ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ"

Transcript

1 Ε ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα: Μορφές συλλογικής εκπροσώπησης και άρθρωσης συµφερόντων στο επίπεδο του Τοπικού Κράτους Επιβλέπων: ηµήτριος Σωτηρόπουλος Σπουδαστής: Λεωνίδας Σταµατελόπουλος ΑΘΗΝΑ 2004

2

3 Περίληψη Στην ανά χείρας εργασία αντικείµενο εξέτασης είναι οι µορφές πολιτικής συµµετοχής που λαµβάνουν χώρα στο πλαίσιο του Τοπικού Κράτους (Τοπική ηµοκρατία Αποκεντρωµένη ιοίκηση) και ο βαθµός στον οποίο αυτές εκφράζουν ένα αντιπροσωπευτικό ή ένα κορπορατιστικό µοντέλο εκπροσώπησης. Αναλυτικά στα κεφάλαια της εργασίας εξετάζονται οι ακόλουθες προβληµατικές: (κεφαλαίο 2) γίνεται µία αναφορά στην έννοια της δηµοκρατίας, καθώς και στις κυρίαρχες οριοθετήσεις του κορπορατισµού και του πλουραλισµού, ως µορφών εκπροσώπησης συµφερόντων. Στο επόµενο (κεφ. 3) θα εξεταστούν θεµελιώδη στοιχεία για το ζήτηµα των σχέσεων κράτους - κοινωνίας στην Ελλάδα, καθώς και δοµικά στοιχεία του νεοελληνικού κοινωνικού σχηµατισµού. Στο κεφάλαιο 4 γίνονται συνοπτικές αναφορές σηµαντικών για το υπό εξέταση ζήτηµα εννοιών: αυτές της αποκέντρωσης και της τοπικότητας. Στο κεφάλαιο 5 αναλύονται οι κληροδοτηµένες από την µεταπολεµική περίοδο δυναµικές του αποκεντρωτικού και αυτοδιοικητικού µας συστήµατος. Στόχος είναι να καταδειχθεί ο συγκεντρωτικός του χαρακτήρας. Το κεφάλαιο 6 διαιρείται σε δύο υποκεφάλαια, ανάλογα µε τις υποπεριόδους του µεταπολιτευτικού συστήµατος. Σηµείο τοµής επιλέγεται το έτος 1994 οπότε και η εγκαθίδρυση της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης, οι αναγκαστικές συνενώσεις των ΟΤΑ και η ενδυνάµωση του αποκεντρωτικού πόλου της Περιφέρειας γεννούν νέες δυναµικές. Το κεφάλαιο 7 αποτελεί µία συγκεφαλαίωση και πλαισίωση των προγενέστερων αναλύσεων που κινούνται κυρίως στο επίπεδο της θεσµικής ανάλυσης από τη σκοπιά του πολιτικοκοινωνικού µας συστήµατος. Επιλογικά, ένα κεφάλαιο συµπερασµάτων συνοψίζει τα πορίσµατα της εργασίας. Η µεθοδολογία της εργασίας στηρίζεται στη βιβλιογραφία από το χώρο της πολιτικής κοινωνιολογίας και της διοικητικής και νοµικής επιστήµης στην προοπτική της προβληµατικής της πρώτης. Αναζητώντας τις µορφές συλλογικής δράσης και εκπροσώπησης διερευνά τις µορφές συλλογικής εκπροσώπησης στο γενικότερο πλαίσιο των σχέσεων κράτουςκοινωνίας στην Ελλάδα, µετά το Τα καταληκτικά συµπεράσµατά της συνοψίζονται στο ότι αφ ενός ο κρατικός συγκεντρωτισµός στην Ελλάδα αποτελεί σταθερά στο πλαίσιο του ελληνικού πολιτικοδιοικητικού συστήµατος και ότι στην περίοδο της µεταπολίτευσης υπήρξαν διάφορες µετεξελίξεις του κρατικού κορπορατισµού, πλαισιωµένου αφενός από το σύστηµα των πελατειακών σχέσεων 1

4 και αφετέρου από το λαϊκισµό και τα µαζικά οργανωµένα κόµµατα τα οποία υπήρξαν και οι νέοι δίοδοι των πελατειακών πρακτικών µετά την κατάρρευση της δικτατορίας. Λέξεις κλειδιά: δηµοκρατία, τοπική δηµοκρατία, κορπορατισµός, κρατικός κορπορατισµός, κοινωνικός κορπορατισµός, πλουραλισµός, κράτος-κοινωνία, αποκέντρωση, αυτοδιοίκηση, συµµετοχικοί θεσµοί, κόµµατα, ανάπτυξη, νοµιµοποίηση 2

5 Summary Subject of this paper is the analysis of the participation forms which take place at the local state (local democracy, decentralized administration) and the point up to which they express a representative or a corporatistic model of polical practices. The issues set above will be examined according to the following questions: The notions of Democracy as well as Corporatism and pluralism, as forms of interests represantation. The basic elements of the relatinship between State and Society in Greece and the structural characteristics of the greek social formation. The definition of the essential terms of decentralization and locality. The presentation of the forces that influenced the post-war decentralized system and the local government. The institutional and legislative analysis of the local State and local government functioning. All the items above are examined in the context of the greek political system and State-Society interaction. The presentation and the analysis of the issues set above are conducted from a political sociology perspective based on a bibligraphical research with special references to the istitutional and legislative context that defines the functions of the local government. The final conclusions demonstrate the maintenance of the centralized character of the greek political and administrative system and the fact that during the last 30 years there have been many evolutionary forms of State Corporatism, strongly connected to the political clientism and to the emerged mass parties. Key-Words: Democracy, local democracy, Corporatism, State-Corporatism, Social- Corporatism, pluralism, state-society, decentralisation, local government, participative institutions, parties, development, legalisation. 3

6 ΜΟΡΦΕΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΉΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕ Ο ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Εισαγωγή: Η σηµασία του ζητήµατος 5 Κεφάλαιο 1: ηµοκρατία και Κορπορατισµός: οι βασικές έννοιες 8 Κεφάλαιο 2: Κράτος, κοινωνία και κόµµατα 11 Κεφάλαιο 3: Αποκέντρωση και Τοπικότητα 17 Κεφάλαιο 4: Συγκρότηση και θεσµικό πλαίσιο του τοπικού κράτους στην µεταπολεµική Ελλάδα: η παραδεδοµένη δυναµική 23 Κεφάλαιο 5: Αποκέντρωση και Τοπική Αυτοδιοίκηση στη Μεταπολίτευση _30 Η περίοδος Η περίοδος : διαγραφόµενες τάσεις και προοπτικές 41 Κεφάλαιο 6: Η κοινωνικοπολιτική λειτουργία των θεσµών του τοπικού κράτους 48 Συµπεράσµατα 57 Βιβλιογραφία 62 4

7 Εισαγωγή: Η σηµασία του ζητήµατος Από τα µέσα της δεκαετίας του 1970 έχουν αρχίσει να γίνονται ορατές διαδικασίες που δροµολογούν νέες εξελίξεις σε µία σειρά από πεδία: πολιτικό, οικονοµικό, ιδεολογικό, στο χώρο της τέχνης και της φιλοσοφίας. Με το πέρασµα από τον «οργανωµένο» στον «αποδιοργανωµένο» καπιταλισµό δηµιουργείται η αίσθηση του τέλους µιας εποχής και η αρχή µιας άλλης 1. Οι δυναµικές που έχουν αναπτυχθεί δεν θα µπορούσαν να αφήσουν αµέτοχη τη πολιτικοδιοικητική σκέψη που προβαίνει σε µία αναοριοθέτηση εννοιών και µορφών του οργανώνειν. Έτσι, λοιπόν, στα τέλη του εικοστού αιώνα λαµβάνει χώρα µία διαδικασία αναδιάταξης των σχέσεων µεταξύ του δηµόσιου και του ιδιωτικού τοµέα µέσα από την παροχή µεγάλου πλήθους και όγκου δηµοσίων υπηρεσιών προς τον επιχειρηµατικό, τον κοινωνικό και, σε τελική ανάλυση, τον µη κρατικό τοµέα. Το αίτηµα για τον ανασχεδιασµό και την εν γένει ανασυγκρότηση του κράτους συνυφαίνεται µε το ζήτηµα της ανακατανοµής των λειτουργιών και κυρίως της διαµόρφωσης ενός νέου τύπου ισορροπίας µεταξύ κεντρικών και περιφερειακών οργάνων και θεσµών εντός του κράτους. Πέρα από το αίτηµα της «αποκρατικοποίησης» εµφανίζονται και τάσεις που αξιώνουν περισσότερη και ουσιαστικότερη Αποκέντρωση και Αυτοδιοίκηση. Το ζήτηµα της ανασυγκρότησης των σχέσεων Κεντρικού και Τοπικού, στο πλαίσιο του Έθνους-Κράτους, κατευθύνεται προς την αναζήτηση µιας νέας σχέσης και ενός νέου ισοζυγίου µεταξύ των κεντρικών και των περιφερειακών (αποκεντρωµένων και αυτοδιοικούµενων) µονάδων. Αν είναι δεδοµένη η, έστω και συµβολική, αποκαθήλωση του συγκεντρωτικού προτύπου στο χώρο της διοίκησης, τότε είναι εύλογο οι κυρίαρχες αναζητήσεις να στρέφονται κυρίως προς την θεωρητική και πρακτική κατεύθυνση της πολλαπλότητας των διοικητικών θεσµών, διαδικασιών και οργάνων. Έτσι, «η µέριµνα για τη διασφάλιση του θεσµικού πλουραλισµού και της πολλαπλότητας των διοικητικών θεσµών και οργάνων µε τρόπο ώστε να µην αµφισβητείται αλλά να διασφαλίζεται η ανάγκη του δηµοκρατικού ελέγχου και της λογοδοσίας της λειτουργίας τους στο κεντρικό, το περιφερειακό και το τοπικό 1 Για την θεµατοποίηση της προβληµατικής σε ένα σύνολο από πεδία, καθώς και τις αντιµαχόµενες θεωρητικές στάσεις απέναντι στις προαναφερθείσες εξελίξεις, βλ. Hall S., Held D., McGrew A., Η νεωτερικότητα σήµερα. Οικονοµία, Κοινωνία, Πολιτική, εκδ. Σαββάλας,

8 επίπεδο» 2, αποτελεί το κανονιστικό -θεωρητικό πεδίο εκτύλιξης της σύγχρονης διοικητικής σκέψης. Προτού όµως λάβει κανείς θέση ως προς το δέον καλείται να µελετήσει το όν. Εκείνο που είναι βέβαιο, ανεξάρτητα από τις κανονιστικές προτιµήσεις που µπορεί να υιοθετήσει κανείς, είναι ότι: «Η αλληλοσυσχέτιση και η λειτουργική διαπλοκή των εννοιών και των κοινωνικοπολιτικών µεγεθών της δηµοκρατικής αντιπροσώπευσης, της διοικητικής αποτελεσµατικότητας και της αναδιοργάνωσης της αυτοδιοίκησης και της Αποκέντρωσης καταλαµβάνουν µία ολοένα και πιο κεντρική σηµασία όχι µόνο στον θεωρητικό προβληµατισµό αλλά και στην πολιτική και κυβερνητική πρακτική στην εποχή µας, αλλά και στη χώρα µας» 3. Ακόµη περισσότερο, στη χώρα µας η «σταδιακή εξιδανίκευση στο συλλογικό φαντασιακό των παραδοσιακών Κοινοτήτων» 4, βρήκε και τις θεωρητικές και ιδεολογικές της αντιστοιχίες, κατά τη διάρκεια του νεοελληνικού βίου 5, ενώ µεταπολιτευτικά, η Αποκέντρωση και η Αυτοδιοίκηση τέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης και αναδείχθηκε σε κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης. Συνεπώς, το ζήτηµα που τίθεται µέσα από τη σχέση κεντρικής εξουσίας, αποκέντρωσης και αυτοδιοίκησης είναι µία προβληµατική που ενέχει πολιτικές, οικονοµικές, διοικητικές, ιδεολογικές διαστάσεις και συνάπτεται µε ευρύτερα ζητήµατα της κουλτούρας του νεοελληνικού λαού. Το πρόταγµα για µία αποτελεσµατική διοίκηση συµπορεύεται µε το αίτηµα για δηµοκρατικό έλεγχο στη βάση της αξίωσης για ενδυνάµωση της τοπικής δηµοκρατίας. Στη βάση της συνάφειας των δύο µεγεθών, το κεντρικό ερώτηµα που διατρέχει και προσδίδει ενότητα στη παρούσα εργασία και στα θέµατα που θα ακολουθήσουν βασίζονται στο ερώτηµα: ποιες µορφές πολιτικής συµµετοχής λαµβάνουν χώρα στο πλαίσιο του Τοπικού Κράτους (Τοπική ηµοκρατία Αποκεντρωµένη ιοίκηση) και αν αυτές εκφράζουν ένα αντιπροσωπευτικό ή ένα κορπορατιστικό µοντέλο εκπροσώπησης και γιατί. 2 Ακαδηµία Αθηνών, Αποκέντρωση και Αυτοδιοίκηση. ιαπιστώσεις -Προτάσεις, Αθήνα, 2000 σελ Ακαδηµία Αθηνών, Αποκέντρωση και Αυτοδιοίκηση, σελ Ακαδηµία Αθηνών, Αποκέντρωση και Αυτοδιοίκηση, σελ Βλ. το συλλογικό σε Κοµνηνού Μ.- Παπαταξιάρχης (επιµ.) Κοινότητα, Κοινωνία και Ιδεολογία. Ο Κωνσταντίνος Καραβίδας και η Προβληµατική των Κοινωνικών Επιστηµών, εκδ. Παπαζήση, Ενώ δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαµε ότι ήδη µε το έργο του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου θεµελιώνεται η πολιτιστική και κοινωνικοπολιτική σηµασία της κοινότητας, η οποία και διατρέχει µία σειρά από µεταγενέστερους έλληνες συγγραφείς. Από τον Περικλή Γιαννόπουλο και τον Ίωνα ραγούµη µέχρι τον Οδυσσέα Ελύτη. 6

9 Στα επόµενα κεφάλαια θα εξεταστούν οι ακόλουθες προβληµατικές: (κεφαλαίο 2) γίνεται µία αναφορά στην έννοια της δηµοκρατίας, καθώς και στις κυρίαρχες οριοθετήσεις του κορπορατισµού και του πλουραλισµού, ως µορφών εκπροσώπησης συµφερόντων. Στο επόµενο (κεφ. 3) θα εξεταστούν θεµελιώδη στοιχεία για το ζήτηµα των σχέσεων κράτους - κοινωνίας στην Ελλάδα, καθώς και δοµικά στοιχεία του νεοελληνικού κοινωνικού σχηµατισµού. Στο κεφάλαιο 4 γίνονται συνοπτικές αναφορές σηµαντικών για το υπό εξέταση ζήτηµα: αυτές της αποκέντρωσης και της τοπικότητας. Στο κεφάλαιο 5 αναλύονται οι κληροδοτηµένες από την µεταπολεµική περίοδο δυναµικές του αποκεντρωτικού και αυτοδιοικητικού µας συστήµατος. Στόχος είναι να καταδειχθεί ο συγκεντρωτικός του χαρακτήρας. Το κεφάλαιο 6 διαιρείται σε δύο υποκεφάλαια, ανάλογα µε τις υποπεριόδους του µεταπολιτευτικού συστήµατος. Σηµείο τοµής επιλέγεται το έτος 1994 οπότε και η εγκαθίδρυση της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης, οι αναγκαστικές συνενώσεις των ΟΤΑ και η ενδυνάµωση του αποκεντρωτικού πόλου της Περιφέρειας γεννούν νέες δυναµικές. Το κεφάλαιο 7 αποτελεί µία συγκεφαλαίωση και πλαισίωση των προγενέστερων αναλύσεων που κινούνται κυρίως στο επίπεδο της θεσµικής ανάλυσης από τη σκοπιά του πολιτικοκοινωνικού µας συστήµατος. Επιλογικά, ένα κεφάλαιο συµπερασµάτων συνοψίζει τα πορίσµατα της εργασίας. Η µεθοδολογία της εργασίας στηρίζεται στη βιβλιογραφία από το χώρο της Πολιτικής Κοινωνιολογίας και της διοικητικής και νοµικής επιστήµης στην προοπτική της προβληµατικής της πρώτης. Αναζητώντας τις µορφές συλλογικής δράσης και εκπροσώπησης διερευνά τις µορφές συλλογικής εκπροσώπησης στο γενικότερο πλαίσιο των σχέσεων κράτουςκοινωνίας στην Ελλάδα, µετά το Τα καταληκτικά συµπεράσµατά της συνοψίζονται στο ότι αφ ενός ο κρατικός συγκεντρωτισµός στην Ελλάδα αποτελεί σταθερά στο πλαίσιο του ελληνικού πολιτικοδιοικητικού συστήµατος και ότι στην περίοδο της µεταπολίτευσης υπήρξαν διάφορες εκδοχές κρατικού κορπορατισµού, πλαισιωµένου αφενός από το σύστηµα των πελατειακών σχέσεων και αφετέρου από το λαϊκισµό και τα µαζικά οργανωµένα κόµµατα τα οποία υπήρξαν και οι νέοι δίοδοι των πελατειακών πρακτικών µετά την κατάρρευση της δικτατορίας. 7

10 Κεφάλαιο 1: ηµοκρατία και Κορπορατισµός: οι βασικές έννοιες Η έννοια της δηµοκρατίας, αυτή καθεαυτή, αποτελεί την ύψιστη ηθική και πολιτική ιδέα νοµιµοποίησης των πολιτικών εγχειρηµάτων στη νεώτερη και σύγχρονη ευρωπαϊκή, τουλάχιστο, ιστορία.. Έχει αποτελέσει σηµείο αναφοράς πλήθους διαφορετικών, ακόµη και συγκρουόµενων, υπό τη σκέπη της, µορφών πολιτική δράσης. Το να προβεί κανείς, έστω και επιγραµµατικά, στην ιστορία των πολυδαίδαλων σηµασιολογήσεων της θα ήταν εγχείρηµα ανέφικτο στα πλαίσια της παρούσας εργασίας. Ακόµη περισσότερο στη διαγραφή των φιλοσοφικών προϋποθέσεων, καθώς και των συναρθρωµένων µε την ιστορική πορεία της δηµοκρατίας ιστορικών, κοινωνιολογικών και οικονοµικών κρυσταλλώσεων 6. Για τις ανάγκες της οριοθέτησης της έννοιας, κρίνεται επαρκής η έκθεση αυτής όπως εκφράζεται στο αντιπροσωπευτικό µοντέλο της τοπικής δηµοκρατίας στο Ελληνικό Σύνταγµα. Η τοπική αυτοδιοίκηση, από συνταγµατική άποψη αποτελεί πεδίο εκδήλωσης και άσκησης της λαϊκής κυριαρχίας 7. Σε αυτήν ανατίθεται η άσκηση της διοίκησης των τοπικών υποθέσεων υπό όρους διοικητικής αυτοτέλειας 8. Η ίδια η άσκηση της εποπτείας του κεντρικού κράτους περιορίζεται από την εγγύηση της ελεύθερης δράσης και πρωτοβουλίας των ΟΤΑ. Η εγγύηση αυτή επιβάλλει τον αυστηρό περιορισµό του ελέγχου σκοπιµότητας και καθιερώνει σχεδόν αποκλειστικά τον έλεγχο νοµιµότητας. Στο πλαίσιο του οι Τοπικές Αρχές έχουν το δικαίωµα να εφαρµόσουν ελεύθερα εκείνα τα µέτρα της πολιτικής που θεωρούν ότι είναι αποτελεσµατικά για να θεραπεύσουν το τοπικό δηµόσιο συµφέρον, σύµφωνα µε τους όρους που κάθε φορά θέτει ο νοµοθέτης 9. Βάση της πολιτικής πρωτοβουλίας των ΟΤΑ είναι η πολιτική εντολή που δίδεται στις Τοπικές Αρχές από το αντίστοιχο σώµα των πολιτών, το εκλογικό σώµα. Σύµφωνα µε το άρθρο 102 παρ. 2 του Συντάγµατος: «Οι οργανισµοί τοπικής 6 Για µία αναλυτική και περιεκτική έκθεση πτυχών της πολύσηµης αυτής έννοιας, βλ. Held D., Μοντέλα ηµοκρατίας, µεταφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Στάχυ, Παπαδηµητρίου Γ., Η τοπική αυτοδιοίκηση στη σύγχρονη δηµοκρατία, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, 1993 σελ. 17 κ.εξ. 8 Για την έννοια της διοικητικής αυτοτέλειας, βλ. Χλέπας Ν-Κ., Η Πολυβάθµια Αυτοδιοίκηση. Θεωρητικές αναζητήσεις και θεσµικές µεταµορφώσεις, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, 1994, σελ Βλ. Κατσούλης., Το «Σύστηµα ιακυβέρνησης» των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης σητηνελλάδα. Θεσµικές Παθογένειες και ευδόκιµες µεταρρυθµίσεις στο Προοπτικές της Τοπικής ηµοκρατίας. Ένας Ελληνογερµανικός διάλογος για την Αυτοδιοίκηση, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή 1998, σελ

11 αυτοδιοίκησης έχουν διοικητική και οικονοµική αυτοτέλεια. Οι αρχές τους εκλέγονται µε καθολική και µυστική ψηφοφορία, όπως νόµος ορίζει». Στα παραπάνω εκφράζεται το δικαίωµα της «τοπικής αυτονοµίας», όπως αυτό καθορίζεται στο άρθρο 3, παρ. 1 του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονοµίας (Ε.Χ.Τ.Α.). Το εν λόγω άρθρο αναφέρει: «Έννοια της τοπικής αυτονοµίας:1. ια της τοπικής αυτονοµίας νοείται το δικαίωµα και η πραγµατική ικανότητα των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης να ρυθµίζουν και να διευθύνουν, στα πλαίσια του νόµου µε δική τους ευθύνη και προς όφελος του πληθυσµού τους, ένα σηµαντικό µέρος των δηµόσιων υποθέσεων» 10. Από την αρχή της δηµοκρατικής νοµιµοποίησης προκύπτει η αρχή της πολιτικής ευθύνης και του ελέγχου, ενώ η αρχή της πολιτικής ευθύνης συναρτάται, µε την σειρά της, ως προαπαιτούµενο, µε την διαφάνεια, την τήρηση της νοµιµότητας και την προστασία των δικαιωµάτων των πολιτών. Η θεσµοθέτηση και λειτουργία διαδικασιών διαφάνειας, ιδίως κατά τη διαχείριση των οικονοµικών πόρων, κατά την άσκηση της τοπικής εξουσίας είναι αναγκαίος όρος για την εύρυθµη και νόµιµη λειτουργία των ήµων. Το τελευταίο τούτο σηµείο µπορεί να είναι ένα από τα κατ εξοχήν γόνιµα πεδία για την άσκηση κριτικής που θα στοχεύει στην ανάδειξη διαδικασιών διαφάνειας και στην αποτελεσµατική προστασία των δικαιωµάτων των πολιτών στο επίπεδο της καθηµερινής διαχείρισης 11. Τα παραπάνω µας δίνουν ένα πλέγµα κανονιστικών εννοιών στις οποίες θα µπορούσε να συµπυκνωθούν οι όροι και οι θεσµικές προϋποθέσεις της τοπικής δηµοκρατίας στην σύγχρονη Ελλάδα. Με τη σειρά τους ο τρόπος άρθρωσης συλλογικών συµφερόντων σηµασιοδοτείται µε τους όρους «κορπορατισµός» και «πλουραλισµός». Αναλυτικότερα: «ο κορπορατισµός είναι σύστηµα εκπροσώπησης συµφερόντων συγκροτηµένο από περιορισµένο αριθµό µοναδικών, υποχρεωτικών, µη ανταγωνιστικών, λειτουργικά ιεραρχηµένων οργανώσεων, που έχουν κρατική αναγνώριση ή άδεια και στις οποίες απονέµεται σκόπιµα µονοπώλιο εκπροσώπησης των αντίστοιχων κατηγοριών µε αντάλλαγµα ορισµένους περιορισµούς στην επιλογή ηγεσίας και στην άρθρωση αιτηµάτων». Ο κορπορατισµός διακρίνεται σε κοινωνικό και κρατικό. Ο πρώτος προκύπτει αυτόνοµα από την ίδια την κοινωνική εξέλιξη, ενώ ο δεύτερος σχεδιάζεται και επιβάλλεται από το κράτος, ενώ «ο πλουραλισµός είναι 10 Παπαδηµητρίου Γ., Κατσούλη., Τοπική Αυτοδιοίκηση. Οδηγός Μελέτης, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, 1990, σελ. 22, όπου και εµπεριέχεται ο κυρωµένος µε το νόµο 1850/1989 Ε.Χ.Τ.Α. 11 Κατσούλης., Το «Σύστηµα ιακυβέρνησης», σελ

12 σύστηµα εκπροσώπησης συµφερόντων συγκροτηµένο από απροσδιόριστο αριθµό πολλαπλών εθελοντικών, ανταγωνιστικών, αυτοπροσδιορισµένων και µη ιεραρχηµένων οργανώσεων, που δεν έχουν ειδική κρατική άδεια, αναγνώριση οικονοµική ενίσχυση ή προέλευση ούτε ελέγχονται µε οποιοδήποτε τρόπο από το κράτος στην επιλογή ηγεσίας ή στην άρθρωση αιτηµάτων και δεν ασκούν µονοπώλιο εκπροσώπησης των αντίστοιχων αιτηµάτων» 12. Οι παραπάνω έννοιες, µε τη µορφή οδοδείκτη, προσδιορίζουν και το πεδίο που θα κινηθεί η έρευνά µας, προκειµένου να ανευρεθούν τα στοιχεία εκείνα που θα φωτίσουν το τεθέν ζήτηµα. 12 Μαυρογορδάτος Γ., Μεταξύ Πιτυοκάµπτη και Προκρούστη. Οι επαγγελµατικές οργανώσεις στη σηµερινή Ελλάδα, εκδ. Οδυσσέας, α επανεκδ. 1998, σελ , επίσης Carnoy M., Κράτος και Πολιτική θεωρία, εκδ. Οδυσσέας, 1990, σελ Για την περίπλοκη προβληµατική που συνυφαίνεται µε τον κορπορατισµό, βλ. Ψηµίτης Μ., Κορπορατιστική διαµεσολάβηση και κοινωνικός έλεγχος, εκδ. ελληνικά γράµµατα,

13 Κεφάλαιο 2: Κράτος, κοινωνία και κόµµατα Στο κεφάλαιο που παρατίθεται, εκτίθενται στοιχεία εµπειρικών θεωριών που αφορούν στις σχέσεις κράτους-κοινωνίας, όπως αυτές ιστορικά διαµορφώθηκαν στην Ελλάδα σε συνάφεια µε δοµικά στοιχεία των κοινωνικών σχέσεων. Στόχος είναι να διατυπωθούν οι κινητήριοι εκείνοι παράγοντες του νεοελληνικού κοινωνικού σχηµατισµού που ιστορικά προσδιορίζουν τις κοινωνικές σχέσεις στον τόπο µας. Αν ισχύουν οι κρίσεις αφ ενός ότι «η ύπαρξη του (ενν. τοπικού κράτους εξειδικεύεται στη βάση των υφιστάµενων κοινωνικών σχέσεων» και ότι «οι κρατικές πολιτικές και ρυθµίσεις του κράτους δεν µπορούν σε κάθε περίπτωση να παρέµβουν άµεσα στη διαδικασία της παραγωγής, αλλά έµµεσα ως διορθωτικό πλαίσιο ρυθµίσεων των γενικών όρων παραγωγή και αναπαραγωγής. εδοµένου µάλιστα ότι οι ρυθµίσεις το κράτους δεσµεύονται από τους όρους αναπαραγωγής, δηλαδή από τον κοινωνικό καταµερισµό της εργασίας, το ζήτηµα ανάγεται στη σχέση κράτουςκοινωνίας» 13, τότε προκειµένου να κατανοήσουµε το είδος της λήψης αποφάσεων και το είδος της συµµετοχής σε τοπικό επίπεδο, θα πρέπει να καταφύγουµε στη διερεύνηση των σχέσεων κοινωνίας-κράτους στην Ελλάδα. Τη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους την προσδιορίζει µία µακροπρόθεσµη δυναµική που διαπερνά τον ιστορικό της βίο. Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες της περιφέρειας, όπου η διείσδυση των ευρωπαϊκών θεσµικών και ιδεολογικών προτύπων υπήρξε το αναγκαίο συνακόλουθο της ενσωµάτωσής τους στο παγκόσµιο καπιταλιστικό σύστηµα και όχι το αποτέλεσµα της βαθµιαίας ανάπτυξης και διαµόρφωσης καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων στο εσωτερικό τους. Έτσι, το σύνολο των πολιτειακών και οργανωτικών θεσµών που αποτέλεσε το ελληνικό κράτος βασίστηκε επάνω στο ή πάντως ευθυγραµµίστηκε προς το φιλελεύθερο αστικό πρότυπο των ανεπτυγµένων δυτικών κοινωνιών 14. εν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η εισαγωγή οργανωτικών µορφωµάτων συµπορεύτηκε µε τη ευρεία εισαγωγή ιδεολογικών και πολιτιστικών Ψυχοπαίδης Κ., Γετίµης Π., Ρυθµίσεις Τοπικών Προβληµάτων, εκδ. Ίδρυµα Μεσογειακών Μελετών, Αθήνα 1989 σελ Τσουκαλάς Κ., Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος. Η συγκρότηση του ηµόσιου χώρου στην Ελλάδα, εκδ. Θεµέλιο, (7 η εκδ), 1999, σελ Κονδύλης Π., Η καχεξία του αστικού στοιχείου στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία, εισαγωγή στο Η παρακµή του αστικού πολιτισµού. Από τη µοντέρνα στη µεταµοντέρνα εποχή και από το φιλελευθερισµό στη µαζική δηµοκρατία, εκδ. Θεµέλιο, 1995, σελ

14 Συνεπώς, ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής παρέµενε προβιοµηχανικός, τα ιδιωτικά συµφέροντα παρέµεναν ανοργάνωτα και ασθενικά και τα διάφορα κοινωνικά µορφώµατα, που στη δυτική Ευρώπη εξελίσσονταν µεν παράλληλα προς τους πολιτειακούς θεσµούς αλλά λειτουργούσαν έξω από αυτούς, στην Ελλάδα είτε έλειπαν τελείως, είτε παρέµεναν υποτονικά. Όµως παρόλη την απουσία σύµπτωσης στις εξελίξεις τους, οι δύο αυτές σφαίρες δεν µπορούσαν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα η µία από την άλλη. Αυτή καθεαυτή η θέσπιση ενός αστικού κράτους εµπεριέχει εξ ορισµού τη διάκρισή της από τις εξωκρατικές κοινωνικές µορφοποιήσεις και επιβάλλει έναν ιδιαίτερο τύπο σχέσεων ανάµεσα σε δύο σφαίρες, που από θεσµική και «νοµική» άποψη ξεχωρίζονται αυστηρά µεταξύ τους. Ο εκ των έξω προσδιορισµός ενός συστήµατος σχέσεων ανάµεσα σε δύο ιστορικά ασύµπτωτες πραγµατικότητες οδηγεί µε τη σειρά του σε µία σειρά από ιδιαίτερες µορφές αλληλοδιείσδυσης των δύο επιπέδων. Έτσι από τη µία µεριά η υποτονικότητα της κοινωνίας των πολιτών προσδιορίζει σε µεγάλο βαθµό τον τρόπο ανάπτυξης και τη συγκεκριµένη κοινωνική λειτουργία του κρατικού µηχανισµού. Όπως και αντίστροφα, η πρωιµότητα της θέσπισης των αστικο-δηµοκρατικών προτύπων στο θεσµικό επίπεδο επηρεάζει αποφασιστικά την εκδίπλωση των µη κρατικών κοινωνικών µορφωµάτων 16. Κατ επέκταση, θεµελιώδες σηµείο εκκίνησης της ανάλυσης που αξιώνει να θέσει το περίγραµµα των σχέσεων Κράτους-Κοινωνίας θα µπορούσε να εκκινεί από δύο θεωρητικές βάσεις. Σύµφωνα µε ην πρώτη το κράτος εµφανίζεται «έξω» από την κοινωνία, σαν εγγυητής, προγραµµατιστής και συντονιστής της ανάπτυξης, ως διαιτητής των κοινωνικών αντιθέσεων στο όνοµα του δηµοσίου συµφέροντος. Η θεώρηση αυτή θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ως «εξωτερική» στο βαθµό που αντιλαµβάνεται το κράτος ως την έκφραση, την ενσάρκωση, το όργανο της οργανωµένης σε κοινωνία πολιτείας. Από την άλλη µεριά «το ίδιο αυτό κράτος εκφράζεται ως υλικός µηχανισµός, στους κόλπους του οποίου εκκολάπτονται, οργανώνονται και φωλιάζουν τα συγκεκριµένα ατοµικά ιδιωτικά συµφέροντα, όπως και οι στάσεις, βλέψεις και προσδοκίες εκείνων που τον στελεχώνουν» 17. Στην τελευταία περίπτωση, πρέπει να εντοπίσουµε µια «εσωτερική» άρθρωση Κράτους Κοινωνίας, όπου ο κρατικός µηχανισµός είναι συνεχώς παρών στην συγκρότηση των κοινωνικών σχέσεων κι όχι µόνο στην «εξωτερική» επιρροή τους. 16 Τσουκαλάς Κ., Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος, σελ Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία, σελ

15 Η παραπάνω θεωρητική βάση µοιάζει να είναι περισσότερο επαρκής για την ανάλυση και κατανόηση των περιφερειακών κοινωνικών σχηµατισµών, σαν αυτόν την Ελλάδας, όπου διακρίνονται δύο µορφές συµφερόντων κρατικών και µηκρατικών που αποσπούν και διανέµου το πλεόνασµα και τους διαθέσιµους πόρους σε κοινωνικές τάξεις, κοινωνικές οµάδες µέσα από τις ειδικές προνοµιακές σχέσεις που αποκτούν ορισµένες κοινωνικές τάξεις και οµάδες λόγω διαφοροποιηµένων προσβάσεων στον κρατικό µηχανισµό. Με την παραπάνω έννοια το κράτος διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στον ίδιο τον καταµερισµό της εργασίας, αφού το γεγονός ότι το κράτος αναλαµβάνει να διανείµει σοβαρότατο µέρος των κοινωνικών πόρων σε ορισµένες επιλεγµένες κοινωνικές κατηγορίες, είτε µε τη µορφή του εργοδότη είτε µε τη µορφή του άµεσου δηµιουργού εισοδηµάτων, οδηγεί αναπόφευκτα στο σοβαρό ερώτηµα: αν ασκώντας τη λειτουργία του αυτή το κράτος από τη µια µεριά παρεµβαίνει ενεργά στον καταµερισµό τη κοινωνικής εργασίας, κατασκευάζοντας µια κατηγορία πολιτών µε ειδικά δικαιώµατα και συµφέροντα, ενώ από την άλλη, συµµετέχει επίσης ενεργά στη διαδικασία επιµερισµού των κοινωνικών πόρων. Με την έννοια αυτήν το κράτος µετέχει στην παραγωγή, αναπαραγωγή και διαµόρφωση των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής 18. Έτσι, η «αύξουσα κοινωνική βαρύτητα της δηµόσιας εργοδοσίας» 19 στην Ελλάδα, ήδη µεταπολεµικά, αλλά και µε επίταση κατά τη διάρκεια της µεταπολίτευσης οπότε και ο ρόλος του κράτους σε πολλά επίπεδα διευρύνθηκε η ταξική «πολυσθένεια», που επικρατεί στην ελληνική κοινωνία, η οικογένεια καθώς και η τεράστια ανάπτυξη της παραοικονοµίας, αποτελούν τα δοµικά χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας. Με τον όρο ταξική πολυσθένεια επισηµαίνεται η ταυτόχρονη ένταξη του κάθε απασχολούµενου σε περισσότερα από ένα κοινωνικά στρώµατα και η σύνδεσή του µε πολλαπλά συµφέροντα εξαιτίας της ετεροαπασχόλησης ή της πολλαπλής απασχόλησής του 20. Η ταξική πολυσθένεια συνυφαίνεται οργανικά µε την παραοικονοµία και προσλαµβάνει µία ποικιλία µορφών συνδεόµενη µε διάφορα εργασιακά καθεστώτα, όπως η πολυαπασχόληση, οι χαµηλές αµοιβές, η µαύρη εργασία, το φασόν στο σπίτι και η απλήρωτη γυναικεία εργασία, αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά ενός πολύπλοκου συνδυασµού τυπικών και ατύπων 18 Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία, σελ Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία, σελ Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία,σελ. 300 κ.εξ. 13

16 δραστηριοτήτων που, στα πλαίσια µιας συνεχούς διευρυνόµενης παραοικονοµίας ή καλύτερα µιας άτυπης οικονοµίας, παράγει εισοδήµατα 21. Η οικογένεια στην Ελλάδα βασικός πόλος κοινωνικής ολοκλήρωσης και ενσωµάτωσης 22 εκφράζεται µέσα από ένα σύνολο πρακτικών στις οποίες κρυσταλλώνονται ένα σύνολο από στάσεις, βλέψεις και πρακτικές οι οποίες ωθούν σε µία διαρκή επιθυµία για κοινωνική ανέλιξη αξιοποιώντας του οικογενειακούς πόρους προς την κατεύθυνση της υλοποίησης ανελικτικών κοινωνικά στόχων 23. Επιπλέον, αποτελεί κοινό τόπο στην εγχώρια βιβλιογραφία ο τρόπος συσσωµάτωσης συµφερόντων αποδιδόµενες ως πελατειακές σχέσεις 24. Το σύστηµα της πολιτικής πελατείας θεωρείται παράγωγο ακριβώς της αντινοµίας που γεννιέται ανάµεσα σε επείσακτους και εγχώριους θεσµούς 25. Ο γενικά αποδεκτός ορισµός της έννοιας της πελατείας είναι: «µία σχέση εκούσιας διπολικής ανταλλαγής ανάµεσα σε κοινωνικούς φορείς άνισης κοινωνικής και οικονοµικής ισχύος, που στηρίζεται στην αµοιβαία ανάληψη υποχρεώσεων παροχής ορισµένων διαφορετικών υπηρεσιών χωρίς το πλέγµα αυτό των υποχρεώσεων να εντάσσεται σ ένα δεδοµένο έννοµο ή οπωσδήποτε θεσµοποιηµένο σύστηµα αξιολογικών κανόνων συµπεριφοράς και αντίστοιχων κυρώσεων» 26. Σύµφωνα µε την παραπάνω έννοια η µορφή της πολιτικής συµµετοχής στην Ελλάδα είναι παραδοσιακά «κάθετη» µε την έννοια ότι πολίτες διαφόρων ταξικών προελεύσεων δοµούν συχνά ιεραρχικές σχέσεις ανταλλαγής µε τοπικούς κοµµατικούς παράγοντες και σχέσεις υπαγωγής στους κεντρικούς 21 Χατζηµιχάλης, Νεοελληνικό Κράτος, Περιφερειακή Πολιτική και Κοινωνικός Έλεγχος, στο Μαλούτας Θ.-Οικονόµου., (επιµ.) Προβλήµατα Ανάπτυξης του Κράτους Πρόνοιας στην Ελλάδα. Χωρικές και Τοµεακές Προσεγγίσεις, εκδ. Εξάντας, 1988, σελ Μαλούτας Θ., Χωρική οµή και Κοινωνική ιαδικασία στην (υπ)ανάπτυξη του ελληνικού κράτους Πρόνοιας, στο Προβλήµατα Ανάπτυξης του Κράτους Πρόνοιας στην Ελλάδα. Χωρικές και Τοµεακές Προσεγγίσεις, εκδ. Εξάντας, 1988, σελ.295, για µία ευρύτερη προσέγγιση 23 Τσουκαλάς, Κράτος, Κοινωνία, Εργασία σελ Για µία συνοπτική θεώρηση των διαφόρων θεωριών στο πλαίσιο της ελληνικής ακαδηµαϊκής κοινότητας, βλ. Κιούκιας., Οργάνωση συµφερόντων στην Ελλάδα. Ενσωµάτωση και πρόσβαση στο κράτος σε συγκριτική προοπτική, εκδ. Εξάντας, 1994, σελ , ενώ για τη διαχρονική ενεργοποίηση των πελατειακών σχέσεων στη νεοελληνική ιστορία, βλ. Χαραλάµπης., Πελατειακές σχέσεις και λαϊκισµός. Η εξωθεσµική συναίνεση στο ελληνικό πολιτικό σύστηµα, εκδ. Εξάντας, Μουζέλης Ν., Ταξική δοµή και σύστηµα πολιτικής πελατείας. Η περίπτωση της Ελλάδας, στο ερτιλής Γ., Κωστής Κ. (επιµ.), Θέµατα Νεοελληνικής Ιστορίας, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή, 1991 σελ Τσουκαλάς, Το πρόβληµα της πολιτικής πελατείας στην Ελλάδα του 19 ου αιώνα στο Κοινωνικές και Πολιτικές υνάµεις στην Ελλάδα, 1977, σελ

17 κοµµατικούς µηχανισµούς, παρακάµπτοντας, εν πολλοίς, τις θεσµισµένες διόδους έκφρασης των αιτηµάτων τους 27. Η σχέση της αποκεντρωµένης διοίκησης και τοπικής δηµοκρατίας οριοθετείται και από άλλη µία παράµετρο: τη σχέση πολιτικών κοµµάτων και διοίκησης. Η ιδιαίτερη λειτουργία των κοµµάτων για την ελληνική κοινωνία αναφαίνεται στην µετά το 1974 περίοδο. Στο Συνταγµατικό επίπεδο «το κόµµα που κατέχει την εκτελεστική εξουσία έχει ως κυβέρνηση το θεσµικό προβάδισµα έναντι της διοίκησης» 28. Η εγκαθίδρυση της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας προϋπέθετε νέους µηχανισµούς άρθρωσης και διαµεσολάβησης συµφερόντων και κράτους σε σχέση µε αυτούς του µετεµφυλιακού και δικτατορικού καθεστώτος, έτσι τα κόµµατα µέσα από την εναλλαγή στην εξουσία, τη κοινοβουλευτική λειτουργία τους, την σχέση τους µε το κράτος και τον έλεγχο της γραφειοκρατίας, αναδεικνύονται σε κέντρα εξουσίας µε σχετικά κυρίαρχο ρόλο και αυξηµένη δυνατότητα να διαµεσολαβούν µεταξύ κοινωνικού και πολιτικού, καθώς και να ρυθµίζουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στο επίπεδο της κυβερνητικής διαχείρισης 29. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η κοµµατικοποίηση όλων των χώρων υπήρξε αναπόφευκτη στην προοπτική της ενσωµάτωσης κοινωνικών συµφερόντων και αιτηµάτων, µονάχα που αυτή τη φορά δεν ήταν η παραδοσιακή πολιτική πατρωνεία µέσα από τα δίκτυα ενός εκάστου βουλευτή κοµµάτων στελεχών που µεσολαβούσε σε συµφέροντα και αιτήµατα, αλλά η «κοµµατικοποίηση του κράτους διαφοροποιήθηκε απ αυτή του παρελθόντος. Οι προσλήψεις στον κρατικό µηχανισµό πραγµατοποιούντο µε τρόπο µη προσωποπαγή, µέσα κυρίως, από τις κλαδικές οργανώσεις που έπαιζαν το ρόλο του θεσµικού διαµεσολαβητή» 30. Η µεταπολίτευση κοµίζει λοιπόν κάτι ποιοτικά νέο: διευρύνει τις δυνατότητες συµµετοχής των µαζών στον πολιτικό αγώνα και ο κρατικός µηχανισµός, µε τον ειδικό βάρος που έχει στην Ελλάδα, αποτελεί πεδίο εκδίπλωσης και ικανοποίησης ατοµικών και συλλογικών βλέψεων και προσδοκιών από ολοένα και ευρύτερα κοινωνικά στρώµατα. Η µεταπολίτευση άλλωστε συµπίπτει, και 27 Σωτηρόπουλος, Η εγγαστρίµυθη εξουσία: κοινωνία των πολιτών και κεντρικό κράτος στην τρίτη ελληνική δηµοκρατία, στο Λυριντζής Χρ., Νικολακόπουλος Η., Σωτηρόπουλος (επιµ.), Όψεις της Γ Ελληνικής ηµοκρατίας, εκδ. Θεµέλιο, 1996, σελ Σωτηρόπουλος., Κρατική γραφειοκρατία και πολιτικά κόµµατα στην µεταπολεµική Ελλάδα: Μια σχέση ανισορροπίας, στο Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήµης, τχ. 2, Οκτώβριος 1993, σελ Γεωργαράκης Ν., Κόµµατα και κοµµατική δηµοκρατία. Προϋποθέσεις, σελ Σπουρδαλάκης, Από το «κίνηµα διαµαρτυρίας» στο «Νέο ΠΑΣΟΚ», στο Σπουρδαλάκης Μ. (επιµ.), ΠΑΣΟΚ. Κόµµα-κράτος- κοινωνία, εκδ. Πατάκη, 1998, σελ

18 τροφοδοτεί συνάµα, µε την διεύρυνση της παρεµβατικότητας του κρατικού τοµέα, ακολουθώντας αντίστροφη πορεία από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη 31. Με βάση τις ανωτέρω ορίζουσες µπορούµε να πραγµατευθούµε τα όσα προαναφέρθηκαν στο προγενέστερο κεφάλαιο. 31 Γράβαρης., Το «χτίσιµο» του κοινωνικού κράτους: Από τον κοµµατικό λόγο στις κρατικές πολιτικές, στο στο Σπουρδαλάκης Μ. (επιµ.), ΠΑΣΟΚ. Κόµµα-κράτος- κοινωνία, εκδ. Πατάκη, 1998, σελ. 95 κ. εξ. 16

19 Κεφάλαιο 3: Αποκέντρωση και Τοπικότητα Αν υιοθετήσουµε τον ορισµό του Max Weber για το Κράτος, θα διακρίνουµε ότι η έννοια του «εδάφους» ανήκει στα χαρακτηριστικά του κράτους. Έτσι, «το κράτος είναι εκείνη η κοινότητα των ανθρώπων, η οποία αξιώνει (αποτελεσµατικά) το µονοπώλιο στη χρήση της νόµιµης φυσικής βίας µέσα σε ορισµένο έδαφος το έδαφος ανήκει στα χαρακτηριστικά του κράτους» 32. Η κυρίαρχη πολιτική εξουσία χρειάζεται το διοικητικό επιτελείο και τα υλικά διοικητικά µέσα προκειµένου να ασκήσει την εξουσία της. Η ιεράρχηση και ο συντονισµός αποτελούν τα θεµελιώδη εκείνα χαρακτηριστικά που προσδίδουν διάρθρωση και συνοχή στην άσκηση της εξουσίας της διοίκησης. Μολονότι το γραφειοκρατικό πρότυπο ενέχει, εξ αιτίας της ίδιας της ιστορικής του συγκρότησης στο πλαίσιο του Έθνους Κράτους, το συγκεντρωτισµό, δεν µπορεί να φθάσει τη λογική του συγκεντρωτισµού µέχρι τις ακραίες του συνέπειες, έτσι: «Κάθε διοίκηση είναι υποχρεωµένη να εγκαθιδρύει µηχανισµούς διαπλεγµάτωσης του κοινωνικού πεδίου ώστε η εξουσία της να µπορεί να ασκείται αποτελεσµατικά» 33. Κατ αυτόν τον τρόπο το κράτος προβαίνει στην εγκαθίδρυση του «τοπικού»: «το τοπικό δεν υπάρχει καθ εαυτό. Αδιαίρετο από την κατασκευή του εδάφους, παράγεται από το κράτος το οποίο, µε την κατανοµή σε περιφέρειες, εξασφαλίζει τον έλεγχο του γεωγραφικού και κοινωνικού χώρου» 34. Η κεντρική εξουσία οργανωµένη αποκεντρωτικά δεν χάνει τη δυνατότητα να διατηρεί ειδικές αρµοδιότητες, να δίνει τη γενική κατεύθυνση, ούτε απεµπολεί το συντονισµό, καθώς και το νοµικό και ουσιαστικό έλεγχο πάνω στα περιφερειακά όργανα 35. Συνεπώς, από τη σκοπιά της διοικητικής επιστήµης, το τοπικό και το κεντρικό δεν είναι παρά οι δύο όψεις της µίας διοικητικής πραγµατικότητας, σχήµατα µε βάση τα οποία η διοίκηση εργάζεται προκειµένου να εκπληρώσει την αποστολή της εντός του κοινωνικού πλαισίου στο οποίο δραστηριοποιείται 36. Φυσικά, όπως θα δούµε και παρακάτω δεν έχουµε µία συγκρότηση του «τοπικού» «εκ των άνω», µε δεδοµένο ότι η εξουσία είναι 32 Weber M., Κοινωνιολογία του Κράτους, εισαγ. µεταφρ. Κυπραίος Μ., εκδ. Κένταυρος, Αθήνα, 1996, σελ Chevallier J., ιοικητική Επιστήµη, σελ Chevallier J., ιοικητική Επιστήµη, σελ Τσάτσος., Συνταγµατικό ίκαιο. Οργάνωση και Λειτουργία της Πολιτείας, β τόµος, εκδ.αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή, 1993 σελ Chevallier J., ιοικητική Επιστήµη, σελ

20 υποχρεωµένη να παρακολουθεί και να ενσωµατώνει τις κοινωνικές σχέσεις, αλλά και «από τα κάτω προς τα πάνω». Ειδικότερα, στην Ελλάδα, και σύµφωνα µε τη παράδοση στο χώρο της ελληνικής νοµικής θεωρίας, η έννοια της αποκέντρωσης ριζώνει στο ελληνικό δηµόσιο δίκαιο και στα πρότυπα του τελευταίου, το γαλλικό και το γερµανικό. Ο όρος «αποκέντρωση» προέρχεται από τον γαλλικό «decentralisation», αν και ο τελευταίος είναι ευρύτερος στο βαθµό που περιλαµβάνει και την τοπική αυτοδιοίκηση 37. Συγκεκριµένα, η µεσοπολεµική και µεταπολεµική νοµική θεωρία κατανοούσε, σχεδόν οµόφωνα, την αποκέντρωση ως «την σύσταση περιφερειακών κρατικών οργάνων και την ανάθεση σε αυτά αποφασιστικών αρµοδιοτήτων» 38. Η προσπάθεια της ελληνικής νοµικής θεωρίας, υπό την επίδραση γαλλικών και ιταλικών θεωριών, να προβεί σε νέες διακρίσεις µε βάση νέα κριτήρια οδήγησε σε µία αναθεωρητική προσέγγιση της αποκέντρωσης και της συγκέντρωσης. Η προσέγγιση αυτή καθοδηγείται από την λογική αντικατάστασης νοµικών φορµαλιστικών κριτηρίων προσέγγισης και κατάταξης του φαινοµένου της αποκέντρωσης µε περισσότερο ουσιαστικά κριτήρια. 39. Έτσι: «Ως αποκέντρωση ορίζεται λοιπόν εκείνο το οργανωτικό σχήµα, στο πλαίσιο του οποίου οι αποφασιστικές αρµοδιότητες ανωτάτης διοικήσεως κατανέµονται σε µία σειρά από (κεντρικές και µη) υποκειµενικές µορφές χωρίς να δηµιουργείται ιεραρχική σχέση µεταξύ τους. Αντίθετα, το οργανωτικό σχήµα που συγκροτείται από το Κράτος και ΟΤΑ που δεν έχουν αποφασιστικές αρµοδιότητες ανωτάτης διοικήσεως ή ακόµη περισσότερο, από δεσπόζουσες κεντρικές και ιεραρχικά υποταγµένες περιφερειακές υπηρεσίες του Κράτους χαρακτηρίζεται ως συγκέντρωση» 40. Στον ανωτέρω ορισµό η εγκατάλειψη της φορµαλιστικής προσέγγισης µε κριτήριο των νοµικό τύπο των οργανώσεων συµπορεύεται µε την υιοθέτηση του ουσιαστικού κριτηρίου της κατανοµής των αρµοδιοτήτων «ανώτατης διοίκησης». Συνέπεια της υιοθέτησης του τελευταίου είναι ο αποκλεισµός της ιεραρχικής εξάρτησης, γεγονός που εκφράζει και την πλήρη ρήξη 37 Χλέπας Ν.-Κ., Η Τοπική ιοίκηση στην Ελλάδα. Ο ιαλεκτικός Ανταγωνισµός της Αποκέντρωσης µε την Αυτοδιοίκηση, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1999, σελ Η διατύπωση του Χ. Σγουρίτσα στο Χλέπας Ν.-Κ., Η Τοπική ιοίκηση, σελ Σο σηµείο αυτό ας µας επιτραπεί µία παρέκβαση που αφορά στη διαπίστωση του Karl Engisch για τον ουσιαστικό χαρακτήρα της νοµικής σκέψης: «Η νοµική λογική είναι µια ουσιαστική λογική, η οποία στη βάση και στο πλαίσιο της τυπικής λογικής από τη µια µεριά και σε συνεργασία µε την ειδική νοµική µεθοδολογία από την άλλη, πρέπει να δείξει πως βρίσκει κανείς αληθινές ή σωστές ή τουλάχιστον υποστηρίξιµες λύσεις σε νοµικά ζητήµατα». Στο Engisch K., Εισαγωγή στη Νοµική Σκέψη, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1999, σελ Χλέπας Ν.-Κ., Η Τοπική ιοίκηση, σελ

21 µε την παραδοσιακή νοµική θεωρία, αφού η ιεραρχική εξάρτηση των περιφερειακών υπηρεσιών από τις κεντρικές αποτελεί και το κατεξοχήν κριτήριο για τη διάκριση της «αποκέντρωσης» από την «αυτοδιοίκηση». Τούτο είναι και το κρίσιµο σηµείο της αναθεωρητικής ερµηνείας σε σχέση µε την παραδοσιακή εντάσσει σε κάθε περίπτωση την ιεραρχηµένη διοίκηση στην έννοια της συγκέντρωσης. Στο χώρο όµως της πράξης ο ιεραρχικός έλεγχος 41 περιορίζεται, κατά κανόνα, σε έλεγχο νοµιµότητας, µε αποτέλεσµα να µειώνονται οι διαφορές µε τη διοικητική εποπτεία, η οποία ασκείται σε νοµικά πρόσωπα τα οποία αυτοδιοικούνται. Συνεπώς: «Η έλλειψη ιεραρχικού ελέγχου δεν είναι λοιπόν αναγκαία (ούτε βέβαια και ικανή) συνθήκη για την διασφάλιση του αποκεντρωτικού (ή αποσυγκεντρωτικού ) χαρακτήρα ενός διοικητικού συστήµατος στην πράξη». 42 Σε κάθε περίπτωση θεµελιώδες, κατ αρχάς και από νοµική έποψη, είναι το ζήτηµα της κατανοµής των αρµοδιοτήτων: «Η κατανοµή των αρµοδιοτήτων, των λειτουργιών στο εσωτερικό ενός κράτους, δηλαδή το µοίρασµα των αρµοδιοτήτων, µεταξύ των διαφόρων οργανώσεων της δηµόσιας διοίκησης, και, κυρίως, µεταξύ κεντρικής εξουσίας και τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί κριτήριο του βαθµού αποκέντρωσης αλλά και του ιδιαίτερου ρόλου των θεσµών της αυτοδιοίκησης στο κράτος αυτό» 43. Σύµφωνα µε το άρθρο 101 του Συντάγµατος του 1975, όπως και στο αναθεωρηµένο Σύνταγµα του 2001, η διοίκηση του κράτους οργανώνεται σύµφωνα µε το αποκεντρωτικό σύστηµα 44. Το κριτήριο για τη διοικητική διαίρεση της χώρας βασίζεται σε γεωοικονοµικές, κοινωνικές και συγκοινωνιακές συνθήκες. Στόχος είναι η διοικητική διαίρεση να προσαρµόζεται στις τοπικές γεωοικονοµικές συνθήκες 41 Για τις τέσσερις µορφές του ιεραρχικού ελέγχου (νοµιµότητας, σκοπιµότητας, προληπτικός, κατασταλτικός) βλ. Φιλίππου., Η εξέλιξη και η λειτουργία του Θεσµού της ιοικητικής Αποκέντρωσης και η διαµόρφωσή του στα πλαίσια του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα- Κοµοτηνή, 1994, σελ. σελ Χλέπας Ν.-Κ., Η Τοπική ιοίκηση, σελ. 33. Για τις ανωτέρω παρατηρήσεις, στο ίδιο σελ Χριστοφιλοπούλου Ε., Κατανοµή των Λειτουργιών µεταξύ Κεντρικής Εξουσίας και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στο Προοπτικές της Τοπικής ηµοκρατίας. Ένας Ελληνογερµανικός ιάλογος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή, 1998, σελ Αναλυτικά το αναθεωρηµένο άρθρο του Συντάγµατος έχει ως εξής: «Άρθρο Η διοίκηση του Κράτους οργανώνεται σύµφωνα µε το αποκεντρωτικό σύστηµα. 2. Η διοικητική διαίρεση της Χώρας διαµορφώνεται µε βάση τις γεωοικονοµικές, κοινωνικές και συγκοινωνιακές συνθήκες. 3. Τα περιφερειακά όργανα του Κράτους έχουν γενική αποφασιστική αρµοδιότητα για τις υποθέσεις της περιφέρειάς τους. Τα κεντρικά όργανα του Κράτους, εκτός από ειδικές αρµοδιότητες, έχουν τη γενική κατεύθυνση, το συντονισµό και τον έλεγχο νοµιµότητας των πράξεων των περιφερειακών οργάνων, όπως νόµος ορίζει. Ερµηνευτική δήλωση στη παράγραφο 3: Ο κοινός νοµοθέτης και η διοίκηση όταν δρα κανονιστικά έχουν υποχρέωση να λαµβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών». 19

22 προκειµένου να αυξάνεται η αποτελεσµατικότητα και η αποδοτικότητα της δηµόσιας διοίκησης 45. «Συνεπώς, ο γεωγραφικός χώρος προσδιορίζει το σύνολο των υποθέσεων που µεταβιβάζονται στα αποκεντρωµένα όργανα. Το εδαφικό στοιχείο σε συνδυασµό µε την ίδρυση και λειτουργία των αποκεντρωµένων οργάνων και την άσκηση εκ µέρους αυτών αποφασιστικών και ικανής εκτάσεως αρµοδιοτήτων συγκροτούν µία αδιάσπαστη ενότητα και συναπαρτίζουν το εννοιολογικό περιεχόµενο της διοικητικής αποκέντρωσης» 46. Ακολούθως, το αποκεντρωτικό σύστηµα της χώρας προσανατολίζεται σε ενιαίες περιφέρειες, οι οποίες έχουν «αναγκαίως και κατά τόπο αρµοδιότητα». Η αρµοδιότητά τους ορίζεται ως «γενική αποφασιστική για τις υποθέσεις της περιφέρειάς τους. Συνεπώς, το εύρος της αρµοδιότητας τους δεν είναι µόνον ειδική και καθ ύλην περιοριζόµενη σε κάποιο διοικητικό κλάδο αλλά και διακλαδική διατοµεακή, δηλαδή «γενική». Σε κάθε µία από της περιφέρειες συγκροτείται διοικητικό (υπό-) κέντρο του κράτους µε αντίστοιχο µηχανισµό και διευθυντικό όργανο που εξασφαλίζει την διακλαδική συνοχή τον ενιαίο έλεγχο και τον οριζόντιο συντονισµό της δράσης όλων των κρατικών υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριµένο «τόπο». Η πολιτική λογική στο πλαίσιο της δηµοκρατικής θεωρίας που προσδιορίζει την πολιτική εξουσία και το ρόλο του ηγετικού οργάνου στην διοικητική περιφέρεια συσχετίζεται µε την πηγή της εξουσίας του, καθώς και τη µορφή νοµιµοποίησής της. Ακολούθως, η πολιτική εξουσία του, εν προκειµένω, είναι δοτή µε συνέπεια να επιβάλλεται η σύνδεσή του µε την κεντρική εξουσία, καθώς και η υπαγωγή του στον ιεραρχικό έλεγχο του αρµόδιο υπουργού. Ο τελευταίος είναι εκείνος που διαθέτει την αναγκαία δηµοκρατική νοµιµοποίηση των ενεργειών του ηγετικού περιφερειακού οργάνου, ώστε να µην µένει η δραστηριοποίηση του τελευταίου δίχως δηµοκρατικό έρεισµα. Με βάση την ανωτέρω λογική, η µεταφορά αρµοδιοτήτων πολιτικού χαρακτήρα σε συλλογικά όργανα µικτής σύνθεσης, όπου επικρατούν εκπρόσωποι φορέων που δεν αναπτύσσουν δραστηριότητες στο σύνολο αλλά σε τµήµα της περιφέρειας ή του λειτουργικού πεδίου ευθύνης της αποκεντρωµένης µονάδας θα πρέπει να αντιµετωπίζεται µε επιφύλαξη στο βαθµό που οδηγεί σε στρεβλώσεις τη βούληση της αντίστοιχης τοπικής κοινωνίας. 45 Χλέπας Ν.-Κ., Η Τοπική ιοίκηση, σελ Φιλίππου., Η εξέλιξη και η λειτουργία, σελ

23 Στο θεσµικό, αλλά και στο κοινωνικό επίπεδο, η κατά τόπο αποκέντρωση, η τοπική αυτοδιοίκηση παρουσιάζουν µία σύµπλοκη σχέση, αφού, πρώτον, και στις δύο περιπτώσεις οι ευθύνες και αρµοδιότητες οριοθετούνται σε συσχετισµό µε συγκεκριµένη εδαφική περιοχή («τόπος»), δεύτερον, και τα δύο συστήµατα εκφράζουν τις κεντρόφυγες τάσεις της, εν ευρεία εννοία, δηµόσιας διοίκησης, µεταθέτοντας εξουσία από το κέντρο προς την περιφέρεια, οδηγώντας τις αντίστοιχες οργανώσεις σε αλληλεπίδραση µε το κοινωνικό τους περιβάλλον 47. Φαινόµενα όπως η αλληλεξάρτηση, η διαπλοκή και η συνεργασία συµπορεύονται µε την αντιπαλότητα και τον ανταγωνισµό. «Τα φαινόµενα αυτά είναι αναµενόµενα, αφού η άσκηση διοικητικών αρµοδιοτήτων δεν είναι απλώς µία τυποποιηµένη «τεχνική» διαδικασία, αλλά συνεπάγεται την άσκηση εξουσίας, η οποία κατανέµεται, εν προκειµένω, σε όργανα που αντλούν από διαφορετικές πηγές την πολιτική τους νοµιµοποίηση και συχνά εκπροσωπούν διαφορετικά συµφέροντα σε ταυτόσηµη (εν όλω ή εν µέρει) εδαφική περιφέρεια» 48. Η σύνδεση των αρµοδιοτήτων των αποκεντρωµένων οργάνων της διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης µε έναν ορισµένο «τόπο» γεννά προβλήµατα λειτουργική κατανοµής των αρµοδιοτήτων προβλήµατα που επιτείνονται µετά τη σύσταση της δευτεροβάθµιας Αυτοδιοίκησης. Εύλογο είναι λοιπόν να γεννάται µία εντασιακή σχέση µεταξύ της Αποκεντρωµένης ιοίκησης και των βαθµίδων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Συνεπώς, το ζήτηµα των σχέσεων κεντρικού και τοπικού κράτους «δεν µπορεί να απαντηθεί µε όρους ενός αδιαφοροποίητου χωρικού µοντέλου εξουσίας όπου οι πολιτικές απορρέουν αδιαµεσολάβητα από µία πυραµιδική δοµή λήψης αποφάσεων. Αντιθέτως, το ζήτηµα είναι να διατηρηθεί η εντασιακή σχέση που διέπει τις γενικές επικρατούσες δοµές και τον ιδιαίτερο τρόπο µε τον οποίο αυτές εκδηλώνονται σε κάθε περίπτωση» 49. Ακόµη περισσότερο, οι θεσµοί της Αποκέντρωσης και της Αυτοδιοίκησης αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά των κρατικών µορφών δράσης, όµως και οι ίδιοι οι θεσµοί αυτοί δεν παραµένουν αναλλοίωτοι. Εντάσσονται σε µία συνολική στρατηγική εξουσίας η οποία έρχεται διαρκώς αντιµέτωπη µε τη ρευστή πραγµατικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Η κρατική δράση αξιώνοντας την ενσωµάτωση των κοινωνικών σχέσεων ενσωµατώνει και τις αντιφάσεις της. Το κράτος προσπαθεί να διαδραµατίσει ένα διπλό ρόλο: από 47 Χλέπας, Η Τοπική ιοίκηση, σελ Χλέπας, Η Τοπική ιοίκηση, σελ Γεωργαντάς Η., Τοπικό Κράτος και τοπικότητα, στα ίχνη δύο συζητήσεων, εκδ. ίδρυµα Σάκη Καράγιωργα, Αθήνα 2002, σελ

24 τη µία πλευρά παρακολουθεί τις κοινωνικές µεταβολές αλλά ακριβώς επειδή έχει την αποστολή της ενσωµάτωσης του κοινωνικού στο πολιτικό, προσπαθεί να διαδραµατίσει ενεργητικό ρόλο διαµόρφωσής τους 50. Ο ίδιος ο ορισµός της τοπικότητας σε αναφορά προς την κατανοµή των λειτουργιών στο εσωτερικό του κράτους είναι δυσχερής. Η παραπάνω διαπίστωση αντανακλάται και στην νοµικοδιοικητική σκέψη: «Είναι αλήθεια ότι η διάκριση των δηµοσίων υποθέσεων σε γενικές και τοπικές αποτελεί ένα από τα δυσχερέστερα προβλήµατα στη θεωρία του δηµοσίου δικαίου, εφ όσον πέρα από τις τελείως ξεκάθαρες περιπτώσεις της µιάς (λ.χ. αυτές που αναφέρει ο ηµοτικός και Κοινοτικός Κώδικας) ή της άλλης µορφής (λ.χ. αυτές που αναφέρονται στην εξωτερική ή την αµυντική πολιτική, τη φορολογία και τη δικαιοσύνη) όλες οι άλλες είναι µικτού τύπου και κλιµακώνονται στις συνέπειες και στην σηµασία τους από το τοπικό στο εθνικό επίπεδο και vice versa» 51. Αν η Αποκεντρωµένη ιοίκηση και η Τοπική Αυτοδιοίκηση συγκροτούν από κοινού την έννοια του «Τοπικού Κράτους», τότε η µεταπολιτευτική περίοδος µέσα από την αλλαγή του πολιτικού συστήµατος, την επέκταση των κρατικών λειτουργιών και την είσοδο της Χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση επέφερε µία αναδιάταξη των σχέσεων Κεντρικού και Τοπικού. Στόχος του επόµενου κεφαλαίου είναι να δώσει το πλαίσιο της συγκρότησης και των θεσµών του Τοπικού Κράτους. 50 Γεωργαντάς Η.-Ψυχάρης Γ., Νέες Μορφές Περιφερειακής ιοίκησης και ιαχείρισης ηµόσιων Πόρων. Πολιτικοί Μετασχηµατισµοί του Χωρικού Μοντέλου Εξουσίας, στο οµές και Σχέσεις Εξουσίας στη Σηµερινή Ελλάδα, εκδ. ίδρυµα Σάκη Καράγιωργα, Αθήνα 2000 σελ Ακαδηµία Αθηνών, Αποκέντρωση κα Αυτοδιοίκηση, σελ

25 Κεφάλαιο 4: Συγκρότηση και θεσµικό πλαίσιο του τοπικού κράτους στην µεταπολεµική Ελλάδα: η παραδεδοµένη δυναµική Το τέλος της δεκαετίας (πόλεµος, κατοχή, εµφύλιος) βρίσκει τον κοινωνικό οικονοµικό και διοικητικό ιστό της χώρας συντριµµένο. Η προσπάθεια ανασυγκρότησης επιτάσσει την ανοικοδόµηση της χώρας µε κύριο µοχλό της αναπτυξιακής διαδικασίας το κράτος 52. Ο προηγηθείς εµφύλιος πόλεµος υπήρξε καθοριστικός για τη συγκρότηση της φυσιογνωµίας του µεταπολεµικού κράτους: «Όπως όλοι οι εµφύλιοι πόλεµοι, έτσι κι αυτός αναπόφευκτα δηµιούργησε πρωτοφανή σχίσµατα ανάµεσα στους νικητές και τους ηττηµένους, εξαφάνισε κάθε ανεκτικότητα και οδήγησε σε εκτεταµένη καταπίεση» 53. Η «θεσµική πρωτοτυπία» της εγκαθίδρυσης, παραδόξως, δηµοκρατικού κράτους µετά τη λήξη του εµφυλίου, ενώ παράλληλα οι δηµοκρατικοί θεσµοί να συµπορεύονται µε τον αυταρχισµό, εξηγεί την µακροβιότητα και ανθεκτικότητα του µετεµφυλιακού καθεστώτος 54. Μία πανίσχυρη διαιρετική τοµή εγκαθιδρύεται στο εσωτερικό της κοινωνίας η οποία έχει βαρύνουσες συνέπειες στο επίπεδο της νοµιµοποίησης των πολιτικών του κράτους και ωθεί στην λογική του κρατικού συγκεντρωτισµού 55. Παράλληλα και αντίστοιχα προς τον κρατικό συγκεντρωτισµό οι κοµµατικοί µηχανισµοί δεν δοµούνται µαζικά γεγονός που θα οδηγούσε σε πιθανές ανατροπές στους µετεµφυλιακούς συσχετισµούς ισχύος 56. Ακόµη περισσότερο ιδιαίτερη βαρύτητα για την προβληµατική µας έχει η διαπίστωση: «η ενσωµάτωση της αγροτική περιφέρειας δεν συνοδεύτηκε από την ανάπτυξη οργανωτικών πολιτικών σχηµατισµών που θα διασφάλιζαν την ένταξη και ενσωµάτωση των αγροτικών µαζών 52 Μακρυδηµήτρης, Κυβέρνηση και ιοίκηση: Ο ιοικητικός Μηχανισµός του Κράτους κατά την περίοδο της ανασυγκρότησης, στο ιοίκηση και Κοινωνία. Η ηµόσια ιοίκηση στην Ελλάδα, σελ Τσουκαλάς Κ., Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη Μεταπολεµική Ελλάδα, εκδ. Θεµέλιο 1986, σελ Τσουκαλάς Κ., Κράτος, Κοινωνία,, σελ Πρόκειται για την ιδεολογία της εθνικοφροσύνης. Στο σηµείο αυτό παραθέτουµε την σηµαντική παρατήρηση του Κύρκου οξιάδη που αφορά στις σχέσεις εθνικής ιδεολογίας και «εθνικοφροσύνης»: «Το έθνος ως ενοποιητική, δηλαδή πειθαρχική, αρχή µπορεί πράγµατι να είναι αυστηρό και αποτελεσµατικό. Πρόκειται για µία οντότητα η µορφή της οποίας στηρίζεται στην αυστηρή ενοποίηση ενοποίηση που προσδιορίζεται από το απαραβίαστο των συνόρων, από την ευκρινέστατη, ένοπλα και νοµικά κατοχυρωµένη διαφοροποίηση του εντός από το εκτός Στην περίπτωση της µετεµφυλιακής Ελλάδας το πραγµατικό συλλογικό ιδεώδες, δεν είναι το έθνος αλλά το εθνικό φρόνηµα Εθνικό φρόνηµα κατά βάθος σηµαίνει κοινωνικό φρόνηµα», στο οξιάδης Κ., Η Ιδεολογία στη Μεταπολεµική Ελλάδα, σελ Γεωργαράκης Ν., Κόµµατα και κοµµατική δηµοκρατία. Προϋποθέσεις ενσωµάτωσης και νοµιµοποίησης στη µεταδιδακτορική Ελλάδα, στο εµερτζής Ν. (επιµ.), Η ελληνική πολιτική κουλτούρα σήµερα, εκδ. Οδυσσέας, 1994, σελ

26 στο πολιτικό παιχνίδι. Τον έλεγχο και την αποφόρτιση των κοινωνικών εντάσεων αναλάµβαναν τα πελατειακά δίκτυα και οι σχέσεις πατρωνίας στο πλαίσιο των χαλαρών οργανωτικών δοµών των κοµµάτων ή των προσωπικών διασυνδέσεων» 57. Εκτός των δεινών που είχε επιφέρει η δεκαετία , υφίστανται και περιορισµοί που αφορούν στα γενικά χαρακτηριστικά αναπαραγωγής της ελληνικής οικονοµίας και οι οποίες προσδιορίζουν το βασικό προσανατολισµό των κρατικών πολιτικών. Αυτοί θα µπορούσαν να συνοψιστούν στους παρακάτω: η ρηχή βιοµηχανική βάση που χαρακτηρίζεται από τις ελλείψεις στην παραγωγή µέσων παραγωγής των προϊόντων έντασης τεχνολογίας και την κυριαρχία των λεγόµενων παραδοσιακών κλάδων και των κατασκευών διευρυνόµενα ελλείµµατα του εµπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου πληρωµών που οφείλονται στην αδυναµία του παραγωγικού συστήµατος να καλύψει την υλική αναπαραγωγή της οικονοµίας η έλλειψη παραγωγικής απασχόλησης µεγάλων τµηµάτων του παραγωγικού πληθυσµού, λόγω ασυµµετριών ανάµεσα στους κλάδους και στους τοµείς της οικονοµίας 58. Σε αντιστοιχία και σε σχέση µε τα παραπάνω θα πρέπει να ειδωθεί η δυσανάλογη επέκταση του τοµέα των υπηρεσιών και ειδικότερα του δηµόσιου τοµέα που τροφοδοτείται από την επιβίωση των πελατειακών πολιτικών σχέσεων, καθώς και τα µαζικά µεταναστευτικά ρεύµατα της δεκαετίας του 1960, οπότε περίπου 20% του ενεργού πληθυσµού εγκαταλείπει τη χώρα που οδηγούν στη δηµιουργία χωρικά διασπασµένων, ασυνεχών και διαφοροποιηµένων κοινωνικών δοµών. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες η κύρια ευθύνη του κράτους και οι προτεραιότητες της οικονοµικής πολιτικής κατευθύνθηκαν προς την εξασφάλιση των ελάχιστων συνθηκών που εγγυώνται την αναπαραγωγή της κοινωνικοοικονοµικής δοµής (π.χ. µέσω του διεθνούς δανεισµού) χωρίς παράλληλα να διαθέτουν εναλλακτικές επιλογές, δηλαδή ανεξάρτητες από εξωτερικές δεσµεύσεις και περιορισµούς. Με δεδοµένο το κρατικό συγκεντρωτισµό καθίσταται εύλογη και η υποταγή των τοπικών στόχων στις προτεραιότητες της εθνικής ρύθµισης των µακροοικονοµικών µεγεθών, προωθούνται αυταρχικές, εκ των άνω, λύσεις χωρίς τη δυνατότητα να υπάρξει µία αντιστοιχία ανάµεσα σε σχέδια µέτρα και πολιτικές, ο 57 Γεωργαράκης Ν., Κόµµατα και κοµµατική δηµοκρατία. Προϋποθέσεις ενσωµάτωσης και νοµιµοποίησης, σελ Γετίµης Π., Τοπική Ανάπτυξη και Κρατική Ρύθµιση, στο Τόπος. Επιθεώρηση αστικών και περιφερειακών µελετών, τχ. 1, 1990, σελ

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΒΑΘΜΙ ΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Η ΙΑΒΑΘΜΙ ΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Η ΙΑΒΑΘΜΙ ΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΥΟ ΒΑΘΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ»

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

10680 Αθήνα κ. Αθανάσιο Τσαυτάρη

10680 Αθήνα κ. Αθανάσιο Τσαυτάρη ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΓΕΩΠΟΝΩΝ Αθήνα 29/6/2012 ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ Αρ. Πρωτ.: 801 (ΠΕΓΔΥ) ΠΡΟΣ: 1. Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης Ταχ. Δ/νση: Διδότου 26 & Τροφίμων 10680 Αθήνα κ. Αθανάσιο Τσαυτάρη Τηλ & Fax: 210-3614580

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Ν.Ο.Π.Ε. Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Τομέας: ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Ν.Ο.Π.Ε. Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Τομέας: ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Ν.Ο.Π.Ε. Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Τομέας: ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ 2015 2016 (ΣΤ Εξάμηνο) Διδάσκων: Μ. Σπουρδαλάκης (με συνεργασία Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σημειώσεις Μαθήματος Ανθρωπογεωγραφίας-Ανάλυση Περιφερειακού Χώρου Ηλίας Μπεριάτος ΒΟΛΟΣ 2000 «Ανάλυση του Περιφερειακού Χώρου»

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ - Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΤΩΝ

Σεµινάριο ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ - Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΤΩΝ Σεµινάριο ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ - Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΤΩΝ Ανέστης Στάθης Αναπληρωτής Γ. Γραµµατέας & Γραµµατέας Τύπου ΓΣΕΕ Αθήνα, 14 Φεβρουαρίου 2011 Με

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση http://www.economics.edu.gr 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1.2 Η Επιχείρηση : σχολικό βιβλίο 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας µας, το ίδιο σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ EL EL EL ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 11.7.2007 SEC(2007) 936 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ Συνοδευτικό έγγραφο της Λευκής Βίβλου για τον

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Νοµικό Τµήµα Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, 11 2 2004 Υπό : Ευσταθίας Αγγελοπούλου ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 1: Δομές και λειτουργίες της εκπαίδευσης-θεσμοθέτηση των εκπαιδευτικών διαδικασιών στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

16 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Π. ΜΕΣΘΑΝΕΩΣ

16 ΒΑΣΙΛΙΚΗ Π. ΜΕΣΘΑΝΕΩΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Με χαρά αποδέχθηκα την πρόταση της κυρίας Μεσθανέως να προλογίσω τον τόµο αυτό, ο οποίος, σε πολύ επεξεργασµένη µορφή, θέτει υπόψη της επιστηµονικής κοινότητας τα αποτελέσµατα της πολυετούς έρευνάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ 1 Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/22-5-2013 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ Θέµα: «Καθολικότητα ισχύος των όρων της ισχύουσας από 14-5-2013

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ............................................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρίες περιφερειακών ανισοτήτων Μια σύντομη παρουσίαση...................... 21 1.1 Εισαγωγή...........................................

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ Αρχές Λειτουργίας Το Πανεπιστήµιο, όπως όλοι οι θεσµικοί φορείς, πρέπει να προσαρµόζεται στις κοινωνικές και οικονοµικές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ Το Πρόγραμμα «Καλλικράτης», το οποίο αποτελεί τη συνέχεια και ολοκλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 2/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Κοινωνιολογία

Οικονομική Κοινωνιολογία Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης Εαρινό Εξάμηνο 2016-17 Οικονομική Κοινωνιολογία Διδάσκων: Δημήτρης Λάλλας Νέα Οικονομική Κοινωνιολογία Η νέα Οικονομική Κοινωνιολογία συντίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση εργασίας και εργασιακές σχέσεις

Οργάνωση εργασίας και εργασιακές σχέσεις Τµήµα Πολιτικής Εϖιστήµης Πανεϖιστήµιο Κρήτης 2013 Οργάνωση εργασίας και εργασιακές σχέσεις Βάλια Αρανίτου ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Αριθµ. 18183/02.04.2007 (ΦΕΚ 534/13.04.2007 τεύχος Β ) Περιεχόµενο, δοµή και τρόπος υποβολής των επιχειρησιακών προγραµµάτων των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α βαθµού. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότερα το σεµινάριο θα οργανωθεί σε πέντε επάλληλους θεµατικούς κύκλους.

Ειδικότερα το σεµινάριο θα οργανωθεί σε πέντε επάλληλους θεµατικούς κύκλους. ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ιδάσκων: Ε. Παπαβλασοπουλος Ι. Το θέµα και οι στόχοι του Σεµιναρίου Αντικείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΟΥΤΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΑΡΓΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΏΝ ΔΙΚΤΥΩΝ 2016-2017 Περίγραμμα Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιφερειακή Επιστήμη.

Η Περιφερειακή Επιστήμη. VII. Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η Περιφερειακή Επιστήμη. Τι είναι; Τι την συνέθεσε; ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι δυνατότητες της περιφερειακής οικονομικής ανάλυσης είναι περιορισμένες. Η φύση των προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισµός Προέδρου ΕΕΤΤ, Εµµ. Γιακουµάκη. Σε ένα διαρκώς µεταβαλλόµενο περιβάλλον οι οργανισµοί που θα επιβιώσουν είναι

Χαιρετισµός Προέδρου ΕΕΤΤ, Εµµ. Γιακουµάκη. Σε ένα διαρκώς µεταβαλλόµενο περιβάλλον οι οργανισµοί που θα επιβιώσουν είναι Χαιρετισµός Προέδρου ΕΕΤΤ, Εµµ. Γιακουµάκη Κύριε Υπουργέ, κυρίες και κύριοι, Αθήνα 23.6.04 Σε ένα διαρκώς µεταβαλλόµενο περιβάλλον οι οργανισµοί που θα επιβιώσουν είναι εκείνοι που διαρκώς θα εξελίσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Μεταπτυχιακά ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο» Α) Συνταγµατική Θεµελίωση Ιταλίας και Ελλάδας στην Ε.Ε. Β) Η Θέση του Πολίτη στην Ε.Ε. σύµφωνα µε το Ευρωπαϊκό Σύνταγµα Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα και Προτάσεις για ένα Εθνικό Πρόγραμμα Ελαχίστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην Ελλάδα.

Συμπεράσματα και Προτάσεις για ένα Εθνικό Πρόγραμμα Ελαχίστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην Ελλάδα. 1 Συμπεράσματα και Προτάσεις για ένα Εθνικό Πρόγραμμα Ελαχίστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην Ελλάδα. 1.1 Περί νομοθετικής κατοχύρωσης ενός Εθνικού Προγράμματος Ελαχίστου Εγγυημένου Εισοδήματος Η συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Σηµείωµα για την Περιφερειακή Πολιτική του Κόµµατος

Σηµείωµα για την Περιφερειακή Πολιτική του Κόµµατος Σηµείωµα για την Περιφερειακή Πολιτική του Κόµµατος Αγαπητοί σ/φοι, Αρχικά να σας διατυπώσουµε την βασική µας διαφωνία για την θεσµική µορφή που επιλέξατε να λάβει το τµήµα Αυτοδιοίκησης µε την ταυτόχρονη

Διαβάστε περισσότερα

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων»

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Αθήνα, 09/07/2012 «Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Ένα από τα προτεινόμενα μέτρα για την εξεύρεση ισοδύναμων δημοσιονομικών μέτρων είναι και η κατάργηση του δαπανηρού θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6

Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6 Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6 Δημοκρατία, κυριαρχία και νομιμοποίηση στην ΕΕ 1. Bellamy Rich. and Castiglione D. (2011), Democracy by Delegation? Who Represents Whom and How in European Governance, Government

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

1. Συνιστάται Εθνική Επιτροπή για τα δικαιώµατα του ανθρώπου. η οποία υπάγεται στον Πρωθυπουργό.

1. Συνιστάται Εθνική Επιτροπή για τα δικαιώµατα του ανθρώπου. η οποία υπάγεται στον Πρωθυπουργό. Νόµος 2667/1998 Εθνική επιτροπή δικαιωµάτων του ανθρώπου Άρθρο 1: Σύσταση και αποστολή ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α' ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ 1. Συνιστάται Εθνική Επιτροπή για τα δικαιώµατα του ανθρώπου.

Διαβάστε περισσότερα

«Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης. και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1,

«Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης. και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1, «Μια Απόπειρα προσέγγισης του δικαιώματος ίδρυσης και συμμετοχής σε πολιτικά κόμματα (άρθρο 29 παρ. 1, εδ. α του Συντάγματος)» Κριτσίκης Αλέξανδρος Δικηγόρος, Υπ. ΔΝ -----------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης

Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ, ΘΕΣΜΙΚΩΝ, ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης Συνάντηση διαλόγου για τους

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Τον τελευταίο καιρό συζητείται έντονα το θέµα των πληθωριστικών πιέσεων στις Ευρωπαϊκές οικονοµίες.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Τον τελευταίο καιρό συζητείται έντονα το θέµα των πληθωριστικών πιέσεων στις Ευρωπαϊκές οικονοµίες. ΙΖ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Η αντιπροσωπευτική δηµοκρατία σήµερα Α) Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά, οι θεµελιώδεις αρχές και οι θεσµοί της αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 6: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος

2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος 2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος 178 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΡΟ: 4.1 Τίτλος Μέτρου: Τεχνική υποστήριξη υλοποίησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑ ΙΑΣ

ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑ ΙΑΣ ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. ΛΑ ΙΑΣ ISBN 978-960-02-3056-7, Σχήµα 17x24, Σελίδες 350, Τιµή: 25,00 (δεν συµπερ. 6,5% ΦΠΑ), Έκδοση Αθήνα, εκέµβριος 2014, Κωδικός στον Εύδοξο: 41986851

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ armaos@kethea.gr Προτεραιότητες & βασικά μεγέθη εκπαίδευσης 2 Η ΔΒΜ αποτελεί προτεραιότητα σε διεθνές επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο Η συνταγματική υποχρέωση λειτουργίας δημοσίων φορέων κοινωνικής ασφάλισης και η πιθανή εξωτερίκευση δραστηριοτήτων και συνεργασιών με επαγγελματικούς και ιδιωτικούς φορείς Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές στην Ανάλυση Επιπτώσεων της Νομοθεσίας

Προοπτικές στην Ανάλυση Επιπτώσεων της Νομοθεσίας Προοπτικές στην Ανάλυση Επιπτώσεων της Νομοθεσίας Από την εκτίμηση επιπτώσεων στον έλεγχο αποτελεσματικότητας Παναγιώτης Καρκατσούλης Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών www.inerp.gr Πόση Ρυθμιστική

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8: Συντακτική Εξουσία και Αναθεωρητική Λειτουργία Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΖΩΗ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ (Αθήνα, Ξενοδοχείο ΤITANIA, 31-05-2007) ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Eda GEMI

Διαβάστε περισσότερα