ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ"

Transcript

1 ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΔΙΟΥ: στο Ω/Κ σκάφος ΑΙΓΑΙΟ ΒΓΧ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ: ΕΛΚΕΘΕ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΝΔΡΟΜΕΝΑ Ι-Σχολεία και επιστήμονες εν πλω στο ΑΙΓΑΙΟ «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον Μαθητική ωκεανογραφική αποστολή στο ΑΙΓΑΙΟ..., 6 έως 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

2 Συγγραφείς: Αντωνία Γιαννακούρου Σουλτάνα Ζερβουδάκη Χρήστος Ιωακειμίδης Χάρις Κοντογιάννης Λεωνίδας Μανουσάκης Φώτης Πανταζόγλου Γιώργος Παπαθεοδώρου Αλέκα Παυλίδου Γιάννης Χατζηανέστης 1 Φωτογραφίες: Συγγραφείς Σελ. 25 : Ε.ΘΑ.ΓΕ.Φ.Ω., Παν/μιο Πατρών Επιμέλεια κειμένων & μορφοποίηση έκδοσης: Γεωργία Φέρμελη 2104 «Το Σχολείο μου ταξιδεύει με τον ΠΕΡΣΕΑ» - network

3 2

4 Πρόλογος Η παρούσα μαθητική ερευνητική αποστολή υλοποιείται στο πλαίσιο του διεθνούς θεματικού δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον ΠΕΡΣΕΑ» - network και θα πραγματοποιηθεί από τις 6 έως τις 9 Μαρτίου Στην αποστολή συμμετέχουν 20 μαθητές από 10 Γυμνάσια και Λύκεια, 15 εκπαιδευτικοί, 20 ερευνητές και 22 μέλη πληρώματος του Ω/Κ σκάφους «ΑΙΓΑΙΟ» Ο σκοπός της ερευνητικής αποστολής (με τίτλο ΑΝΔΡΟΜΕΔΑ Ι-σχολεία και επιστήμονες εν πλω στο ΑΙΓΑΙΟ) είναι αντιληφθούν τα παιδιά ότι η επιστημονική έρευνα δεν είναι ατομική υπόθεση λίγων ανθρώπων, αλλά είναι αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας πολλών επιστημόνων από διαφορετικούς κλάδους όπως ωκεανογράφοι, μηχανικοί, βιολόγοι, γεωλόγοι, στατιστικοί, ναυτικοί κ.ά. Επίσης, να αναπτυχθεί το ενδιαφέρον των παιδιών για τις θαλάσσιες επιστήμες, και να ασκηθούν στη συνεργασία για την επίτευξη του καλού αποτελέσματος. Τέλος η προβολή του έργου του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. και του προγράματος PERSEUS στην Ελληνική κοινωνία. 3 Το παρόν έντυπο αποτελεί «Οδηγό για τον εκπαιδευτικό» και αναφέρεται στις εργασίες που θα πραγματοποιηθούν πάνω στο Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» και στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

5 4

6 ΟΜΑΔΑ Α ΜΕΡΟΣ Α: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΗΜΕΡΑ: Παρασκευή 7 Μαρτίου 2014 Εργασίες πεδίου και αναλύσεις ωκεανογραφικών δεδομένων Δειγματοληψίες θαλασσινού νερού και μετρήσεις σημαντικών φυσικών, χημικών και βιολογικών παραμέτρων, για την κατανόηση της λειτουργίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος 5 Αντικείμενο-Συνοπτική Περιγραφή: Ωκεανογραφική αποστολή στο Σαρωνικό κόλπο με το Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» με αντικείμενο τη λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τις συνέπειες των ανθρωπογενών και φυσικών πιέσεων σε αυτά. ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Σκοπός Σκοπός της εκπαιδευτικής δραστηριότητας είναι οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες να ενημερωθούν για τη λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τις συνέπειες των ανθρωπογενών και φυσικών πιέσεων σε αυτά. Στόχοι Στόχοι της αποστολής είναι: Η πραγματοποίηση δειγματοληψιών θαλασσινού νερού Οι μετρήσεις φυσικών, χημικών και βιολογικών παραμέτρων Η κατανόηση της λειτουργίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος Η ανάλυση δειγμάτων Η επεξεργασία μετρήσεων στα εργαστήρια του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. στην Ανάβυσσο Η εργασία σε ομάδες Η εξάσκηση στη λήψη αποφάσεων

7 Η ευαισθητοποίηση σε θέματα θαλάσσιας ρύπανσης Μέσα Το ίδιο το ωκεανογραφικό σκάφος «ΑΙΓΑΙΟ». Θα γίνει ξενάγηση στο πλοίο και τη γέφυρά του όπου οι συμμετέχοντες θα ενημερωθούν για το σπουδαίο ρόλο που διαδραματίζει το πλοίο στην επιτυχία της αποστολής. Επίσης, θα ενημερωθούν για τα μέσα προστασίας του σκάφους και τι πρέπει να γνωρίζουν όσο θα βρίσκονται πάνω σ αυτό. Εξοπλισμός στο πλοίο, απαραίτητος για τη δειγματοληψία και τις μετρήσεις: Rosette sampler (σύστημα δειγματοληψίας νερού) - CTD (όργανο μέτρησης αγωγιμότητας, θερμοκρασίας και βάθους), φασματοφωτόμετρο, αυτόματη προχοϊδα, αέριος χρωματογράφος, χημικά αντιδραστήρια, συσκευές διήθησης, πλαγκτονικό δίχτυ, στερεοσκόπιο και μπουκάλια δειγματοληψίας. Εξοπλισμός στο Βιογεωχημικό Eργαστήριο του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ (www.hcmr.gr). Σενάριο Ωκεανογραφικής Αποστολής Την Παρασκευή 7 Μαρτίου 2014 θα πραγματοποιηθεί ένα ημερήσιο εκπαιδευτικό ταξίδι με το ωκεανογραφικό σκάφος «ΑΙΓΑΙΟ» του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών. Το σκάφος θα αποπλεύσει από το Λαύριο και θα κάνει δειγματοληψίες σε 5 γεωγραφικές θέσεις από την περιοχή του Λαυρίου μέχρι τον κόλπο της Επιδαύρου. Το σκάφος μετά τις δειγματοληψίες θα επιστρέψει στο Λαύριο. Στη διάρκεια του πλόα θα γίνει συλλογή δεδομένων φυσικής, και δειγματοληψία νερού για προσδιορισμό παραμέτρων χημικής και βιολογικής ωκεανογραφίας. 6 Οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες θα χωριστούν σε 5 ομάδες των 3-4 ατόμων. Η κάθε ομάδα θα αναλάβει και από μία ερευνητική εργασία (δειγματοληψία νερού, μετρήσεις φυσικών παραμέτρων, προσδιορισμός διαλυμένου οξυγόνου και φωσφορικών αλάτων, μέτρηση διαλυμένου μεθανίου μέτρηση της ρύπανσης από υδρογονάνθρακες, βακτήρια-φυτοπλαγκτόν και ζωοπλαγκτόν). Οι ομάδες θα αλλάζουν αντικείμενο εργασίας σε κάθε σταθμό. Με αυτόν τον τρόπο, όταν ολοκληρωθεί η ερευνητική αποστολή στους 5 σταθμούς δειγματοληψίας, οι 5 ομάδες θα έχουν «περάσει» απ όλες τις θεματικές ενότητες και θα έχουν αποκτήσει ολοκληρωμένη εικόνα της ερευνητικής εργασίας που γίνεται σε έναν ωκεανογραφικό πλόα καθώς και των παραμέτρων που σχετίζονται με την κατανόηση της λειτουργίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος. Περιοχή Μελέτης Η περιοχή που θα μελετηθεί κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού πλόα είναι ο Σαρωνικός κόλπος, μία περιοχή που μελετάται από το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε εδώ και 30 χρόνια. Οι σταθμοί (σημεία) δειγματοληψίας φαίνονται στην Εικόνα 1. Έμφαση θα δοθεί στον κόλπο της Επιδαύρου (ED5), όπου περισσότερο φυσικές,

8 παρά ανθρωπογενείς πιέσεις έχουν δημιουργήσει ένα ιδιαίτερο περιβάλλον με πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου (υποξία) στα βαθύτερα στρώματα. Συγκεκριμένα, τα βαθειά νερά στη θαλάσσια περιοχή της Επιδαύρου είναι απομονωμένα από το 1992, ενώ ο μέσος χρόνος ανανέωσή τους είναι τα 5 χρόνια, με συνέπεια τη βαθμιαία μείωση της περιεκτικότητας τους σε διαλυμένο οξυγόνο. Το 2005, το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε κατέγραψε συνθήκες πλήρους ανοξίας (μηδενικές τιμές οξυγόνου) κοντά στον πυθμένα της Επιδαύρου, ενώ δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν το επιβεβαίωσαν ότι τα βαθειά νερά ( m) εξακολουθούν να είναι απομονωμένα και χαρακτηρίζονται από τιμές οξυγόνου <1 ml/l και πολύ υψηλές τιμές θρεπτικών αλάτων. Η διαδικασία οξυγόνωσης των βαθειών νερών, η επίδραση της κλιματικής αλλαγής καθώς και τα αποτελέσματα από τη βαθειά ανάμιξη της κολώνας του νερού στη λειτουργία του οικοσυστήματος, θα συζητηθούν και θα αναλυθούν. Η αποστολή θα προσπαθήσει να δει την κατάσταση της οξυγόνωσης στα βαθειά νερά του κόλπου της Επιδαύρου το 2014.

9 Εργασίες και Aνάλυση Ωκεανογραφικών δεδομένων ΦΥΣΙΚΗ Τα δεδομένα της φυσικής θα είναι οι καταγραφές της θερμοκρασίας και της αλατότητας (περιεκτικότητας σε αλάτι) σε όλα τα βάθη της στήλης του νερού. Ταυτόχρονα θα μετρηθεί και η διαύγεια του νερού σε ολόκληρη τη στήλη. Οι συγκεκριμένες μετρήσεις θα πραγματοποιηθούν ηλεκτρονικά με το όργανο CTD (Conductivity-Temperature- Depth / Αγωγιμότητα-Θερμοκρασία-Βάθος). Το CTD έχει αισθητήρες που θα ποντιστούν από την επιφάνεια μέχρι τον πυθμένα και πάλι πίσω στην επιφάνεια. Εργασίες και Aνάλυση Ωκεανογραφικών δεδομένων ΧΗΜΕΙΑ Το διαλυμένο οξυγόνο αποτελεί το βασικότερο στοιχείο για τη διατήρηση της ζωής και της ισορροπίας στα υδάτινα συστήματα. Η διαλυτότητά του καθώς και η συγκέντρωσή του στο θαλασσινό νερό ποικίλουν και οι κατανομές του διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν, το βάθος, τη βιολογική δραστηριότητα κ.λπ. Οι φυσικοχημικές διεργασίες οι οποίες λαμβάνουν χώρα στην εύφωτη ζώνη καθορίζουν τον τρόπο και την ποσότητα των διακυμάνσεων στις συγκεντρώσεις του διαλυμένου οξυγόνου. Η οξείδωση αυξημένης ποσότητας οργανικών ουσιών κοντά στον πυθμένα μπορεί να οδηγήσει στη δραστική μείωση της συγκέντρωσης του διαλυμένου οξυγόνου (υποξία), σε σημείο όπου σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις οι τιμές είναι μηδενικές (ανοξία). Η έλλειψη του οξυγόνου μεταξύ των άλλων δημιουργεί αναγωγικές συνθήκες που οδηγούν στο σχηματισμό αερίων όπως το μεθάνιο και το υδρόθειο. Τα θρεπτικά άλατα είναι οι ενώσεις του φωσφόρου, του αζώτου και του πυριτίου και αποτελούν ουσιαστικά την «τροφή» του φυτοπλαγκτού στη θάλασσα. Οι κύριες ενώσεις του ανόργανου αζώτου στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι τα νιτρικά, νιτρώδη και αμμωνιακά άλατα. Από τις ενώσεις του φωσφόρου κυριότερες είναι τα δισόξινα, μονόξινα και απλά φωσφορικά, ενώ από τις ενώσεις του πυριτίου τα πυριτικά άλατα. Μεγάλη εισροή θρεπτικών αλάτων στο υδάτινο σύστημα μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα ευτροφισμού. Η ρύπανση από υδρογονάνθρακες σχετίζεται κυρίως με διαρροή πετρελαιοειδών στο θαλάσσιο περιβάλλον αλλά υπάρχουν και άλλες πηγές είτε φυσικές είτε ανθρωπογενείς. 8 Στον ωκεανογραφικό πλόα, θα ληφθούν δείγματα νερού με το σύστημα μπουκαλιών τύπου NISKIN προσαρμοσμένων στο σύστημα Rosette, σε επιλεγμένα βάθη στη στήλη του νερού

10 για προσδιορισμό διαλυμένου οξυγόνου, διαλυμένου μεθανίου, θρεπτικών αλάτων και υδρογονανθράκων. Τα δείγματα για την ανάλυση των νιτρικών και νιτρωδών αλάτων θα συλλεχτούν σε γυάλινα φιαλίδια, ενώ τα δείγματα για την ανάλυση φωσφορικών αλάτων σε ειδικούς κυλίνδρους. Ο προσδιορισμός των συγκεντρώσεων του διαλυμένου οξυγόνου και του διαλυμένου μεθανίου θα γίνει πάνω στο Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» αμέσως μετά τη δειγματοληψία. Η μέτρηση του οξυγόνου θα γίνει με τη μέθοδο Winkler, ενώ το μεθάνιο θα μετρηθεί με τον αέριο χρωματογράφο που υπάρχει στο πλοίο. Οι συγκεντρώσεις των φωσφορικών αλάτων θα μετρηθούν επίσης πάνω στο Ω/Κ, αμέσως μετά τη δειγματοληψία. Στα δείγματα που θα έχουν συλλεχθεί θα προστεθούν τα κατάλληλα χημικά αντιδραστήρια και η συγκέντρωση των φωσφορικών αλάτων θα μετρηθεί με φασματοφωτόμετρο Perkin Elmer 25 Lambda, το οποίο θα βρίσκεται στο χημείο του Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ». Για τον προσδιορισμό των υδρογονανθράκων θα προστεθεί στα δείγματα κατάλληλος οργανικός διαλύτης αμέσως μετά τη δειγματοληψία, και η συνέχεια της ανάλυσης θα πραγματοποιηθεί την επόμενη ημέρα στα εργαστήρια του ΕΛΚΕΘΕ. Εργασίες και Aνάλυση Ωκεανογραφικών δεδομένων ΒΙΟΛΟΓΙΑ Το μεγαλύτερο μέρος της βιολογικής δραστηριότητας στη θάλασσα βασίζεται σε μικροσκοπικούς οργανισμούς, οι οποίοι συνεισφέρουν σε περισσότερο από το 90% της βιομάζας στους θαλάσσιους οργανισμούς. Για παράδειγμα υπάρχουν 100 εκατομύρια φορές περισσότερα βακτήρια στη θάλασσα από τα αστέρια που παρατηρούμε στο σύμπαν. Αυτός ο αόρατος με γυμνό μάτι μικροβιακός κόσμος (προκαρυωτικοί και μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί) συμμετέχει ενεργά στο θαλάσσιο τροφικό πλέγμα όπου όλοι οι οργανισμοί συνδέονται μεταξύ τους και αλληλεπιδρούν μέσω τροφικών σχέσεων. 9 Βακτήρια ΒΙΟΛΟΓΙΑ Εχουν σημαντικό ρόλο στο θαλάσσιο τροφικό πλέγμα. Τα βακτήρια ανακυκλώνουν τον άνθρακα στη θάλασσα, μέσω της αποικοδόμησης της οργανικής ύλης. Εχουν την ικανότητα να χρησιμοποιούν ως τροφή διαλυμένο οργανικό υλικό αλλά και γίνονται «πρώτο πιάτο» στη διατροφική αλυσίδα για τους αμέσως μεγαλύτερους μικροοργανισμούς, που με τη σειρά τους καταναλώνονται σε ανώτερα τροφικά επίπεδα.

11 H συνολική αφθονία των βακτηρίων θα μετρηθεί με μικροσκοπία φθορισμού πάνω σε φίλτρα όπου έχουμε προσυγκεντρώσει μία ποσότητα θαλασσινού νερού. Περιγραφή πειράματος 1. Δέκα ml θαλασσινού νερού συλλέγονται και μονιμοποιούνται με 2% φορμόλη. 2. Φιλτράρονται σε χαμηλή πίεση σε μαύρα πολυκαρβονικά φίλτρα διαμέτρου 25mm και ανοίγματος πόρου 0.22 μm. Το φιλτράρισμα διακόπτεται όταν απομείνουν 2ml του δείγματος. 3. Προσθέτουμε μια φθορίζουσα χρωστική υψηλής εξιδείκευσης (DAPI 4,6 -diamidino-2-phenylindole που χρωματίζει το πυρηνικό, μιτοχονδριακό και χλωροπλαστικό DNA ζωντανών οργανισμών. 4. Επωάζουμε 10 λεπτά στο σκοτάδι, στεγνώνουμε το φίλτρο, το τοποθετούμε σε αντικειμενοφόρο πλάκα με 1 σταγόνα λαδιού μικροσκοπίας. 5. Διατήρηση στους -18 ο C μέχρι παρατήρησης στο μικροσκόπιο. 10 Φυτοπλαγκτόν ΒΙΟΛΟΓΙΑ.Μέτρηση της χλωροφύλλης-α ως δείκτη της βιομάζας του φυτοπλαγκτού Η συγκέντρωση της χλωροφύλλης α στο θαλάσσιο περιβάλλον χρησιμοποιείται ως δείκτης για την εκτίμηση της φυτοπλαγκτονικής βιομάζας και πρόκειται για παράμετρο που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της περιβαλλοντικής ποιότητας αλλά και της τροφικής κατάστασης του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Περιγραφή πειράματος 1. Δείγματα νερού συλλέγονται από την υδάτινη στήλη με την Rosette. 2. Για τον προσδιορισμό των συγκεντρώσεων χλωροφύλλης-α διηθείται ορισμένος όγκος νερού (συνήθως 1000 ml) σε φίλτρα GF/F. 3. Τα φίλτρα διατηρούνται σε ξηρό περιβάλλον και στο σκοτάδι σε θερμοκρασία -18 ο C. Ποιοτικός προσδιορισμός της φυτοπλακτονικής κοινότητας 1. Εκατό ml δείγματος νερού συλλέγονται από την υδάτινη στήλη με τη ροζέτα. 2. Τα δείγματα μονιμοποιούνται με την προσθήκη διαλύματος Lugol (Ιωδιούχο διάλυμα Καλλίου) μέχρι απόκτησης βαθιού χρώματος του τσαγιού. 3. Διατηρούνται στο σκοτάδι σε δροσερό μέρος μέχρι παρατήρησης στο μικροσκόπιο.

12 Ζωοπλαγκτόν ΒΙΟΛΟΓΙΑ Το μεσοζωοπλαγκτόν παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και λειτουργία του πελαγικού τροφικού πλέγματος. Καθορίζει τη ροή του άνθρακα στην υδάτινη στήλη, μέσω των αλληλεπιδράσεών του με τα ανώτερα και κατώτερα τροφικά επίπεδα, καθώς και με τη βενθική κοινότητα. Οι ποσοτικές εκτιμήσεις του ζωοπλαγκτού (βιομάζα και αφθονία) θεωρούνται σημαντική πληροφορία όσον αφορά την τροφική κατάσταση ενός οικοσυστήματος (ολιγότροφο, μεσότροφο, εύτροφο). Η σύνθεση ωστόσο σε είδη της βιοκοινότητας του ζωοπλαγκτού αποτελεί σημαντική ένδειξη της δομής του τροφικού πλέγματος και των διατροφικών μονοπατιών που επικρατούν σε μια περιοχή. 11 Περιγραφή πειράματος Για τη μελέτη του μεσοζωοπλαγκτού θα συλλεχθούν δείγματα με κατακόρυφη σύρση δυχτιού WP2 (πόρος γάζας 200 μm και διάμετρο στεφάνης 57 cm) στο στρώμα νερού 0 ως 100 m και με ταχύτητα σύρσης μεταξύ 0,8 και 1,2 m sec -1. Προκειμένου οι παρατηρήσεις μας να θεωρηθούν ανεξάρτητες του φαινόμενου της κατακόρυφης ημερονύκτιας μετανάστευσης του ζωοπλαγκτού, οι δειγματοληψίες θα πραγματοποιήθουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τη συλλογή του πλαγκτού διαδέχεται άμεση μονιμοποίηση του συνολικού δείγματος σε διάλυμα φορμαλδεΰδης 4% ουδετεροποιημένου με βόρακα. Επίσης, θα πραγματοποιηθεί παρόμοια δειγματοληψία για τη μελέτη ζωντανού μεσοζωοπλαγκτού σε στερεοσκόπιο κατά τη διάρκεια του πλόα με σκοπό την παρατήρηση των διαφορετικών χρωμάτων και κινήσεων των ομάδων/ειδών του μεσοζωοπλαγκτού.

13 ΟΜΑΔΑ Α -ΜΕΡΟΣ Β: Αναλύσεις δειγμάτων στο ΒΓΧ εργαστήριο ΗΜΕΡΑ: Σάββατο 8 Μαρτίου 2014 Αναλύσεις δειγμάτων στο ΒΓΧ εργαστήριο Την επόμενη ημέρα, Σάββατο 8 Μαρτίου 2014, οι ομάδες που συμμετείχαν στο εκπαιδευτικό ταξίδι της Πέμπτης θα συγκεντρωθούν στα εργαστήρια του ΕΛΚΕΘΕ στο Μαύρο Λιθάρι για να γίνει η ανάλυση και η επεξεργασία των παραμέτρων φυσικής, χημικής και βιολογικής ωκεανογραφίας που ελήφθησαν στο ταξίδι από το Λαύριο μέχρι την Επίδαυρο. Η επεξεργασία θα περιλαμβάνει, σε πρώτο στάδιο, τον ποιοτικό έλεγχο των μετρήσεων και τη συνδυαστική περιγραφή αυτών μέσω κατάλληλων γραφικών απεικονίσεων. 12 Αναλύσεις δειγμάτων στο ΒΓΧ εργαστήριο ΧΗΜΕΙΑ Οι αναλύσεις για τον προσδιορισμό των νιτρικών και νιτρωδών αλάτων θα πραγματοποιηθούν στη διαπιστευμένη κατά ISO εργαστηριακή μονάδα θρεπτικών αλάτων του βιογεωχημικού εργαστηρίου του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. με αυτόματο αναλυτή θρεπτικών αλάτων SEAL autoanalyzer III, σύμφωνα με πρότυπες μεθόδους, ενώ οι αναλύσεις για τον προσδιορισμό υδρονανθράκων θα πραγματοποηθούν στην επίσης διαπιστευμένη εργαστηριακή μονάδα οργανικής χημείας με χρήση συστήματος αέριας χρωματογραφίας φασματομετρίας μαζών. Οι μικροί ερευνητές θα ενημερωθούν για τη διαδικασία των μετρήσεων και για τη λειτουργία των οργάνων.

14 Θα προετοιμάσουν τον αναλυτή για την ανάλυση, θα προγραμματίσουν την ανάλυση, θα παρασκευάσουν πρότυπα διαλύματα γνωστής συγκέντρωσης και στη συνέχεια θα αναλύσουν τα δείγματά τους. Τέλος θα γίνει επεξεργασία των αποτελεσμάτων και συζήτηση. Αναλύσεις δειγμάτων στο ΒΓΧ εργαστήριο Βακτήρια ΒΙΟΛΟΓΙΑ Στο εργαστήριο μικροβιακής οικολογίας -Το παρασκεύασμα παρατηρείται σε μικροσκόπιο επιφθορισμού (μεγένθυση x1000), στην περιοχή μήκους κύματος nm (UV). Τουλάχιστον 300 βακτήρια μετριούνται συνολικά σε κάθε φίλτρο. -Τα αποτελέσματα καταγράφονται σε υπολογιστή, σε ένα φύλλο Excel. -Χρησιμοποιώντας τους κατάλληλλους τύπους μετατρέπουμε τον αριθμό των βακτηρίων που μετρήσαμε στα διάφορα πεδία στο μικροσκόπιο σε πραγματική συγκέντρωση στο νερό (κύτταρα/ml). -Φτιάχνουμε γράφημα κατανομής των βακτηρίων στους διαφορετικούς σταθμούς. 13 φυτοπλαγκτον Στο εργαστήριο φυτοπλαγκτού -Τα φίλτρα από τις διηθήσεις τοποθετούνται σε σωλήνες 10ml που περιέχουν διάλυμα ακετόνης 90% (εκχύληση). -Μετά από διάστημα 24h ο φθορισμός μετράται σε φθορισίμετρο TURNER AU Τα αποτελέσματα καταγράφονται σε υπολογιστή, σε ένα φύλλο Excel. -Χρησιμοποιώντας τους κατάλληλλους τύπους μετατρέπουμε τις τιμές σε πραγματική συγκέντρωση στο νερό (μg/l). -Φτιάχνουμε γράφημα κατανομής της χλωροφύλλης στους διαφορετικούς σταθμούς και τα 3 διαφορετικά βάθη. -Τα δείγματα που συλλέχθηκαν τοποθετούνται για καθίζηση σε σωλήνες Utermohl. -Μετά από διάστημα 24h παρατηρούνται σε ανάστροφο μικροσκόπιο.

15 - Παίρνουμε φωτογραφίες χαρακτηριστικών ειδών με την κάμερα του συστήματος ανάλυσης εικόνας. ΖΩΟΠΛΑΓΚΤΟΝ Στο εργαστήριο ζωοπλαγκτού Θα πραγματοποιήθεί ποσοτική και ποιοτική ανάλυση των δειγμάτων μεσοζωοπλαγκτού δηλαδή της καταμέτρησης της αφθονίας του (αριθμός ατόμων στο κυβικό μέτρο) και την ταυτοποίηση των ομάδων και των ειδών του ζωοπλαγκτού. Με τη χρήση στερεοσκοπίου τύπου OLYMPUS SZX12 και με ειδικά προσαρμοσμένο στο μικροσκόπιο σύστημα ανάλυσης εικόνας, οι οργανισμοί θα αναγνωρίσθούν σε επίπεδο ομάδας αλλά και είδους σύμφωνα με ειδικές κλείδες ταξινόμησης. Ο προσδιορισμός του αριθμού των ειδών (species richness, S) καθώς και η εκτίμηση διαφόρων δεικτών ποικιλότητας (diversity indices) είναι σημαντικός στις οικολογικές μελέτες. Οι συγκεκριμένες παράμετροι αποτελούν ένδειξη της κατάστασης στην οποία βρίσκεται μια βιοκοινότητα και αύξηση αυτών συνεπάγεται αύξηση της πολυπλοκότητας (αύξηση των συνδέσμων) του οικοσυστήματος. Η εκτίμηση των δεικτών αυτών θα πραγματοποιηθεί με το ειδικό λογισμικό πακέτο στατιστικής PRIMER (Plymouth Routines In Multivariate Ecological Research). 14 Αξιολόγηση: Φύλλο αξιολόγησης (για παιδιά και εκπαιδευτικούς) για τη δραστηριότητα. Παραδοτέα: Παρουσίαση της εργασίας των παιδιών την τελευταία ημέρα της αποστολής. Φωτογραφίες ή/και βίντεο από όλη τη δραστηριότητα. Συμπληρωμένα Φύλλα αξιολόγησης (από εκπαιδευτικούς, μαθητές και μαθήτριες) Επέκταση: Υλικό για μελλοντική έκθεση φωτογραφίας και εκπαιδευτικές παρουσιάσεις. Υλικό για μελλοντική παρουσίαση της εργασίας των παιδιών στους ιστότοπους του δικτύου.

16 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α Πώς αλλάζουν τα φυσικά χαρακτηριστικά του θαλασσινού νερού (θερμοκρασία και αλατότητα/περιεκτικότητα σε αλάτι) στις παράκτιες περιοχές με το βάθος και με τις διαφορετικές εποχές του χρόνου; Η θερμοκρασία της θάλασσας σε μία παράκτια περιοχή ακολουθεί τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας ανάλογα με τις εποχές του χρόνου, ενώ η αλατότητα εξαρτάται από την εξάτμιση, τη βροχόπτωση και τα ποτάμια που πιθανόν να χύνονται στη θάλασσα κοντά στην περιοχή μου εξετάζουμε. Τους χειμερινούς μήνες εξ αιτίας της έντονης ψύξης και των ανέμων γίνεται ανάδευση (ανάμειξη) του νερού και έτσι η θερμοκρασία και η αλατότητα δεν έχουν μεγάλη μεταβολή με το βάθος μέσα στη στήλη του θαλασσινού νερού. Το καλοκαίρι τα ανώτερα μέτρα της στήλης θερμαίνονται γρηγορότερα και έτσι έχουμε τα περισσότερο ζεστά νερά στα ανώτερα ~50-60 μέτρα και τα λιγότερο ζεστά νερά στα βαθύτερα. Δημιουργείται με τον τρόπο αυτό μία νοητή περιοχή / λεπτό στρώμα που χωρίζει τα ζεστά από τα κρύα νερά. Το στρώμα αυτό είναι το εποχικό θερμοκλινές. 15 Ποια είναι η κατανομή του οξυγόνου στη θαλάσσια στήλη, πότε έχουμε έλλειψη οξυγόνου (υποξία-ανοξία) και ποιες είναι οι επιπτώσεις της στο θαλάσσιο περιβάλλον; Το διαλυμένο οξυγόνο αποτελεί το βασικότερο στοιχείο για τη διατήρηση της ζωής και της ισορροπίας στα υδάτινα συστήματα. Η διαλυτότητα του καθώς και η συγκέντρωση του στο θαλασσινό νερό εξαρτώνται από τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν, το βάθος, τη βιολογική δραστηριότητα κ.λπ. Γενικά, στο επιφανειακό στρώμα η συγκέντρωση του διαλυμένου οξυγόνου αγγίζει την τιμή κορεσμού, ανάλογα με την επικρατούσα θερμοκρασία και πίεση. Οι φυσικοχημικές διεργασίες οι οποίες λαμβάνουν χώρα στην εύφωτη ζώνη (δηλ. μέχρι το βάθος που φτάνει το ηλιακό φως) καθορίζουν τον τρόπο και την ποσότητα των διακυμάνσεων στις συγκεντρώσεις του διαλυμένου οξυγόνου. Αύξηση της θερμοκρασίας οδηγεί σε μείωση της διαλυτότητας του οξυγόνου. Όταν δεν

17 υπάρχει ανάμειξη στη θαλάσσια στήλη (δηλαδή όταν υπάρχει θερμοκλινές) η οξείδωση αυξημένης ποσότητας οργανικών ουσιών κοντά στον πυθμένα μπορεί να οδηγήσει στη δραστική μείωση της συγκέντρωσης του διαλυμένου οξυγόνου (υποξία), σε σημείο όπου σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις οι τιμές είναι μηδενικές. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε ΑΝΟΞΙΑ ή ανοξικές συνθήκες. Στις περιπτώσεις αυτές δεν μπορούν να επιζήσουν οι θαλάσσιοι οργανισμοί, ενώ ταυτόχρονα οι αναγωγικές συνθήκες που δημιουργούνται οδηγούν στο σχηματισμό αερίων όπως είναι το υδρόθειο και το μεθάνιο με χαρακτηριστική δυσάρεστη οσμή. Τί είναι η θαλάσσια ρύπανση από υδρογονάνθρακες; Οι υδρογονάνθρακες είναι το κύριο συστατικό του πετρελαίου, ενώ κάποιοι από αυτούς σχηματίζονται και από άλλες διεργασίες που μπορεί να είναι είτε φυσικές είτε ανθρωπογενείς. Στη θάλασσα οι υδρογονάνθρακες φτάνουν από τις διάφορες χερσαίες απορροές (ποτάμια, αγωγοί, κανάλια κ.λπ.), από εναπόθεση από την ατμόσφαιρα και από τις θαλάσσιες μεταφορές, συμπεριλαμβανομένων των ατυχημάτων των πλοίων. Στη θάλασσα οι υδρογονάνθρακες υφίστανται διάφορες διεργασίες (οξείδωση, εξάτμιση, γαλακτωματοποίηση, αποδόμηση από μικροοργανισμούς κ.λπ.) και τελικά αυτοί που παραμένουν συσσωρεύονται στην αιωρούμενη ύλη και στα ιζήματα. 16 Τί σημασία έχει η κατακόρυφη ανάμειξη και το θερμοκλινές στην κατανομή του οξυγόνου, της χλωροφύλλης και των θρεπτικών ουσιών στη στήλη του θαλασσινού νερού; Η ανάμειξη διευκολύνει τη μεταφορά των θρεπτικών και της χλωροφύλλης προς την επιφάνεια, ενώ το καλοκαίρι η περισσότερη χλωροφύλλη βρίσκεται λίγο κάτω (βαθύτερα) από το θερμοκλινές. Η κατακόρυφη ανάμειξη κατεβάζει το οξυγόνο στα βαθύτερα στρώματα. Τί είναι το θαλάσσιο τροφικό πλέγμα; Το ισορροπημένο τροφικό πλέγμα είναι σημαντικό σε κάθε θαλάσσιο οικοσύστημα και αποτελεί δείκτη της ποιότητας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Στη βάση του τροφικού πλέγματος βρίσκονται προκαρυωτικοί και μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί των οποίων η αφθονία και ποικιλότητα επηρεάζει αυτήν ανώτερων οργανισμών όπως είναι το ζωοπλαγκτόν και τα ψάρια.

18 Η αφθονία των βακτηρίων και των πλαγκτονικών φυκών επηρεάζεται από τις συγκεντρώσεις των θρεπτικών αλάτων στο νερό, όπου αυξημένες συγκεντρώσεις φωσφόρου και αζώτου οδηγούν σε αυξημένες συγκεντρώσεις του φυτοπλαγκτού. Όλοι οι οργανισμοί που συμμετέχουν στο θαλάσσιο τροφικό πλέγμα συνδέονται μεταξύ τους και αλληλεπιδρούν μέσω τροφικών σχέσεων. Ποιος τρώει τί; Τα βακτήρια ανακυκλώνουν τον άνθρακα στη θάλασσα, μέσω της αποικοδόμησης της οργανικής ύλης. Εχουν την ικανότητα να χρησιμοποιούν ως τροφή διαλυμένο οργανικό υλικό αλλά και γίνονται «πρώτο πιάτο» στη διατροφική αλυσίδα για τους αμέσως μεγαλύτερους μικροοργανισμούς, που με τη σειρά τους καταναλώνονται σε ανώτερα τροφικά επίπεδα. Το φυτοπλαγκτόν χρησιμοποιεί τα θρεπτικά άλατα και με τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης (διοξείδιο του ανθρακα και φως) αυξάνει τη βιομάζα του. Η φυτοπλαγκτονική βιομάζα χρησιμοποιείται ως πρωταρχική τροφή από άλλους οργανισμούς όπως είναι το ζωοπλαγκτόν που με τη σειρά του αποτελεί τροφή για τα μεγαλύτερα πλαγκτονοφάγα ψάρια. 17 Ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν τα τροφικά πλέγματα και πώς οι ανθώπινες δραστηριότητες τα επηρεάζουν; Τα τροφικά πλέγματα χαρακτηρίζονται από τον αριθμό των τροφικών επιπέδων και τη βιομάζα των ομάδων που συμμετέχουν σε κάθε τροφικό επίπεδο. Ετσι λοιπόν η διαθεσιμότητα σε θρεπτικά επηρεάζει τη βιομάζα του φυτοπλαγκτού, που με τη σειρά της επηρεάζει τη βιομάζα του ζωοπλαγκτού κ.ο.κ Σε ένα τροφικό πλέγμα αν υπάρχουν πολλοί θηρευτές παρατηρείται μείωση της βιομάζας των οργανισμών λείας, πολύ μεγαλύτερη σχετικά με ένα άλλο με λιγότερους θηρευτές καθώς μειώνεται η ένταση της θήρευσης. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες μπορούν να αλλάξουν τη δομή των τροφικών πλεγμάτων με πολλούς τρόπους:

19 1. Η εντατική καλλιέργεια της γης χωρίς πρόβλεψη για τις απορροές φυτοφαρμάκων και άλλων χημικών και η απουσία ή ακατάλληλη διαχείριση των λυμάτων από υπονόμους και βιομηχανίες, οδηγούν σε αυξημένη συγκέντρωση χημικών θρεπτικών στο υδάτινο περιβάλλον και σε ευτροφισμό. 2. Η κλιματική αλλαγή, οι επιπτώσεις της οποίας γίνονται όλο και περισσότερο εμφανείς στα θαλάσσια οικοσυστήματα: η θαλάσσια θερμοκρασία και στάθμη αυξάνονται, οι θαλάσσιοι πάγοι μειώνονται, ενώ τα χημικά, φυσικά και βιολογικά χαρακτηριστικά των θαλασσών μεταβάλλονται (οξίνιση των ωκεανών). 3. Η ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων όπως η υπεραλίευση, καταστροφικές πρακτικές αλιείας κ.ά. 4. Η είσοδος και εξάπλωση εισβαλόντων ξενικών ειδών που μπορεί να αλλάξει εντελώς τα χαρακτηριστικά ολόκληρων οικοσυστημάτων. Πώς οι επιστήμονες μελετούν τους οργανισμούς για να διερευνήσουν τη δομή και λειτουργία του θαλάσσιου τροφικού πλέγματος; 18 Οι επιστήμονες μελετούν τα τροφικά πλέγματα συλλέγοντας δείγματα από διαφορετικούς οργανισμούς (βακτήρια, φυτοπλαγκτόν ως ζωοπλαγκτόν και ψάρια). Οι ωκεανογράφοι με τη χρήση ερευνητικών πλοίων συλλέγουν δείγματα από διαφορετικά βάθη και κάτω από διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες π.χ. θερμοκρασία, οξυγόνο, αλατότητα και με διαφορετικές μεθόδους π.χ. πλαγκτονικά δίχτυα, συσκευές διήθησης του θαλασσινού νερού για να μελετήσουν τη βιομάζα των οργανισμών σε κάθε τροφικό επίπεδο, την ποικιλότητα των οργανισμών (βιοποικιλότητα) καθώς και τις σχέσεις λείας-θηρευτή.

20 ΟΜΑΔΑ Β ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΗΜΕΡΑ: Σάββατο 8 Μαρτίου 2014 Εργασίες υποβρυχίων ρομποτικών οχημάτων για επιστημονική χρήση Καταγραφή στο βυθό της βιοποικιλότητας και στερεών θαλάσσιων απορριμμάτων 19 Αντικείμενο-Συνοπτική Περιγραφή: Ξενάγηση και εκπαίδευση μαθητών/τριών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (κυρίως Γυμνασίου), στο Ωκεανογραφικό σκάφος ΑΙΓΑΙΟ, στη χρήση υποβρυχίων ρομποτικών οχημάτων για την καταγραφή ζώων και φυτών στο βυθό, σε ναυάγιο καθώς επίσης και καταγραφή στερεών θαλάσσιων απορριμμάτων. ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Σκοπός Σκοπός της εκπαιδευτικής δραστηριότητας είναι οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες να ενημερωθούν για τη χρήση των ρομποτικών οχημάτων στη καταγραφή της βιοποικιλότητας των βυθών και των ανθρωπογενών και φυσικών πιέσεων (απορρίμματα) σε αυτά μέσω των βίντεο-καμερών. Στόχοι Στόχοι της αποστολής είναι, με τη χρήση των βίντεο καμερών των ρομποτικών οχημάτων, η καταγραφή: Της θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας Των ιχνών της ανθρώπινης δραστηριότητας στο βυθό των θαλασσών (Θαλάσσια Απορρίμματα: είδος & ποσότητα)

21 Της συμβολής των θαλάσσιων απορριμμάτων στην αλλοίωση των φυσικών ενδιαιτημάτων. Η εργασία σε ομάδες Η εξάσκηση στη λήψη αποφάσεων Η ευαισθητοποίηση σε θέματα θαλάσσιας ρύπανσης Μέσα-εξοπλισμός Το ίδιο το ωκεανογραφικό σκάφος «ΑΙΓΑΙΟ». Θα γίνει ξενάγηση στο πλοίο και τη γέφυρά του όπου οι συμμετέχοντες θα ενημερωθούν για το σπουδαίο ρόλο που διαδραματίζει το πλοίο στην επιτυχία της αποστολής. Επίσης, θα ενημερωθούν για τα μέσα προστασίας του σκάφους και τι πρέπει να γνωρίζουν όσο θα βρίσκονται πάνω σ αυτό. Τα ρομποτικά οχήματα. Το MaxRoverII, ή το Falcon και το Seabotix. Ευελπιστούμε όλα τα παιδιά να μπορέσουν να κάτσουν 1 με 2 λεπτά στα χειριστήρια των οχημάτων, και φεύγοντας από το πλοίο να έχουν μία βεβαίωση συμμετοχής ως εκπαιδευόμενοι χειριστές ρομποτικών οχημάτων, με το όνομά τους. Δύο GoProΙΙ κάμερες να βγάζουν μία φωτογραφία ανά λεπτό στο χώρο του χειρισμού των ROV, όσο και στο χώρο χειρισμού του καλωδίου. (Αυτό θα προσφέρει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί ένα fotostream, βίντεο που θα παίζει τις φωτογραφίες, για να χρησιμοποιηθεί στους ιστοτόπους του διεθνούς δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης: «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον network που φιλοξενούνται στους ιστοχώρους του PERSEUS στο Τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Α ΔΔΕ Αθήνας και του ΕΛΚΕΘΕ: 20 Απαραίτητα υλικά Μπλουζάκια με το λογότυπο του PERSEUS για τους συνοδούς. Καρτελάκια για τους μαθητές με το όνομά τους. Χαρτική ύλη Βεβαιώσεις εκπαιδευόμενων χειριστών Πλάτες ντοσιέ σημειώσεων Μολύβια κ.τλ. DVDs, για τις φωτογραφίες και τα βίντεο. Σενάριο «παιχνιδιού» της αποστολής Από την στιγμή που θα ξεκινήσει το πλοίο, μέχρι να αγκυροβολήσει σε κατάλληλο μέρος, με πλούσιο βυθό (40 με 50 μέτρα βάθος), θα χωρίσουμε τα παιδιά σε 4 ομάδες (με μια γρήγορη κλήρωση με χρωματιστά μανταλάκια σε 4 χρώματα) που θα βρίσκονται σε μία αδιαφανή σακούλα.

22 Κάθε ομάδα θα διαθέτει ασύρματο, Log sheets, και υπεύθυνο μέλος της ομάδας μας. (Όλα τα μέλη της ομάδας θα περάσουν από όλους τους σταθμούς). Σταθμοί: 1) Χειριστές ROV Τα παιδιά θα χειρίζονται τα ROV, σόναρ κ.τλ. Θα έχουν ένα log sheet, που στην πάνω αριστερή άκρη θα έχουμε ένα σχέδιο του πλοίου πάνω σ έναν καμβά-τετραγώνων με αρίθμηση, (επισυνάπτεται παράδειγμα). Αυτός ο καμβάς θα είναι το ανάλογο του γεωγραφικού μήκους και πλάτους, και πάνω σε αυτό θα αναφέρονται όλες οι καταγραφές μας. Παράδειγμα: Θα λέμε ότι «το ROV θα μετακινηθεί από το τετράγωνο 4 στο 5», ή ότι «βρέθηκαν 2 μπαρμπούνια, 3 σφουγγάρια και 2 μπουκάλια στο τετράγωνο 4». 2) Χειριστές Καλωδίου Τα παιδιά θα χειρίζονται το καλώδιο του ROV. Θα καταγράφουν της εντολές από τους πιλότους, ή τη γέφυρα και πόσα μέτρα καλώδιο έχουν έξω. Θα πρέπει να φορούν κράνη ασφαλείας και σωσίβια. 3) Σταθμός οπτικής καταγραφής των ειδών Τα παιδιά θα κάνουν την επιστημονική παρατήρηση και θα καταγράφουν ότι βλέπουν στο ανάλογο τετράγωνο, ώστε να γίνει μετά η «στατιστική» επεξεργασία, η οποία θα γίνει με μέσους όρους, μέγιστα και ελάχιστα. Παράδειγμα: Ένα παράδειγμα αποτελέσματος θα μπορούσε να είναι «βρέθηκαν 0.5 μπουκάλια ανά τετράγωνο, με μέγιστη συγκέντρωση τα 3 μπουκάλια/ τετράγωνο και ελάχιστη τα μηδέν μπουκάλια». Για να είναι πιο «επιστημονική» η καταγραφή, καλό θα ήταν να υπάρχουν έγχρωμες φωτοτυπίες, μία σελίδα αρκεί, με δέκα είδη που περιμένουμε να συναντήσουμε στο πεδίο. Κάτι σαν κλείδα, αλλά «μόνο» σε μία σελίδα. 4) Σύνδεσμος με τη γέφυρα του πλοίου Τα παιδιά θα χειρίζονται όλες τις επικοινωνίες της ομάδας με τη γέφυρα του πλοίου. Θα καταγράφουν τις εντολές από τους πιλότους προς τη γέφυρα, τις εντολές της γέφυρας προς τους πιλότους, πόσα μέτρα καλώδιο έχουν έξω κ.τλ. 21 Αξιολόγηση Φύλλο αξιολόγησης (για παιδιά και εκπαιδευτικούς) για τη δραστηριότητα. Παραδοτέα Φωτογραφίες και βίντεο από όλη τη δραστηριότητα. (Τις φωτογραφίες θα τις γράψουμε σε DVDs τα οποία θα δοθούν, αργότερα, και στους συνοδούς εκπαιδευτικούς). Βεβαιώσεις συμμετοχής στα παιδιά «ως εκπαιδευόμενοι χειριστές ρομποτικών οχημάτων». Συμπληρωμένα Φύλλα αξιολόγησης (από εκπαιδευτικούς, μαθητές και μαθήτριες) Επέκταση Υλικό για μελλοντική έκθεση φωτογραφίας και εκπαιδευτικές παρουσιάσεις.

23 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Β Πώς σχετίζεται η ανθρώπινη δραστηριότητα με τα θαλάσσια απορρίμματα στο βυθό των θαλασσών; Τα θαλάσσια απορρίμματα είναι εξ ορισμού συνδεδεμένα με την ανθρώπινη δραστηριότητα. «Ως θαλάσσια απορρίμματα χαρακτηρίζουμε οποιαδήποτε εμμένοντα, κατασκευασμένα, επεξεργασμένα ή χρησιμοποιημένα από τον άνθρωπο στερεά υλικά που έχουν απορριφθεί, αποτεθεί, εγκαταλειφθεί ή ακούσια αφεθεί στο θαλάσσιο ή παράκτιο περιβάλλον». Είναι πολύ σύνηθες ένα απόρριμμα που έχει δημιουργηθεί από τον άνθρωπο στην ξηρά και δεν έχει διαχειριστεί κατάλληλα να καταλήξει πολλά χιλιόμετρα μακριά, στον βυθό της θάλασσας. Ως εκ τούτου, τα διάφορα είδη ανθρώπινης δραστηριότητας σχετίζονται άμεσα με τις διαφορετικές πηγές θαλάσσιων απορριμμάτων. 22 Ποιες είναι οι κύριες πηγές προέλευσης των θαλάσσιων απορριμμάτων; Οι πηγές των θαλάσσιων απορριμμάτων κατηγοριοποιούνται στις ακόλουθες δύο κατηγορίες: i. Οι κυριότερες χερσαίες πηγές είναι οι ακόλουθες: οι χωματερές, τα ποτάμια και οι εκβολές των ποταμών, τα βρόχινα νερά, οι πλημμύρες, οι βιομηχανικές απορρίψεις, τα αποχετευτικά δίκτυα, τα ακατέργαστα αστικά λύματα και η κάθε είδους τουριστική δραστηριότητα. Η πλειοψηφία των θαλάσσιων απορριμμάτων (80%) προέρχεται από τις χερσαίες πηγές. ii. Οι θαλάσσιες πηγές προέλευσης των θαλάσσιων απορριμμάτων είναι οι ακόλουθες: ναυτιλία, ναυσιπλοΐα, θαλάσσιες μεταφορές, σκάφη αναψυχής, αλιεία, υδατοκαλλιέργειες, υπεράκτια εξόρυξη και άντληση φυσικών πόρων (εξέδρες άντλησης πετρελαίου), παράνομες θαλάσσιες απορρίψεις, αλιεία (απορρίψεις αλιευτικών εργαλείων). Από τις θαλάσσιες πηγές προέρχεται το υπόλοιπο 20% των θαλάσσιων απορριμμάτων.

24 Πόσο παλιό είναι το πρόβλημα των Θαλασσίων απορριμμάτων; Μπορεί ως περιβαλλοντικό πρόβλημα να είναι σχετικά πρόσφατο (δεκαετία 80), παρόλα αυτά υπάρχουν αρκετές αναφορές που αποδεικνύουν το αντίθετο. Δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι η ρύπανση του θαλάσσιου περιβάλλοντος ξεκίνησε από τα αρχαία χρόνια. Κατά τη διάρκεια του Χρυσού Αιώνα του Περικλή (5 ος π.χ. αιώνας), οι Αθηναίοι χρηματοδοτούσαν τον στόλο τους καθώς και την κατασκευή της Ακρόπολης από την εκμετάλλευση των ορυχείων ασημιού στην περιοχή της Λαυρεωτικής. Τα υπολείμματα της εξόρυξης από την περιοχή της Λαυρεωτικής, πετιούνταν στη θάλασσα. Αντίστοιχα ευρήματα υπάρχουν και για το αρχαίο λιμάνι της Μασσαλίας το οποίο άνθισε κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο (1 ος αιώνας π.χ. 4 ος αιώνας μ.χ.). Ευρήματα δείχνουν ότι το ίζημα του αρχαίου λιμανιού της Μασσαλίας ήταν ρυπασμένο από μόλυβδο, προερχόμενο από μεταλλουργικές δραστηριότητες στην περιοχή. Τέλος, ο Ιούλιος Βερν (1870) στο βιβλίο του « λεύγες κάτω από τη θάλασσα» (Κεφ.12, «Η Θάλασσα των Σαργασσών», σελ. 276) κάνει αναφορές σε επιπλέοντα αντικείμενα προερχόμενα από τα Βραχώδη Όρη και τις Άνδεις όπου μέσω των ποταμών Μισσισσίπι και Αμαζονίου κατέληξαν στον ωκεανό. 23 Ποια είναι η συμβολή των θαλασσίων απορριμμάτων στην αλλοίωση των φυσικών ενδιαιτημάτων; Τα θαλάσσια απορρίμματα μπορούν άμεσα ή έμμεσα να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα των φυσικών ενδιαιτημάτων. Αυτό μπορεί να γίνει: i. Με την μεταβολή της βιολογικής και οικολογικής συμπεριφοράς ατόμων ζώων: δυσκολία στη σύλληψη, αφομοίωση και χώνεψη της τροφής, αίσθηση κορεσμού (πείνα), διαφυγή και αποφυγή αρπακτικών, προβλήματα κατά την αναπαραγωγή, κακή σωματική κατάσταση, μετακίνηση και μετανάστευση. ii. Μεταβολή, καταστροφή και υποβάθμιση των βενθικών οικοσυστημάτων καθώς και αλλαγή της κατάστασης του υποστρώματος για τους μαλακούς βυθούς. iii. Διατάραξη των συναθροίσεων για τους οργανισμούς που ζουν μέσα στο ίζημα, μεταβολή του πορώδους των ιζημάτων και της ικανότητας μεταφοράς θερμότητας. iv. Εισαγωγή ξενικών ειδών και μεταφοράς μικροοργανισμών (ενδεχομένως παθογόνων) μιας και τα θαλάσσια απορρίμματα, μέσω του σκληρού υλικού τους μπορούν να χρησιμεύσουν ως μέσο μεταφοράς.

25 Φωτογραφία 1: Καταγραφή θαλάσσιων απορριμμάτων με τη βοήθεια ROV (Remotely Operated Vehicles) στον πυθμένα του Πατραϊκού κόλπου. (Πηγή: Ε.ΘΑ.ΓΕ.Φ.Ω., Παν/μιο Πατρών). Ευρέως συναντώμενα αντικείμενα στο Σαρωνικό Κόλπο: 1. Συνθετικά σχοινιά: Δίχτυα αλιείας:

26 3. Πετονιές αλιείας Κουτάκια αλουμινίου αναψυκτικών και ποτών

27 5. Πλαστικές σακούλες και μπουκάλια Πλαστικά δοχεία

28 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: 27

29

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ.. ΓΗ: Ο «ΜΠΛΕ ΠΛΑΝΗΤΗΣ» ΩΚΕΑΝΟΙ 71% της επιφάνειας - (90% της επιφάνειας του νοτίου ημισφαιρίου, 50% του βορείου ημισφαιρίου) Earth? or ΘΑΛΑΣΣΑ!! Φυσικά και

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑ Ι Σχολεία και επιστήμονες εν πλω στο ΑΙΓΑΙΟ «Το σχολείο μου ταξιδεύει με τον ΠΕΡΣΕΑ» PERSEUS@School network, Μαθητική εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο:

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Ερευνητικό Έργο: Διερεύνηση των επιπτώσεων της διασποράς αδρανών υλικών στο θαλάσσιο περιβάλλον των βόρειο-ανατολικών ακτών της Κιμώλου DRAFT 27/11/2006 Τεχνική Έκθεση με θέμα:

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη προγράμματος

Περίληψη προγράμματος Παρουσίαση της εκπαιδευτικής αποστολής που οργανώνεται από την Α Δ/νση Β /θμιας Εκπ/σης Αθηνών/ μέσω του Τμήματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ),

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Τοποθέτηση & Λειτουργία Μηχανών Θαλάσσιας Ενέργειας: Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Αναστασία Μήλιου Αρχιπέλαγος Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας www.archipelago.gr Αρχικό στάδιο ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥ ΧΩΡΟΥ: η περίπτωση του Κόλπου Καλλονής στις αρχές της δεκαετίας του 90

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥ ΧΩΡΟΥ: η περίπτωση του Κόλπου Καλλονής στις αρχές της δεκαετίας του 90 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥ ΧΩΡΟΥ: η περίπτωση του Κόλπου Καλλονής στις αρχές της δεκαετίας του 90 Π. Παναγιωτίδης φυσιογνώστης-ωκεανογράφος Ερευνητής ΕλΚεΘΕ Σύνοψη Αφορµή της ενασχόλησης µε το

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Κων/νοςΚουκάρας 1, ΝικόλαοςΚαλογεράκης 2 & ΔημήτριοςΡίζος 3 1. ΤμήμαΈρευνας& Ανάπτυξης, ΝΕΑΡΧΟΣ Ο.Ε. 2. Εργαστήριο Βιοχημικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ: Κάθε μορφή (άμεση ή έμμεση) ανθρωπογενούς προέλευσης, εισαγωγή ουσιών ή ενέργειας στο θαλάσσιο χώρο, η

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

POLICY ORIENTED MARINE ENVIRONMENTAL RESEARCH IN THE SOUTHERN EUROPEAN SEAS

POLICY ORIENTED MARINE ENVIRONMENTAL RESEARCH IN THE SOUTHERN EUROPEAN SEAS POLICY ORIENTED MARINE ENVIRONMENTAL RESEARCH IN THE SOUTHERN EUROPEAN SEAS Αειφόρος διαχείριση των Θαλασσών - Η επιστήμη συναντά την πολιτική και την κοινωνία για τις ανάγκες των νοτίων Eυρωπαϊκών θαλασσών:

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δομή Μαθήματος 1. Εισαγωγή στην Επιχειρησιακή Ωκεανογραφία (Ε.Ω.) Έννοιες Ε.Ω., Εξέλιξη Ε.Ω, Οικονομικά μεγέθη, Εφαρμογές Ε.Ω Παραδείγματα 2. Η τεχνολογική συνιστώσα της Ε.Ω.

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή

Διαβάστε περισσότερα

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες 4/3/2009 Ενημερωτική Ημερίδα «Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές εξυγίανσης της παράκτιας ζώνης και του βυθού στον Κόλπο της Ελευσίνας» Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης & Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Λιμνοθάλασσες οι λιμνοθάλασσες είναι παράκτιες υδάτινες περιοχές με μικρό βάθος και συνήθως χωρίζονται από τη γειτονική θαλάσσια περιοχή με φυσικό φράκτη την αμμολουρίδα η οποία διαχωρίζει και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών 1 Μαθησιακά αποτελέσματα 1. Καταγραφή των χαρακτηριστικών των διαφόρων τύπων μικροοργανισμών 2. Κατηγοριοποίηση των μικροοργανισμών σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, ιούς

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Παράκτια και Θαλάσσια Ρύπανση

Τίτλος Μαθήματος: Παράκτια και Θαλάσσια Ρύπανση Τίτλος Μαθήματος: Παράκτια και Θαλάσσια Ρύπανση Κωδικός μαθήματος: Τύπος μαθήματος: ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚO Επίπεδο μαθήματος (Μεταπτυχιακό): ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ Έτος σπουδών: 1o Εξάμηνο σπουδών: ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ Αριθμός πιστωτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΣΜΟΣ (Trophy ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ

ΤΡΟΦΙΣΜΟΣ (Trophy ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ ΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ(TROPHIC STATE) Trophy) ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΣΜΟΣ (Trophy ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (TROPHIC STATE) χρησιμοποιείται για να περιγράψει το βαθμό παραγωγικότητας μιας λίμνης.

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών.

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Κωδικός: ΘΑΛ1 Αρ. Έκδοσης: 1 Ημ/νία: 01-12-2014 Σελ. 1 από 9 1. ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η περιγραφή του τρόπου με τον οποίο λαμβάνονται, μεταφέρονται και συντηρούνται τα δείγματα θαλασσινού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών

Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών Καθηγ. Γεωργ. Θεοφ. Καλκάνης, Δρ. Δέσποινα Ιμβριώτη, Υπ. Δρ. Κοσμάς Δενδρινός Πρόταση Επιλογής Θεματικών Ενοτήτων / ΥποΕνοτήτων και Καταμερισμού Διδακτικών Ωρών (βλ. και "Οδηγίες / Προτάσεις (/ Παράδειγμα)

Διαβάστε περισσότερα

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΡΓΟΛΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΕΠΑΛ 2000-2006, Μέτρο 4.4.-Δράση 3, Κωδικός Υποέργου:117456/2 ΤΕΛΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό

Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Παγκόσμιο πείραμα για το Διεθνές Έτος Χημείας Δραστηριότητα 2: Το αλμυρό νερό Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού στον πλανήτη, για την ακρίβεια το 95% είναι αλμυρό νερό, δηλ. περιέχει άλατα. Σε αυτή τη δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών.

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ «ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ «ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ «ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΑΘΗΝΑ 2014 ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Α. Γενική περιγραφή των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος Έργο LIFE-Nature : Διατήρηση-Διαχείριση των λιμνών Χειμαδίτιδα-Ζάζαρη (LIFE/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας Μανώλης Αναστασιάδης Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΙΓΑΛΕΩ Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία Ονοματεπώνυμα μελών ομάδας 1) 2) 3) Σχολείο: Σάββατο 5/12/2015 Διάρκεια: 45 λεπτά Μικροσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΤΙΚΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΤΙΚΩΝ ΑΚΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ, ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.) ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Περιβάλλοντος

Χημεία Περιβάλλοντος Χημεία Περιβάλλοντος Ενότητα 4: Ρύπανση Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Απορρυπαντικά Μύκονος, Ψαρού 1 Απορρυπαντικά Στις εγκαταστάσεις δευτεροβάθμιας επεξεργασία λυμάτων απομακρύνεται ένα σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ (WFD 2000/60/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛIΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Ν. Σύμπουρα 1, Σ. Ρεϊζοπούλου 1, Σ. Ορφανίδης 2 & Π. Παναγιωτίδης 1 1 Ελληνικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα