qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnwωψ erβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbnmqwert yuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλιqπςπζα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnwωψ erβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbnmqwert yuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλιqπςπζα"

Transcript

1 qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnwωψ erβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbnmqwert yuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλιqπςπζα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ wωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςjklzxcvλ οπbnαmqwertyuiopasdfghjklzxcvbn ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΘ. ΤΕΡΕΖΗΣ mσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρωυdfg hjργklαzxcvbnβφδγωmζqwertλκοθξy uiύασφdfghjklzxcvbnmqwertyuiopaβ sdfghjklzxcεrυtγyεuνiιoαpasdfghjklzx cηvbnασφδmqwertασδyuiopasdfασδ φγθμκxcvυξσφbnmσφγqwθeξτσδφrt yuφγςοιopaασδφsdfghjklzxcvασδφb nγμ,mqwertyuiopasdfgασργκοϊτbnm ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ qwertyσδφγuiopasσδφγdfghjklzxσδδ γσφγcvbnmqwertyuioβκσλπpasdfghj klzxcvbnmqwertyuiopasdγαεορlzxcv bnmqwertyuiopasdfghjkαεργαεργαγ ρqwertyuiopasdfghjklzxασδφmοιηξη ΠΑΤΡΑ 2013 ωχψφσuioψασεφγvbnmqwertyuiopa sdfghjklzxcvbnmqwertyuiopσδφγasd

2 ΓΕΝΙΚΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Οι περιλαμβανόμενες στο ανά χείρας πόνημα θεματικές ενότητες αντανακλούν ένα ερευνητικό εγχείρημα να φωτισθούν, στην γενική εκδοχή τους, ορισμένες όψεις ζητημάτων που απησχόλησαν, πολλάκις μάλιστα παρατεταμένα και περιπετειωδώς, την θεολογική και την φιλοσοφική σκέψη καθώς και, ευρύτερα, την πολιτιστική «ανησυχία» στο Βυζάντιο, το οποίο εκλαμβάνουμε ως μία κυματοειδώς αναπτυσσόμενη ιστορική μονάδα. Με άλλους όρους, ως ένα μόρφωμα που πορεύεται συστηματικά στο να αποκτήσει συνείδηση του εαυτού του ως μίας, παρά τις διακλαδώσεις της, ενότητας. Άρα, οι θεματολογίες μας οριογραμμούνται στην προοπτική της εκλαμβανόμενης ως αναγκαίας τροφοδότησής τους και από συγκεκριμένες ιστορικές συγκείμενες, οι οποίες καταγράφονται όχι μόνον ως ποσοτικά αλλά και ως ποιοτικά μεγέθη. Όθεν, η θεωρητική κίνησή μας εδράζεται στο ότι έχει ενώπιόν της ένα ιδιότυπο διαλεκτικό συναμφότερον: οι ερευνητικοί άξονές μας υπάγονται, χωρίς εν ταυτώ να απεμπολείται ο αυτόνομος και ο αυτοαιτιολογούμενος θεωρητικός βηματισμός τους, σ έναν σαφή χωροχρονικό σχετικισμό, ο οποίος δεν διαμορφώνεται ανεξάρτητα από την πνευματικότητά τους. Η εν λόγω συνάφεια ανάμεσα στο αντικειμενικό σχήμα των ποσοτικών μεγεθών-εξακτινώσεων και στους πνευματικούς όρους που εντός του ανέπτυξαν την ιδιολεξία τους θέτει μία υποχρεωτική ρήτρα για τον ερευνητή ή ακόμη και για τον εγκυκλοπαιδικά ενδιαφερόμενο αναγνώστη: την επαρκή γνώση, αν όχι της ιστορικής, τουλάχιστον της πολιτιστικής διαδρομής του Βυζαντίου. Πρόκειται για έναν κεφαλαιώδη όρο «διεκδίκησης» του αληθεύειν αναφορικά με την περιγραφή και την συνθετική ανακατασκευή μίας ιστορικής περιόδου που νοηματοδοτούσε τις επιλογές της όχι μόνον με το τεκμήριο της γεωπολιτκής παρουσίας της αλλά και με παραδείγματα στοχασμού που υπερέβαιναν την άμεση αισθητηριακή εμπειρία. Για παράδειγμα, προσλάμβανε σημασιολογήσεις από τα καλλιτενχικά 2

3 προϊόντα, τα οποία είχαν έναν θείο προσανατολισμό. 1 Η στόχευση δηλαδή του εγχειρήματός μας αναφέρεται στο πώς η ανάγνωση μίας πολυδιάστατης στους διακλαδισμούς της θεωρητικής πηγής θα παραπέμψει, κατά το μάλλον ή ήττον, με ακρίβεια σ ένα ευρύτερο πλαίσιο «ιδεολογικών» συντεταγμένων, οι οποίες μάλιστα λειτούργησα ως αξονικοί διεμβολισμοί στις ηθικοπρακτικές παρουσίεςαναμετρήσεις του κοινωνικού σώματος. Εξάλλου, ο ίδιος ο πολιτισμός γενικώς διδάσκει ότι η εξέλιξή του συμπορευόταν, σε προκεχωρημένο συνήθως βαθμό, με τα εκάστοτε κυματοειδή ή στάσιμα (αναπαραγόμενα) αναλόγως κοινωνικά δρώμενα, τα συνδεόμενα συνήθως σε ευρεία κλίμακα με τις οικονομικές διαστρωματώσεις και τα πολιτικά θέσμια, ακόμη και υπό όρους αλληλοπεριχωρήσεων. Όσο και αν λοιπόν ο κατά περίπτωση επιμέρους θεωρητικός τομέας καταγράφει το περιεχόμενο και το εκφραστικό ιδιόλεκτό του, εμπεριέχει και τους σαφείς και εν ταυτώ διαπιστώσιμους όρους διά των οποίων διανοίγει συγκοινωνούσες διαδρομές με τους εξωτερικούς εκείνους παράγοντες που ως εργαλειακός λόγος συνετέλεσαν ώστε να αναχθεί ο ίδιος στο προσκήνιο της πνευματικής ούτως ειπείν επικράτειας. Και υπό την διευκρίνιση βεβαίως ότι η εν λόγω συνάρθρωση δεν τελείται υπό τροφοδοσίες μηχανιστικού αυτοματισμού. Υπό την εν λόγω προοπτική, συνθέτει, σε συνεργασία βεβαίως με τους υπόλοιπους θεωρητικούς κλάδους, ό,τι θα ορίζαμε ως πολιτιστική καιρική συνθήκη μίας ιστορικής περιόδου με στοιχεία που υπάγονται σε -όσο και διαμορφώνουν- μία φυσιογνωμία συνθηκών, αναγκαιοτήτων και προοπτικών 1 Παρά το ότι η κατώτερη επισήμανση του C.Mango είναι συνοπτική και παραμένει σε μία πιο ιστορικοεμπειρικού τύπου ανάγνωση, την παραθέτουμε καθότι αποτυπώνει βασικές παραμέτρους του βυζαντινού ιδεογράμματος. Εκκινώντας ο ερευνητής από την έκφραση του N.Baynes για τον «ιδεατό κόσμο του ανατολικού κράτους», κεφαλαιοποιεί ως εξής το περιεχόμενο ενός κεφαλαίου του: «Εδώ επιχείρησα να περιγράψω εκείνο το συμπεγές και σχετικά σταθερό σύνολο πεποιθήσεων που θα μπορούσε να ονομαστεί βυζανισμός. Για την περιγραφή αυτή διθάλεξα σκόπιμα το ιδεολογικό επίπεδο ενός «μέσου» Βυζαντινού: τη θέση του, όπως την έβλεπε, σε σχέση με τις υπερφυσικές δυνάμεις του καλού και του κακού, την θέση τυ στη φύση, τη θέση του στην ιστορία (τόσο την πεπερασμένη όσο και τη μελλοντική), την στάση του απέναντι στους άλλους λαούς, τέλος την αντίληψή του για την ηθική ζωή και τον ιδανικό άνθρωπο» (Βυζάντιο. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, σε μτφρ. Δημ. Τσουγκαράκη, εκδ. «Μ.Ι.Ε.Τ.», Αθήνα 1999, σελ.21). 3

4 αλλά και επιμέρους υπαρξιακών αγωνιών και προσδοκιών. Στο σύνολο των ανωτέρω καταστάσεων διήκει μία οιονεί υπερβατική γνωσιοθερητική περιπέτεια, αυτή της ερμηνείας, η οποία αναζητεί, με ασαφείς πολλάκις όρους, να «υποψιασθεί» για τα υπσοτρώματα εκείνα που τροφοδοτούν το ιστορικό συνεχές ή για τις παρεμβολές εκείνες που «προσάπτουν» τις αυσνέχειες. Υπό μία γενική προσέγγισή τους, τα προαναφερθέντα αρχικώς ως ζητήματα άμεσης παραπομπής εντάσσονται στην προβληματική εκείνη που επιλαμβάνεται της σχέσης της Φιλοσοφίας με την Θεολογία ως δύο διακριτών ή, πιο μετριοπαθώς και συμβιβαστικά αν λάβουμε υπόψη μας τα ιστορικά δεδομένα, συμπληρωματικών μεταξύ τους θεωρητικών μορφωμάτων, είτε σε ένα επίπεδο συγχρονιστικό είτε σε ένα εξελικτικό, υπό τον τύπο κυρίως της μετάβασης ή της αναγωγής από το ένα στο άλλο, και όχι μόνον για λόγους ερευνητικούς. Σε τέτοιας υφής κλάδους, οι οποίοι «υπεραίρονται» του άμεσα απτού, δεν καταγράφονται αποκλειστικώς οι εγκεφαλικές απαιτήσεις αλλά και οι βιωματικές αναδιπλώσεις, καθότι η μετάβαση από το «ότι» και το «πώς» στο «διότι» και στο «προς τι» συνιστά την μόνιμη επωδό. Το ερώτημα που θα διαμορφώσει τις προτεραιότητες, δεν είναι άλλο από το ποιο βάρος θα αποδοθεί στους αισιώδεις λόγους συγκρότησης του δεύτερου ζεύγους των κατηγοριών. Θα σημειώναμε, επιπλέον, ότι, αν δεχθούμε το επίπεδο της εξέλιξης, εκτιμούμε πως εισάγει, μέσω ποικίλων διακυμάνσεων, και μία ιεραρχική διάρθρωση ως προς το ποίο εκ των δύο μορφωμάτων συνιστά συνθήκη προσδιορισμού του άλλου ή εισέτι και υπέρβασής του. Θα εγίνετο δηλαδή αποδεκτή μία γενίκευση των αξιώσεών του σε δυναμοκρατικά εντασιακή θεωρητική κλίμακα, η οποία συνδέεται πάντως και με επίκαιρες υπαρξιακές ανησυχίες. Σαφέστατα και θα διατυπώνεται τότε λόγος για μία κλίμακα μεταβάσεων, η οποία θα προσδίδει στις όποιες προθεωρήσεις τις μεταθεωρητικές, εκ πρώτης όψεως, ακυρώσεις τους και, σε ένα δεύτερο επίπεδο αναγνώσεων, μεταμορφώσεις τους. 2 2 Τα ανωτέρω διαμειβόμενα κινούνται σε άξονες θεωρητικών δυστροπιών και διακυβευμάτων, 4

5 Η ακροτελεύτια επισήμανση συνιστά όρον προκείμενον ως απορρέοντα εκ συγκεκριμένων ιδεολογικών, με την ευρεία διάσταση του όρου, υιοθετήσεων ή εκ των πολιτιστικών εκείνων διακινήσεων που είχαν αποκτήσει καταστηματικό περιεχόμενο και είχαν «διαβρώσει» τον επικοινωνιακό χάρτη ισορροπιών της διαλεκτικής, η οποία αναλαμβάνει μονίμως το εγχείρημα να οδηγεί σε αυτογνωσιακές ρυθμίσεις για αποκλεισμό των υπερβολών. Θα σημειώναμε, επιπλέον, ότι σε πλείστες περιπτώσεις, με τους όρους διά των οποίων ασκεί την παρεμβατική αποστολή της η διαλεκτική, δεν εξασφαλίζει ουσιαστική «χρηματιστηριακή αξία στο ιστορικό συνεχές, κατά τον τρόπο που αυτό υπό ειδικές συνθήκες εκτυλίσσεται. Του ασκεί κριτική και το οδηγεί ή το καλεί σε ανακατασκευές του, οπότε διά του εν λόγω ελέγχου ανταποκρίεται στην καταστατική θέση της. Το ποιός θα ήταν ο αποχρών λόγος τεκμηρίωσης ως στόχου τής προαναφερθείσας ισορροπίας μεταξύ των δύο κλάδων είναι ένα ζήτημα που ανάγεται σε ευρύτερες πολιτιστικές προοπτικές. Σημειωτέον ότι ιστορικά έχει αναδειχθεί πως, στην περίπτωση κατά την οποία ένα σχήμα που συγκροτείται με βάση τον αξιακό κώδικα του ανθρωπολογικού διαφωτισμού, εξ ορισμού δεν μπορούν να εκληφθούν ως δεύτερης αξίας ή ως εξουδετερωτέα ούτε επίσης ως εργαλειακώς λειτουργούντα μορφώματα οι ορισμένου τύπου πολιτιστικές αναγνώσεις έναντι του πρικέιμνου ή του συγκείμενου. Κατά προέκταση, λοιπόν, όταν ένας ευρύτερος θεωρητικός σχηματισμός επιχειρεί να «αλώσει», να υποτάξει ή να χρησιμοποιήσει εργαλειακά έναν άλλον, τότε εισάγει στην εξέλιξη της ιστορίας των ιδεών αξιωματικούς όρους επιβολής της εγκυρότητάς καθότι η περιρρέουσα γενική πλαισίωση τόσο της θεολογίας όαο και της φιλοσοφίας είναι ισχυρό το ενδεχόμενο να κινείται στον ίδιο άξονα. Οι εκ βαθέων πνευματικές ανησυχίες και αφετηρίες δεν αποκλείεται να είναι κοινές, αλλά δεν σημαίνει και ότι η αναφορά συμπίπτει. Παραθέτουμε την ακόλουθη επισήμανση των J.Claude Piguet και Gabriel-Ph. Widmer: «Du côté humain et théologiquement parlant, appelons foi l acte de réception de ce donné trancendant et mystérièux. Et toujours du côté humain et théologiquement parlant, appelons intuition (ou aussi «contémplation» ou «(pré-)compréhension») cette même reception d un donné transcendant, qui peut être autre que Dieu, mais dont le caractère mystérieux précède» («Le renversement sémantique dialogue d un théologien et d un philosophe», Cahiers de la Revue de Théologie et de Philosophie, 16 (1991), σελ.79). 5

6 του. Εισάγει και εν ταυτώ εισηγείται προς επικύρωση την αρχή της απολυταρχίας, αλλά αυστηρά υπό τους οικείους του όρους. Η εν λόγω κίνηση σαφώς και διαφέρει από το να επιχειρηθεί μία βαθμιαία προσαρμογή του πνευματικού παρελθόντος στις νέες ανησυχίες, η οποία έρχεται να εισαγάγει διαμέσου υπερφίαλων επιλογών απροσδιόριστες ασυνέχειες. Σε πλείστες όμως περιπτώσεις και φιά της καταφυγής σε νηφάλιες επιλογές μία τέτοια ιστορική επικαιροποίηση συνιστά δείξη μείζονος αναγνώρισης, ειλικρινή διαλεκτική με ό,τι έχει προηγηθεί. Και αν ο πολιτισμός, ως γενική εν εξελίξει αποτύπωση του πνευματικού τρόπου θέασης της πραγματικότητας, δεν είναι παρά η κατά τακτές ιστορικές στιγμές επαναπροσδιοριζόμενη διάταξη της νεωτερικότητας, τότε η όποια επικυριαρχική τάση εμφανίζεται, αντιπροσωπεύει έναν τόνο αναστολής ή και αποκοπής του καίριου για τις μεταβάσεις και πολλώ μάλλον για τις μεταμορφώσεις. Στα όσα εδώ τεκταίνονται, κυρίαρχο ρόλο γιαδραματίζει το πώς λειτουργεί ο γνωσιολογικός παράγων, ο οποίος, όσο και αν φαίνεται ότι λειτουργεί με κριτήρια ορθολογισμού, πολλάκις συνιστά όρον μετάβασης από την δημοκρατική συνάφεια στην άνευ αναστολών τάση για πολιστική επικράτηση, δέιγμα ενός ψυχολογισμού που ικανοποιείται μόνον με τις κατακτήσεις. Είναι η στιγμή κατά την οποία καθιστώ το «τι ανήκει στον γνωστικό ορίζοντά μου» στόχευση του τύπου «πώς μπορώ να το επιβάλλω;» Η γνώση τότε παύει να είναι δύναμη απελευθερωτική, εφαλτήριο για μεταβάσεις στις αξίες του πνεύματος του διαφωτισμού. 3 3 Παραπέμπουμε σε μία παρατήρηση του J.-Claude Piguet, η οποία, χωρίς να παραπέμπει σε πολιτιστικούς σχηματισμούς, φέρει στο προσκήνιο τις διακριτές οριογραμμίσεις ανάμεσα στην θεολογία και στην φιλοσοφία, οι οποίες, στο γενικό πρίσμα τού στην ανα χείρας εγχειρήματος διαδραματίζουν και ρόλο πολιτιστικών επενδύσεων: «Nous ne visons aucun syncrétisme entre Théologie et Philosophie: ces deux disciplines conservent leur entire autonomie, tant dans leurs objects que dans les moyens qu elles mettent respectivement en œuvre pour viser ces objects Nous ne visons pas non plus une subordination de la théologie à la philosophie, ou de la philosophie à la théologie. Nous ne privilégions ni l une, ni l autre de ces deux disciplines. Aucune n a à devenir l ancilla de sa sœur» («Le renversement sémantique», σσ.80-81). Αναντιλέκτως κατά την βυζαντινή περίοδο αλλά και σε εκίνη του Χριστιανισμού της Δύσης οι ανωτέρω προτάσεις θα δοκιμασθούν έντονα, καθότι ο θεολογικός τρόπος τού σκέπτεσθαι αναηζτούσε όλο και 6

7 Με ποιές νομιμοποιητικά επιλεγείσες κανονιστικές βάσεις ως αποχρώσες αιτίες θα διεκδικούσε επικύρωση η προθετική φορά ενός θεσμικού σχηματισμού να αλώσει τους παρακείμενούς του; Ποιός ο λόγος να μην παραμείνει στα οικεία του όρια και διά της αυτοοργάνωσής του να αναλάβει ακολούθως τα διαλεκτικά ανοίγματα; Πρόκειται για ερωτήματα που στις ιστορικές διαδρομές έχουν εξασφαλίσει, τουλάχιστον, τις πολιστικές συναινέσεις, οι οποίες μάλιστα μεταμόρφωναν και τους εξωτερικούς εκφραστικούς τρόπους των πνευματικών ανησυχιών και των βιωματικών κυματισμών. Θα παραπέμψουμε σε μία επισήμανση του J. Habermas περί των ποικίλων κριτηριών που διαμορφώνουν την θεσμικότητα και θα την διατηρήσουμε για τον όποιο βαθμό κριτικών αναγνώσεων έχουμε τις προϋποθέσεις να αναδείξουμε ή να θέσουμε στην βάσανο των υποθέσεων, καθότι τα εκάστοτε ιστορικά συγκείμενα δεν υπάγονται άνετα σε γενικές ερμηνευτικές κανονιστικότητες: «Υπάρχουν θεσμοί η εμβέλεια των οποίων δεν εξαντλείται στην λειτουργικά εξηγήσιμη οργανωτική μορφή τους. Τέτοιοι θεσμοί διασφαλίζουν συλλογική δεσμευτικότητα επικουρούμενοι από συμβολικές μορφές έκιφρασης και από τελετουργικές πρακτικές. Οι ελκυστικές και τελετουργικές αυτές μορφές διατηρούν έναν συναισθηματικό και ταυτόχρονα φαντασιακό, μη διαλογικό πυρήνα και διαφέρουν από τις από ορθολογική σκοπιά διαφανείς μορφές, που καθοδηγούν την καθημερινή συμπεριφορά» (Η εποχή των μεταβάσεων, σε μτφρ. Μαρ. Τοπάλη και Ελίζ. Παπαδάκη, εκδ. «Scripta», Αθήνα 2006, σσ.89-90). Βεβαίως στα προαναφερθέντα δεν συναντάμε ρητά μοντέλα επικυριαρχίας, αλλά η παραπομπή σε μη διαλογικό πυρήνα μπορεί να μας οδηγήσει στο να υποθέσουμε το ανεπαισθήτως διαμορφούμενο μίας τέτοιας τάσης. Εξάλλου, η καταφυγή σε σύμβολα δεν είναι δυνατόν να υπεκφύγει από μία τάση επιβολής, καθότι ένας τυποποιημένος μορφικός άξονας διά της επαναληπτικότητάς του θα φέρει στο προσκήνιο εθισμούς καθιέρωσης. Το σύμβολο συνοψίζει και κεφαλοποιεί, τελικά πείθει για περαιτέρω τις αποδεικτικές επικυρώσεις του, ενώ επίσης η συνα ντηση με την αρχαία ελληνική γραμματεία δεν διεκρίνετο από διαδρομές εδραίας συνέχειας. 7

8 τους αναγωγισμούς που έχει αναλάβει στον μικρόκοσμο των λειτουργιών του. Κατορθώνει, λοιπόν, να οδηγήσει στην μιμητική προσαρμογή των μετεχόντων στην τελετουργία εκείνη εντός της οποίας το ίδιο έχει ενταχθεί λειτουργικά. Πώς θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τα ανωτέρω σε όσα θα πραγματευθούμε, τα οποία αναφέρονται σε μία υπερχιλιετή περίοδο με έναν πολιτισμό που διεκδικούσε σαφώς τις σε οιοδήποτε πεδίο επικυρώσεις του; Υπό ποία λειτουργικότητα και προοπτική θα συναντούσαμε στην διδασκαλία του Χριστιανισμού και στις πολιτιστικές εκφράσεις του έναν συνδυασμό της δεσμευτικότητας με την ορθολογικότητα, ο οποίος και την συλλογικότητα θα ενίσχυε και την αυτονομοθέτηση θα τροφοδοτεί; Και το ερώτημα έχει καίρια σημασία, καθότι διατυπώνεται λόγος για νεοπαγή πολιτισμό, ο οποίος, ως εκ της καταστατικής θέσης του, είναι «υποχρεωμένος» να διεκδικεί την όρθρωση ενός διαφωτιστικού φρονήματος. Άλλως, αίρεται εξ ορισμού η όποια νεωτερικότητά του. Είναι άνετες τέτοιου είδους διαλεκτικές, ή οδηγούν σε δύστροπες διαδρομές, εκ του ότι δεν γίνονται άνετα αφομοιώσιμες από τις υπαρξιακές ανησυχίες των ανθρώπων; Και τέτοια προσωπικά ανοίγματα θα θέσουν σαφέστατα και προβληματισμούς αναφορικά με το κατά πόσονη οι εκφραστικές αποδόσεις των συμβόλων ανταποκρίνονται έστω και στην κλίμακα των αλληγοριών- στην πραγματικότητα. Τα σύμβολα είναι εικονισμοί. Αλλά σε ποιό βαθμό οι εικόνες είναι αντικειμενικές και σε ποιό ακριβώς περιεχόμενο ανάγουν 4 ; 4 Καταφεύγοντας εκ νέου στους J. Claude Piguet και Gabr. Ph. Widmer, αντλούμε τις εξής επισημάνσεις για τις εικονιστικές αποτυπώσεις του υπερβατικού: «Théologiens et philosophes entendent parler sur la Réalitè; ils doivent donc chercher le type de Langage qui soir le leur et qui puisse être mis en correspondance avec la Réalitè. Or, entre la Réalitè et le Langage qui entend porter sur elle, la Pensée a toujours servi de médiation : médiation ossurèe, de façon traditionnelle, par les concepts. En leur substituant les images, on offrirair peut être une voie nouvelle à la recherche La figure est chose complexe. Révélant, elle caché, mais c est le caché en elle qui permet de décrypter la vérité de ce qu elle révèle ( trace ici du renversement sémantique ). Bien plus, ce caché y est transcendant par rapport au manifeste ; c est pourqoi il peut y avoir plusieurs figures d une même 8

9 Η ανίχνευση της σχέσης μεταξύ του θεολογικού και του φιλοσοφικού σκέπτεσθαι-φέρεσθαι απετέλεσε αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τον χριστιανικό στοχασμό ήδη από τις ιστορικές απαρχές του και συνεδέετο σχεδόν σε μόνιμη κλίμακα με τις προϋποθέσεις, τις οριοθετήσεις και τις προοπτικές τού θεολογείν, κυρίως ως αναγωγής -εν μέρει ορθολογικής και σε μείζονα βαθμό ενορατικής και μυστικής- του ανθρώπου στο Εκείθεν. Βεβαίως έχει ήδη φανεί ότι ένας τέτοιος συνδυασμός ενέχει διακυβεύματα. Από πλευράς μίας γενικευμένης θεώρησης, η αναγωγή προς τον θεωρούμενο ως κόσμο των μεταφυσικών αρχετύπων δεν αποτελεί μία καινοφανή ιστορική συνθήκη, καθότι συνιστούσε μόνιμη ανησυχία των ανθρώπων εκείνων που αναζητούσαν στο Επέκεινα την προσωπική νοηματοδότηση. Αλλά εδώ παρεμβάλλεται ένα κρίσιμο ερώτημα διαχρονικής τάξης: η εν λόγω νοηματοδότηση έρχεται να καλύψει συναισθηματικές ανάγκες ή να διευρύνει μία διαλεκτική; Χρήζει πάντως επίμονης προσθήκης ότι σε όχι αμελητέες περιπτώσεις, διεφαίνετο πως η θεολογικώς λειτουργούσα αναγωγή συνοδοιπορείται και από την αξιωματικώς réalité, et plusieurs traits dans une même figure. Inutile pourtant de chercher à saisir ce meme cette identité originelle - en soi, ailleurs que dans et par les diverses figures qui en sont l expression»( L renversement sémantique, σελ. 133 ). Αναντιλέκτως το παρατεθέν κείμενο προσφέρει προϋποθέσεις για πολλαπλά αναγνωσιακά ανοίγματα, αλλά θα επιμείνουμε κυρίως σε ένα: το ότι η αλήθεια η οποία εκφαίνεται- αποκαλύπτεται διά των συμβολικών σχηματοποιήσεων είναι εν ταυτώ και κεκρυμμένη, διατηρούσα απολύτως την υπερβατικότητά της, θα οδηγήσει σε αποκρυφιστικά ή σε ορθολογικώς ερευνητικά παραδείγματα επιλεκτέας μεθοδολογίας τον άνθρωπο; Επιπλέον, σε ποιό σημείο ακλόνητων τεκμηρίων θα κρίνει η δρώσα ανθρώπινη συνείδηση ότι πρέπει να διακόψει τις αναγωγές της; Το νεωτερικό σχήμα του διαφωτιστικού ανοίγματος ακονίζεται στο πώς στο χριστιανικό πλαίσιο θα ανακαλύψει εγγυημένες διαδρομές, οι οποίες θα συνθέτουν ό,τι θα ορίζετο ως νεοπαγής πολιτιστική πρόταση. Όθεν, ποία είναι εκείνη η έμφαση που θα δοθεί κατ αναλογίαν στον αποκεκαλυμμένο και εν ταυτώ κεκρυμμένο Θεόν; Πρόκειται για ένα ερώτημα που αρχίζει και απασχολεί εκ νέου την πλατωνική παράδοση και κορυφώνεται μετ ολίγον με το πνευματικό ρεύμα του Νεοπλατωνισμού. 9

10 αποδεκτή ως ισχύουσα ( αυτο- ) μεταφορά εγκεντρισμό του μεταφυσικού τόσο στο φυσικό όσο και στο κοινωνικό ιστορικό πεδίο. Ό,τι εδιαφοροποιείτο ήταν η εκδοχή περί του τρόπου του εγκεντρισμού, ο οποίος π.χ. θα μπορούσε να εξαρτάται από το αν είναι αποδεκτό το οντολογικό μονιστικό ή δυϊστικό μοντέλο αναφορικά με τις αρχές που διέπουν ή τα υποστρώματα που τροφοδοτούν το φυσικό σύμπαν και του προσδίδουν τις ιδιαίτερες σημασιολογήσεις του. Σημειωτέον ότι σε θεολογικώς τροφοδοτούμενα συστήματα δεν έχει χρηματιστηριακή αξία μία ουδέτερη οντολογία. Στο πώς εκλαμβάνεται η ύλη είναι ένα ζήτημα καίριο και για την εξήγηση των διαφοροποιήσεων οι οποίες παρατηρούνται στο σύμπαν αλλά και για την ερμηνεία τους, την συνδεόμενη σαφώς με το υιοθετούμενο κοσμοείδωλο, η συγκρότηση του οποίου απαιτεί προφανώς βαθύτατες και με χρονική διαδρομή διεργασίες. Και δεν πρέπει να λησμονείται ότι σε μείζονα βαθμό συνιστά συμπύκνωση επιμέρους τάσεων, ανεξάρτητα από το αν κάτι τέτοιο επιτελείται υπό την προοπτική της εξουδετέρωσής τους ή της αξιοποίησής τους. Κοσμοείδωλο σημαίνει συνεκτικό - και όχι αναγκαστικά αντικειμενικό- σύστημα Γνώσης με κανονιστικό περιεχόμενο ως προς το ατομικό και το κοινωνικό πράττειν. Όπως θα εξετάσουμε και σε άλλα σημεία, η θεωρητική στάση αναφορικά με την ύλη συνιστά όρον για το αν είναι αποδεκτό ή όχι το μηχανιστικό κοσμολογικό παράδειγμα. Συνιστά μία αχανή μάζα ή είναι όρος αποκάλυψης των θεοφανειών. Στις πιο συστηματικά διαρθρωμένες οπτικές τής εν λόγω πορείας, ο καταγωγισμός του θείου ως ο λόγος του προς τους ανθρώπους επαρουσιάζετο ως το ερεθιστικό εφαλτήριο και ως η θελκτικά γοητεύουσα ανατροπή των στερεοτύπων αναφορικά με τον αναγωγισμό του ανθρώπου ως μύστη ή μετόχου σε μία πραγματικότητα που τον υπερβαίνει. Και η ανατροπή εντοπίζεται στο ότι η εν λόγω πραγματικότητα δεν υπόκειται στον έλεγχο και στην δικαιοδοσία της άμεσης αισθητηριακής αντίληψής του καθώς και των όποιων νοητικών τεχνολογήσεών του. Μάλιστα πρόκειται για μία ανώτατη τάξη 10

11 οντότητα η οποία «υπεκφεύγει»ακόμη και από τις κορυφώσεις των ακραία φαντασιακών συλλήψεων-δημιουργιών. Η αναγωγή δεν τελείται αυθαιρέτως, αλλά υπάγεται, ακόμη και δομικώς θα λέγαμε, σ έναν ανεξάντλητο τρόπο χορηγιών, χωρίς όμως να απεμπολείται ως προς τον βαθμό συνειδητότητάς της και το αξιακό περιεχόμενό της, η προσωπική και η διά μονίμων ανακατασκευών φορά του ανθρώπου προς τα άνω. Αλλά υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι οποίες θέτουν επιτακτικά το ανεπανάληπτο της κίνησης αλλά και τον κριτικό έλεγχό της: το κάθε άτομο καλείται να προβεί σε εκείνες τις αναγνώσεις της εσωτερικότητάς του, οι οποίες θα του προσδώσουν την ιδιάζουσα αυτοανατροπή του, ώστε να κινηθεί αναλόγως και προσιδιαζόντως στην υπερβατική περιοχή. Ειδάλλως, η κίνηση αυτή δεν είναι εφικτό να αναληφθεί ή, τουλάχιστον να τλεσφορήσει. Ή θα είναι ένας ασαφής ψυχολογισμός, ο οποίος θα υπάγεται σε μη ελεγχόμενες αμφιβαλλόμενες καταστάσεις, με έντονο το στοιχείο του υποκειμενισμού και της ατομικιστικής ικανοποίησης. Και εδώ ακριβώς αναδύεται ο προβληματισμός αναφορικά με το πώς πρέπει να διαμορφωθεί η εσωτερικότητα κατά το εγχείρημά της να συγκροτήσει αποτελέσματα εν πνεύματι ελευθερίας και διϋλισμένης προθετικότητας. Πρόκειται για ένα θέμα το οποίο απαιτεί την βάσανο των εννοιολογικών εξειδικεύσεων, σε μία περιοχή μάλιστα αυτή της εσωτερικότητας-, όπου οι αναγνώσεις αντιμετωπίζουν εξαντλητικές δυστροπίες και δεν είναι βέβαιο ότι τελεσφορούν, την στιγμή επιπλέον κατά την οποία δεν είναι ευανάγνωστες και οι προθέσεις 5. 5 Η ακόλουθη επισήμανση του Νικ. Μπερντιάεφ είναι καίρια ως προς τα εδώ διαμειβόμενα: «Μέσα στη γνώση η ελευθερία παίρνει το φως που την φωτίζει από τον Λόγο αλλά δεν είναι συνδεδεμένη μόνο με τον Λόγο, είναι επίσης συνδεδεμένη με τον Έρωτα. Μια γνώση απόλυτα ξεκομένη από την αγάπη υποβαθμίζεται σε θέληση για δύναμη και στρέφεται έτσι προς το δαιμονικό. Γιατί το κάθε τι χωρίς την αγάπη γίνεται δαιμονικό, ακόμη και η πίστη και το ίδιο συμβαίνει επίσης χωρίς την ελευθερία» ( Πέντε στοχασμοί περί υπάρξεως, σε μτφρ. Βάσως και Σωτήρη Γουνελά, εκδ. «Παρουσία», Αθήνα, 1996, σελ. 94 ). 11

12 Όθεν, η ελευθερία εκλαμβάνεται ως μία νεοπαγής οπτική αλλά αυστηρών θεμελιώσεων, καθότι το υπερβατικό πρόσωπο της αναφοράς θεωρείται ότι έχει ανατρέψει τα όποια στερεότυπα έχουν στην ανθρώπινη συνείδηση διαμορφωθεί περί της ακεραιότητάς του και έχει αναδείξει ριζοσπαστικές διαδρομές, ασύλληπτες και για την πιο οργιαστική φαντασία. Ο Θεός κατέστη άνθρωπος και η νέα αυτή πραγματικότητα ανατρέπει την όποια λογική υπεξαίρεση θα μπορούσε να εμφανισθεί αναφρορικά με τον απόλυτα προθετικό τρόπο της αποκάλυψής του. Είναι η στιγμή κατά την οποία αναλαμβάνει πρωτοβουλίες το «ανεπαισθήτως», το οποίο βιούμενο στην ανθρώπινη εσωτερικότητα διεγείρει την νέα αφήγηση του μύθου όχι ως ανορθολογικής φαντασίωσης αλλά ως συνθετικής αποτύπωσης της διαλεκτικής θείου-ανθρωπίνου, καταγράφει τις εξειδικευμένες νοητικά συμπυκνώσεις τού μαγεύειν, αναδεικνύει τον εκστατικό παρά το ότι η ίδια οδηγεί σε εσωτερική αναδίπλωση ως προϋποθετικό παράγοντα για την διαμόρφωσή του - χαρακτήρα της λατρείας και αναδιατάσσει το ηθικό περιεχόμενο της ιερότητας, ώστε να εκφύγει από τις τυπικές αναπαραγωγές του εθιμικού θρησκεύειν. Πρόκειται για ένα καίριο διακύβευμα, καθότι ένα σχήμα υπαρξιακών αναγωγών, οι οποίες εδράζονται στην αποδοχή μίας υπερφυσικής δύναμης και σε εσωτερικές βιωματικές μεταλλάξεις του πιστού κινδυνεύει να υποταγεί σε μία αδρανή συνθήκη, η οποία μάλιστα θα επηρεάσει καταλυτικά και τις γενικότερες συμπεριφορές του. Τα μέσα της λατρείας έχουν ως σκοπό να καταστήσουν τον συμβολισμό τους παράγοντα για όλο και περαιτέρω δυναμική διεύρυνση της διαλεκτικής θείου- ανθρωπίνου. Αλλά και εν ταυτώ: στο σύνολό τους τα ανωτέρω αποτυπώνονται εκφρασμένα μέσα από κείμενα που διεξέρχονται θεωρητικά την ιστορική διαδρομή και τα οποία συνιστούν ένα θεωρητικό εγχείρημα για την εφικτή πρόσβαση στα μυστήρια του υπαρκτού, το οποίο θα εκληφθεί σε ένα μεταγενέστερο στάδιο ως θεοφάνεια. Στο πρόσωπο και διά του προσώπου του Ιησού Χριστού έρχεται στο προκήνιο το απολύτως ιδιότυπο και 12

13 ανεπανάληπτο συναμφότερον ως καιρική έκρηξη. Αν στην πραγματικότητα συμβαίνουν τα ανωτέρω ή αν διεκδικούνται να συμβούν ως προβολές της εμπειρίας του οριζόμενου ως Θεανθρώπου, τότε με ιδιαίτερη άνεση θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε λόγο περί νεωτερικότητας, περί μίας ανατρεπτικής και εν ταυτώ δημιουργικής ερμηνείας του μυστικού χαρακτήρα του θεολογείν, υπό τις συνοδευτικές πάντως συγχορδίες τού φιλοσοφείν. Εδώ ακριβώς η πίστη αναγνωρίζει την αναγκαιότητα των συνδρόμων. Είναι χαρακτηριστικό ότι η φιλοσοφία δεν αντιπροσωπεύει κατά την τρέχουσα ιστορική άρθρωσή της μόνον την ανθρώπινη κατανόηση θεμάτων που υπερβαίνουν την άμεση αισθητηριακή εμπειρία, αλλά και έρχεται να ερμηνεύσει το θείον με όποιον τρόπον προσιδιάζει στις αυτονομοθετήσεις της-, οπότε διευρύνει το ερευνητικό βάθος της 6. Και εδώ αναδύεται το κρίσιμο σημείο των διεργασιών: ποιά είναι η καταστατική θέση της ανθρώπινης αυτοαναφοράς; Σε ποια εφαλτήρια κυρίως θα στηριχθεί από τα προερχόμενα εκ των δύο, διαμειβομένων στην ανά χείρας θεματική συνάφεια, κλάδων; Η επιλογή σαφώς και δεν είναι άνετη και δεν είναι και ανεξάρτητη από τις επίκαιρες συνθήκες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν και ανυπέρβλητες ίσως εξωτερικές αναγκαιότητες, διαμορφωθείσες από νοοτροπίες και στερεότυπα παγιωμένα. Και επιπλέον: πώς η σχηματοποίηση, η τελούμενη, 6 Χρήζει πάντως προσοχής ότι η φιλοσοφία δεν υπεισέρχεται στο ακρότατο βάθος των θεολογικών ζητημάτων όσο και αν ενίοτε τα προσεγγίζει ιδιαιτέρως στενά- αλλοιώνοντας την καταστατική θέση της. Η ακόλουθη, για παράδειγμα, επισήμανση του Γ. Πατρώνου περί του Ιησού Χριστού σαφέστατα και δεν μπορεί να αποτελέσει «αυθεντικό» αντικείμενο της φιλοσοφίας: «Με την σάρκωση του Λόγου έχουμε ένα θείο υπερφυσικό γεγονός που εισβάλλει στο φυσικό και πεπτωκότα κόσμο μας. Αλλ αυτό δεν είναι γεγονός της πεπτωκυΐας μας φύσης και δεν εμπίπτει στις διαδικασίες και λειτουργίες της αμαρτωλής ανθρώπινης πραγματικότητας. Για τις συνθήκες και τους νόμους του πεπτωκότος κόσμου είναι αδύνατο οιαδήποτε σύλληψη και γέννηση να μην υπεισέρχεται στις φυσιολογικές διαδικασίες του «πολλαπλασιασμού του είδους». Η σάρκωση όμως του Λόγου, για τα ιερά κείμενα, δεν έχει την έννοια της διαιώνισης του «ιστορικού είδους» του πεπτωκότος Αδάμ. Ο Ιησούς Χριστός δεν είναι καρπός και γέννημα του πρώτου Αδάμ και του πεπτωκότος ανθρώπου. Έρχεται στην ιστορία ως ο «δεύτερος και έσχατος Αδάμ» και γίνεται «γενεάρχης» και «πρωτότοκος» μίας νέας ανθρωπότητας, ενός νέου εσχατολογικού «γένους», εκείνου του λαού του Θεού και της Εκκλησίας» ( Η ιστορική πορεία του Ιησού, εκδ. «Δομός», Αθήνα 1997, σσ ). Η νεωτερικότητα, λοιπόν, προκύπτει θεόθεν και συνανρτάται με μεταμορφώσεις, οι οποίες εκινούντο στον αστερισμό της προσδοκίας. 13

14 με ποικίλους τρόπους-ενέργειες, αναφορά θα εξαγάγει την παρουσία της στα κριτήρια των περιρρεουσών κοινωνικών αναγνώσεων; Με ποια εφόδια έγκυρης νομιμότητας και διεκδικήσεων; Θα αναζητηθούν ρόλοι απομονωτισμού, επικυριαρχικών προβολών ή διαλεκτικών συναρθρώσεων; Και δεν πρέπει να διαλάθει της προσοχής ότι η θρησκευτική λατρευτική πράξη συνιστά έναν συμβολισμό που καταγράφει διεργασίες, οι οποίες ούτως ή άλλως είναι δηλωτικές, τουλάχιστον, προθέσεων, συλλογικού βεβαίως περιεχομένου. Θα παραθέσουμε την συνέχεια των προβληματισμών τού J. Habermas, υπό την οπτική μίας συζήτησης η οποία θα διατηρεί μονίμως, με τις πολυδιάστατες συνθέσεις της, την ανοικτότητά της στα όσα θα αναπτύσσουμε: «Οι ισχυροί θεσμοί διαμορφώνουν αυτοαναφορικές παραδόσεις και πρακτικές, που εκπληρώνουν κυρίως δύο λειτουργίες. Προς τα έξω καθιστούν εύληπτη την αναπαράσταση ενός ρόλου που ναι μεν έχει προσδιοριστεί από το ίδιο το υποκείμενό του, επενδύει όμως για τη στήριξή του στη γενική αναγνώριση - εξασφαλίζουν δηλαδή μία αποτελεσματική από τη σκοπιά της δημοσιότητας ερμηνεία της επίδοσης του δρώντος, προσδίδουν συμβολική μορφή στη σημασία που αυτός αποδίδει στο ρόλο του προς τα μέσα αρθρώνουν μία διυποκειμενικότητα κατανεμημένη μεταξύ των μελών της κοινότητας και δεσμευτική κατανόηση του εαυτού τους. Γι αυτό αναφερόμαστε σε κάτι που θα μπορούσε να αποκληθεί «συλλογική ταυτότητα» ενός συνόλου πολιτών ενός κράτους, μίας τοπικής κοινότητας ή του προσωπικού μίας επιχείρησης» (Η εποχή των μεταβάσεων, σελ.90). Ποία χαρακτηριστικά εκ των ανωτέρω θα είχαμε τις νόμιμες αφορμές να θεωρήσουμε ότι διακινούνται στην χριστιανική ή, πιο ειδικά, στην βυζαντινή κοινωνία στο πεδίο της «έγγραφης» προβολής της κατά την συνάντηση που η ίδια επιχειρεί της θεολογίας με την φιλοσοφία; Να επισημάνουμε πάντως προοιμιακά ότι το κείμενο του γερμανού διανοητή καταγράφει καίριες παραπομπές στο πώς συγκροτεί τον εαυτό του το χριστιανικό εκκλησιαστικό σώμα, το οποίο σαφέστατα και διεμόρφωσε 14

15 αυτοαναφορικές παραδόσεις, εκφρασμένες σε πρακτικό επίπεδο. Με ορισμένες τροποποιήσεις θα σημειώναμε ότι δεν επαρκούσε μόνον το πώς θα προβληθεί το πρόσωπο του Ιησού Χρσιτού αλλά και το πώς θα καθίστατο βαθμιαία, στο πλαίσιο ενός δημοκρατικού οικουμενισμού, αναγνώσιμο και ανγνωρίσιμο σε καθολική κλίμακα. Ο Χριστός δηλαδή είναι απαραίτητο να εκληφθεί ως φορέας ενός συμβολισμού ο οποίος αναζητεί τις εννοιολογικές διευκρινιστικές αποκωδικοποιήσεις του. Συγχρόνως όμως, η Εκκλησία διεκδούσε να αποκτήσει ταυτότητα εσωτερική, την οποία επεδίωκε ποσοτικά και πολυπολιτισμικά να διευρύνει. Προσοχή χρειάζεται πάντως στο ότι είναι αναγκαία η καταφυγή σε δεσμευτικότητα, υπό τον όρο όμως ότι θέτει κανονιστικά την απαγκίστρωση από μη διϋλισμένες καταστάσεις, την απελευθέρωση από στερεότυπα τα οποία είναι ανελαστικά στην προοπτική ανακατασκευής τους. Χριστιανικά διατυπώνεται λόγος για συνειδητή αυτοδέσμευση, ώστε να διευρυνθούν οι εσωτερικές δυνατότητες. Πρόκειται για μία διαλεκτική που χρήζει προσοχής και η οποία παραπέμπει αναγκαίως στον ορθολογισμό της φιλοσοφίας, ο οποίος αρνείται να συμπράξει και να συμπαίξει με την ανελαστική στερεοτυπία. 7 Συνοπτικά, αλλά και σε αυστηρό πάντως άξονα ιστορικών, συστηματικών και ερμηνευτικών αρχών, θα εξασφάλιζε τις προϋποθέσεις να διατυπωθεί η προαναφερθείσα σχέση θεολογίας-φιλοσοφίας υπό τα ακόλουθα σημεία, τα οποία οριοθετούν και ένα, τόσο γενικό όσο και κατά τις ιδιαιτερότητές του, επιστημολογικό πλαίσιο, το 7 Σηµειωτέον ότι οι αιρέσεις, αν και εκκλησιαστικά ταλάνισαν τον Χριστιανισµό, εντούτοις προσέφεραν την δυνατότητα στους εκπροσώπους τους να αναδείξουν και τις φιλοσοφικές δυνατότητες του γράµµατος της πίστης, κατά τέτοιο τρόπο ώστε ο διαλεκτικός τρόπος του σκέπτεσθαι να καταστεί οικείος τους, ή τουλάχιστον ανυπέρβλητης αξίας εργαλείο τους. ιαβάζουµε σχετικώς στον Β.Ν. Τατάκη: «Με το µονοθελητισµό, τελευταία µεγάλη χριστολογική αίρεση, κλείνει η εποχή των αιρέσεων στην Ανατολή. Το φούντωµά τους, απόρροια της µακράς φιλοσοφικής παράδοσης των ελληνικών και εξελληνισµένων χωρών, συνέβαλε κατά πολύ στην επεξεργασία και την αποπνευµατοποίηση της πίστης. Η ορθοδοξία ωφελήθηκε κατά πολύ, γιατί οι υπερασπιστές της δεν περιορίζονταν ν αντιτάξουν στους αιρετικούς το γράµµα του δόγµατος για να τους αναγκάσουν να σιωπήσουν χρειαζόταν να τους δείξουν το πνεύµα, το βάθος του δόγµατος. Έπρεπε εποµένως να ερυενήσουν, ν αναπτύξουν, να επεξεργαστούν το δόγµα, να καταδείξουν τη συυµφωνία του µε τις βασικές αρχές της πίστης και µαζί την πνευµατικότητα και το βάθος του. Έτσι κάθε νέα αίρεση γίνεται αφορµή για την παραπέρα µελέτη του δόγµατος και τη διαµόρφωση και σταθεροποίηση των θεολογικών διδασκαλιών. Γι αυτό άλλωστε και οι θεολογικές συζητήσεις παρουσιάζουν τις περισσότερες φορές δοβαρό φιλοσοφικό ενδιαφέρον,καθώς και τα δύο µέρη ήταν αναγκασµένα να παρουσιάσουν µια λογική εξήγηση της διδασκαλίας που υποστήριζαν. Με τον τρόπο αυτό η διαλεκτική εισέδυσε σιγά σιγά στην έκθεση και την ανάπτυξη των θεολογικών εννοιών». Η Βυζαντινή φιλοσοφία, σε µτφρ. Εύας Καλπουρτζή, εκδ. Ετ. Σπ. Νεοελλην. Πολιτισµού και γενικής Παιδείας, Αθήνα 1977, σελ ). 15

16 οποίο ωστόσο δεν είναι άμοιρο των συμβολισμών που προτίθεται να καταγράψει και οι οποίοι παραπέμπουν στους αφηγηματικούς κύκλους. Εκτιμούμε ότι δεν πρέπει να παραμείνουμε σε στερεοτυπικές ταξινομήσεις. Κατά την εκτίμησή μας, η μη καταφυγή στην αφήγηση θα οδηγήσει απλώς στην μετάβαση από το πρότερον στο ύστερον, δηλαδή σε ένα μηχανιστικό παράδειγμα διαδοχών. 1. Η διαμάχη μεταξύ πίστης και ορθολογισμού, ή μεταξύ βιωματικής αναγωγής στο υπερβατικό και αποδεικτέου επιχειρήματος επί του περιεχομένου του αντιστοίχως. Πρόκειται για την διαφωνία και ενίοτε την μετεξελισσόμενη σε σύγκρουση ανάμεσα στους στοχαστές που υποστήριζαν ότι το μυστικό και το ενορατικό στοιχείο της χριστιανικής θεολογίας κατέχουν προτεραιότητα απέναντι στο ορθολογικά και αποδεικτικά προσδιοριζόμενο και στους στοχαστές που κατηύθυναν τις αξιολογικές επιλογές τους στην ισοδυναμία των ανωτέρω δύο προσεγγίσεων ή έτι περαιτέρω με ελεγχόμενο βεβαίως τρόπο και σε ευάριθμες περιπτώσεις και στην προτεραιότητα του δεύτερου παράγοντα, ακόμη και ως παιδευτικής διεργασίας για τον πρώτο. Η εν λόγω διαμάχη διατρέχει με αυξομειώσεις την εξέλιξη του βυζαντινού στοχασμού και κατέχει μείζονα θέση και κατά τις ιστορικές εσχατιές του με την σύγκρουση ησυχαστώναντιησυχαστών. Βαθύτερα το ζήτημα, πέραν των αντικειμενικών προσδιορισμών του, ανάγεται και στο τι είναι η ανθρώπινη εσωτερικότητα και στο ποιά είναι τα ανώτατα όρια της εμβέλειάς της, προβληματισμός όμως που συναντάται μονίμως, συνδεόμενος ποικίλως με το τι ορίζεται και ως ανθρωπισμός. Μάλιστα, στην προοπτική μίας μετριοπαθούς-συμβιβαστικής ανάγνωσης, κατά έναν απόλυτα νόμιμο τρόπο, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι κανόνες του ορθού Λόγου αποτρέπουν την ανθρώπινη εσωτερικότητα από το να υπαχθεί στις, ενίοτε αναμφιβόλως γοητευτικές, διαδρομές ενός συναισθηματισμού ή ενός ψυχολογισμού προς την επικύρωση των ανησυχιών και των περιοδολογήσεών τους, καθότι η τροφοδότησή τους προκύπτει από έναν όχι εσωτερικά ελεγχόμενον υποκειμενισμό, ο οποίος σαφέστατα σε πλείστες των περιπτώσεων 16

17 προσδιορίζεται από ωφελιμιστικά κριτήρια. Είναι τέτοιας τάξης όμως, ώστε να μετακυλίονται συχνά στο να είναι αμφιβαλλόμενες και αμφίδρομες και να υπάγονται σε οιουδήποτε είδους σχετικισμούς. Άρα, για να απεγκλωβισθεί το μυστικό στοιχείο από ασάφειες και ανακολουθίες και για να ανακαλύψει η ενορατική διαδρομή τις εδραίες μεταβάσεις της, θα καταφύγουν και οι δύο στον παράγοντα εκείνον που θα συντελέσει, σ ένα προοιμιακό στάδιο ανατάσεων, στο να καθαρθεί η ανθρώπινη ύπαρξη -και όχι μόνον η συνείδηση- από όποιο παθογενές στοιχείο έχει προσκολληθεί στις επιλογές της. Αν παρακολουθήσουμε δηλαδή την εκτύλιξη των πλατωνικών διαλόγων, θα συναντήσουμε έναν Σωκράτη ο οποίος διά της διαλεκτικής την οποία επιχειρεί να καταστήσει επιστημονική μέθοδο-αποπειράται να απεγκλωβίσει τον ανθρώπινο στοχασμό από κάθε παράγοντα που θέτει αναχώματα για κορυφαίες κατακτήσεις όχι μόνον στην περιοχή του θεωρητικού και του πρακτικού Λόγου αλλά και σε αυτή της θρησκευτικότητας, όπως π.χ. στον διάλογο Ευθύφρων. Στην εν λόγω πραγματεία καλείται η θρησκευτικότητα να ανοίξει την επικοινωνία της όχι μόνον με τον φορέα της αλλά και με το ποιες είναι οι επιλογές-αξιολογήσεις των θεών. Πρόκειται βεβαίως για ένα θέμα που χρήζει πολλαπλών εννοιολογικών διευκρινίσεων, προοπτική η οποία απησχόλησε έντονα την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, η οποία εκινείτο με τις «δεσμεύσεις» που τής έθετε η διαλεκτική, ως κριτικός, σκεπτικιστικός και ανακατασκευαστικός άξονας. Είναι απαραίτητο, ωστόσο, να σημειώσουμε ότι η διαλεκτική δεν εξαντλείται σε έναν ελεγκτικό διανοητισμό-καθόλα νόμιμον βεβαίως-, αλλά επιχειρείται να καταστεί βίωμα προεκτεινόμενο σε ζητήματα κοινωνικής πρακτικής. Αν δεν καταστεί σαφής η εν λόγω λεπτομέρεια, δεν έχουμε τις προϋποθέσεις να εντάξουμε την διαλεκτική στον χριστιανικό άξονα, ο οποίος ούτως ή άλλως διήλθε από μία σειρά θεωρητικών ανακατασκευών. 8 Και 8 Αναφερόµενος ο Μέγας Φαράντος στην εισαγωγή της λογικής αναφορικά µε τις αποδείξεις περί Θεού σηµειώνει τα εξής: «Αι περί θεού αποδείξεις εκπροσωπούν ασφαλώς µίαν «λογικήν» θεολογίαν. Παρ όλον δέ ότι δεν αποδεικνύουν την ύπαρξιν του θεού, ζωντανεύουν το αίτηµα περί στοχασµού της πίστεως και περί εναρµονίσεως πίστεως και σκέψεως. Όπως, επίσης, απαιτούν την ενσωµάτωσιν και διάρθρωσιν της κοσµικής 17

18 εδώ ακριβώς οι παραδοσιακά ηδη από το «θρυλικό» δίδυμο Σωκράτη και Πλάτων- διαμορφωθέντες θεωρητικός Λόγος, πρακτικός Λόγος και Λόγος του αισθητικού κριτηρίου έχουν τις προϋποθέσεις να προετοιμάσουν το έδαφος για τα ακραία άλματα και για τις ανατρεπτικές -έναντι των συμβατικά αποδεκτώνδιεισδύσεις της πίστης. Με τέτοιες αξιώσεις η συνείδηση δεν έχει παρά να επιτελεί κατορθώματα. Εξάλλου, για ποιούς λόγους θα απεκλείοντο ορισμένοι παράγοντες -και μάλιστα έγκυρης θεμελίωσης όπως π.χ. είναι ο ποικίλως εκφραζόμενος αισθητικός κατά την διαλεκτική του ανθρώπου με τον θείον; Και όχι βεβαίως μόνον για λόγους που θα προκαλούσαν μία γοητευμένη αισθητηριακότητα. Σαφώς θα ήταν περιοριστική προοπτική και όχι ιδιαιτέρως αισιόδοξη, αναφορικά με τις ανθρώπινες δυνατότητες, το να μην αναδειχθεί η πραγμάτωση του κάλλους, τόσο ως θείο έργο όσο και ως συνειδητή επανάληψη εκ μέρους του ανθρώπου, στην προοπτική μίας συνέργειας. Σε τέτοιας υφής ερμηνευτικά σχήματα αποκλείονται οι τυποποιημένοι αυτοματισμοί και οι μηχανιστικές αναγκαιότητες. Και βεβαίως το κάλλος δεν συνιστά μόνον μία διαπιστώσιμη κατάσταση, αλλά προκαλεί και βιωματικές αναδιατέξεις, οι οποίες συγκροτούν και μία εσωτερικής τάξης αισθητική. Το κρίσιμο είναι ο βαθμός στον οποίο ο άνθρωπος ανοίγει μία συγκεκριμένου τύπου διαλεκτική με τους ερεθισμούς που προσλαμβάνει από το περιβάλλον. Ένας ιστορικός μάλιστα της φιλοσοφίας θα μας επεσήμαινε ότι ανάλογες με τις ανωτέρω χριστιανικές τάσεις -αν όχι στο πεδίο της διαμάχης, τουλάχιστον σε αυτό των επιστημολογικών προβληματισμών- παρατηρούνται και στους εκπροσώπους της Νεοπλατωνικής Σχολής, με πρωτοστατούντα τον Πρόκλο, ο οποίος έχοντας ως συστηματικό άξονα αναλύσεων την πραγματεία του Περί της και της υπαρξιακής εµπειρίας εις τον χώρον της πίστεως. Βασικώς δέ δεν πρόκειται περί αποδείξεων της υπάρξεως του θεού µε λογικούς συλλογισµούς και εκ δεδοµένων προϋποθέσεων, αλλά περί προσπάθειας να αποδειχθεί ότι ο θεός είναι παρών όχι µόνον εις τας µη λογικάς πνευµατικάς δυνάµεις, αλλά και εις την σκέψιν, αφού είναι η τα πάντα περιέχουσα πραγµατικότις. Συνεπώς αι αποδείξεις δεν είναι µόνον λογικαί, αλλ η «λογική»των είναι έκφρασις «καταλήψεως»του όλου ανθρώπου υπό του υπερβατικού, όστις ζητεί την αρχήν και το θεµέλιον του παντός, και µαζί το νόηµα και τον σκοπόν της ιδικής του ζωής». (Η περί Θεού διδασκαλία, Αθήνα 1981, σελ. 79). 18

19 κατά Πλάτωνα Θεολογίας, εισήγαγε πιεστικές ιχνηλατήσεις, οι οποίες απαιτούσαν ερευνητικούς ακροβατισμούς τεράστιας άσκησης. Πού τίθενται τα όρια της ενόρασης και της μύησης ως υπερβατικών έναντι των τελουμένων από τα αντιληπτικά κέντρα τα συνδεόμενα με την ενδοκοσμική εμπειρία. Σημειωτέον, ωστόσο, ότι ο νεοπλατωνικός σχολάρχης επ ουδενί δεν έθεσε υποψιασμούς για έστω και τον απειροελάχιστο σκεπτικισμό έναντι των αξιώσεων περί συστηματικότητας, την οποία είχε υπερβάλει έως τα όρια του παροξυσμού. Άνετα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ο γεωμέτρης των συλλογισμών. Άρα, και παρά το ότι ήταν αναμφισβήτητο πως εκινείτο με εκρήξεις πρωτοτυπίας, τις υποχρέωνε να συναντήσουν τις έλλογες δομικότητές τους. Και έτσι μάλιστα στο συνεχές, τόσο στο φυσικό όσο και στο μεταφυσικό σύμπαν. Η απροσδιοριστία δεν ετίθετο στα κείμενά του παρά μόνο αφ ής στιγμής άνοιγαν οι διαδρομές για το μυστήριο της ριζικής υπερβατικότητας, αλλά και στην εδώ περίπτωση υπό όρους που δεν αναιρούσαν την «αρχοντικότητα» του συστήματος, με τις έλλογες συνταγματικές αρθρώσεις του. Το για ποία αποχρώσα αιτία δεν αποδίδονται στην ανώτατη Αρχή κατηγορηματικοί προσδιορισμοί δεν τίθεται με γενικό τρόπο αλλά με βάση κριτήρια που συνεκτικώς συγκροτούνται κατά έλλογον διαδοχήν. Πρόκειται για μία διαδικασία που δεν μπορεί παρά να ενταχθεί σε μία προοπτική συστήματος ή ακόμη και σχολαστικού επιχειρηματολογικού δομισμού. Χρήζει προσοχής στο ότι η εν λόγω καταφυγή στην συστηματικότητα συνιστά όρον λειτουργίας του χριστιανικού επιχειρήματος. Ενδεικτικά παραπέμπουμε στο πέμπτο κεφάλαιο της Παράφρασης του Γ. Παχυμέρη στο Περί θείων ονομάτων του Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στο οποίο μάλιστα αξιοποιούνται και όσα γνωσιολογικά κυρίωςθέματα διημείφθησαν στα προηγούμενα τέσσερα κεφάλαια. Πρόκειται για ένα κείμενο στο οποίο η συνεκτικότητα της επιχειρηματολογίας κατακτά τα ανώτατα όρια του παροξυσμού ( P.G., 3, 832A-853C). Στο κορυφαίο αυτό σημείο της ανθρώπινης άπλωσης, και στα δύο θεωρητικά ρεύματα, η προσωπική 19

20 συνείδηση, κεκαθαρμένη κατά την πορεία που είχε ακολουθήσει, από τις όποιες ατέλειές της ανεκάλυπτε τα όριά της. Θα μπορούσαμε μάλιστα να υποστηρίξουμε ότι ο ρεαλισμός ετίθετο με ασφυκτικό τρόπο, καθότι κεφαλαιοποιούσε την προσωπική «εντιμότητα» αναφορικά με μία εκλαμβανόμενη ως- a priori εδραιότητα και απελευθέρωνε την εκστατικότητα να επιλέγει διασκελισμούς για το παντελώς απρόβλεπτο, με μία διάθεση η οποία προσδοκούσε την γοήτευσή της. Παρά την έντασή του, το εγχείρημα ήταν θελκτικό και βαθμιαία καθίστατο εντασιακό. 9 Ενδεικτικά παραθέτουμε τις ακόλουθες επισημάνσεις του Πρόκλου αναφορικά με την προοιμιακή τάξη πριν από την μυστική ανέλιξη της θεωρίας σε ατραπούς ανακατασκευάζοντος και θεμελιώνοντος ορθολογισμού, δηλαδή πριν από την θεολογία, εδώ υπό την έννοια του λόγυ του ανθρώπου για τον Θεόν: «Ὁ δέ τῶν προκειμένων δογμάτων ἀκρόατής ταῖς μέν ἠθικαῖς ἀρεταῖς κεκοσμημένος ὑποκείσθω καὶ πάντα τά ἀγενῆ καί ἀνάρμοστα τῆς ψυχῆς κινήματα τῷ τῆς ἀρετῆς λόγῳ καταδησάμενος καί πρός ἓν τό τῆς φρονήσεως εἶδος ἁρμόσας Ταῖς δέ λογικαῖς μεθόδοις ἁπάσαις γεγυμνάσθω καί πολλά μέν περί ἀναλύσεων πολλά δέ περί τῶν ἐναντίων πρός ταύτας διαιρέσεων ἀνέλεγκτα νοήματα τεθεάμενος παρέστω, Τό δέ δή τρίτον ἐπί τούτοις μηδέ τῆς φυσικῆς ἀνήκοος ἒστω καί τῶν ἐν ταύτῃ πολυειδῶν δοξασμάτων ἳνα κἀν ταῖς εἰκόσι κατά τρόπον τάς αἰτίας τῶν ὂντων διερευνησάμενος ἐπ αὐτήν ἢδη τήν τῶν χωριστῶν καί πρωτουργῶν ὑποστάσεων φύσιν ρᾶον πορεύηται» (Περί της κατά Πλάτωνα Θεολογίας, Ι, Αναφορικά µε τα όσα λειτουργούν στο χριστιανικό θεωρητικό πεδίο, έχουµε να παραπέµψουµε στις ακόλουθες επισηµάνσεις του Μ. Φαράντου, οι οποίες θέτουν στα αυθεντικά όριά της την όλη συζήτηση και αποτυπώνουν, κατά την εκτίµησή µας, τα όσα µεθοδικώς πραγµατεύεται ο Γ. Παχυµέρης: «Παρά την θετικήν, λοιπόν, συµβολήν των αποδείξεων, όσον αφορά εις την λογικήν διεργασίαν του «αντικειµένου» θεός, εγκυµονείται δι αυτών ο κίνδυνος υποβιβασµού του θεού εις το επίπεδον ενός κοινού κοσµικού όντος, το οποίον δύναται να προσεγγίσει και να γνωρίσει κανείς δια λογικής αναλύσεως. Ο θεός όµως δεν είναι ο άγνωστος Χ: εις µακρινός αστήρ, τον οποίον προσπαθεί να προσεγγίσει και να εντοπίσει κανείς αντι-κειµενικώς και ως ουδέτερος παρατηρητής. Το «άγνωστον»του θεού δεν είναι το-µη-εισέτι-γνωστόν, δυνατόν όµως να γνωσθεί µε την πρόοδον της επιστήµης, αλλά το παντελώς ακατάληπτον, λόγω φυσικής αδυναµίας και της ανθρώπινης αµαρτωλότητος. Ο θεός δεν είναι αντι-κείµενο, εκτός ηµών µόνον κείµενον, αλλ είναι και η εντός ηµών, βαστάζουσα ηµάς, πραγµατικότητς ούτως ώστε µόνον διά µετοχής εις την ζωήν του είναι δυνατή η γνώσις αυτού. Ο θεός υπάρχει µεν, αλλά όχι όπως τα λοιπά όντα του κόσµου. Προς αποφυγήν δε πάσης συγχύσεως η παράδοσις προσδιορίζει αυτόν ως µή ον, µή ουσίαν κλπ. Το Άπειρον δεν µπορεί να υπάρχει ως εν κοσµικόν ον, διότι τότε θα ήτο και αυτό πεπερασµένον και «κεχωρισµένον» (Αριστοτέλης), και άρα δεν θα ήτο το «τα πάντα εν πάσιν», το τα πάντα περιέχον. ( Η περί Θεού διδασκαλία, σελ. 81). 20

21 11.4). Οι όροι που χρησιμοποιούνται και η συλλογιστική που εκτυλίσσεται στο ανωτέρω εδάφιο συναντώνται άνετα και σε χριστιανικές πραγματείες. Οι όροι του πρακτικού Λόγου είναι διάχυτοι και συνιστούν ό,τι θα ορίζαμε ως ανθρωπολογικό κόσμο. οι καταστάσεις της εκτροπής είναι αποδεκτές, υπό την έννοια της προσωπικής ατευξίας. Το δεύτερο επίπεδο το οποίο εισάγεται είναι του θεωρητικού Λόγου, ο οποίος διευρύνει την προσωπική ευκοσμία και συνίσταται, από την μία πλευρά, στον ορθολογισμό της μεθόδου και, από την άλλη, στην απαλλαγή από τις αμφιβαλλόμενες γνωστικές καταστάσεις, με τελικό στόχο την συνάντηση με τα μεταφυσικά αρχέτυπα. Το παράδειγμα που αναδύεται είναι σαφέστατα αισιόδοξο, αρκεί βεβαίως να τηρηθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, οι οποίες προβάλλονται ως αγωνιστικές. Και βεβαίως εδώ δεν πρέπει να παραθεωρούμε και τις επιδόσεις του προγενέστερου Ιάμβλιχου. Ενδεικτικά παραπέμπουμε στην πολυκύμαντη σε σχετικές αναφορές μελέτη του H.D.Saffrey, Recherches sur la Néoplatonisme après Plotin, εκδ. «J.Vrin», Paris 1990, σσ Η γενικότερη πάντως συζήτηση που ανεπτύχθη στους χριστιανικούς κύκλους είχε ως κοινό σκοπό, παρά τις επιμέρους για προσωπικούς ή ιστορικούς λόγους αποκλίσεις, τον εντοπισμό-χρήση των αναγκαίων εννοιολογικών εργαλείων με στόχευση την πρόσβαση σε ένα αξιόπιστο θεωρητικά και πρακτικά και, υπό, κατά το μάλλον ή ήττον, αυστηρές επιστημολογικές κατευθύνσεις, όπως θα διαπιστώσουμε στην συνέχεια- θεολογείν, το οποίο δεν θα καθίσταται θιασώτης ούτε της ακραίας νοησιαρχίας ούτε της προπολιτιστικής δεισιδαιμονίας. Γενικώς δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι η κατά περίπτωση επιλογή πραγματώνεται στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου πολιτιστικού σχηματισμού, ο οποίος συνήθως έχει διαμορφωθεί σε μακροϊστορική κλίμακα, από την οποία απουσιάζουν οι αυτοματισμοί και οι μηχανιστικές επαναληπτικότητες. Οι διαδικασίες είναι δεδομένες, διερχόμενες μάλιστα και από καταστάσεις ασυνέχειας. Το ανωτέρω παράδειγμα δεν μπορεί 21

22 να παραθεωρηθεί στην περίπτωση του Χριστιανισμού, ο οποίος εμφανίζεται σε ένα πλαίσιο προκεχωρημένων πολιτιστικών διεργασιών- περιπετειών. Συγκεκριμένα, η πρώτη περίπτωση αντιπροσωπεύει ένα απόλυτα εκκοσμικευμένο διαφωτιστικό ρεύμα, το οποίο ανάγει σε αποκλειστικά κριτήρια των όποιων αξιολογήσεων την ανθρώπινη συνείδηση. Ο ελληνικός πολιτισμός αναντιλέκτως είχε εμφανίσει, και μάλιστα συστηματικά, τέτοιες τάσεις. Αντίθετα, η δεύτερη ανάγει τις διαπιστώσεις σε ανορθολογικές αναπαραστάσεις, οι οποίες αποτρέπουν την κατανόηση του θείου ως φορέα της αγαθότητας και παραπέμπουν σε προπολιτιστικές ή πρωτοπολιτιστικές συνθήκες. 10 Εδώ ακριβώς θα συμβαίνει το αντίθετο, στην περίπτωση που θα επικρατήσει η θετική εκδοχή: δεν θα αναδύονται ανθρωπόμορφα και κοινωνικόμορφα μοντέλα ερμηνείας του Θεού, τα οποία αποτελούσαν δείγμα κατά βάση της αδυναμίας του ανθρώπου να υπερβεί τις αυτοαναφορές του, τον εγκλωβισμό του στα όρια ενός παθητικού εγωτισμού, μίας δηλαδή προσκόλλησης σε στερεότυπα ανελαστικά σχήματα, και μάλιστα σε βάθος χρόνου. Ο ψυχολογισμός μόνίμως ενεφανίζετο ως ένας ανασταλτικός παράγων για προσβάσεις στο όποιο περαιτέρω θα μπορούσε να τεθεί. Μία τέτοια προοπτική σαφώς και δεν υπάγεται στους δραματοποιημένους ή στους εκρηκτικούς όρους μίας απλής και αυθεντικής θρησκευτικότητας, η 10 Γενικότερα πάντως, και ανεξάρτητα από τις ποικίλες διαφοροποιήσεις το περί Θεού ερώτημα συνδέεται και με το περί ανθρώπου ερώτημα. Ο άνθρωπος εν ταυτώ, εσωτερικεύοντας με μία συγκεκριμένη ιδιοτροπία τις καταστάσεις που αντιμετωπίζει, απευθύνεται στον θείον, προκειμένου όμως να ερμηνεύσει τον εαυτό του ή να του προσδώσει συγκεκριμένα υπαρξιακά διέξοδα. Καταφεύγουμε εκ νέου στον Μ. Φαράντο και διαβάζουμε τα εξής ανθρωπολογικά : «Ο άνθρωπος βασικώς είναι εν «ερώτημα», είτε ζει την ζωήν του θετικώς και ως πλήρωμα, είτε ζη αυτήν αρνητικώς και ως έλλειψιν, το οποίον δεν δύναται να απαντηθεί αφ εαυτού και εκ του ιδίου του ανθρώπου, η εκ του κόσμου. Υπό τας προϋποθέσιες ταύτας το περί θεού ερώτημα «αναδύεται» εκ της ανθρωπίνης υπάρξεως. Ο άνθρωπος δεν ερωτά απλώς περί του θεού, αλλ είναι ο ίδιος το περί θεού ερώτημα. Διό και το περί θεού ταυρτίζεται κατ ουσίαν προς το περί ανθρώπου ερώτημα. Ο άνθρωπος είναι εκείνος, όστις συνειδητώς ή ασυνειδήτως, λανθανόντως ή εκπεφρασμένως, αναζητεί «εκ φύσεως» το απόλυτον: την ζωήν, την ευδαιμονίαν, την αλήθειαν κλπ., το οποίον απόλυτον είναι ο θεός [.] Ο άνθρωπος τείνει προς το απόλυτον, έστω και αν αυτό, που απολυτοποιεί, είναι συχνάκις ή σχεδόν πάντοτε κάτι το κτιστόν και σχετικόν. Ο άνθρωπος λατρεύει πάντα κάποιον θεόν, και αν ακόμη ο θεός ούτος είναι εν «είδωλον», δη. Κάτι, το οποίον, όσον και αν βοηθεί την ζωήν του και δίδει νόημα εις αυτήν, τελικώς δεν «σώζει» αυτόν, κα τι το οποίον, παρ όλον ότι δεν είναι θεός, λατρεύεται ως θεός» (Η περί Θεού διδασκαλία, σσ ). 22

23 οποία αναζητεί εναγωνίως τις δικαιώσεις της. Διατυπώνεται δηλαδή λόγος για ένα θεωρητικό σχήμα τέτοιας ακρίβειας, ώστε να προσιδιάζει στους εννοιολογικούς όρους του απολύτου, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν ως γνωστικές αποτυπώσεις την θεία πραγματικότητα, όσο και αν τα ενδεχόμενα περί της ανατροπής της ακριβείας είναι σε μόνιμη κλίμακα προ των πυλών. Το θείον είναι το απολύτως ανυπόθετον, ακόμη και κατά την εξειδίκευση των αποκαλύψεών του. Όθεν, το εν λόγω σχήμα των αυτοεπικυρώσεων θα επιχειρεί να κατέχει και βαθμιαία να αναπτύσσει έτι περαιτέρω ποσοτικά οικείους στην ιδιοτυπία του ονοματολογικούς και μεθοδολογικούς όρους ανάπτυξης. Από την άλλη πλευρά, δεν θα συμφιλιώνεται στο να υποταχθεί στα άλλης υφής εκείνα θεωρητικά εγχειρήματα που περιγράφουν, υπό την προοπτική των διαπιστώσιμων διαδοχών, την πνευματική εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, μέσα κυρίως από τα πολιτιστικά προϊόντα του. Θα ελλοχεύει, έστω και ασυναισθήτως, η υποψία ότι η πραγματικότητα θα διαψεύδει την εγωτικότητα. Χρειάζεται όμως μία περαιτέρω επισήμανση: Χριστιανικά στοχαζόμενοι, δεν μπορούμκε παρά να οδηγηθούμε στο ότι ακόμη και το πλήρωμα της προαναφερθείσας εξέλιξης έχει συγκεκριμένη εμβέλεια «αντοχών», την οποία εξ ορισμού αδυνατεί, ως εκκοσμικευμένη, να υπερβεί. Ωστόσο, δεν προκύπτει ουδεμία περίπτωση αγνωστικισμού ή αναστολής των ερευνητικών αναγωγών, καθότι η ανθρώπινη πίστη- γνώση πορεύεται με την διεύρυνση του εννοιολογικού οπλοστασίου τους. Η εξελικτική διαδικασία πάντως ως προς την συγκρότηση των κατηγοριών είναι ρητή και μη υπαγόμενη σε όρους αναστολών. Πρόκειται δηλαδή για ένα μη κεκορεσμένο σύστημα Γνώσης, το οποίο λειτουργεί δυναμοκρατικά, τόσο στα συλλογιστικά «ανοίγματά» του όσο και στις έννοιες με τις οποίες θα διατυπώνει τα εκάστοτε νέα προϊόντα του, τα προκύπτοντα από την διαλεκτική σχέση με τις θείες αποκαλύψεις, με τις θεοφάνειες. Και η σχέση αυτή μπορεί να πραγματωθεί με μυστικό τρόπο και άρα ανεξάρτητα από χωροχρονικά συγκείμενα. Σημειωτέον όμως ότι η εν λόγω ούτως ειπείν αυτονόμηση του θεολογείν δεν 23

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ - Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΗΣ Υποέργο 1 «Εκπαίδευση Ενηλίκων» 1 ος κύκλος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Νοέμβριος 2012 Φεβρουάριος 2013 Αθήνα, 2012 Σελίδα 2 από 16 Εικόνα Εγγράφου Αριθμός Παραδοτέου

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες

Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας Δογματικά θέματα Γνώση εν προσώπω και Ελευθερία // Γνώση εν προσώπω και Αγάπη Ελευθερία και Θεότητα στην αρχαιοελληνική σκέψη και στους Πατέρες Β. Μπακούρος Η Χριστιανική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οικολογική Ερμηνεία Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Αλέξης Καρπούζος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η περιπέτεια της ανθρώπινης χειραφέτησης Εγχειρίδιο έρευνας και διδασκαλίας Εργαστήριο Σκέψης - Αθήνα 2011 Τίτλος: Εισαγωγή στην κατανοητική φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

21/10/16. Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου. Θεματολογία. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός του όρου «έρευνα»

21/10/16. Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου. Θεματολογία. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός του όρου «έρευνα» Μεθοδολογία Έρευνας Προχωρημένου Επιπέδου Βασίλης Γραμματικόπουλος, Επίκουρος καθηγητής Θεματολογία Ορισμός του όρου «έρευνα» Ιστορική αναδρομή & φιλοσοφία της έρευνας Διαδικασία διεξαγωγής της έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ενότητα 6: Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΩΝ: ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Α.Ε.Α.Θ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ Ενότητα 1: Κώστας Χρυσαφίδης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ο όρος Θετικισμός και η σημασία του Ο όρος θετικισμός προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 4: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 1: Βιοηθική: Η κοσμική και η χριστιανική προσέγγιση Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι. Τοκμακίδου Ελπίδα

ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι. Τοκμακίδου Ελπίδα ΓΙΑ ΔΕΣ ΠΕΡΒΟΛΙ ΟΜΟΡΦΟ: Ο κόσμος μας, ένα στολίδι Τοκμακίδου Ελπίδα ΠΣ Δημοτικού Κοινωνική διαμεσολάβηση Βιωματική μάθηση Οικοδόμηση της γνώσης «η δημιουργία νοήματος έχει αποδεσμευτεί από την αποκλειστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σημειώσεις Μαθήματος Ανθρωπογεωγραφίας-Ανάλυση Περιφερειακού Χώρου Ηλίας Μπεριάτος ΒΟΛΟΣ 2000 «Ανάλυση του Περιφερειακού Χώρου»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 717 7 Φεβρουαρίου 2017 ΤΕΥΧΟΣ ΤΡΙΤΟ Αρ. Φύλλου 99 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ - ΛΟΙΠΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αριθμ. 1617010200/29-11-2016

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Πανάγου Ελένη, Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Πολιτιστικής & Εκπ/κής

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 21: Ο ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ / Θεολόγος Καθηγητής DEA

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές»

«Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» «Οπτικοακουστική Παιδεία:... αδιέξοδα και διαδρομές» (Πρόγραμμα Σπουδών για την Οπτικοακουστική Έκφραση) εισηγητής: Μένης Θεοδωρίδης Αγαπητοί φίλοι, Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους διοργανωτές για την

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών ΟιΤΠΕχαρακτηρίζουνόλαταμέσαπουείναιφορείς άυλων μηνυμάτων (χαρακτήρες, εικόνες, ήχοι). Η αξιοποίησή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΗ ΕΠΟΠΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΟΛ,

Η ΚΟΙΝΗ ΕΠΟΠΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΟΛ, EUROPOL JOINT SUPERVISORY BODY ΚΟΙΝΗ ΕΠΟΠΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΟΛ Γνωμοδότηση 08/56 της ΚΕΑ σχετικά με την αναθεωρημένη συμφωνία που πρόκειται να υπογραφεί μεταξύ της Ευρωπόλ και της Eurojust Η ΚΟΙΝΗ ΕΠΟΠΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ. 1. «Ορίζοντας τον ορισµό»

ΟΡΙΣΜΟΣ. 1. «Ορίζοντας τον ορισµό» ΟΡΙΣΜΟΣ 1. «Ορίζοντας τον ορισµό» ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ α). K.Marx: Θρησκεία είναι:! «η αλλοτριωµένη αυτοσυνείδηση και αυτογνωσία του ανθρώπου» «αντεστραµµένη κοσµοθεώρηση» «γενική

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών

Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών Αρμόδιος Τσιβάς Δρ. Επιστημών Αγωγής Σχολικός Σύμβουλος περιεχόμενα Ιστορική εκπαίδευση Διδακτική της ιστορίας Διερευνητική μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Ενότητα 1η: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Όνομα Καθηγητή: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΗ Τμήμα: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1. Σκοποί Ενότητας Παρουσιάζεται η φιλοσοφία του 20 ου αιώνα (και γενικά η σύγχρονη φιλοσοφία ως

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 13: Ζητήματα Αποτίμησης της Μάθησης του Κριτικοστοχαστικού Εκπαιδευτή

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Ενότητα 5η: Το γενικό θεωρητικό πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

O μετασχηματισμός μιας «διαθεματικής» δραστηριότητας σε μαθηματική. Δέσποινα Πόταρη Πανεπιστήμιο Πατρών

O μετασχηματισμός μιας «διαθεματικής» δραστηριότητας σε μαθηματική. Δέσποινα Πόταρη Πανεπιστήμιο Πατρών O μετασχηματισμός μιας «διαθεματικής» δραστηριότητας σε μαθηματική Δέσποινα Πόταρη Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της δραστηριότητας Δραστηριότητα είναι κάθε ανθρώπινη δράση που έχει ένα κίνητρο και ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών PYS Πολιτική Υγείας και Σχεδιασμός Υπηρεσιών Υγείας Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Ενότητα 3η: Η φιλοσοφική θεμελίωση της ερμηνευτικής στον Φρήντριχ Σλάιερμαχερ Όνομα Καθηγητή: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΗ Τμήμα: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1. Σκοποί Ενότητας Να γίνει κατανοητό πώς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα