεκε σε ένα επίπεδο το οποίο βρίσκονταν στο κέντρο του Κόσµου. Οι Βαβυλώνιοι, οι Ασσύριοι, οι Χαλδαίοι, οι Πέρσες, οι Ινδοί και οι Κινέζοι θεωρούσαν ότι η Γη είναι µια τεράστια ε- πίπεδη πλάκα που επιπλέει στην άβυσσο των υδάτων. Κάπως ανάλογες ήταν οι αντιλήψεις των Ελλήνων. Αυτή την αντίληψη του ανθρώπου µας την περιγράφει ο Στράτος Θεοδοσίου 3 στο βιβλίο του Η εκθρόνιση της Γης ως εξής: «στις πρωταρχικές δοξασίες των αρχαίων λαών η Γη θεωρούνταν ακίνητη, ενίοτε επίπεδη, το µεγαλύτερο από όλα τα ουράνια σώµατα, 1 Θεόφιλος Βέικος. ( ), καθηγητής της ιστορίας της φιλοσοφίας στα Πανεπιστήµια Ιωαννίνων και Αθηνών. 2 Θαλής ο Μιλήσιος. (περ 630/635 π.χ π.χ.), προσωκρατικός φιλόσοφος, που δραστηριοποιήθηκε στις αρχές του 6ου αιώνα π.χ. στη Μίλητο. 3 Στράτος Θεοδοσίου. Αστροφυσικός. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. 5

6 που κατείχε το κέντρο του Κόσµου, γύρω από το οποίο στρέφονταν τα ά- στρα και οι επτά πλανήτες. Στους επτά τότε γνωστούς πλανήτες περιλαµβάνονταν τόσο η Σελήνη, όσο και ο Ήλιος. Το σχήµα ήταν είτε στρογγυλό, όπως ο αισθητός ορίζοντας, είτε τετράγωνο, όπως η χώρα των αρχαίων Αιγυπτίων, ενώ περιβάλλονταν από έναν τεράστιο ποταµό ή από τον Ωκεανό, στα ύδατα του οποίου επέπλεε η επίπεδη Γη. Την Γη την κάλυπτε ο ηµισφαιρικός αισθητός ουράνιος θόλος πάνω στον οποίο κινούνταν τα άστρα και οι πλανήτες. Το βασικό όµως πρόβληµα για τους σοφούς των αρχαίων πολιτισµών ήταν που ακριβώς στηρίζονταν η Γη αυτό το βαρύ σώµα». Που στηρίζονταν λοιπόν η Γη; Στο σηµείο αυτό δεν συναντάµε µια µόνο άποψη. Ανάλογα µε την µυθολογία και την θρησκευτική αντίληψη κάθε λαού έχουµε και διαφορετική δοξασία. Οι Αιγύπτιοι για παράδειγ- µα θεωρούσαν ότι η Γη στέκονταν στις τέσσερις κορυφές τεράστιων βουνών που υπήρχαν στις κορυφές του ορθογωνίου σύµπαντός τους. Οι Ινδοί πίστευαν ότι το Σύµπαν συγκρατούνταν στο κενό από ένα τεράστιο φίδι πάνω στο οποίο υπήρχε µια µεγάλη θαλάσσια χελώνα. Πάνω σε αυτή την θαλάσσια χελώνα υπήρχαν τέσσερις ελέφαντες οι οποίοι βάσταζαν την Γη. Οι Εβραίοι θεωρούσαν ότι η Γη στηρίζεται πάνω σε τεράστιους στύλους χωρίς στην συνέχεια να αναφέρουν που στηρίζονταν αυτοί. Βέβαια δεν πρέπει να λησµονούµε τη περιγραφή της ηµιουργίας όπως αυτή µας παρουσιάζεται στο βιβλίο της Παλαιάς ιαθήκης Γένεσις : «Εν αρχή εποίησεν ο θεός τον ουρανόν και την γην. Η δε γη ήτο άµορφος και έρηµος και σκότος επί του προσώπου της αβύσσου. Και πνεύµα Θεού εφέρετο επί της επιφανείας των υδάτων». Η περιγραφή αυτή µας οδηγεί σε µια Γη που επιπλέει στο κέντρο µιας αβύσσου η οποία περιβάλλεται από τον ουρανό. Την ελληνική άποψη την παρουσιάζει ο Όµηρος 4 στο έργο του Ο- δύσσεια. Εκεί µας λεει ότι ο Ουρανός στηρίζεται σε κίονες που τον τοποθετεί εκεί ο Άτλαντας 5, ενώ ο Ησίοδος 6 µας αναφέρει ότι ο ίας όρισε τον Άτλαντα να σηκώνει τον Ουρανό. Η Γη είναι ένα επίπεδο σφαιρικό σώµα το οποίο καλύπτεται από έναν ηµισφαιρικό θόλο, τον ουράνιο. Ανάµεσα στην Γη και τον Ουρανό υπάρχει ένα πυκνό στρώµα αέρα. Μια ιδιαίτερη άποψη για τον ουρανό και την Γη είναι αυτή που συναντάµε στους ορφι- 4 Όµηρος. Ο φερόµενος ως συγγραφέας των ποιητικών κειµένων της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, τα οποία θεωρούνται από τα πρώτα κείµενα της Ιστορικής περιόδου της αρχαίας Ελλάδας. Για τη ζωή του υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες, και αυτές αντιφατικές, ενώ η φιλολογική επιστήµη των δύο τελευταίων αιώνων αµφισβήτησε ακόµη και την ύπαρξή του 5 Άτλαντας. Ήταν η µυθική µορφή που κρατούσε στους ώµους του το θόλο του Ουρανού πάνω από τη Γη. Ήταν γιος Τιτάνα ή Τιτάνας ο ίδιος, ενώ µπορεί να ήταν και ο αρχηγός των Τιτάνων, κατά µία εκδοχή. Πατέρας του ήταν ο Ιαπετός ή ο Ουρανός ή ο Αιθέρας ή ο Ποσειδώνας. Μητέρα του ήταν η Ωκεανίδα Κλυµένη ή η Ασία ή η Ηµέρα ή η Λιβύη. Αδέρφια του Άτλαντα ήταν ο Προµηθέας, ο Επιµηθέας και ο Μενοίτιος, ενώ ως σύζυγοί του αναφέρονται η Αίθρα, που ήταν κόρη του Ωκεανού, ή η Πλειόνη, επίσης Ωκεανίδα, ή ακόµη η Εσπερίδα, η κόρη του Έσπερου, που θεωρούνταν επίσης αδελφός του. 6 Ησίοδος. Ο δεύτερος σε σπουδαιότητα αρχαίος ποιητής µετά τον Όµηρο. Γεννήθηκε στην Άσκρη της Βοιωτίας, όπου κατέφυγε ο πατέρας του από την αιολική Κύµη της Μικράς Ασίας, αλλά η ηµεροµηνία της γέννησής του δεν είναι γνωστή. Υπολογίζεται ότι έζησε γύρω στο 700 ή 800 π. Χ. 6

7 κούς ύµνους. Εκεί ο ουρανός είναι ο κυρίαρχος του Κόσµου. Αυτός ε- λίσσεται γύρω από την Γη σαν σφαίρα. Αυτές είναι µερικές, οι πιο σηµαντικές, απόψεις που υπήρχαν στους λαούς πριν την εµφάνιση της φιλοσοφίας και την αµφισβήτηση του µύθου και των θρησκευτικών πεποιθήσεων σε ότι αφορά την ηµιουργία την Γη και την σχέση της µε αυτό που θα ονοµάζαµε στερέωµα. Για ποιο άραγε λόγο να ονοµάζουµε έτσι τον ουρανό; Όπως είναι γνωστό η φιλοσοφία εµφανίστηκε για πρώτη φορά στις ακτές της Ιωνίας και κυρίως στην πόλη της Μιλήτου. Εκεί εκφράστηκε ο πρώτος φιλοσοφικός λόγος. Ο λόγος του Αναξίµανδρου 7. Αρκετοί µελετητές θεωρούν ότι ο πρώτος φιλόσοφος της ιστορίας δεν ήταν ο Αναξίµανδρος αλλά ο Θαλής ο Μιλήσιος. Άλλοι θα διαφωνήσουν. Η γνώµη µου συµφωνεί µε την δεύτερη οµάδα. Ο κύριος λόγος είναι η έλλειψη πηγών. Ο Θαλής µάλλον δεν έγραψε κανένα σύγγραµµα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόµη και ο Αριστοτέλης αµφισβητεί την ύπαρξη ενός τέτοιου συγγράµµατος. Άρα δεν µπορούµε να είµαστε βέβαιοι για τον λόγο του. Σίγουρα κατατάσσεται στους Σοφούς της αρχαίας Ελλάδας. Άλλο όµως σοφός και άλλο φιλόσοφος όπως έχουµε ήδη αναφέρει. Παρ όλα αυτά θα αναφερθούµε στον Θαλή ως έναν από αυτούς που έχουν λόγο στην διαµάχη που αναφερόµαστε. Από τον 6 ο π. Χ. αιώνα που εκφράστηκαν οι πρώτες φιλοσοφικές απόψεις για την δοµή του Κόσµου και την θέση, το σχήµα και το µέγεθος της Γης µέχρι την ελληνιστική περίοδο τρεις µπορούµε να πούµε ότι ήταν οι κυρίαρχες θεωρίες για τον Κόσµο. Οι θεωρίες αυτές είχαν άµεση σχέση µε την φιλοσοφική σχολή ή την φιλοσοφική άποψη για την η- µιουργία που είχε ο φιλόσοφος που την εξέφραζε. Οι θεωρίες αυτές είναι οι ακόλουθες: 1. Γεωκεντρική θεωρία. 2. Πυροκεντρική θεωρία 3. Ηλιοκεντρική θεωρία. Ας τις δούµε αναλυτικά. Γεωκεντρική θεωρία Αυτή ήταν η κυρίαρχη άποψη στην αρχαιότητα. Στηρίζονταν στην γενική αντίληψη ότι η Γη βρισκόταν στο κέντρο του Σύµπαντος. Το σχή- µα της ήταν σφαιρικό και αυτή ήταν ακίνητη. Βέβαια το σφαιρικό σχήµα δεν ήταν αποδεκτό από την αρχή. Μπορούµε όµως να πούµε µε βεβαιότητα ότι η άποψη αυτή για το σχήµα της είχε επικρατήσει τον 5 ο π. Χ. αιώνα. Στην αρχή της φιλοσοφικής σκέψης (6 ος π. Χ. αιώνας) πολλοί στοχαστές θεωρούσαν την Γη ως ένα επίπεδο, κυκλικό ή όχι, το οποίο ήταν αιωρούµενο. 7 Αναξίµανδρος. (610 π.χ π.χ.) Ο δεύτερος και κατά άλλους ο πρώτος από τους φυσικούς φιλόσοφους. Γεννήθηκε στην Μίλητο. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή και το έργο του.. Οι υπολογισµοί του Απολλόδωρου υποδεινύουν ως ηµεροµηνία γέννησής του το 610 π.χ. και το θάνατό του λίγο µετά το 547 π.χ. 7

8 Την άποψη της σφαιρικότητας της Γης την υποστήριζαν πολλοί φιλόσοφοι της αρχαίας Ελλάδας. Ενδεικτικά αναφέρουµε τον Αναξίµανδρο, τον Εµπεδοκλή 8, τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους, και κυρίως τον Παρ- µενίδη 9 που διακήρυξε µε πάθος και βεβαιότητα την σφαιρικότητά της. Με την παρακµή όµως των επιστηµών µετά την ελληνιστική περίοδο και την κυριαρχία του ρωµαϊκού πρακτικού πνεύµατος η άποψη αυτή ξεχάστηκε και κυριάρχησε αυτή του επιπέδου σχήµατος. Αυτή η θέση διατηρήθηκε στην ύση και την Βυζαντινή Αυτοκρατορία µέχρι τον Μεσαίωνα. Ίσως σε αυτή την αντίληψη να στηρίζεται και η έκφραση Κάτω Κόσµος όταν αναφερόµαστε στον Κόσµο των νεκρών. Μιλάµε για τον Κόσµο που βρίσκεται κάτω από το επίπεδο που ζουν οι ζωντανοί. Το πρώτο γεωκεντρικό σύστηµα προτάθηκε από τον Φερεκύδη τον Σύριο. 10 Αυτός σε µια πραγµατεία του που είχε γραφεί σε ιωνική διάλεκτο και ήταν γνωστή ως Επτάµυχος ανέφερε ότι ο Κόσµος αποτελείται από πτυχές σε κάθε µια από τις οποίες βρίσκεται ένας θεός. Οι επτά αυτές πτυχές ήταν µε την σειρά: το άπειρο διάστηµα, η κρυστάλλινη σφαίρα των απλανών αστέρων, η σφαίρα των πλανητών, η σφαίρα του Ηλίου, η σφαίρα της Σελήνης, η Γη και όλα αυτά που βρίσκονται κάτω από την Γη. Όπως θα δούµε και στην συνέχεια το γεωκεντρικό σύστηµα θεωρούσε ότι η Γη βρίσκόνταν στο κέντρο του Σύµπαντος και γύρω από αυτή σε κυκλική τροχιά κινούνταν οι λοιποί πλανήτες. Η σειρά των πλανητών ήταν η ακόλουθη σύµφωνα µε την διάταξη του Εύδοξου του Κνίδιου 11 : Σελήνη, Ερµής, Αφροδίτη, Ήλιος, Άρης, ίας και Κρόνος. Ανάλογη ήταν και η διάταξη του Αριστοτέλη. Αυτή περιλάµβανε ένα γεωκεντρικό σύστηµα µε την Γη στο κέντρο και η οποία περιβάλλονταν από ένα σύνολο περιστρεφόµενων ηµιδιαφανών κρυστάλλινων σφαιρών όπου βρίσκονταν ο Ήλιος και οι πλανήτες. Στην εξώτατη κρυστάλλινη σφαίρα συναντάµε τους απλανείς αστέρες. Ανάλογα συστήµατα υποστήριξαν οι περισσότεροι φιλόσοφοι. Ενδεικτικά αναφέρουµε τους Αναξίµανδρο, Αναξιµένη 12, ιογένη Απολλω- 8 Εµπεδοκλής.( π. Χ.) Ένας από τους σπουδαιότερους αντιπροσώπους της προσωκρατικής φιλοσοφίας. Γεννήθηκε στον Ακράγαντα της Σικελίας και είναι ο µόνος γηγενής πολίτης δωρικής πολιτείας που έπαιξε µεγάλο ρόλο στην ιστορία της φιλοσοφίας. 9 Παρµενίδης. Γεννήθηκε στην Ελέα της Κάτω Ιταλίας στα τέλη του 6ου αι. π. Χ. Θεωρείται η πλέον πρωτότυπη µορφή της προσωκρατικής σκέψης. Σε αντίθεση µε τους Ίωνες φυσιολόγους δεν αναζητά την ενότητα του κόσµου σε µια φυσική ουσία, αλλά στην ίδια την «οντότητα» των πραγµάτων που µας περιβάλλουν, στο είναι όλων των όντων και όλων των πραγµάτων. 10 Φερεκύδης ο Σύριος. Φιλόσοφος και αστρονόµος σύγχρονος του Θαλή και του Αναξί- µανδρου. Γεννήθηκε στην Σύρο και δίδαξε στην Σάµο. Μαθητής του ίσως να ήταν ο Πυθαγόρας. 11 Εύδοξος ο Κνίδος.( π. Χ) Μαθητής του Πλάτωνα και του Αρχύτα του Ταραντίνου. Αστρονόµος. Ο πρώτος που απόδειξε επιστηµονικά το σφαιρικό σχήµα της Γης µε τη εφαρµογή της σφαιρικής γεωµετρίας στην αστρονοµία. 12 Αναξιµένης ο τρίτος Μιλήσιος φιλόσοφος, γιος του Ευρύστρατου. ραστηριοποιήθηκε στο δεύτερο µισό του 6ου π.χ αιώνα και πέθανε πιθανώς σε ηλικία 60 χρονών κατά την 63η Ολυµπιάδα ( π.χ.). Για τον βίο και τις δραστηριότητες του Αναξιµένη γνωρίζουµε ελάχιστα πράγµατα. 8

9 νάτη 13, Εµπεδοκλή, Ξενοφάνη τον Κολοφώνιο 14, Παρµενίδη, Πυθαγόρα 15 και Επίκουρο 16. Πυροκεντρική θεωρία Κύριος φορέας της θεωρίας αυτής ήταν οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι. Βέβαια και σε αυτό το σηµείο υπάρχουν µεγάλες διαφορές στις απόψεις των µελετητών. Είναι αλήθεια ότι βρίσκουµε αρκετές διαφορές ανάµεσα σε αυτό που διάφοροι συγγραφείς µας µεταφέρουν ως διδασκαλία του Πυθαγόρα και στις απόψεις διαφόρων Πυθαγόρειων φιλοσόφων όπως για παράδειγµα του Φιλόλαου του Κροτωνιάτη 17, του Ηρακλείδη Ποντικού 18, του Έκφαντου 19 ή του Ικέτα 20. Κατά τους σχολιαστές του Πυθαγόρα, αυτός θεωρούσε ότι η Γη ή- ταν σφαιρική και τοποθετηµένη στο κέντρο του Κόσµου. Θεωρούσε µάλιστα ότι αυτή δεν στηρίζονταν πουθενά. Η άποψη ότι η Γη δεν στηρίζονταν πουθενά ήταν µια εντελώς διαφορετική πρόταση από αυτές που είχαν διατυπωθεί µέχρι την εποχή αυτή δηλαδή τον 6 ο αιώνα π. Χ. Οι Πυθαγόρειοι όµως φιλόσοφοι και ιδιαίτερα αυτοί που αναφέραµε θεωρούσαν ότι το Πυρ ήταν η πρώτη Αρχή του Κόσµου. Το Πυρ λοιπόν µετά την ηµιουργία συγκεντρώθηκε στο κέντρο του Κόσµου και η έλξη που αυτό ασκούσε στα διάφορα άλλα σώµατα δηµιούργησε έναν σχηµατισµό που αποτέλεσε το Σύµπαν. Ο Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης θεωρούσε ότι η Γη δεν ήταν ακίνητη αλλά ότι περιστρέφονταν γύρω από το Πυρ που βρισκόταν στο κέντρο. Συγκεκριµένα ο ιογένης Λαέρτιος στο έργο του Φιλοσόφων Βίοι µας αναφέρει αναφερόµενος στον Φιλόλαο ότι «πρώτος αυτός ήταν που είπε πως η Γη κινείται κυκλικά, ενώ άλλοι το αποδίδουν στον Ικέτα τον Συρακούσιο» 21. Μετά από αυτό ίσως αυτός να είναι ο πρώτος φιλόσοφος που θεώρησε την Γη ως πλανήτη. 13 ιογένης Απολλωνάτης. Aρχαίος Έλληνας φυσικός φιλόσοφος από την πόλη Απολλωνία της βόρειας Κρήτης, µαθητής του Αναξιµένη. Ο ιογένης ο Απολλωνιάτης άκµασε τον 5ο αιώνα π.χ.. Μολονότι ωριέας, έγραψε στην ιωνική διάλεκτο. Σύµφωνα µε τον ιογένη Λαερτίο καταδιώχθηκε για αθεΐα. 14 Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος. ( π.χ.) Φιλόσοφος και ποιητής που γεννήθηκε στην µικρασιατική Κολοφώνα και έζησε σε διάφορα µέρη του αρχαίου ελληνικού κόσµου. 15 Πυθαγόρας. Έλληνας φιλόσοφος, µαθηµατικός, γεωµέτρης και θεωρητικός της µουσικής. Γεννήθηκε σε χρονολογία που δεν µας είναι γνωστή, αλλά που εικάζεται πως είναι µεταξύ των ετών π.χ. και ως επικρατέστερος τόπος γεννήσεως παραδίδεται η Σάµος. Πέθανε στο Μεταπόντιον σε µεγάλη ηλικία, περί το π. Χ. 16 Επίκουρος. (341 π.χ π.χ.) Αρχαίος έλληνας φιλόσοφος. Ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα που ονοµάζονταν "Κήπος" και η οποία ήταν από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνικής φιλοσοφίας. 17 Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης. ( π.χ.). Κορυφαίος Πυθαγόρειος των µέσων του 5 αι. π.χ., Αναφέρεται ότι ο ίδιος έγραψε τρία βιβλία. 18 Ηρακλείδης ο Ποντικός. (388 - περ. 310 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και αστρονόµος του 4ου αιώνα π.χ. Καταγόταν από την πόλη Ηράκλεια του Πόντου. 19 Έκφαντος. Πυθαγόρειος φιλόσοφος. Σύµφωνα µε µαρτυρία του Ιππολύτου καταγόταν από τις Συρακούσες και ήταν µαθητής του Ικέτα 20 Ικέτας ο Συρακούσιος. Πυθαγόρειος φιλόσοφος. 21 ιογένης Λαέρτιος Βίοι Φιλοσόφων 8,

10 Τόσο ο Ηρακλείδης ο Ποντικός όσο και ο Έκφαντος και ο Ικέτας δέχονταν ότι η περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της διαρκούσε ένα ηµερονύκτιο κάτι που θεωρήθηκε πολύ ιδιαίτερη άποψη εκείνη την εποχή. Η υπόθεση δε του Ηρακλείδη του Ποντικού ότι ίσως ο Ερµής και η Αφροδίτη κινούνταν γύρω από τον Ήλιο τον έκανε να θεωρείτε ότι είναι ο πρώτος φιλόσοφος που έκανε υπαινιγµό για την ύπαρξη ενός ηλιοκεντρικού συστήµατος. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι λοιπόν εισήγαγαν την άποψη ότι το Πυρ βρίσκεται στο κέντρο του Κόσµου. Γύρω από αυτό κινούνταν σε σφαιρική τροχιά ο Αντιχθών 22, η Γη, η Σελήνη, ο Ήλιος και στο τέλος οι πλανήτες. Την άποψη αυτή µας την µεταφέρει ο Αέτιος 23 αναφερόµενος στην υπόθεση του Φιλόλαου. Οι Πυθαγόρειοι γενικά θεωρούσαν ότι οι κινήσεις των ουρανίων σωµάτων διέπονταν από δύο αρχές. Η πρώτη ήταν η µυστικιστική διάσταση των αριθµών και η δεύτερη η αναλογίες των Φυσικών Νόµων. Θεωρούσαν επίσης ότι κάθε ουράνιο σώµα εξέπεµπε έναν ήχο που ήταν µοναδικός και είχε σχέση µε τον όγκο και την ταχύτητα κίνησης του σώµατος. Ο ήχος αυτός ήταν αρµονικός και κατά συνέπεια οι αποστάσεις µεταξύ των ουρανίων σωµάτων ήταν τέτοιες ώστε να δηµιουργούν µια οκτάβα µουσικής. Η µουσική αυτή οκτάβα ονοµάστηκε µουσική των σφαιρών. Πολλοί µελετητές, οι οποίοι αρέσκονται να θεωρούν τον Πυθαγόρα άτοµο µε ιδιαίτερες ικανότητες, θεωρούν ότι αυτή η υπόθεση είναι η πρώτη ηλιοκεντρική θεωρία που διατυπώθηκε. εν συµφωνούµε µε την άποψη αυτή για τους παρακάτω λόγους: Στην θεωρία των Πυθαγορείων και όχι του Πυθαγόρα όπως έχουµε ή- δη δει, στο κέντρο του Κόσµου βρίσκεται το Πυρ και όχι ο Ήλιος. Ο Ήλιος είναι ένας πλανήτης που κινείται γύρω από το κέντρο. Ο Φιλόλαος µάλιστα θεωρούσε ότι δεν είχε δικό του φως αλλά συγκέντρωνε το φως από το κέντρο του Κόσµου. Ηλιοκεντρική θεωρία Με την διατύπωση από τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους, αλλά και από άλλους της ίδιας εποχής φιλοσόφους όπως ο Θέων ο Σµυρναίος 24 για παράδειγµα, της άποψης ότι η Γη δεν είναι στο κέντρο του Κόσµου είχε συντελεστεί ένα πολύ µεγάλο βήµα για την διατύπωση µιας θεωρίας που θα τοποθετούσε τον Ήλιο στο κέντρο. Το µεγάλο πρόβληµα, όπως θα δούµε και στην συνέχεια, που είχαν οι αστρονόµοι της εποχής ήταν η εξήγηση της ανάδροµης φαινόµενης πορείας των πλανητών Άρη, ία και Κρόνου. Τόσο η γεωκεντρική όσο 22 Αντιχθών. Με το όνοµα αυτό οι Πυθαγόρειοι όριζαν µια αόρατη Γη η οποία βρισκόταν στους αντίποδες της Γης αλλά σε διαφορετική απόσταση από το κέντρο. εν ήταν δυνατόν να είναι ορατή από την Γη διότι µεταξύ τους παρεµβάλλονταν πάντοτε το κεντρικό Πυρ. Αναφορές για την Αντιχθώνα συναντάµε και στον Αριστοτέλη στο έργο του Περί Ουρανού. 23 Αέτιος ο Αντιοχεύς, αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, αστρονόµος και µετεωρολόγος του 2ου αιώνα µ.χ. 24 Θέων ο Σµυρναίος. (2ος µ.χ. αιών) Έλληνας φιλόσοφος, µαθηµατικός και αστρονόµος 10

11 και η πυροκεντρική θεωρία δεν έδιναν εξηγήσεις ικανοποιητικές σε αυτό το ερώτηµα. Τότε εµφανίστηκε ο Αρίσταρχος ο Σάµιος 25 ο οποίος στην προσπάθειά του να δώσει ερµηνεία σε αυτό το φαινόµενο πρότεινε την τοποθέτηση του Ηλίου ακίνητου στο κέντρο του συστήµατος. Η παραπάνω υπόθεση του Αρίσταρχου αναφέρεται µεταξύ άλλων ( Πλούταρχος, Αέτιος κλπ) και από τον Αρχιµήδη 26 στο έργο του Ψαµµίτης. Εκεί βρίσκουµε ότι: «Ο δε Αρίσταρχος ο Σάµιος συνέγραψε κάποιες υποθέσεις οι µεν απλανείς αστέρες και ο ήλιος µένουν ακίνητοι, η δε γη περιφέρεται σε περιφέρεια κύκλου γύρω από τον ήλιο ο οποίος βρίσκεται στο µέσον της διαδροµής» Είναι γεγονός ότι ο Αρίσταρχος µε τα όργανα και τα µέσα της εποχής του δεν ήταν δυνατόν να επιβεβαιώσει την θεωρία του. Η επικρατούσα άποψη ήταν αυτή της γεωκεντρικής θεωρίας, ανεξάρτητα από τις διαφορές που είχε κάθε σχολή. Η Γη ήταν η κατοικία των Θεών και εποµένως δεν ήταν δυνατόν να µην κατέχει το κέντρο ώστε να περιφέρονται γύρω από αυτή όλα τα υπόλοιπα ουράνια σώµατα ώστε να αποτίνουν φόρο τιµής σε αυτούς. Η εµφάνιση της ηλιοκεντρικής θεωρίας τάραξε τα νερά της Αστρονοµίας και όχι µόνο. Όλοι οι φιλόσοφοι και οι επιστήµονες της εποχής ασχολήθηκαν άµεσα ή έµµεσα µε αυτή. Λέγοντας άµεσα εννοούµε µε την µελέτη της θεωρίας αυτής και έµµεσα µε την µελέτη της αντιθέτου γεωκεντρικής ώστε να την επιβεβαιώσουν περισσότερο. Στο σηµείο αυτό βέβαια πρέπει να πούµε ότι οι περισσότεροι, αν όχι όλοι οι φιλόσοφοι που διατύπωσαν άλλες εκτός από την κυρίαρχη γεωκεντρική άποψη διώχθηκαν και εξορίστηκαν από τις πόλεις τους. Ο Φιλόλαος κατηγορήθηκε για αθεΐα και ο Αρίσταρχος φυγαδεύτηκε στην Αλεξάνδρεια. Είναι αλήθεια ότι η ηλιοκεντρική θεωρία όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Αρίσταρχο τον Σάµιο είχε αρκετά προβλήµατα στην όλη αποδοχή της. Τα όργανα τα οποία χρησιµοποιούσε σε συνδυασµό µε την επικρατούσα άποψη που έδινε ιδιαίτερη αίγλη και κολακεία στους ανθρώπους τοποθετώντας τους στο κέντρο του Κόσµου δεν την έκαναν εύκολα αποδεκτή. Η άποψη του Αρίσταρχου εύκολα µπορούσε να εκληφθεί ως ασέβεια στην θεϊκή τάξη. Ο Πλούταρχος 27 µας λέγει ότι ο Αρίσταρχος κατηγορήθηκε για α- θεΐα και ήταν ο Στράτων 28 αυτός που τον φυγάδεψε στην Αλεξάνδρεια. Αρκετοί µάλιστα φιλόσοφοι ήταν ανάµεσα στους κατήγορούς του. Ένας από αυτούς ο στωικός φιλόσοφος Κλεάνθης, µαθητής και διάδοχος του Ζήνωνα του Κιτιέα ιδρυτή της σχολής. Η φυγή του Αρίσταρχου δεν του επέτρεψε την µαθηµατική επεξεργασία του µοντέλου του, ούτε του έδωσε την δυνατότητα να δηµιουργήσει κάποιο σύστηµα πλανητικών τροχιών όπως αντίστοιχα υπήρχε στο γεωκεντρικό. 25 Αρίσταρχος ο Σάµιος. (310 π.χ. - περίπου 230 π.χ.) Έλληνας αστρονόµος και µαθη- µατικός 26 Αρχιµήδης (287 π.χ.-212 π.χ.) ήταν ένας από τους µεγάλους µαθηµατικούς µηχανικούς και φυσικούς του αρχαίου Ελληνικού χώρου. Γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στις Συρακούσες 27 Πλούταρχος. (περ ) Έλληνας ιστορικός, βιογράφος και δοκιµιογράφος. Γεννηµένος στη µικρή πόλη της Χαιρώνειας, στην Βοιωτία, πιθανώς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωµαίου αυτοκράτορα Κλαύδιου 28 Στράτων Έλληνας φιλόσοφος διάδοχος του Θεόφραστου στην περιπατητική σχολή. 11

12 Οι αστρονόµοι της εποχής είχαν παρατηρήσει τις ανάδροµες πορείες των τριών πλανητών, του Άρη, του ία και του Κρόνου. Αυτή η µη φυσιολογική για αυτούς παρατήρηση τους προβληµάτιζε και προσπαθούσαν να ανακαλύψουν την κρυµµένη ουράνια τάξη που θα έσωζε τα φαινόµενα. Έπρεπε δηλαδή µε την µέθοδο της γεωµετρίας και των ουρανίων νόµων να δικαιολογούνται αυτές οι παράξενες κινήσεις των πλανητών. Την λύση προσπάθησε να δώσει ο Εύδοξος ο Κνίδιος. Για να ερµηνεύσει τις πολύπλοκες και αδικαιολόγητες κινήσεις των πλανητών πρότεινε ένα µαθηµατικό σύστηµα το οποίο αποτελείτο από 27 σφαίρες. Στην εξώτατη σφαίρα τοποθέτησε τους απλανείς αστέρες. Στην συνέχεια επινόησε ένα σύστηµα µε 26 οµόκεντρες σφαίρες που κατανέµονται σε κάθε γνωστό πλανήτη ως εξής: Από 3 σφαίρες για τον Ήλιο και την Σελήνη Από 4 σφαίρες για τους υπόλοιπους πλανήτες και συγκεκριµένα για Ερµή, Αφροδίτη, Άρη, ία και Κρόνο. Κάθε πλανήτης κινούνταν στον ισηµερινό της εσωτερικής του σφαίρας. Προκειµένου να αναπαρασταθούν οι κινήσεις των πλανητών ο Εύδοξος σκέφτηκε να χρησιµοποιήσει τις συνδυασµένες περιστροφικές κινήσεις των δύο εσωτερικών σφαιρών κάθε πλανήτη. Η συνισταµένη κίνησή τους περιγράφεται από ένα επίµηκες πεπλατυσµένο ανεστραµµένο οχτάρι που το ονόµασε ιπποπέδη. Η κίνηση του πλανήτη σε µια τέτοια τροχιά προκαλούσε άλλοτε επιτάχυνση και άλλοτε επιβράδυνση της πορείας του. Το σύστηµα αυτό έδινε λύσεις στις κινήσεις των πλανητών Ερ- µή, ία, Κρόνου, Ήλιου και Σελήνης αλλά δεν έδινε λύση στην κίνηση της Αφροδίτης και του Άρη. Για να βελτιώσει το σύστηµα αυτό ο Κάλλιππος ο Κυζικηνός 29 εισήγαγε και άλλες 6 σφαίρες φτάνοντας τον αριθµό 33. Οι σφαίρες αυτές κατανεµήθηκαν ως ακολούθως: 5 για τον Ήλιο, Σελήνη, Ερµή, Αφροδίτη και Άρη. 4 για τον ία και τον Κρόνο. Η τροποποίηση αυτή φαίνεται ότι ικανοποιούσε και την κίνηση του Άρη. Το σύστηµα αυτό µπορεί να έδωσε καλλίτερες λύσεις στα προβλή- µατα των τροχιών. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε βελτιωµένο το σύστηµα του Καλλίππου αλλά ήταν ατελές ακόµη. Για τον λόγο αυτό πρότεινε ένα α- κόµη πιο πολύπλοκο σύστηµα µε 49 σφαίρες µε την ακόλουθη κατανο- µή: Μία για τον πρώτο κινούντα Τρεις σφαίρες στον Κρόνο Έξι στον ία Επτά για τον Άρη Οκτώ για τους Αφροδίτη, Ερµή, Ήλιο και Σελήνη. 29 Κάλλιππος ο Κυζικηνός. Έλληνας αστρονόµος και µαθηµατικός. Καταγόταν από την Κύζικο. Γεννήθηκε το 370 π.χ. και πέθανε το 300 π.χ. Υπήρξε µαθητής του Αριστοτέλη. 12

13 υστυχώς όσο αυξάνονταν οι σφαίρες δεν ήταν δυνατόν να εξηγηθούν όλα τα φαινόµενα αφού έπρεπε οι πλανήτες να διατηρούν την ίδια απόσταση από την Γη κάτι που δεν ήταν δυνατόν. Παρ όλα αυτά η γεωκεντρική θεωρία κατείχε την κύρια θέση. Ακολούθησαν δύο ακόµη πιο βελτιωµένες προτάσεις. Μια του Απολλώνιου του Περγαίου 30 και ακόµη µια πιο βελτιωµένη του Ιππάρχου 31. Ο Απολλώνιος πρότεινε την κίνηση του Ηλίου, της Σελήνης και των πέντε πλανητών πάνω στην περιφέρεια των ίδιων των επικύκλων τους. Είναι αλήθεια όµως ότι και το ηλιοκεντρικό σύστηµα του Αρίσταρχου δεν έλυνε όλα τα προβλήµατα. Αντίθετα είχε πολλές και σοβαρές ελλείψεις. Επειδή θεωρούσε ότι ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο της κυκλικής τροχιάς των πλανητών, έδειχνε σφάλµατα στις θέσεις των πλανητών οι ο- ποίες ξεπερνούσαν τις 15 ο στην περίπτωση του πλανήτη Άρη. εχόµενοι ότι ο κύκλος είναι το σχήµα που ορίζει την τροχιά των πλανητών και όχι η έλλειψη όπως αποδείχθηκε αργότερα, προτίµησαν να µεταβάλλουν το γεωκεντρικό σύστηµα τροχιών από το να το αντικαταστήσουν µε το εξίσου προβληµατικό ηλιοκεντρικό. Το γεωκεντρικό σύστηµα βελτιώθηκε ακόµη περισσότερο µε την παρέµβαση και την αλλαγές που έκανε σε αυτό ο µεγάλος Έλληνας α- στρονόµος Κλαύδιος Πτολεµαίος 32. Αυτός γνώριζε ότι υπήρχαν κάποια φαινόµενα στον ουρανό που ήταν πολύ δύσκολο να ερµηνευτούν από το γεωκεντρικό µοντέλο. Τα φαινόµενα αυτά κυρίως αφορούσαν την κίνηση των πλανητών και συγκεκριµένα την ανάδροµη πορεία τους και την φαινοµενική στάση τους, όπως έχουµε ήδη αναφέρει. Ο Πτολεµαίος για να την εξηγήσει εισήγαγε µια επιπλέον έννοια σε αυτή της κίνησης στο σύστηµα των επικύκλων. Το εξισωτικό σηµείο ή εξισωτή. Το σηµείο αυτό βρίσκεται σε µικρή απόσταση από το κέντρο του κύκλου. Με τον τρόπο αυτό θεώρησε ότι η Γη δεν βρίσκεται στο κέντρο του κύκλου αλλά στο εξισωτικό σηµείο. Το έκκεντρο. Η τοποθέτηση της Γης σε αυτό το σηµείο σε συνδυασµό µε την χρήση των επικύκλων που είχε προτείνει ο Απολλώνιος ο Περγαίος είχε πολύ καλές προσεγγίσεις στα πλανητικά φαινόµενα. εν ξεπεράστηκαν όλα τα προβλήµατα αλλά δόθηκαν ικανοποιητικές λύσεις ώστε το σύστηµα αυτό να επικρατήσει µέχρι τον 15 ο αιώνα µ. Χ. Εξαίρεση αποτελεί η περίοδος στην οποία Αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν ο Ιουλιανός. Αυτός υποστήριξε την ηλιοκεντρική θεωρία. Στο σύγγραµµά του Εις τον Βασιλέα Ήλιον προς Σαλούστιον γράφει: «Γιατί και οι πλανήτες είναι ολοφάνερο ότι γύρω από αυτόν σαν να είναι βασιλιάς χορεύοντας, κάνουν κύκλο αρµονικά σε ορισµένα διαστήµατα, έχοντας στηρισµούς και στην προς τα εµπρός και στην προς τα 30 Απολλώνιος ο Περγαίος ( π. Χ ) Μαθηµατικός γνωστό ως ο Μέγας Γεωµέτρης. Έγραψε το έργο Κωνικά που θεωρείτε από τα σπουδαιότερα επιστηµονικά έργα της αρχαιότητας. 31 Ίππαρχος ( π. Χ). Γεννήθηκε στην Νίκαια της Βιθυνίας και έζησε στην Ρόδο. Συνέταξε τους πρώτους ηλιακούς και αστρικούς πίνακες. Ανακάλυψε την διόπτρα και για τον λόγο αυτό ονοµάστηκε διόπτρα του Ιππάρχου. 32 Κλαύδιος Πτολεµαίος. (2 ος µ. Χ. Αιώνας) Μαθητής Θέωνος του Σµυρναίου ένας από τους µεγαλύτερους αστρονόµους της αρχαιότητας. 13

14 πίσω πορεία τους, όπως οι επιστήµονες της σφαιρικής θεωρίας αποκαλούν τα σχετικά µε αυτούς φαινόµενα». Αυτό µας κάνει να υποψιαζόµαστε ότι η ηλιοκεντρική θεωρία του Αρίσταρχου του Σάµιου δεν είχε ξεχαστεί α- κόµη και τον 4 ο µ. Χ. αιώνα. Σηµαντικό ρόλο στην επικράτηση για τόσο µεγάλο χρονικό διάστηµα έπαιξε κατά την άποψη πολλών ερευνητών, αλλά και του γράφοντος, η στάση της Χριστιανικής εκκλησίας ιδιαιτέρως δε της υτικής. Κατά τον 4 ο µ. Χ. αιώνα οι Χριστιανοί Πατέρες µελέτησαν το έργο του Κλαύδιου Πτολεµαίου στο οποίο περιέγραφε τον Κόσµο. Τότε αντελήφθησαν ότι το ευκλείδειο σύµπαν του ταίριαζε πολύ µε την περιγραφή της ηµιουργίας που αναφέρουν οι ιερές γραφές, δηλαδή η Παλαιά ιαθήκη. Για τον λόγο αυτό το γεωκεντρικό σύστηµα του Πτολεµαίου έγινε αποδεκτό και από το χριστιανικό δόγµα δίδοντας ταυτόχρονα θεόπνευστο χαρακτήρα σε αυτό. Έτσι το γεωκεντρικό σύστηµα έγινε µέρος της θεολογίας τόσο της ανατολικής όσο και της δυτικής χριστιανική εκκλησίας. Κανείς πλέον δεν ήταν δυνατόν να αµφισβητήσει τις απόψεις του Αριστοτέλη και των άλλων ελλήνων φιλοσόφων. Όποιος το επιχειρούσε αυτόµατα χαρακτηρίζονταν αιρετικός και ήταν καταδικασµένος. Οι ιερείς της εποχής ακολουθούσαν κατά γράµµα την ερµηνεία της Βίβλου και έτσι τους ήταν α- δύνατο να δεχθούν µια άλλη άποψη για τον Κόσµο, πολύ δε περισσότερο όταν η άποψη αυτή έρχόνταν σε αντίθεση και µε την κοινή λογική της τότε εποχής. Το σύστηµα που επικράτησε κατά συνέπεια ήταν αυτό που είχε προτείνει ο Αριστοτέλης και είχε προσπαθήσει να ερµηνεύσει ο Κλαύδιος Πτολεµαίος. Αυτό είχε την Γη στο κέντρο µαζί µε την ζώνη του Πυρός και του Αέρα. Στην συνέχεια υπήρχαν οι τροχιές των επτά τότε γνωστών πλανητών, δηλαδή της Σελήνης, του Ερµή, της Αφροδίτης, του Ηλίου, του Άρη, του ία και του Κρόνου. Ακολουθούσαν οι τρεις ζώνες του ζωδιακού. Η πρώτη ζώνη αντιστοιχούσε στον όγδοο ουρανό των απλανών αστέρων. Η δεύτερη στον ένατο κρυστάλλινο ουρανό και η τρίτη στο δέκατο, τον ουρανό του Πρώτου Κινούντος. Μετά από τον ουρανό αυτό ήταν ο ουρανός στον οποίο κατοικούσαν οι Θεοί. Η θεωρία αυτή του Αριστοτέλη µε τις βελτιώσεις του Πτολεµαίου που έχουµε αναφέρει, αποτελούσε το µοναδικό αποδεκτό Σύµπαν την περίοδο του µεσαίωνα και µάλιστα ονοµάστηκε Μεσαιωνικό Μοντέλο. Αυτή ήταν σε γενικές γραµµές η κατάσταση που επικρατούσε στις τάξεις των επιστηµόνων µέχρι τον 16 ο αιώνα που συνέβη η µεγάλη ανατροπή. Πριν όµως αναφερθούµε σε αυτή καλό είναι να πούµε λίγα λόγια για ο- ρισµένα σηµαντικά γεγονότα που προετοίµασαν την αλλαγή. Τα γεγονότα αυτά σχετίζονται µε τα ονόµατα τριών σηµαντικών φιλοσόφων και αστρονόµων. Του Jan Buridan 33, του Nicole d Oresme Jan Buridan. Γάλλος φιλόσοφος. Γεννήθηκε το 1300 και υπήρξε µαθητής του φιλοσόφου William of Occam. ίδαξε στο πανεπιστήµιο του Παρισιού και ασχολήθηκε µε την ορµή και διατύπωσε και σχετική θεωρία για την οποία και έγινε γνωστός. Πέθανε στα µέσα του 14 ου αιώνα. 34 Nicole d Oresme. Γεννήθηκε το 1323 και πέθανε το 1382 ένας από τους θεµελιωτές της σύγχρονης επιστήµης. Ίσως υπήρξε µαθητής του Buridan. Καθολικός θεολόγος και ηγούµενος φίλος του βασιλέα Κάρολου του Ε της Γαλλίας. 14

15 και του Nicolaus Cusanus 35. Ο πρώτος από αυτούς δεν είχε σπουδάσει θεολογία και για τον λόγο αυτό δεν είχε επιρροές από αυτή. Ήταν ο πρώτος που αναζωπύρωσε την έρευνα για την ηλιοκεντρική θεωρία. Στο έργο του Περί Ουρανού ασχολείται µε το Σύµπαν και τις κινήσεις των σωµάτων. Στο πρώτο µέρος παρουσιάζει το µοντέλο του Αριστοτέλη ενώ στο δεύτερο υποβάλει ερωτήµατα που αναφέρονται στην δοµή του µοντέλου αυτού. Θα τον ακολουθήσει ο µαθητής του Nicole d Oresme ο οποίος α- φού µελέτησε τα έργα του Αριστοτέλη και του Ευκλείδη υποστήριξε την πιθανότητα να υπάρχουν πολλά Σύµπαντα ή Κόσµοι. Την πρότασή του αυτή την ανέπτυξε στα βιβλία του Πραγµατεία περί της σφαίρας και Βιβλίο για τον Ουρανό και τον Κόσµο. Στο δεύτερο µάλιστα έργο του διαφωνεί µε την θεωρία της ακίνητης Γης και προτείνει αυτή της περιστροφής της. Ο τελευταίος, αλλά όχι έσχατος, της µεταβατικής αυτής περιόδου είναι ο γερµανός ιερωµένος Nicolaus Cusanus. Στο έργο του Περί της λογίας αγνοίας αντικαθιστά την µέχρι τότε επικρατούσα γεωκεντρική θεωρία µε µια άλλη. Έχοντας ως αρχή ότι η γνώση προέρχεται από την ε- µπειρία προτείνει ένα συµπαντικό σύστηµα όπου η Γη είναι ένα άστρο το οποίο περιστρέφεται γύρω από το εαυτό του όπως όλα τα άλλα άστρα. Α- ναφέρει µάλιστα ότι η Γη δεν κατέχει το κέντρο του Σύµπαντος. Υποστήριξε µάλιστα ότι η σχεδόν σφαιρική Γη περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο και ότι το Σύµπαν είναι άπειρο. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι απόψεις του αυτές καθώς και θέσεις του ότι ο Κόσµος είναι µια από τις ερµηνείες του Θεού, η ανθρώπινη γνώση είναι πάντοτε ατελής και η υποστήριξη του πανθεϊσµού επηρέασαν σε µεγάλο βαθµό τόσο τον µεγάλο διανοητή και πρωτοπόρο στοχαστή Τζορντάνο Μπρούνο 36 όσο και τον Κοπέρνικο στον οποίο θα αναφερθούµε ευθύς αµέσως. O Mikolaj Kopernik 37 ήταν Πολωνός ιερέας και αστρονόµος και αυτός που επανέφερε στο προσκήνιο την ξεχασµένη θεωρία του Αρίσταρχου του Σάµιου. Ήταν µαθητής του Ντοµένικο ντα Νοβάρα ο οποίος υ- ποστήριζε ότι το γεωκεντρικό µοντέλο του Πτολεµαίου ήταν πολύ περίπλοκο για να είναι φυσικό. Στις διαλέξεις του παρουσίαζε τις απόψεις για την κίνηση της Γης που αναφέρονταν στα γραπτά των Πυθαγόρειων φιλοσόφων και ιδιαίτερα του Φιλόλαου, του Ικέτα και του Έκφαντου. Ιδιαίτερη εντύπωση όµως στον Κοπέρνικο προκάλεσε η θεωρία του Αρίσταρχου. Μετά από πολυετή µελέτη για να ολοκληρώσει την άποψή του α- ποφάσισε να ασχοληθεί και µε τα δύο µοντέλα, το γεωκεντρικό και το η- λιοκεντρικό. Για να µην έρθει όµως σε σύγκρουση µε την εκκλησία και 35 Nicolaus Cusanus. Ψευδώνυµο του Nikolaus von Cusa γερµανού φιλοσόφου, µαθηµατικού, µυστικιστή και καρδινάλιου. Γεννήθηκε το 1401 και πέθανε το Θεωρείτε ένας από τους ηγέτες της θρησκευτικής µεταρύθµισης του 15 ου αιώνα. Η εργασία του Περί της λόγιας άγνοιας χαρακτηρίζεται ως η διαχωριστική γραµµή ανάµεσα στον µεσαίωνα και την σύγχρονη εποχή. 36 Τζορντάνο Μπρούνο. Ιταλός φιλόσοφος, ιερέας, κοσµολόγος και αποκρυφιστής. Γεννήθηκε στη Νόλα, το 1548, και το πραγµατικό του όνοµα ήταν Φίλιπο Μπρούνο Κάηκε στην πυρά ως αιρετικός από την Ιερά Εξέταση, αποτελώντας έτσι για κάποιους τον πρώτο «µάρτυρα της επιστήµης». 37 Γεννήθηκε το 1473 και πέθανε το

16 το τότε επιστηµονικό κατεστηµένο αποφάσισε να κρατήσει τις µελέτες του µυστικές. Μελετώντας το σύστηµα του Πτολεµαίου συµφώνησε µε τον δάσκαλό του ότι ήταν πολύ πολύπλοκο. Θεώρησε µάλιστα ότι ορισµένες α- πό τις δυσκολίες που αυτό είχε θα µπορούσαν να ξεπεραστούν αν η Γη τοποθετούταν σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο ο οποίος θα κατείχε την θέση του κέντρου του συστήµατος. Με την τοποθέτηση αυτή η φαινόµενη ανάδροµη κίνηση των πλανητών µπορούσε να εξηγηθεί χωρίς την χρήση των επικύκλων. Επειδή ήταν µοναχός και ανιψιός του συµβούλου του Αρχιεπισκόπου, προτίµησε να µην δηµοσιεύσει την µελέτη και τα συµπεράσµατά του αν και τα είχε έτοιµα από το έτος Παρ όλα αυτά διοργάνωσε γύρω στα 1500 διαλέξεις στην Ρώµη µε θέµα τις απόψεις των Πυθαγορείων φιλοσόφων και αργότερα γύρω στο 1514 µοίρασε σε λόγιους της εποχής τις σκέψεις του σε χειρόγραφο. Το 1530 γνωρίστηκε µε τον Αυστριακό µαθηµατικό Georg Joachim von Lauchen 38 ο οποίος µάλλον γνώριζε τις απόψεις του Κοπέρνικου για το ηλιοκεντρικό σύστηµα. Αφού εξέτασαν διεξοδικά τα µαθηµατικά δεδοµένα ο Κοπέρνικος έδωσε την άδεια να προδηµοσιευθούν οι απόψεις του για την ηλιοκεντρική θεωρία. Το έργο είχε τίτλο ιήγηση Πρώτη. Στην συνέχεια αποφάσισε να δηµοσιεύσει ολόκληρο το έργο το 1543 όταν πλέον ήταν ετοιµοθάνατος. Η έκδοση του έργου δεν τον βρήκε στην ζωή. Το µέγα ατόπηµα του Κοπέρνικου ήταν ότι δεν κάνει καµία αναφορά στο έργο τόσο των Πυθαγορείων φιλοσόφων όσο και του Αρίσταρχου. Υπάρχει όµως αναφορά στο βιβλίο του Στράτου Θεοδοσίου Η Εκθρόνιση της Γης 39 ότι γίνεται αναφορά σε χειρόγραφό του το οποίο παραδόθηκε στις 2 Οκτωβρίου του 1953 στον πρεσβευτή της Πολωνίας στην Πράγα και έκτοτε φυλάσσεται στην βιβλιοθήκη του Πανεπιστηµιακού Μουσείου της Βαρσοβίας. Την σκυτάλη της προσπάθειας εδραίωσης του ηλιοκεντρικού συστήµατος ως κυριάρχου συστήµατος στην επιστηµονική κοινότητα παίρνει ο µεγάλος ανός αστρονόµος Tyge Brahe 40. Αυτός πρότεινε το 1583 ένα νέο µοντέλο για την περιγραφή των κινήσεων των πλανητών στο η- λιακό µας σύστηµα. Η αιτία της πρότασης του νέου αυτού µοντέλου ήταν η παρατήρηση της εµφάνισης ενός υπερκαινοφανούς αστέρα στον αστερισµό της Κασσιόπης στις 11 Νοεµβρίου Η παρατήρηση αυτή κατέρριπτε το αξίωµα που επικρατούσε από την εποχή του Αριστοτέλη της αφθαρσίας των Ουρανών. Σύµφωνα µε το αξίωµα αυτό µεταβολές µπορούσαν να συµβούν µόνο στο διάστηµα µεταξύ της Γης και της Σελήνης και ποτέ στις υπόλοιπες κρυστάλλινες σφαίρες των ουρανίων σωµάτων. Οι µετρήσεις του έδειξαν όµως ότι ο νέος αυτός αστέρας ήταν στην σφαίρα των α- πλανών. 38 Georg Joachim von Lauchen. ( ), ήταν µαθηµατικός, χαρτογράφος, ιατρός, και δάσκαλος. 39 Εκδόσεις ίαυλος σελ Γεννήθηκε το 1546 και πέθανε το

17 Η ανακάλυψη αυτή του έδωσε την δυνατότητα µετά από την οικονοµική υποστήριξη του βασιλέα Φρειδερίκου Β να δηµιουργήσει ένα α- στεροσκοπείο στο νησί Hven κοντά στην Κοπεγχάγη. Με τον τρόπο αυτό συγκέντρωσε µεγάλο αριθµό αστρονοµικών δεδοµένων ώστε να διορθώσει τις υπάρχουσες αστρονοµικές πληροφορίες ιδιαίτερα αυτές που αναφέρονταν στην σεληνιακή τροχιά. Με τις παρατηρήσεις του και τις διορθώσεις που επέφεραν στα α- στρονοµικά δεδοµένα κατόρθωσε το 1577 να αποδείξει ότι η προσέγγιση της Γης από τον κοµήτη του έτους εκείνου ήταν σε απόσταση µεγαλύτερη από αυτή της Γης Σελήνης κατά τρεις φορές. Αυτή η παρατήρηση είχε σαν αποτέλεσµα να επιβεβαιωθεί για άλλη µια φορά η ύπαρξη µεταβολών στις κρυστάλλινες αµετάβλητες σφαίρες. Με αφορµή τις παρατηρήσεις αυτές θέλησε να δηµιουργήσει ένα νέο πλανητικό σύστηµα που κατά την γνώµη του ήταν συνδυασµός των πλεονεκτηµάτων τόσο του γεωκεντρικού όσο και του ηλιοκεντρικού συστήµατος. Έτσι πρότεινε ένα σύστηµα που η Γη ήταν στο κέντρο του συστήµατος και ο Ήλιος περιστρέφονταν γύρω από αυτή. Ο Brahe πίστευε ότι αν η Γη περιστρεφόνταν γύρω από τον Ήλιο η κίνηση αυτή θα έπρεπε να παρατηρείται πάνω στην ουράνια σφαίρα µε µια µικρής διαµέτρου κυκλικής κίνησης των αστέρων. Οι παρατηρήσεις του όµως δεν έδειχναν κάτι τέτοιο. Το σφάλµα αυτό του Brahe ήταν δικαιολογιµένο την εποχή εκέινη διότι οι επιστήµονες δεν γνώριζαν την ετήσια παράλαξη των πλανητών. Η παράλαξη αυτή είναι πολύ µικρή της τάξης του ενός δευτερολέπτου του τόξου και ήταν αδύνατο να καταγραφεί µε τα όργανα της εποχής. Το σύστηµα που πρότεινε ήταν ένας συνδυασµός του Πτολεµαιϊκού και του Κοπερνίκειου συστήµατος. Η Γη αποτελούσε το κέντρο γύρω από την οποία κινούνταν ο ήλιος και η Σελήνη. Όλοι οι υπόλοιποι πλανήτες κινούνταν σε κυκλική τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Τέλος το σύστηµά του προέβλεπε και την ύπαρξη µιας εξωτερικής σφαίρας στην οποία υπήρχαν οι απλανείς αστέρες. Ο Brahe είχε µεγάλη εκτίµηση στον βοηθό του Johannes Kepler 41. Αυτός αξιοποίησε τις µετρήσεις και τις παρατηρήσεις του Brahe για να προωθήσει το ηλιοκεντρικό σύστηµα που πρότεινε ο Κοπέρνικος τον οποίο θαύµαζε πολύ. Την θεωρία του Κοπέρνικου την είχε γνωρίσει από Michael Maestlin καθηγητή των µαθηµατικών και α- στρονόµο στο πανεπιστήµιο του Tubingen του οποίου υπήρξε µαθητής. Ο Kepler ήταν µυστικιστής και θρησκόληπτος και πίστευε ότι στο Σύµπαν εκδηλώνονται διάφορες µυστικιστικές δυνάµεις οι οποίες δεν είναι δυνατόν να γίνουν αντιληπτές από τις αισθήσεις. Ήταν έντονα επηρεασµένος από την θεωρία της αρµονίας των σφαιρών 42 καθώς και από την φιλοσοφία του µοναδικού που είχε διατυπώσει ο Πλάτων. Στο έργο του Κοσµογραφικό Μυστήριο αποδίδει την κίνηση των πλανητών στην κινη- 41 Johannes Kepler. Γερµανός αστρονόµος. Γεννήθηκε το 1571 και πέθανε το Κορυφαία στιγµή του έργου του ήταν η διατύπωση των τριών νόµων του (Νόµος των ελλείψεων, Νόµος των ίσων εµβαδών και ο Αρµονικός Νόµος). 42 Θεωρία που αποδίδεται στον Πυθαγόρα και αναφέρεται στην εκποµπή από κάθε πλανήτη µιας µουσικής νότας η οποία είναι ανάλογη µε το µέγεθος και την ταχύτητα κίνησης του πλανήτη. 17

18 τήρια ψυχή η οποία εκπέµπεται από τον Ήλιο. Οι απόψεις αυτές διαφοροποιούνται και στην συνέχεια προτείνει στην θέση της κινητήριας ψυχής τον όρο κινητήρια δύναµη η οποία είναι υλικής υπόστασης. Στο ηλιοκεντρικό σύστηµα που πρότεινε τοποθέτησε την Γη σε περιφορά γύρω από τον Ήλιο ενώ για πρώτη φορά όρισε την Σελήνη ως δορυφόρο της Γης µειώνοντας τους πλανήτες από επτά σε έξι. Αυτό βέβαια αντιβαίνει στην µυστικιστική άποψη ότι οι πλανήτες είναι επτά µιας και ο αριθµός αυτός είναι ιδιαίτερος. Την ανωµαλία αυτή ο Kepler την διόρθωσε τοποθετώντας τους υπόλοιπους πέντε πλανήτες, της Γης εξερουµένης, σε αναλογία µε τα πέντε πλατωνικά στεραιά. Σε ότι αφορά τις κρυστάλινες σφαίρες που περιέιχε το µοντέλο του Κοπερνικου ο Kepler µετά από επίµονες παρατηρήσεις τις απέρυψε όντας πεπισµένος ότι δεν υπήρχαν. Ο ίδιος παρατήρησε ότι η ταχύτητα του πλανήτη κατά την περιφορά του γύρω από τον Ήλιο παρουσίαζε µεταβολές. Παρατηρώντας τις κινήσεις του πλανήτη Άρη είδε ότι όταν αυτός πλησίαζε µια περιοχή της τροχιάς η ταχύτητά του αύξανε ενώ µειωνόνταν σε κάποια άλλη. Μέχρι τότε όλοι πίστευαν ότι η κίνηση των πλανητών στις τροχιές τους ήταν οµαλή. Οι µελέτη των τροχιών και οι µαθηµατικοί υπολογισµοί που την συνόδευαν τον οδήγησαν στην πρόταση ότι οι τροχιές των πλανητών δεν ήταν κυκλικές αλλά ελλειπτικές. Η πρόταση αυτή σε συνδυασµό µε την διατύπωση των τριών Νόµων του έδωσαν απάντηση στα προβλήµατα του ηλικεντρικού συστήµατος που υπήρχαν από την εποχή των Πυθαγορίων φιλοσόφων. Σηµαντικό σηµείο στην εδραίωση της ηλιοκεντρικής θεωρίας στην επιστηµονική κοινότητα και όχι µόνο είναι η ανακάλυψη του τηλεσκοπίου από τον Ζαχαρία Ιωαννίδη, έναν ελληνολανδό οπτικό την πρώτη δεκαετία του 17 ου αιώνα και η τελειοποίησή του από τον Galileo Galilei 43. Όταν διορίστηκε ο Galileo Galilei καθηγητής στο Πανεπιστήµιο της Πίζα άρχισε να µελετά το ηλιοκεντρικό σύστηµα και κατέληξε στην ορθότητά του το Στην συνέχεια διορίστηκε καθηγητής στο Πανεπιστήµιο της Πάδοβα και εκεί άρχισε τις παρατηρήσεις του µε την βοήθεια του νέου βελτιωµένου οργάνου. Ήταν ο πρώτος που παρατήρησε: Τους κρατήρες στην Σελήνη Τους τέσσερις δορυφόρους του ία Τις κηλίδες του Ηλίου Την αστρική φύση του γαλαξία µας Τις φάσεις τις Αφροδίτης Την διαµόρφωση του Κρόνου µε τους δακτύλους. Η σηµαντικότερη από όλες αυτές τις παρατηρήσεις ίσως να είναι αυτή που αναφέρεται στους δορυφόρους του ία. Μέχρι εκείνη την εποχή δεν ήταν αποδεκτή η άποψη ότι ένα ουράνιο σώµα µπορεί να περιστρέφεται γύρω από ένα άλλο. Η επιβεβαίωση της ύπαρξης των δορυφόρων του ία ανέτρεψε τα δεδοµένα. Άρα υπάρχουν ουράνια σώµατα που 43 Galileo Galilei( ) Ιταλός αστρονόµος, φιλόσοφος και φυσικός. Γεννήθηκε στην Πίζα της Ιταλίας. 18

19 δεν περιστρέφονται γύρω από την Γη. Η Γη λοιπόν δεν είναι το κέντρο του Κόσµου. Μια ακόµη παρατήρηση για την επιβεβαίωση του ηλιοκεντρικού συστήµατος ήταν αυτή που αναφέρονταν στις φάσεις της Αφροδίτης. Με την χρήση του τηλεσκοπίου είδε ο άνθρωπος ότι η Αφροδίτη µπορεί να φανεί σχεδόν ολόκληρη λόγω της περιστροφής της γύρω από τον ήλιο. Η περιστροφή αυτή µάλιστα δικαιολογούσε τις φάσεις που αυτή είχε. Σε ένα γεωκεντρικό µοντέλο δεν ήταν δυνατόν να έχουµε τέτοιου είδους συ- µπεριφορά λόγω της θέσης της. Θα έπρεπε πάντοτε να εµφανίζεται σε δρεπανοειδές σχήµα. Οι παρατηρήσεις αυτές τον έκαναν να βεβαιωθεί για την ορθότητα της ηλιοκεντρικής θεωρίας. Η διαµάχη του µε την καθολική εκκλησία η δίκη του και η αναγκαστική δήλωση µετανοίας του είναι γνωστά. Όπως γνωστό είναι και το γεγονός της αποκατάστασής του το 1979 από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β. Στην πλήρη όµως αποδοχή της ηλιοκεντρικής θεωρίας συνετέλεσε µια ανακάλυψη που έγινε λίγο αργότερα από έναν µεγάλο διανοητή, φιλόσοφο και επιστήµονα τον Isaac Newton 44. Ο Newton γεννήθηκε το έτος που πεθανε ο Galileo Galilei. Η θεµελίωση από αυτόν της θεωρίας της βαρύτητας έδωσε στους επιστήµονες την θεωρητική βάση για την λειτουργία του ηλιοκεντρικού συστήµατος. Με την διατύπωση της θεωρίας της βαρύτητας δόθηκαν απαντήσεις σε τρία βασικά και θεµελιώδη ερωτήµατα που πρόβαλαν οι υποστηρικτές του γεωκεντρικού µοντέλου. Ένα ακόµη βήµα στην επικράτηση του ηλιοκεντρικού µοντέλου ήταν και η απόδειξη ότι όλες οι κινήσεις που αντιλαµβανόµαστε στη Γη διέπονται από τους ίδιους Νόµους που συναντάµε και στο ουράνιο στερέωµα. Σήµερα τόσο η επιστηµονική κοινότητα όσο και η κοινή γνώµη α- ντιλαµβάνεται ότι η Γη δεν είναι πλέον το κέντρο του Σύµπαντος αλλά ένας απλός πλανήτης που κινείται σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο ένα από τα πολλά άστρα που αποτελούν τον Γαλαξία µας. Αυτός µε την σειρά του είναι ένας από τους πολλούς γαλαξίες που αποτελούν το ορατό Σύµπαν. Μάλιστα έχουν αναπτυχθεί πολλές θεωρίες που θεωρούν ότι το Σύµπαν στο οποίο βρισκόµαστε είναι ένα από τα πολλά παράλληλα Σύµπαντα που αποτελούν την όλη ηµιουργία. Το τραγικό στην όλη αυτή εικόνα είναι ότι το πλανητικό σύστηµα του Ηλίου δεν βρίσκεται καν στο κέντρο ή κοντά στο κέντρο του γαλαξία. Γνωρίζοντας πλέον καλά όλα τα προηγούµενα µπορούµε εύκολα να αντιληφθούµε ότι ο άνθρωπος, ο κάτοικος του πλανήτη Γη, δεν είναι το κυρίαρχο ον της ηµιουργίας αλλά ένα από τα πολλά όντα που κατοικούν τόσο σε αυτόν τον πλανήτη όσο και σε πολλά άλλα µέρη του ιαστήµατος. 44 Newton. Άγγλος Φυσικός, Μαθηµατικός, Αστρονόµος, Φιλόσοφος, Αλχηµιστής και Θεολόγος ( ). Θεωρείται πατέρας της Κλασικής Φυσικής, 19

20 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αριστοτέλους. Μικρά Φυσικά. Εκδ. Φέξη, Αθήνα Βαµβακάς Κ. Οι Θεµελιωτές της δυτικής σκέψης. Εκδ. Πανεπιστηµιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2001 Βέικος Θ. Οι Προσωκρατικοί. Εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα 1998 Γράβιγγερ Π. Ο Πυθαγόρας και η µυστική διδασκαλία του Πυθαγορισµού. Εκδ. Βιβλιοθήκη της Σφιγγός, Αθήνα 1982 ανέζης Μ Θεοδοσίου Σ. Το Σύµπαν που Αγάπησα. Εκδ ίαυλος, Αθήνα 1999 ιογένης Λαέρτιος. Βίοι και γνώµαι των εν φιλοσοφία ευδοκιµησάντων. Εκδ H. S. Long, Oxford 1964 Hermann A. Σκέψου σαν Θεός. Εκδ. Ενάλιος, Αθήνα Θεοδοσίου Σ. Η Εκθρόνιση της Γης. Εκδ. ίαυλος, Αθήνα 2007 Proust D. Η αρµονία των Σφαιρών. Εκδ. ίαυλος Αθήνα

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής)

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Από την εποχή που οι άνθρωποι σήκωσαν τα μάτια τους προς τον ουρανό και παρατήρησαν τον Ήλιο (τον θεό τους) και τα αστέρια, είχαν την πεποίθηση ότι η Γη είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες.

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Γαλιλαίος (1581-1643) Γεννήθηκε στην Πίζα το 1581 Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Ως δευτεροετής φοιτητής ανακάλυψε: 1. Τον

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωδαισία σήμερα. Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας. Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου

Η Γεωδαισία σήμερα. Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας. Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου ΤΕΠΑΚ, Γεωδαισία IV Μια σύντομη εισαγωγή για το γήινο πεδίο βαρύτητας Διδάσκων Δημήτρης Δεληκαράογλου Η Γεωδαισία σήμερα νοείται ως η επιστήμη με αντικείμενο τρεις βασικούς τομείς: Tον προσδιορισμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Πιστεύω ότι η μελέτη του Σύμπαντος πρέπει να τοποθετηθεί στην πρώτη θέση ανάμεσα σε όλα τα φυσικά φαινόμενα που μπορούν να κατανοηθούν, γιατί έρχεται πριν απ' όλα τ'

Διαβάστε περισσότερα

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο

15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 15 ος Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισµός Αστρονοµίας και Διαστηµικής 2010 Θέµατα για το Γυµνάσιο 1.- Από τα πρώτα σχολικά µας χρόνια µαθαίνουµε για το πλανητικό µας σύστηµα. Α) Ποιος είναι ο πρώτος και

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΠ22 ΤΡΙΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 2 Εισαγωγή... 3 Οι αρχές του σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη... 3 Ο υποσελήνιος χώρος... 3 Ο χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë

ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔÔ Û Ì Î È ÔÈ ÎÈÓ ÛÂÈ ÙË Ë Tα βασικά σημεία του μαθήματος Η Γη είναι ένα ουράνιο σώμα, που κινείται συνεχώς στο διάστημα. Το σχήμα της είναι γεωειδές, δηλαδή είναι ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα νέο σύστημα του κόσμου

Ένα νέο σύστημα του κόσμου Ένας νέος ουρανός Ένα νέο σύστημα του κόσμου Η αστρονομία της Αναγέννησης βασίζεται στο έργο των αρχαίων: Αριστοτελικό σύστημα ομόκεντρων σφαιρών (βασισμένο στο έργο του Καλίππου και του Ευδόξου_ δεν εξηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ

ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ - ΛΟΞΩΣΗ Η κίνηση των πλανητών είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης 2 κινήσεων: μίας περιστροφής γύρω από τον Ήλιο, η περίοδος της οποίας μας δίνει το έτος κάθε πλανήτη, και πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012»

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ Χαρτογραφία στην Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ KEPLER

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ KEPLER Ερασιτεχνικής Αστρονομίας ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ KEPLER Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης χημικός info@polkarag.gr ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα καταστατικά των ερασιτεχνικών σωματείων αστρονομίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις.

ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ. Ρώτησε τη φύση, θα σου απαντήσει! Παρατηρώντας την, κάτι το σημαντικό θα βρεις. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στα πλαίσια του προγράμματος περιβαλλοντικής Αγωγής, τη σχολική χρονιά 2012-2013, αποφασίσαμε με τους μαθητές του τμήματος Β 3 να ασχοληθούμε με κάτι που θα τους κέντριζε το ενδιαφέρον. Έτσι καταλήξαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Γενικός τίτλος «Ένας μαγικός αλλά άγνωστος κόσμος» Ένας μαγικός αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αστρονοµικές αναζητήσεις και αστρονοµικά δεδοµένα από τους αρχαίους πολιτισµούς µέχρι τη σύγχρονη εποχή

Αστρονοµικές αναζητήσεις και αστρονοµικά δεδοµένα από τους αρχαίους πολιτισµούς µέχρι τη σύγχρονη εποχή Αστρονοµικές αναζητήσεις και αστρονοµικά δεδοµένα από τους αρχαίους πολιτισµούς µέχρι τη σύγχρονη εποχή Θεόδωρος Γ. Εξαρχάκος Καθηγητής του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1. Εισαγωγικά Ο τίτλος της εισήγησης είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ Β' Τάξη Γενικού Λυκείου Ομάδα συγγραφής: Κων/νος Γαβρίλης, καθηγητής Μαθηματικών Β/θμιας Εκπαίδευσης. Μαργαρίτα Μεταξά, Δρ. Αστροφυσικής, καθηγήτρια Φυσικής του Τοσιτσείου-Αρσακείου

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ. Σχετικά µε τα βιβλία που χρησιµοποιήθηκαν βλ. τη βιβλιογραφία

ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ. Σχετικά µε τα βιβλία που χρησιµοποιήθηκαν βλ. τη βιβλιογραφία ΕΠΟ 31 ΠΡΩΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 2015 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΣ: Απάντηση σε ερωτήµατα που αφορούν την αριστοτελική κοσµολογία, τις µεθοδολογικές αρχές του Γαλιλαίου και το έργο του Νεύτωνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ: εν απαιτείται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πως αλλάζει ο κόσμος γύρω μας; Μια επιστημονική ιστορία σε Κείμενα

Πως αλλάζει ο κόσμος γύρω μας; Μια επιστημονική ιστορία σε Κείμενα Πως αλλάζει ο κόσμος γύρω μας; Μια επιστημονική ιστορία σε Κείμενα Τα κείμενα είναι σε επιμέλεια της Πηνελόπης Γυφτοπούλου με βάση την παρουσίαση του θέματος Από το Γεωκεντρισμό στον Ηλιοκεντρισμό των

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Θαλής ο Μιλήσιος

Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Θαλής ο Μιλήσιος ΕΝΟΤΗΤΑ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Κείμενο 1 Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Είναι γνωστό πως στην Αρχαία Ελλάδα γίνονται τα πρώτα σημαντικά βήματα για την ανάπτυξη των επιστημών,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ

ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΡΗΜΑΤΩΝ ΘΑΛΗ ΚΑΙ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΣΧΣΗ ΘΩΡΗΜΤΩΝ ΘΛΗ ΚΙ ΠΥΘΟΡ ισαγωγή ηµήτρης Ι Μπουνάκης dimitrmp@schgr Οι δυο µεγάλοι Έλληνες προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Θαλής (περίπου 630-543 πχ) και Πυθαγόρας (580-500 πχ) άφησαν, εκτός των άλλων, στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 -

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ. www.meteo.gr - 1 - ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ H Γη είναι ένας πλανήτης από τους οκτώ συνολικά του ηλιακού μας συστήματος, το οποίο αποτελεί ένα από τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια αστρικά συστήματα του Γαλαξία μας, ο οποίος με την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Εισαγωγή Η πιο κάτω παρουσίαση είναι η αρχή του δρόµου στη µακριά λεωφόρο της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ!

Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ! Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ! ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ ΓΑΛΙΛΑΙΟΥ Ας υποθέσουµε σχ. 1, ότι έχουµε ένα ουράνιο σώµα µάζας Μ (γη, σελήνη, αστεροειδής, κ.λ.π.). K 1 M2 R K 1 K M 2 2 M 1 M 1 t = (Ι) (ΙΙ) Ελεύθερη πτώση των

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Νέο Πολιτισμικό Ρεύμα και Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Νέο Πολιτισμικό Ρεύμα και Αρχαία Ελληνική Γραμματεία Νέο Πολιτισμικό Ρεύμα και Αρχαία Ελληνική Γραμματεία Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Ασττροφυσικής Τμ ημα Φυσικής ΕΚΠΑ Όπως πλέον διαφαίνεται, το μηχανιστικό και υλιστικό κοσμοείδωλο, που θεμελιώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΠ22 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Υποστηρίζεται η άποψη ότι η ελληνιστική περίοδος (3ος - 2ος αι. π.χ.) αποτελεί το «απόγειο» της αρχαίας ελληνικής επιστήµης. Επίσης, ορισµένοι ιστορικοί της επιστήµης εκτιµούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

Πλανητικό σύστηµα Ερευνητική εργασία (Project) Α Λυκείου

Πλανητικό σύστηµα Ερευνητική εργασία (Project) Α Λυκείου Πλανητικό σύστηµα Ερευνητική εργασία (Project) Α Λυκείου Περιεχόµενα 1. Τροχιές πλανητών Φαινόµενες κινήσεις 1.1 Ηλιοκεντρικό Γεωκεντρικό µοντέλο πλανητικού συστήµατος 1.2 Νόµοι Kepler 1.3 Φαινόµενες κινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ. Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα Έρευνα-επιλογή: Μαρτίνα Λόος Μετάφραση-επιµέλεια: Βασιλική Καντζάρα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ Εισαγωγή Το παρόν κείµενο περιλαµβάνει ορισµένα µόνο ονόµατα γνωστών µαθηµατικών από την ιστορία της επιστήµης. Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία

ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ Οι εκλείψεις στην Ωριαία αστρολογία Οι εκλείψεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην Ωριαία αστρολογία. Από τα βάθη των αιώνων μέχρι σήμερα πολλοί αστρονόμοι και αστρολόγοι έχουν μελετήσει το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΕΡΠΑΝΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΕΡΠΑΝΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΕΡΠΑΝΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Στην αρχή επιστήμη και φιλοσοφία ήταν ενωμένες και με το πέρασμα των αιώνων απέκτησαν σιγά-σιγά την ανεξαρτησία τους από την κοινή φιλοσοφική

Διαβάστε περισσότερα

2 Οκτωβρίου, 2015 2ο Συμπόσιο Επτά Σοφών- Μέγαρο Μουσικής. Σ. Μ. Κριμιζής

2 Οκτωβρίου, 2015 2ο Συμπόσιο Επτά Σοφών- Μέγαρο Μουσικής. Σ. Μ. Κριμιζής Σ. Μ. Κριμιζής To Συµπόσιο των 7 Σοφών της Αρχαιότητας Ø ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ Ἠθικὰ : Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συµπόσιον Ø Βίας ο Πριηνεύς--Θαλής ο Μιλήσιος--Κλεόβουλος ο Λίνδιος--Περίανδρος ο Κορίνθιος--Πιττακός ο Μυτιληναίος--Σόλων

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας στ άστρα

Ταξιδεύοντας στ άστρα Ταξιδεύοντας στ άστρα Νύχτωσε και πάλι...ο ουρανός γέμισε με αστέρια...ένας ουρανός γεμάτος άστρα...κάποια ξεχώριζαν περισσότερο από κάποια άλλα...το φως τους τόσο εκτυφλωτικό... ήταν τόσο λαμπερά, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M,

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M, ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΛΞΗΣ Ο Νεύτωνας ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας μελετώντας τις κινήσεις των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και τον δημοσίευσε το 1686. Από την ανάλυση των δεδομένων αυτών ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Πληροφοριακό υλικό Κέντρο Επισκεπτών Ινστιτούτο Αστρονομίας Αστροφυσικής Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών Την Παρασκευή 20 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης

ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ. Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης ΗΛΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΛΗΝΙΑΚΕΣ ΕΚΛΕΙΨΕΙΣ Επιμέλεια: Νίκος Νικολουδάκης Ηλιακές και Σεληνιακές Εκλείψεις Είδη εκλείψεων Ηλίου: Ολική Μερική Δακτυλιοειδής Είδη εκλείψεων Σελήνης: Ολική Μερική Παρασκιάς Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ, ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΔΟΞΟ ΕΩΣ ΤΟΝ ΚΕΠΛΕΡ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ, ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΔΟΞΟ ΕΩΣ ΤΟΝ ΚΕΠΛΕΡ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΡΙΑ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ, ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΔΟΞΟ ΕΩΣ ΤΟΝ ΚΕΠΛΕΡ ΑΘΗΝΑ,ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΑΥΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ»

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ» ΑΘΗΝΑ 2001 Oμάδα Σύνταξης Εποπτεία: Καραγεώργος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα

Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Θέμα: Το ηλιακό μας σύστημα Αφορμή για την επιλογή του θέματος υπήρξε η ενότητα «Το ηλιακό μας σύστημα» του κεφαλαίου «Μαθαίνουμε για τη Γη» από το μάθημα της Γεωγραφίας. Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 130 Κεφάλαιο 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α. Απαντήσεις στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. α, β 2. γ 3. ε 4. β, δ 5. γ 6. α, β, γ, ε Β. Απαντήσεις στις ερωτήσεις συµπλήρωσης κενού 1. η αρχαιότερη

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων

Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων Τεύχος B - Διδακτικών Σημειώσεων ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Δημήτρης Δεληκαράογλου Αναπλ. Καθ., Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Επισκ.

Διαβάστε περισσότερα

EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ EΡΕYΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ Φαντάσου πως κάποια μέρα μπορεί αντί να κατοικούμε στην Γη, να «μεταναστεύσουμε» σε έναν άλλο πλανήτη! Όσο απίθανο και αν ακούγεται, επιστήμονες εξετάζουν την πιθανή κατάκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΟΛΙΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ ΗΛΙΟΥ - 20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός)

Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός) Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός) Υπήρξε εφευρέτης του πρώτου σήματος ασυρμάτου τηλεφώνου και εκμεταλλεύτηκε εμπορικά την εφεύρεση. Ίδρυσε το 1897 την Ανώνυμη Εταιρεία Ασυρμάτου Τηλεγράφου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής Αστρικό σμήνος είναι 1 ομάδα από άστρα που Καταλαμβάνουν σχετικά μικρό χώρο στο

Διαβάστε περισσότερα

4 η Εργασία F 2. 90 o 60 o F 1. 2) ύο δυνάµεις F1

4 η Εργασία F 2. 90 o 60 o F 1. 2) ύο δυνάµεις F1 4 η Εργασία 1) ύο δυνάµεις F 1 και F 2 ασκούνται σε σώµα µάζας 5kg. Εάν F 1 =20N και F 2 =15N βρείτε την επιτάχυνση του σώµατος στα σχήµατα (α) και (β). [ 2 µονάδες] F 2 F 2 90 o 60 o (α) F 1 (β) F 1 2)

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο Ο Γνώμονας, ένα απλό αστρονομικό όργανο και οι χρήσεις του στην εκπαίδευση Σοφία Γκοτζαμάνη και Σταύρος Αυγολύπης Ο Γνώμονας Ο Γνώμονας είναι το πιο απλό αστρονομικό όργανο και το πρώτο που χρησιμοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016

Ερωτήσεις Λυκείου 21 ου Πανελλήνιου Διαγωνισμού Αστρονομίας Διαστημικής 2016 ΠΡΟΣΟΧΗ: Αυτό το έγγραφο ΔΕΝ θα το αποστείλετε ηλεκτρονικά (μέσω e-mail). Απλά το αναρτήσαμε για την δική σας διευκόλυνση. Μόλις βρείτε τις απαντήσεις που γνωρίζετε και τις σημειώσετε σ αυτό το έντυπο,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Ο Νεύτωνας παίζει μπάλα

Κεφάλαιο 2: Ο Νεύτωνας παίζει μπάλα Κεφάλαιο : Ο Νεύτωνας παίζει μπάλα Το ποδόσφαιρο κατέχει αδιαμφισβήτητα τη θέση του βασιλιά όλων των αθλημάτων. Είναι το μέσο εκείνο που ενώνει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο επηρεάζοντας ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων της Στήλης Α και δίπλα το γράµµα της θέσης που αποδίδεται στον καθένα από αυτούς από τη Στήλη Β.

Διαβάστε περισσότερα

20 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

20 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 0 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 19 Μαρτίου, 006 Ώρα: 10:30-13:30 Θέµα 1 0 (µονάδες 10) α ) Το βέλος δέχεται σταθερή επιτάχυνση για όλη τη διάρκεια της κίνησης (

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km

ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ. Απόσταση 0 1 1.52 5.2 9.54 30 55 50,000 267,000 Κλιμακούμενη 10 cm 1 mm 16.3 m 56 m 102 m 321 m 600 m 540 km 3,000 km ΤΟ ΑΧΑΝΕΣ ΣΥΜΠΑΝ Αν υποθέσουμε ότι ο Ήλιος αναπαριστάται με σφαίρα (μεγέθους) διαμέτρου 10 cm, τότε η Γη τοποθετείται περίπου 11 μέτρα μακριά και έχει μέγεθος μόλις 1 mm (χιλιοστό). Ο Ερμής και η Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο

Πέµπτο µέρος. Η συνέχεια από το προηγούµενο 1 Πέµπτο µέρος Η συνέχεια από το προηγούµενο Στην αρχική αραβική περίοδο, τώρα, οι αστρολόγοι έµοιαζαν όντως να προσκολλώνται σ αυτήν τη διάκριση, αλλά σε κάποιο σηµείο στην πορεία, κατά το τέλος της αραβικής

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Α ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 1 ος Πανελλήνιος Μαθητικός ιαγωνισµός Αστρονοµίας 1996 Από τα πανάρχαια χρόνια ο άνθρωπος ένιωσε να τον ελκύει η µαγεία του έναστρου ουρανού. Επινοώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Τα γενικά χαρακτηριστικά του

Κεφάλαιο 1. Τα γενικά χαρακτηριστικά του Κεφάλαιο 1 Τα γενικά χαρακτηριστικά του Ήλιου 15 ΗΛΙΟΣ Ο Ήλιος είναι το πιο κοντινό σε µας άστρο, αφού η απόσταση του αγγίζει µόλις τα 8 πρώτα λεπτά φωτός (το επόµενο πιο κοντινό αστέρι είναι ο Εγγύτατος

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151)

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ορισμός: ο πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων ονομάστηκε ελληνιστικός και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα. 2.1 Τα ελληνιστικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 4.5 Καταγραφήεικόνας...115 4.6 Ραδιοτηλεσκόπια...117 4.7 Τατηλεσκόπιασύνθετωνκατόπτρων...118 4.8 Τηλεσκόπια ακτίνων X...

Περιεχόμενα. 4.5 Καταγραφήεικόνας...115 4.6 Ραδιοτηλεσκόπια...117 4.7 Τατηλεσκόπιασύνθετωνκατόπτρων...118 4.8 Τηλεσκόπια ακτίνων X... 16 Δεκεμβρίου 2011 ii 1 Το γεωκεντρικό και ηλιοκεντρικό σύστημα 1 1.1 Τογεωκεντρικόσύστημα... 1 1.2 Ηηλιοκεντρικήυπόθεση... 3 1.2.1 Οι νόμοι του Kepler... 5 1.2.2 Οι παρατηρήσεις του Galileo... 8 1.2.3

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΟΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ Υπό Ελευθερίου Διαµαντάρα Ερευνητή Μελετητή Ιστορίας Φιλοσοφίας Συγγραφέα Ακαδηµαϊκού και εκπροσώπου της ACCADEMIA DI NAPOLI 1611 Σε δύο προηγούµενα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ Ι: H ΣΕΛΗΝΗ 1. Η Σελήνη μας είναι ο πέμπτος σε μέγεθος δορυφόρος του Ηλιακού μας συστήματος (εικόνα 1) μετά από τον Γανυμήδη (Δίας), τον Τιτάνα (Κρόνος), την Καλλιστώ (Δίας) και

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία στην Υπηρεσία της Τέχνης και της Τεχνικής: μια ιστορική αναδρομή. Δρ. Κυριακή Τσιλίκα

Η Γεωμετρία στην Υπηρεσία της Τέχνης και της Τεχνικής: μια ιστορική αναδρομή. Δρ. Κυριακή Τσιλίκα Η Γεωμετρία στην Υπηρεσία της Τέχνης και της Τεχνικής: μια ιστορική αναδρομή Δρ. Κυριακή Τσιλίκα Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Η απαρχή της Γεωμετρίας Οι Βαβυλώνιοι, για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα