Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ"

Transcript

1 ΖΩΗ ΛΥΡΑ «ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΊΠΠΟΣ» «Εφαρμοσμένο Θέατρο σε έγκλειστους εξαρτημένους, με παραβατική συμπεριφορά, που παρακολουθούν το πρόγραμμα απεξάρτησης ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ» Ζωή Λύρα : ΑΜ 73 Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Καλών Τεχνών Τμήμα Θεάτρου ΜΠΣ: Παιδαγωγική του Θεάτρου Επόπτριες Καθηγήτριες: Άβρα Αυδή, Μελίνα Χατζηγεωργίου Εποπτεύων για το σύνολο της εργασίας : Κος Γεράσιμος Παπαναστασάτος Υπεύθυνος του Τομέα Έρευνας του ΚΕΘΕΑ.

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ΠΡΟΟΙΜΙΟ : 1 ΧΑΛΙΛ ΓΚΙΜΠΡΑΝ «Άμμος κι Αφρός» ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: A: «Εφαρμοσμένο Θέατρο» σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες. 3 B: Πλαίσιο Συνεργασίας με το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. 3 Γ: Στόχος της έρευνας Ερευνητικό ερώτημα. 4 Δ: Δείγμα της Έρευνας. 4 Ε: Μεθοδολογία Ερευνητικά εργαλεία. 5 Ζ: Δομή εργασίας. 6 Κεφάλαιο 1: ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ Α: Ιστορική Διαδρομή του φορέα. 7 Β: Διαφοροποίηση του φορέα από άλλους παρόμοιους φορείς στην Ελλάδα. 7 Γ: Πλαίσιο της συνεργασίας με το φορέα. 8 Κεφάλαιο 2: ΤΕΧΝΗ, ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ Α: Έγκλειστοι εξαρτημένοι με «παραβατική συμπεριφορά». 11 Β: Ελληνικές φυλακές. 12 Γ: Η συμβολή του θεάτρου στην απεξάρτηση. 13 Κεφάλαιο 3: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ Α: Ορισμός. 15 Β: Ιστορικές τομές. 15 Γ: Μέθοδοι και Τεχνικές. 16 Δ:Εφαρμοσμένο Θέατρο σε έγκλειστους εξαρτημένους με παραβατική συμπεριφορά. 17 Ε: Μέθοδος της παρέμβασης. 19 Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α: Κοινωνικοδημογραφικό προφίλ των μελών της ομάδας θεάτρου. 21 Β: Χώρος και χρόνος - Δομή των συναντήσεων. 22 Γ: Δυσκολίες - Ανατροπές. 27 Κεφάλαιο 5: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ - ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Α:Περιγραφές και σχόλια που αφορούν στις συναντήσεις της ομάδας θεάτρου. 30 Β:Καταγραφή γραπτού υλικού (δραματουργία) της ομάδας θεάτρου. 80

3 Γ:Το κείμενο της παράστασης που δημιούργησε η εκπαιδεύτρια σε συνεργασία με τα μέλη.. 99 Δ:Περιγραφές, σχόλια και παρατηρήσεις που αφορούν τις παραστάσεις στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης, Γρεβενών, Νιγρίτας Σερρών, και στις Αγροτικές φυλακές Κασσάνδρας. 126 Κεφάλαιο 6: ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 138 Κεφάλαιο 7: ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Α: Αποτίμηση της παρέμβασης. 157 Β: Προτάσεις προβληματισμοί για μελλοντικές παρεμβάσεις. 161 Γ: Επίλογος. 162 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Α: Βιβλιογραφία. 163 Β: Επιπλέον βιβλιογραφία. 164

4 ΠΡΟΟΙΜΙΟ : ΧΑΛΙΛ ΓΚΙΜΠΡΑΝ ΑΜΜΟΣ ΚΙ ΑΦΡΟΣ Σαν δεις κάποιον που πάνε φυλακή μια σκέψη, στην καρδιά σου ας έρθει, μόνη, πως ίσως τώρα μπαίνοντας σ αυτή, απ άλλη πιο στενή, γι αυτόν γλιτώνει Κι αν μεθυσμένου βήμα, δεις, βαρύ, η σκέψη στην καρδιά σου ας κάνει κρίση, πως ζήταε να ξεφύγει αυτός, μπορεί, κάτι το πιο κακό κι απ το μεθύσι 1

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ: Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς όλους όσους συνέβαλαν στο να ολοκληρωθεί η παρούσα εργασία: Τις επόπτριες καθηγήτριες στην παρούσα εργασία του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών, Άβρα Αυδή και Μελίνα Χατζηγεωργίου, για την αμέριστη στήριξη και συμπαράσταση που μου έδωσαν σε όλη τη διαδρομή. Την κυρία Ευρυνόμη Αυδή (Επίκουρη καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας του τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.) για την πολύτιμη βοήθειά της στα πρώτα βήματα της εργασίας. Τον κύριο Γεράσιμο Παπαναστασάτο (Υπεύθυνο του Τομέα Έρευνας του ΚΕΘΕΑ) για τη χορήγηση άδειας προκειμένου να δημοσιευτεί η παρούσα εργασία. Την κυρία Ζωή Ζώντου (Dr Zoe Zontou: Lecturer in Drama & Theatre Studies, Course Leader for Drama Senior Faculty Academic Adviser,Liverpool Hope University ) για την πλούσια παροχή βιβλιογραφικού υλικού, συμβουλές, διαθεσιμότητα, επικοινωνία Τους Δημήτρη Ναζίρη και Ιουλία Πιπινιά (καθηγητές του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών) για τη συν βαθμολόγηση της εργασίας. Τον Γ Μ που υπήρξε αφορμή να έρθω σε επαφή με το φορέα. Το προσωπικό και τους εθελοντές του φορέα ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ για την πολύτιμη συνεργασία. Τον Κύριο Νίκο Παρασκευόπουλο (Υπουργό δικαιοσύνης και αντιπρόεδρου του ΚΕΘΕΑ) για τις συμβουλές / καθοδήγηση. Τον κύριο Χρήστο Βέττα (Διευθυντή του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ) για τη συνεργασία γενικότερα, αλλά και για την παροχή βιβλιογραφικού υλικού. Πάνω και πέρα από όλους θα ήθελα να ευχαριστήσω τα μέλη που συνεργάστηκαν μαζί μου, κυρίως τα μέλη στα Διαβατά Η παρούσα εργασία είναι αφιερωμένη σε όλους τους έγκλειστους, εξαρτημένους και μη, με ευχή από καρδιάς να βγουν στο φως, στην ελευθερία 2

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Α: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΜΑΔΕΣ Ο όρος «εφαρμοσμένο θέατρο» είναι σχετικά καινούριος και καλύπτει ποικίλες δραματικές τεχνικές, με κοινό άξονα στόχο την ευρύτερη «κοινωνική αλλαγή» των συμμετεχόντων. Σε καμία περίπτωση δεν στοχεύει στην εκπαίδευση μελλοντικών ηθοποιών (αν και αυτό δεν αποκλείεται να συμβεί). Μία γενική, πρώτη κατηγοριοποίηση του «εφαρμοσμένου θεάτρου», περιλαμβάνει τις εξής μορφές: Δραματοθεραπεία. Θέατρο στην εκπαίδευση. Θέατρο για - και από ιδιαίτερες ομάδες του κοινωνικού ιστού (πχ στις φυλακές ή για ανθρώπους με νοητικά προβλήματα). Δια-δραστικό θέατρο σε μουσεία για την πολιτισμική κληρονομιά. Θέατρο για την ανάπτυξη 1. Β: ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ Από τον Απρίλιο του 2014 και για τρείς μήνες περίπου, συνεργάστηκα ως θεατροπαιδαγωγός με το φορέα ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ στo πλαίσιο του εθελοντισμού. Συγκεκριμένα έκανα εφαρμοσμένο θέατρο στο σωφρονιστικό κατάστημα των Διαβατών, σε έγκλειστους κρατούμενους που παρακολουθούσαν το πρόγραμμα απεξάρτησης του εν λόγω φορέα και βρίσκόνταν στο 3 ο στάδιο του προγράμματος (θεραπεία). Η παρέμβαση είχε στόχο κυρίως τη δημιουργική απασχόληση των μελών της ομάδας και η θεατρική ομάδα που οργανώθηκε, εντάχθηκε στο πρόγραμμα του φορέα και ακολούθησε τις αρχές του. Η μέθοδος που εφαρμόστηκε για την εν λόγω παρέμβαση βασίστηκε σε διδακτικές μεθόδους υποκριτικής, σκηνοθεσίας και δημιουργικής γραφής, αλλά στο σύνολο της η παρέμβαση σχετίστηκε κυρίως με το δια-δραστικό θέατρο και με σύγχρονες τεχνικές performance. Επιπλέον, και με αφορμή εκδηλώσεις που διοργάνωσε το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ για την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών τον Ιούνιο του 2014, δόθηκαν τέσσερις παραστάσεις σε τέσσερα διαφορετικά σωφρονιστικά καταστήματα 2, σε κρατούμενους που παρακολουθούσαν εκεί το αντίστοιχο πρόγραμμα απεξάρτησης. Το κείμενο της παράστασης αποτελεί σύνθεση παραστατικού project βασισμένο σε κείμενα διαφόρων θεατρικών συγγραφέων, αλλά και το πιο σημαντικό- σε κείμενα των μελών της ομάδας που εμψύχωσα στις φυλακές των Διαβατών. Τις παραστάσεις αυτές 3 παρακολούθησαν (εκτός από τις ομάδες συμβουλευτικής και θεραπείας) μέλη του προσωπικού του φορέα. Μετά τις 1 Βλέπε σχετικά Christopher Balm Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές μτφ Ρωμανός Κοκκινάκης, Βίκη Λιακοπούλου, Πλέθρον, Αθήνα, 2012 σ Σωφρονιστικά καταστήματα στα οποία δόθηκαν παραστάσεις: Διαβατά Θεσσαλονίκης (16/06/2014). Γρεβενά (23/06/2014). Νιγρίτα Σερρών (24/06/2014). Αγροτικές Φυλακές Κασσάνδρας (25/06/2014). 3 Σύνθεση, απόδοση και διασκευή κειμένου, ανέλαβα η ίδια. 3

7 παραστάσεις ακολούθησε συζήτηση, (Theatre Talks 4 ) όπου τόσο τα μέλη όσο και το προσωπικό του φορέα, κατέθεσαν απόψεις και συναισθήματα σχετικά με αυτό που παρακολούθησαν. Γ: ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ Το θέατρο, τόσο από την πλευρά του θεατή, όσο και από την πλευρά των δημιουργών (ηθοποιοί, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι κλπ) είναι πάνω και πέρα από όλα μια βιωμένη εμπειρία. Ο πρωταρχικός στόχος της εργασίας αυτής είναι αφενός η παρουσίαση, με αναλυτική περιγραφή και σχολιασμό, της συγκεκριμένης παρέμβασης και αφετέρου η αξιολόγηση της παρέμβασης μέσω της διερεύνησης της εμπειρίας όλων των εμπλεκομένων (των μελών της ομάδας στα Διαβατά, των κρατουμένων θεατών στα άλλα τρία σωφρονιστικά καταστήματα και του προσωπικού). Σε δεύτερο επίπεδο, η εργασία στοχεύει στο να εξετάσει, αν και με ποιο τρόπο μπορεί το θέατρο να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι στην Ελλάδα και συγκεκριμένα οι έγκλειστοι εξαρτημένοι με παραβατική συμπεριφορά, που παρακολουθούν το πρόγραμμα απεξάρτησης ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα της εργασίας αφορά τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να συμβάλει το θέατρο στη συναισθηματική έκφραση, στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας και στην προαγωγή της ομαδικότητας. Δ: ΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1) Φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης: Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στα Διαβατά συμμετείχαν συνολικά 13 άντρες ηλικίας 23 έως 57 ετών. Στο σύνολό τους τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν στο τρίτο στάδιο του προγράμματος ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ (θεραπεία) 5. 2) Σωφρονιστικά καταστήματα Γρεβενών, Νιγρίτας Σερρών και Κασσάνδρας: Οι κρατούμενοι στα παραπάνω καταστήματα που παρακολούθησαν την παράσταση ήταν όλοι άνδρες, ενταγμένοι στο πρόγραμμα απεξάρτησης σε επίπεδο συμβουλευτικής. Η παρέμβαση σε αυτές τις φυλακές περιορίστηκε στην παρακολούθηση της παράστασης και στην ενεργό συμμετοχή των μελών στη συζήτηση που ακολούθησε. 4 Σχετικά με το «Theatre Talks» υπάρχει αναφορά παρακάτω 5 Η εκπαίδευση των μελών σχετικά με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου, αφορούσε στην ομάδα των Διαβατών και μόνο. Με τις άλλες ομάδες (Γρεβενα, Σέρρες, Κασσάνδρα) δεν υπήρξε περιοδική επαφή ή εκπαιδευτική διαδικασία. Το υλικό που κατατίθεται σχετικά με τις ομάδες αυτές αφορά στις παραστάσεις που παρακολούθησαν και τις αντιδράσεις σχόλια που κατέθεσαν μετά τις παραστάσεις. 4

8 Ε: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Ο ερευνητικός σχεδιασμός εμπίπτει στην λεγόμενη «Μελέτη περίπτωσης» (Case Study). Κατά συνέπεια η ανάλυση δεδομένων αφορά στη συγκεκριμένη ομάδα στην οποία και πραγματοποιήθηκε η παρέμβαση, η οποία καταγράφεται και μελετάται σε βάθος.«η μελέτη περίπτωσης θεωρείται ένα αξιόπιστο εργαλείο αξιολόγησης καθόσον αποτελεί μια ερευνητική στρατηγική που επικεντρώνεται σε έναν και μόνο οργανισμό, ίδρυμα, κοινότητα, άτομο, ή ομάδα και αναζητά μία επεξήγηση, ένα συμπέρασμα που να προκύπτει με συστηματικό τρόπο, ενώ παράλληλα παρέχει μία λεπτομερή εικόνα της πραγματικής κατάστασης, όπως συμβαίνει στο πείραμα. Η μελέτη περίπτωσης ενισχύει τη θεωρία ότι στην έρευνα δράση και στην έρευνα-αξιολόγηση, δίνεται σημασία στην κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτή η διερεύνηση της φαινομενολογικής πλευράς του ατόμου, εκτός της θετικιστικής μελέτης που βρίσκεται ήδη στη διαδικασία της έρευνας πεδίου διαδραματίζοντας ένα σημαντικό ρόλο, τονίζει την ταυτότητα στη μελέτη περίπτωσης ως εργαλείο αξιολόγησης κοινωνικών προγραμμάτων, υπηρεσιών, ατόμων, κ.α. 6» Το ερευνητικό υλικό συλλέχθηκε κατά τη διάρκεια της παρέμβασης κυρίως με τη συστηματική καταγραφή σημειώσεων στο πλαίσιο συμμετοχικής παρατήρησης. Ως ερευνητικό εργαλείο αξιοποιήθηκε επίσης η μετά- παραστατική ποιοτική μέθοδος «Theatre talks» 7. Στο ερευνητικό υλικό προστέθηκαν τέλος, ερωτηματολόγια, τα οποία συμπλήρωσαν μέλη του προσωπικού και των εθελοντών του φορέα. Το ερευνητικό υλικό περιλαμβάνει συγκεκριμένα: 1) Όσο αφορά την παρουσίαση της παρέμβασης α) Το προσωπικό ημερολόγιο της ερευνήτριας με περιγραφές, σχόλια και παρατηρήσεις που αφορούν τα μαθήματα και τις παραστάσεις. β) Τα κείμενα που συνέταξαν τα μέλη της ομάδας στα Διαβατά και τα γράμματα τα οποία συνέταξαν (γράμματα που έγραψαν με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών τον Ιούλιο του 2014), υλικό που αποτέλεσε μέρος του θεατρικού κειμένου στο οποίο βασίστηκαν οι παραστάσεις που δόθηκαν στις φυλακές. 2) Όσο αφορά την αξιολόγηση της παρέμβασης α) Τα σχόλια των μελών που αφορούν στα μαθήματα και στις παραστάσεις, με βάση τις σημειώσεις της ερευνήτριας. β) Τα σχόλια του προσωπικού που αφορούν τα μαθήματα και τις παραστάσεις, με βάση τις σημειώσεις της ερευνήτριας. 6 Βλέπε σχετικά Ρήγα Αναστασία Βαλεντίνη (επιμ.), Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2001, σ Ποιοτική ερευνητική μέθοδος, που εφαρμόζεται μετά από παραστάσεις. Είναι ευρέως διαδεδομένη και λειτουργεί με ανάλογο τρόπο όπως αυτός με τα ερωτηματολόγια. Έχει άξονα τη συλλογή εντυπώσεων και κριτικών που συσχετίζονται έπειτα με δεδομένα όπως η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο κ.α. Βλ σχετικά Christopher B Balme Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές, μτφ Ρωμανός Κοκκινάκης, Βίκυ Λιακοπούλου, Αθήνα, Πλέθρον, 2012, σ 63. 5

9 γ) Παρατηρήσεις σχόλια του προσωπικού και των εθελοντών του φορέα με άξονα Ερωτηματολόγια τα οποία συμπλήρωσαν. Ζ: ΔΟΜΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η παρούσα εργασία έχει τις βάσεις της σε δύο στοιχεία. Το θέατρο και τη θεραπεία (με την ευρεία έννοια του όρου). Το πρώτο και το δεύτερο κεφάλαιο στοχεύουν στον συσχετισμό αυτών των δύο στοιχείων και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάχθηκε η παρέμβαση. Το κεφάλαιο 3 εστιάζει στις αρχές του εφαρμοσμένου θεάτρου γενικά και στις επιλογές που όρισαν τη διαδρομή που ακολούθησα ως εκπαιδεύτρια με τη συγκεκριμένη ομάδα. Τα κεφάλαια 4 και 5 αφορούν στη σύσταση των μελών της θεατρικής ομάδας, στην αναλυτική καταγραφή των συναντήσεών μας (σελίδες ημερολογίου), στο δραματουργικό υλικό που γεννήθηκε μέσα από αυτές, αλλά και στις παραστάσεις που δόθηκαν. Στο κεφάλαιο 6 κατατίθενται τα ερωτηματολόγια (ένα πολύ σημαντικό δεδομένο) που αντανακλούν τις αντιδράσεις μετά από τη συγκεκριμένη παρέμβαση στο σύνολό της, από μέρους του προσωπικού και των εθελοντών του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Ακολουθούν στο κεφάλαιο 7 γενικά συμπεράσματα και μία αποτίμηση της παρέμβασης, όπως και κάποιες «προτάσεις» για παρόμοιες μελλοντικές παρεμβάσεις. Τέλος κατατίθεται βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε στο κείμενο, αλλά και ειδική προτεινόμενη βιβλιογραφία σχετική με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου γενικότερα (βιβλιογραφία στην οποία δεν υπάρχουν παραπομπές, ωστόσο αποτελεί ερευνητική μελέτη χρόνων εκ μέρους της εκπαιδεύτριας που αντανακλάται στις επιλογές των ασκήσεων και τεχνικών που χρησιμοποιήθηκαν στο σύνολος της παρέμβασης). Στην επιπλέον βιβλιογραφία κατατίθενται επίσης επιπλέον άρθρα, διατριβές και βιβλία σχετικά με τη θεραπεία και το Εφαρμοσμένο Θέατρο. 6

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: «ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ» Α: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ Το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ είναι κομμάτι ενός ευρύτερου φορέα στην Ελλάδα, του ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων). Το ΚΕΘΕΑ ιδρύθηκε επίσημα τον Αύγουστο του 1987 και άνοιξε το δρόμο για την ίδρυση των θεραπευτικών κοινοτήτων στην Ελλάδα γενικότερα. Τις βάσεις για την ίδρυση του ΚΕΘΕΑ έθεσε η θεραπευτική κοινότητα Ιθάκη (το πρώτο πολυφασικό πρόγραμμα απεξάρτησης που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα) και «υπηρέτησε» τις αρχές μίας «ολιστικής» θεραπείας, μίας θεραπείας δηλαδή που δεν εξαντλείται στην αντιμετώπιση του συμπτώματος, αλλά αντιμετωπίζεται ως αλλαγή των νοσογόνων αξιών, στάσεων και τρόπων ζωής 8. Τα προγράμματα απεξάρτησης σήμερα, χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες. Στα προγράμματα που βασίζονται σε θεραπεία στηριγμένη στη χρήση χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών, και στα λεγόμενα «στεγνά προγράμματα», που βασίζονται σε θεραπεία στηριγμένη στη χρήση ψυχοκοινωνικών - θεραπευτικών τεχνικών 9. «Θεραπεία των εξαρτημένων σημαίνει προσωπική αλλαγή. Αληθινή και μόνιμη αλλαγή δεν μπορεί να υπάρξει στο απάνθρωπο κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο διαμορφώθηκε για να υπηρετεί την οικονομική ανάπτυξη και όχι τις συναισθηματικές και ηθικές ανθρώπινες ανάγκες. Αυτό το περιβάλλον όχι μόνο δεν ενισχύει τη διαδικασία της ανάρρωσης, αλλά είναι αυτό το οποίο προκαλεί την αρρώστια. 10» Β: ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΟΜΟΙΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ανήκει στα «στεγνά προγράμματα» και η βασική του διαφοροποίηση από άλλα προγράμματα απεξάρτησης, είναι ότι δραστηριοποιείται στο χώρο των φυλακών. «Το Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων ουσιών ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιανουάριο του 2000 και στοχεύει στην ενδυνάμωση και συμπαράστασή τους μέσα από την παροχή συγκεκριμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών. Το Συμβουλευτικό πρόγραμμα Υποστήριξης Φυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων ουσιών χωρίζεται σε τρία στάδια Στο πρώτο στάδιο (ή πρώτη φάση) γίνεται γνωριμία και ενημέρωση των συμμετεχόντων. Στη δεύτερη φάση οι συμμετέχοντες αναλύουν τα προβλήματά τους. Στην Τρίτη φάση οι συζητήσεις και οι αναλύσεις προσωπικών βιωμάτων και προβλημάτων είναι πιο σύνθετες και η ψυχοκοινωνική στήριξη πιο ολοκληρωμένη Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, Φοίβος Ζαφειρίδης, Κέδρος, Αθήνα, 2009, σ 8. 9 Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», Επιστημονικώς Υπεύθυνη Πιτσελά Αγγελική, Ερευνήτριες. Αγκαθίδου Βασιλική, Ρωμανίδου Νάντια, Στατιστική Επεξεργασία. Μπαλτζής Αλέξης, Αριστοτέλειο 7

11 Γ: ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΦΟΡΕΑ Το Δεκέμβριο του 2013 ένα πρώην μέλος του ΚΕΘΕΑ με κάλεσε στη μονάδα προκειμένου να με συστήσει σε μέλη του προσωπικού του φορέα και να μεσολαβήσει προκειμένου να κάνω θέατρο εθελοντικά εκεί. Εγώ τότε είχα κάνει ανοιχτό κάλεσμα για συμμετοχή ένταξη στη θεατρική ομάδα της οποίας είμαι ιδρυτικό μέλος (Moment Drama). Το μέλος του ΚΕΘΕΑ που άκουσε το κάλεσμα αυτό, γνώριζε πως τα μέλη που δεν έχουν αποφοιτήσει από το πρόγραμμα, δεν έχουν τη δυνατότητα να βγουν «έξω» και να ενταχθούν σε οποιαδήποτε θεατρική ομάδα. Ωστόσο θεώρησε πολύ ενδιαφέρουσα την πρόταση της ομάδας μας και μου πρότεινε, αφού δεν μπορούν αυτοί να μπουν στην ομάδα μου, να μπω εγώ στη δική τους και να κάνω θέατρο στο χώρο τους. Είχα συνεργαστεί (με την ομάδα μου) στο παρελθόν με ανθρώπους που βρίσκονταν σε στάδιο απεξάρτησης. Και για πολύ καιρό μελέτησα (όσο μπορούσα) αλλά κυρίως βίωσα, τη θεραπευτική δύναμη του θεάτρου γενικότερα, στην απεξάρτηση ειδικότερα. Δέχτηκα την πρόταση. Αμέσως μετά τις δύο πρώτες συναντήσεις όμως με το προσωπικό, μου πρότειναν τελικά να μπω στις φυλακές και να ενταχθώ στα εκπαιδευτικά προγράμματα (εθελοντικά) του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Δέχτηκα με μεγάλη χαρά, ωστόσο μεσολάβησαν τρείς μήνες προκειμένου να γίνει εφαρμογή αυτής της «πρότασης» για λόγους τυπικούς (γραφειοκρατία). Εν τω μεταξύ τον Ιούνιο του 2014 επρόκειτο να εγκαινιαστεί ένα νέο κτίριο στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης. Επρόκειτο για την πρώτη στην Ελλάδα μονάδα απεξάρτησης μέσα σε σωφρονιστικό κατάστημα που θα λειτουργούσε στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων. Ένα πρωτόγνωρο εγχείρημα για την Ελλάδα, που στην Ευρώπη εφαρμόστηκε μόνο στη Μεγάλη Βρετανία. Μετά το Πάσχα λοιπόν (τον Απρίλιο του 2014) με ειδοποίησαν πως «μπαίνω» στις φυλακές. Επίσης με ενημέρωσαν για τα επερχόμενα εγκαίνια (που τότε θα γίνονταν μόλις τρείς εβδομάδες μετά 12 ) και πως ο στόχος τους ήταν να ετοιμάσω κάτι για να παρουσιάσουν τα μέλη των κρατουμένων σε αυτά. Ήταν τρομερά πιεστικό και αντιπαιδαγωγικό (αν σκεφτώ ως θεατροπαιδαγωγός) το γεγονός πως κλήθηκα να παραβιάσω εξ αρχής βασικές αρχές της παιδαγωγικής του θεάτρου και όχι μόνο. Αρχές όπως το να υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος γνωριμίας με τα μέλη, αποδοχής, χτισίματος εμπιστοσύνης, εκπαιδευτικής διαδρομής κ.ά. προτού καταλήξουμε σε οποιαδήποτε παρουσίαση. Για λόγους δεοντολογίας λοιπόν της παιδαγωγικής του θεάτρου, προσωπικά είχα απόλυτη ένσταση σε αυτό το ζητούμενο. Κατανοούσα βέβαια πως το προσωπικό προσπαθούσε και αποσκοπούσε στο να «συμμετέχουν» τα μέλη των κρατουμένων, σε μία πολύ σημαντική στιγμή της διαδρομής τους (όπως τα εγκαίνια της συγκεκριμένης πτέρυγας). Να δώσουν στα μέλη τη χαρά πως εκπληρώνουν ένα στόχο. Αυτό το καταλάβαινα. Ήταν η πρόθεση. Αυτό όμως δεν αναιρούσε την Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Νομικής Τομέας Ποινικών Και Εγκληματολογικών Επιστημών, Θεσσαλονίκη Τα εγκαίνια αναβλήθηκαν εκ των υστέρων και έως σήμερα δεν έγιναν. Τότε όμως, το χρονικό πλάνο ήταν τριών εβδομάδων. 8

12 ύπαρξη μιας απαραίτητης διαδρομής, για την οποία «αντικειμενικά» τρείς εβδομάδες ήταν ελάχιστες. Αποφάσισα να ενημερώσω το προσωπικό γι αυτή μου την ένσταση στην πορεία. Αφού πρώτα διανύσαμε κομμάτι της διαδρομής. Γιατί τότε ήταν έτοιμοι να αποκωδικοποιήσουν τον προβληματισμό μου και οι ίδιοι. Ο αρχικός αυτός στόχος για τα εγκαίνια όντως αναιρέθηκε αργότερα. Σε αυτό συνέβαλαν (πέρα από την αρχική προσωπική μου ένσταση) δύο παράγοντες. Η αναβολή των εγκαινίων, (κάτι για το οποίο ενημερωθήκαμε από κοινού με τα μέλη μετά από ένα διάστημα) αλλά κυρίως η ίδια η φοβία των μελών απέναντι στην «έκθεση», οπότε επιβεβαιώθηκαν οι λόγοι για τους οποίους είχα αρχικά ένσταση. Η ανασφάλειά τους για την αποτελεσματικότητά τους σκηνικά, η μη εξοικείωση με το ίδιο το γνωστικό αντικείμενο Τα μέλη από την αρχή μου έδειξαν απόλυτη εμπιστοσύνη. Ως ομάδα επίσης, λειτουργούσαν ήδη μεγάλο διάστημα προτού ξεκινήσουν οι συναντήσεις μας. Επιπλέον η ενασχόληση με το θέατρο (πέραν της οποιασδήποτε πιθανής παρουσίασης) τους άρεσε και το απολάμβαναν πολύ. Το ζήτημα της έκθεσης όμως, της εξοικείωσης, της υγιούς διαδρομής που απαιτεί χρόνο για να συμβούν κάποια πράγματα, αυτά υπήρχαν. Δεν μπορούσαν να καλυφθούν χωρίς το απαραίτητο χρονικό διάστημα. Σε δεύτερη φάση, ως στόχος τέθηκε τελικά, η ίδια η εκπαιδευτική θεατρική διαδρομή. Ανεξάρτητη από το βάρος των εγκαινίων. Αυτή ήταν τελικά και η πιο παραγωγική φάση στην ομάδα θεάτρου γενικότερα. Σε αυτή τη φάση γεννήθηκε σχεδόν όλο το δραματουργικό υλικό των μελών. Η ζύμωση τους με το θέατρο, οι ώρες δημιουργικής απασχόλησης που περάσαμε μαζί Τα γέλια, κάτι πολύ σπάνιο και λυτρωτικό στην καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων. Παρουσιάστηκε ωστόσο ευκαιρία για να παρουσιάσουν κάτι, και αυτό ήταν οι εκδηλώσεις που οργάνωσε τον Ιούλιο του 2014 ο φορέας, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών. Με το ίδιο σκεπτικό του να συμμετέχουν ενεργά τα μέλη στις εκδηλώσεις, (έστω μέσα από τη φυλακή) το προσωπικό του φορέα τους πρότεινε να γράψουν κάποια γράμματα. Γράμματα που θα ήταν η δική τους φωνή εκείνες τις μέρες, παρούσα στις εκδηλώσεις, να δίνει ένα μήνυμα από μέσα, έξω στην κοινωνία. Να αρθρώνει το λόγο της έξω από τα κάγκελα. Το θεώρησα πολύ συγκινητικό και έκανα αντιπρόταση τα γράμματα αυτά να μου τα δώσουν, να τα ενώσω με άλλα θεατρικά κείμενα και να τους τα παρουσιάσω από «σκηνής». Έτσι θα ήταν σαν να κάναμε κάτι όλοι μαζί. Συν-δημιουργία. Σαν να έχουμε από κοινού εκπληρώσει ένα στόχο. Επιπλέον θα βίωναν και οι ίδιοι τη χαρά του να είναι παρόντες σε μια εκδήλωση, ειδικά δοσμένη γι αυτούς. Όχι πλέον από μακριά, αλλά εκεί. Μία βιωμένη εμπειρία, χωρίς όμως την πίεση της από σκηνής έκθεσης (για την οποία οι ίδιοι έλεγαν πως δεν ήταν ακόμα έτοιμοι, τουλάχιστον οι περισσότεροι από αυτούς). Σε αυτή τη φάση γεννήθηκαν οι παραστάσεις. Τα γράμματα των μελών ήταν πολύ ουσιαστικά. Οι παραστάσεις ήταν μία πολύ σημαντική εμπειρία για όλους μας, και αυτό αντανακλάται τόσο στις ημερολογιακές σημειώσεις, όσο και στα ερωτηματολόγια. Αργότερα, και αφού πλέον η ίδια η δυναμική της ομάδας έδειξε πως ήρθε η στιγμή για να τεθεί ένας στόχος πιο συγκεκριμένος, με υλικό που θα δείχναμε από 9

13 «σκηνής» σε ό,τι συνθήκες είχαμε διαθέσιμες, ξεκινήσαμε να συζητάμε για κείμενα. Η ομάδα όμως διαλύθηκε απότομα, για λόγους που αναφέρονται πιο συγκεκριμένα σε επόμενο κεφάλαιο. Στην όλη διαδρομή της η ομάδα λοιπόν, δεν είχε σταθερό στόχο. Αλλά ένα στόχο που κάθε φορά άλλαζε με άξονα τις εκάστοτε υπάρχουσες συνθήκες και τις αντιδράσεις των ανθρώπων μέσα σε αυτές. Κάτι που θεωρώ υγιές και γόνιμο, ωστόσο αυτό ήταν και πηγή δυσκολιών. Οι δυσκολίες όμως μας βοηθούν να γίνουμε από κοινού «καλύτεροι». Και αυτό μου το επιβεβαίωσαν τα μέλη και όλοι όσοι συνέβαλαν με τον τρόπο τους σε αυτή την παρέμβαση με πολλούς μα πολλούς τρόπους. 10

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΕΧΝΗ, ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ Α: ΈΓΚΛΕΙΣΤΟΙ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΙ ΜΕ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Κάθε τοξικομανής είναι μία ιδιαίτερη, μία μοναδική περίπτωση. Η ομάδα των τοξικομανών είναι ευρεία, κλινικά ετερογενής και απαρτίζεται από άτομα των οποίων ο λόγος, οι μηχανισμοί άμυνας, τα συμπτώματα και οι πράξεις διαφέρουν ουσιαστικά 13. Αυτό που χαρακτηρίζει ωστόσο όλους ανεξαιρέτως τους εξαρτημένους, πέρα από τη μοναδικότητά τους, είναι ότι μεγάλωσαν, κατά το πλείστον, σε ανασφαλές οικογενειακό περιβάλλον. Εκπαιδεύτηκαν από πολύ νωρίς να μην ανοίγονται και να μην εκδηλώνουν τα πραγματικά τους συναισθήματα 14. Τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν την ψυχοσύνθεση των εξαρτημένων ανθρώπων, είναι η μοναξιά, η έλλειψη αυτοεκτίμησης, η έλλειψη νοήματος στη ζωή γενικότερα Κατά τον Peele (1985), οι χρήστες ναρκωτικών είναι άτομα που δεν βρίσκουν μεγάλη ικανοποίηση στις συνθήκες της ζωής τους, τις οποίες επιδιώκουν να υπερβούν καταφεύγοντας σε αλλοιώσεις της αντίληψης μέσω των ουσιών. Συχνά το επιθυμητό μέσω της χρήσης χημικών ναρκωτικών είναι η άμεση «κατάκτηση» ικανοτήτων, (όπως η γνώση του εσωτερικού περιεχομένου, η ικανότητα αυτόέκφρασης, η αναζήτηση νοήματος, η συλλογικότητα) χωρίς να χρειαστεί να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για κάτι τέτοιο 15. «Στην Ελλάδα έως το 1954 ο χρήστης ναρκωτικών αντιμετωπιζόταν από την πολιτεία ως άνθρωπος του υποκόσμου, ύποπτος για την τέλεση διάφορων εγκληματικών πράξεων και επικίνδυνος για το κοινωνικό σύνολο. Για πρώτη φορά με το Νομοθετικό διάταγμα 3084/1954 εκφράστηκε έμμεσα η αντίληψη ότι ο τοξικομανής χρήστης είναι ασθενής και όχι κοινός εγκληματίας και θεσπίστηκε αντί ποινής ο εγκλεισμός του προς θεραπεία σε Ειδικό Κρατικό Κατάστημα. Ωστόσο, τέτοια Ειδικά Κρατικά Καταστήματα, δεν υπάρχουν»16. Έτσι συχνά οι εξαρτημένοι οδηγούνται στον εγκλεισμό, ως «επικίνδυνοι» με «παραβατική συμπεριφορά». Σε ένα άκρως τιμωρητικό περιβάλλον που απέχει πολύ από το «σωφρονισμό» και τη «θεραπεία» γενικότερα. «Το περιεχόμενο του όρου παραβατικότητα θα μπορούσε να συνδεθεί με τις έννοιες της επιθετικότητας και της βίας αλλά και με την έννοια της επικινδυνότητας Η παραβατικότητα είναι μία μορφή κοινωνικής παρέκκλισης η οποία υπερβαίνει τα όρια των κοινωνικά παραδεκτών πράξεων και εκτείνεται εντός των ορίων της παραβίασης των κοινωνικών κανόνων. Η πολιτεία και η κοινωνία τις περισσότερες φορές δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για την εξωστρεφή 13 Βλέπε σχετικά Μάτσα Κατερίνα Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, Άγρα, Αθήνα 2008, σ Εξαρτήσεις Και Κοινωνία. Τμ. 1, Θεραπευτικές Κοινότητες Ομάδες αυτοβοήθειας, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές ο.π. σ Βλέπε σχετικά Βέττας Χρήστος, «Φυλακή & Έγκλειστοι Εξαρτημένοι Από Ναρκωτικές Ουσίες Η Περίπτωση Μονάδας Συμβουλευτικής Κρατουμένων» Διδακτορική Διατριβή, Middlesex University, Απρίλιος 2006, σ

15 επικινδυνότητα που εκφράζει ο παραβατικός, αδιαφορώντας για τη ζωή και τις προοπτικές τους» 17. Β: ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ. Στα προβλήματα και δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν οι έγκλειστοι εξαρτημένοι που βρίσκονται σε πρόγραμμα απεξάρτησης εντός των φυλακών, έρχεται να προστεθεί το νοσηρό περιβάλλον που επικρατεί μέσα σε αυτές. Η ανία, με βάση έρευνα 18 που διεξήχθη σε έγκλειστους που παρακολούθησαν το πρόγραμμα στα Διαβατά, είναι το πρώτο από τα προβλήματα αυτά. Ειρωνεία αποτελεί το γεγονός, πως ο σωφρονιστικός κώδικάς προβλέπει ξεκάθαρα την ύπαρξη διάφορων χώρων και δραστηριοτήτων για τους κρατούμενους. Ωστόσο αυτό καταστρατηγείται και η μόνη «ψυχαγωγία» των κρατουμένων καταλήγει να είναι η τηλεόραση 19. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως (με βάση την έρευνα) οι λόγοι για τους οποίους οι κρατούμενοι αποφασίζουν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα, είναι μετά την επιθυμία για απεξάρτηση, η αποφυγή της ρουτίνας και η αναζήτηση αδιεξόδου από την καθημερινότητα της φυλακής 20. Ή μαρτυρία ενός κρατούμενου που συμμετείχε στην έρευνα αναφέρει μεταξύ άλλων: «Δεν έχεις με κάτι να ασχοληθείς. Να περάσεις την ώρα σου. Δηλαδή ένα χώρο ψυχαγωγίας, με κατάλαβες; Είναι η κατάσταση ζωώδης. Ξυπνάς το πρωί, κάνεις βόλτες στο διάδρομο, το μεσημέρι θα σε βάλουν μέσα για φαγητό, το απόγευμα θα βγεις έξω 2-3 ώρες, το βράδυ 7 η ώρα θα σε κλείσουνε και έστω αυτές τις 3-4 ώρες που είσαι έξω δεν έχει κάπου να ψυχαγωγηθείς, μια αίθουσα να καθίσεις διαφορετικά, κάτι δηλαδή να περάσεις την ώρα σου, είναι όλα κονσέρβα. 21» Δυστυχώς στις φυλακές γίνεται έντονα η διακίνηση και η χρήση ναρκωτικών ουσιών. «Στατιστικά, υπάρχουν περιπτώσεις που ο τοξικομανής φτάνει να λαμβάνει τέτοια ποσότητα, που σε ένα φυσιολογικό άτομο θα επέφερε ακαριαίο θάνατο» 22.Αυτό συσχετίζεται άμεσα με το πρόβλημα της ανίας. Με την άμεση αναγκαιότητα ύπαρξης δημιουργικών δραστηριοτήτων (όπως η ενασχόληση με το θέατρο, και όχι μόνο) μέσα στη φυλακή. «Η ανία μπορεί να οδηγήσει σε ηθικές 17 Βλέπε σχετικά Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές, ο.π. σ Η έρευνα αφορά στην εξωτερική αξιολόγηση του προγράμματος ΕΙΔΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. Υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού προγράμματος, «Καταπολέμηση του Κοινωνικού Αποκλεισμού, από την αγορά εργασίας», Υποπρόγραμμα 5, Μέτρο 4, από το Θεραπευτικό Πρόγραμμα Ιθάκη, του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (στη συνέχεια ΚΕ.Θ.Ε.Α) κατά το χρονικό διάστημα από 20/05/2000 έως 31/12/2001. Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», οπ, σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Φυλακή & Έγκλειστοι Εξαρτημένοι Από Ναρκωτικές Ουσίες Η Περίπτωση Μονάδας Συμβουλευτικής Κρατουμένων» ο.π. σ

16 παρεκτροπές και σε άλλες ανεπιθύμητες συμπεριφορές, όπως για παράδειγμα η χρήση ναρκωτικών, απόπειρες απόδρασης ή καταπίεση των ασθενέστερων κρατουμένων. 23». Ο τρόπος διαφυγής από την πραγματικότητα με τη χρήση ναρκωτικών ουσιών, δεν έχει κανένα αντισταθμιστικό παράγοντα μέσα στη φυλακή. Σε συνδυασμό με την έντονη διακίνηση που συμβαίνει στον περιβάλλοντα χώρο, η λύση διαφυγής στις ουσίες καθίσταται πολύ «εύκολη. «Δεν υπάρχει ασχολία, κάτι να ασχοληθεί ο κρατούμενος όλη μέρα, κι αναγκαστικά είναι το ναρκωτικό που τον σταματάει (δηλαδή η χρήση ναρκωτικών είναι που τους βοηθάει να ξεφύγουν από την ανία και τη μονοτονία). 24» Με βάση την έρευνα, η ακολουθία προβλημάτων (με άξονα το βαθμό δυσκολίας αντιμετώπισης αυτών) που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι είναι η εξής 25 : Μονοτονία (ανία) Συνωστισμός Προσωπικά προβλήματα Συνθήκες Υγιεινής Υγειονομική περίθαλψη Διατροφή Έλλειψη χρημάτων Χρήση ναρκωτικών Προβλήματα με το σωφρονιστικό προσωπικό Κατάσταση υγείας Επικοινωνία με τον έξω κόσμο Προβλήματα ρατσισμού και διακρίσεων Προβλήματα με συγκρατούμενους Άλλο. Γ: ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ. Η χρήση του θεάτρου για θεραπευτικούς σκοπούς δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα. Ιατρικές πραγματείες καταδεικνύουν τη θεραπευτική χρήση για παράδειγμα του «παιχνιδιού ρόλων» σε ανθρώπους με διανοητικές διαταραχές. Κείμενα δε των νεότερων χρόνων «προτείνουν» τις θεραπευτικές ιδιότητες της παράστασης γενικότερα. Η διαλεκτική σχέση μεταξύ θεάτρου και θεραπείας διήνυσε πολλούς και διαφορετικούς δρόμους με το πέρασμα του χρόνου Βλέπε ενδεικτικά Sarodnick W (1981). Jugendvollzug. Anspruch und Wirklichkeit, και ιδίως Μαρτυρία ενός ακόμα κρατούμενου που συμμετείχε στην έρευνα. 25 Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές, ο.π. σ

17 Σήμερα, πολλά προγράμματα απεξάρτησης θέτουν την τέχνη του Θεάτρου (μεταξύ άλλων μορφών τέχνης) στην υπηρεσία της θεραπείας. Όχι ως μία «πολυτέλεια», ένα επιπλέον δευτερεύον εργαλείο, αλλά ως ένα βασικό συστατικό, ένα αναγκαίο θεραπευτικό εργαλείο που καθορίζει και απαντά στη θεραπευτική διαδρομή στο σύνολό της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού, αποτελεί στην Ελλάδα η μονάδα Απεξάρτησης των «18 Άνω 27». Θεμελιακή αρχή της λειτουργίας του προγράμματος «είναι η ενεργητική συμμετοχή των θεραπευομένων, ως πρωταγωνιστών, σε όλα όσα διαδραματίζονται, μέσα από την αλληλεπίδρασή τους, άμεση και έμμεση, με το κοινωνικό σύνολο. Από αυτήν την άποψη το 18 ΑΝΩ θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένας μεταβατικός χώρος, με την έννοια που δίνει ο Winnicott, ένας χώρος κουλτούρας και δημιουργικότητας. Το χώρο αυτό τον ανακαλύπτουν αλλά και τον δημιουργούν διαρκώς οι θεραπευόμενοι. Τον ανακαλύπτουν ως δυνατότητα, ως ανατροπή, ως ρήξη, ως άνοιγμα στο νέο και στο απρόβλεπτο και τον δημιουργούν ως μετάβαση στον καινούριο τρόπο ζωής του καινούριου εαυτού τους. Έτσι το θεραπευτικό πρόγραμμα του 18 ΑΝΩ γίνεται παραγωγή μίας νέας κουλτούρας, που βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με την κυρίαρχη. Σε αυτό συμβάλλει καταλυτικά η Τέχνη μέσα στο πλαίσιο, η Τέχνη θεραπεία» 28. «Ο πλούτος της Τέχνης-Θεραπείας βρίσκεται στο ότι επιτρέπει ταυτόχρονα μια συνειδητοποίηση εαυτού, άκρως ακριβή με τη διαμεσολάβηση του εκφραστικού μέσου, έπειτα μια «θεραπευτική αναδόμηση χάρη στη δομική εξουσία των εσωτερικών νόμων κάθε τέχνης» Η Μονάδα Απεξάρτησης ΨΝΑ-18 ΑΝΩ ξεκίνησε από μία κλινική Αλκοολικών και Τοξικομανών μέσα στο Δημόσιο Ψυχιατρείο, το γνωστό Περίπτερο 18 ΑΝΩ. Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του δεν αναγνωριζόταν από τις Αρχές, παρά τον δημόσιο χαρακτήρα του. Βλέπε σχετικά, Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ Α: ΟΡΙΣΜΟΣ Όπως ήδη αναφέρθηκε στην εισαγωγή, ο όρος Εφαρμοσμένο Θέατρο είναι ευρύς και καλύπτει ποικίλες δραματικές τεχνικές. Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει ποικίλες δραματικές φόρμες που πρωταρχικά απέχουν από τις επίσημες θεατρικές «πρακτικές» - ινστιτούτα εκπαίδευσης και στοχεύουν στο να ενδυναμώσουν εμψυχώσουν πρόσωπα, κοινότητες, κοινωνίες. Η κοινή συνισταμένη όλων των μεθόδων που εφαρμόζονται στο Εφαρμοσμένο Θέατρο είναι πως αποσκοπούν στην «κοινωνική αλλαγή» 30. Το βασικό διακύβευμα του Εφαρμοσμένου Θεάτρου είναι πως η αλλαγή είναι μία «μάχη» όπως υποστήριξε και ο Μπρεχτ απέναντι σε παλιά κατεστημένα δεδομένα και στη δημιουργία νέων καλλιτεχνικών μεθόδων με στόχο την κοινωνική αλλαγή 31. Το Εφαρμοσμένο Θέατρο απευθύνεται σε ανθρώπους που (ως επί το πλείστον) δεν είχαν καμία επαφή με το θέατρο 32. Β: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Οι ρίζες του Εφαρμοσμένου Θεάτρου συσχετίζονται με την πολιτική αλλαγή και κινητοποίηση. Καθοριστική τομή στην ιστορία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου ανά τον κόσμο, αποτέλεσαν, μεταξύ άλλων 33, η συμβολή του Βραζιλιάνου Μαρξιστή ακτιβιστή εκπαιδευτικού Paulo Freire ( ) και του σκηνοθέτη θεάτρου, πολιτικού και συγγραφέα, Augusto Boal ( ) 34. Ο Paulo Freire υπήρξε μέλος του Κέντρου για τη μελέτη της ανάπτυξης και της κοινωνικής αλλαγής, καθώς και έκτακτος καθηγητής του Κέντρου Μελετών για την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ. Εισήγαγε νέες μεθόδους και πρακτικές στην εκπαίδευση και έθεσε ως πυρήνα στην εκπαιδευτική διαδικασία το μαθητή. Έθεσε την εκπαίδευση στο κέντρο ενός μοχλού για την κοινωνική αλλαγή και επανάσταση και «έσπασε» με το έργο του παγιωμένες για χρόνια εκπαιδευτικές πρακτικές. Το 1970 ο Freire εκδίδει το πιο γνωστό του βιβλίο με τίτλο «Η Αγωγή του Καταπιεζόμενου». Βιβλίο σταθμός στην ιστορία της εκπαίδευσης, της κοινωνιολογίας, του θεάτρου Οι ιδέες και το παιδαγωγικό σχήμα που εφάρμοσε ο Freire στηρίχθηκαν αρχικά στην κοινωνική πραγματικότητα των χωρών της Λατινικής Αμερικής, αλλά εφαρμόστηκαν έκτοτε ανά τον κόσμο. 30 Βλέπε σχετικά: Helen Nicholson «Applied Drama the gift of theatre» Palgrave Macmillan 2005 σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Zoe Zontou «Applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» στο: Journal of Applied Arts & Health,Volume 2 Number 3, Liverpoul Hope University, 2001, σ Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως στην ιστορία του Εφαρμοσμένου Θέατρου καθοριστική τομή αποτέλεσαν επίσης το Εκπαιδευτικό Δράμα (Drama in Education) και το Θέατρο στην Εκπαίδευση (Theatre in Education), τα οποία βασίστηκαν στα παιδαγωγικά μοντέλα της προοδευτικής εκπαίδευσης, καθώς και το Θέατρο της Κοινότητας (Community Theatre). Βλέπε σχετικά στο «Applied Drama the gift of theatre», ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ 9. 15

19 Η ζωή και το έργο του Paulo Freire επηρέασαν βαθύτατα μία άλλη προσωπικότητα, άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου, του Augusto Boal. Ο Boal εισήγαγε μία νέα θεατρική πρακτική, το Θέατρο Forum. Βασικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η ενεργητική συμμετοχή των θεατών στη σκηνική δράση. Οι θεατές αρχικά καλούνται να δουν μία σκηνή που αναπαριστούν ηθοποιοί. Η σκηνή αυτή προβάλει αρχικά μία (οποιαδήποτε) μορφή καταπίεσης. Η σκηνή επαναλαμβάνεται, και οι θεατές καλούνται να την αναδιαμορφώσουν. Στόχος του Θεάτρου Forum είναι αρχικά η αποκωδικοποίηση της όποιας καταπίεσης προβάλλεται στη σκηνή, και στη συνεχεία η άρση της καταπίεσης από τους ίδιους του θεατές (σε συνεργασία με τους ηθοποιούς). Οι θεατές γίνονται ηθοποιοί και η σκηνή συν-διαμορφώνεται με την ενεργή συμμετοχή τους. Ο Boal πίστευε πως η θεατρική γλώσσα είναι η πλέον ουσιώδης από τις ανθρώπινες γλώσσες. Ότι κάνουν οι ηθοποιοί το κάνουν μέσα από τη ζωή, παντού και πάντοτε. Οι ηθοποιοί μιλούν, κινούνται, ντύνονται, εκφράζουν ιδέες, αποκαλύπτουν πάθη, έτσι όπως ακριβώς όλοι οι άνθρωποι κάνουν στην καθημερινή ζωή Η μόνη διαφορά είναι πως οι ηθοποιοί χρησιμοποιούν με συνειδητό τρόπο τη θεατρική γλώσσα 35. Ο Boal περιέγραψε τον κόσμο με όρους του Μαρξισμού, σαν μία «πρόβα για επανάσταση» Οι τεχνικές που χρησιμοποίησε ενθαρρύνουν ηθοποιούς και μη ηθοποιούς να «μάθουν περισσότερα για τον κόσμο» 36. Γ: ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Το θέατρο Forum είναι μία από τις πολλές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στο Εφαρμοσμένο Θέατρο. Κάθε τεχνική του Εφαρμοσμένου Θεάτρου διαφέρει. Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι στοχεύουν στην «αλλαγή προς το καλύτερο» εκεί όπου εφαρμόζονται 37. Το θέατρο από όλες τις τέχνες είναι το πλέον κοινωνικό και παίζει καθοριστικό ρόλο στην διερεύνηση ιδεών αξιών και συναισθημάτων, ως ένας χώρος όπου η κοινωνία έχει τη δυνατότητα να αναδιαμορφωθεί μέσω της φαντασίας 38. Δύο βασικά εργαλεία στην υπηρεσία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου είναι το στοιχείο της «φαντασίας» και της «αφήγησης». Μια από τις βασικές παραδοχές του 20 ου αιώνα, που έχει τις ρίζες τις στο κίνημα του ρομαντισμού, είναι πως τα στοιχεία της ευαισθησίας, της αυθεντίας και της φαντασίας, είναι πανανθρώπινα χαρακτηριστικά και όχι αποκλειστικά των καλλιτεχνών 39. Η πραγματικότητα και η φαντασία (δικιά μας και των άλλων) δεν βρίσκονται σε αντίθεση, ούτε είναι απομονωμένα μεταξύ τους στοιχεία, αλλά βρίσκονται σε άμεση συνδιαλλαγή και ως εκ τούτου αποτελούν αμφότερα θεραπευτικά εργαλεία. Υλικό φανταστικό αλλά και αυτοβιογραφικό, συνθέτουν από κοινού τα εργαλεία μέσα από τα οποία οι 35 Βλέπε σχετικά Augusto Boal GAMES FOR ACTORS AND NON ACTORS TRANSLATED BY ANDRIAN JACKSON ROUTLEDGE LONDON AND NEW YORK 1992, εισαγωγή. 36 Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ

20 συμμετέχοντες στο Εφαρμοσμένο Θέατρο έχουν τη δυνατότητα να δουν τη ζωή τους και των άλλων μέσα από μία νέα οπτική γωνία και προοπτικές 40. Σε αυτή τη «νέα οπτική» έρχεται να συμβάλει καταλυτικά το στοιχείο της αφήγησης. Γι αυτό και στο Εφαρμοσμένο Θέατρο διερευνώνται η δομή και τεχνική της αφήγησης και κατά πόσο αυτά αναδομούνται και αναδιαμορφώνονται η ακόμα από-δομούνται. Το θέατρο εξάλλου είναι από τη φύση του αφηγηματική τέχνη. Η δύναμη της αφήγησης έγκειται μεταξύ άλλων στο γεγονός πως αποτελεί άρρηκτο συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο φανταστικό και το πραγματικό, στον εαυτό μας και τους άλλους, στο υποκείμενο και το αντικείμενο 41. Η «ταυτότητα» του ανθρώπου δεν είναι στατική και παγιωμένη αλλά βρίσκεται σε διαρκή αναμόρφωση και συνδιαλλαγή με τους άλλους. Αυτό συσχετίζεται άμεσα με τη λειτουργία της αφήγησης καθώς η συνδιαλλαγή αυτή συμβαίνει μέσω της γλώσσας αλλά και άλλων μη λεκτικών κωδικών όπως π.χ. η γλώσσα του σώματος κλπ. Με αυτή την έννοια η ίδια η αφήγηση δομεί και δομείται από την πραγματικότητα 42. Θα πρέπει να αναφερθεί φυσικά πώς (όπως υποστηρίζει και η Helen Nicholson), η θεωρία και πρακτική του Εφαρμοσμένου Θεάτρου βρίσκονται σε διαρκή εξέλιξη και επηρεάζονται από τις όποιες εφαρμογές του. Ως εκ τούτου το Εφαρμοσμένο Θέατρο μπορεί να αποδοθεί περισσότερο με τη λέξη «διασπορά» 43. Δ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΥΣ ΜΕ «ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ» Το Εφαρμοσμένο Θέατρο χρησιμοποιήθηκε ως θεραπευτικό εργαλείο ανά τον κόσμο στην υπηρεσία της απεξάρτησης (εντός και εκτός φυλακών). Ο θεραπευόμενος που είναι σε περίοδο απεξάρτησης, βρίσκεται στο μεταίχμιο από τον παλιό στον καινούριο του εαυτό, από την παλιά του ζωή, στο χτίσιμο μίας νέας. Μία μεταιχμιακή περίοδο όπου καλείται να δομήσει μία νέα προσωπικότητα 44. Σε αυτή τη διαδρομή το θέατρο λειτουργεί ως εναλλακτική διαφυγή έναντι της χρήσης και της πραγματικότητας μέσα στη φυλακή. Πρόκειται για μία διαδικασία που επιτρέπει τους συμμετέχοντες να νιώσουν μέρος ενός συνόλου διατηρώντας ταυτόχρονα τη μοναδικότητά τους 45. Το Εφαρμοσμένο Θέατρο δεν χαρακτηρίζεται από μία ομαλή προγραμματισμένη «στρωμένη» διαδρομή, αλλά από μία πολυπλοκότητα σε πολλά επίπεδα. Το στοιχείο της δημιουργικότητας λειτουργεί σε παράλληλη 40 Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Zoe Zontou «Applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» στο: Journal of Applied Arts & Health,Volume 2 Number 3, Liverpoul Hope University, 2001, σ Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ

21 διαδρομή με το στοιχείο της αλλαγής. Όσο τα μέλη οικειοποιούνται τη δημιουργικότητα, η τέχνη καταλήγει να είναι πιο σημαντική γι αυτούς από τη χρήση 46. Κάποιοι μελετητές θεωρούν το Εφαρμοσμένο Θέατρο στις φυλακές ως ένα στοιχείο επίδρασης που λειτουργεί σε μέλλοντα χρόνο και όχι απαραίτητα στο παρόν. Υπάρχει ωστόσο ο αντίλογος πως η δράση στις φυλακές θα πρέπει να είναι άμεση και να διέπεται από στοιχεία performance (με την έννοια που αυτή συνδέεται με την τέχνη του «τώρα»). Να στοχεύει γενικότερα στη δόμηση της προσωπικότητας- αυτοπροσδιορισμού, στην αυτοεκτίμηση, στην αυτοπεποίθηση 47. Σε κάθε περίπτωση, το Εφαρμοσμένο Θέατρο αποτελεί αδιαμφισβήτητα μία έξοδο διαφυγή έναντι της χρήσης και της πραγματικότητας μέσα στη φυλακή. Ο ψυχολόγος Mihaliy Csikszentmihalyi και ο θεωρητικός - πρακτικός του ΕΘ James Thomson (2006, 2009) υποστηρίζουν πως η διαδικασία διαφυγής δεν θα έπρεπε να προσεγγίζεται ως μία αποφυγή από τον πόνο τη μονοτονία, τη δυσάρεστη πραγματικότητα, αλλά ως μία ενατένιση προσφυγή στην ευχαρίστηση, την ευτυχία, τη δημιουργικότητα, με τελικό στόχο σκοπό την ανεύρεση νοήματος στη ζωή γενικά. Στην όλη διαδρομή είναι πολύ σημαντικό το θετικό στοιχείο, ως αντίστιξη στον πόνο και τα αρνητικά συναισθήματα και μνήμες 48. Πολύ σημαντικό δεδομένο σε οποιαδήποτε δράση λαμβάνει χώρα μέσα στις φυλακές, σε εξαρτημένους και μη, είναι η περίοδος γνωριμίας και χτισίματος εμπιστοσύνης ανάμεσα στον «εκπαιδευτή» και τα μέλη. Υπάρχει εύλογα μεγάλη αντίσταση από τα μέλη στο να συμμετέχουν σε παρόμοιες δράσεις. Αντίσταση που ως επί το πλείστον οφείλεται (όσων αφορά στο θέατρο συγκεκριμένα) στο φόβο της «έκθεσης» και στην άγνοια των μελών σχετικά με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου. Ο Antony Jackson αναφερόμενος σε δράσεις που εφάρμοσε το Geese Theatre μέσα σε φυλακές, υποστηρίζει ότι μπορεί να χρειαστούν τέσσερεις, πέντε, ακόμα και έξι συναντήσεις προκειμένου να οικοδομηθεί το κλίμα εμπιστοσύνης 49. Η Ζωή Ζώντου αναφερόμενη στη συνεργασία της με τον οργανισμό «ADS» (Addiction Dependency Solutions) αναφέρει πως σε πρόγραμμα που εφαρμόστηκε σε συνεργασία με τον εν λόγω φορέα, δυσκολεύτηκαν να πείσουν τους θεραπευόμενους να συμμετέχουν. Οι θεραπευόμενοι είχαν έντονο τον φόβο της έκθεσης και άγνοια του γνωστικού αντικειμένου. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, χρειάστηκε περίπου ένας μήνας κατά τη διάρκεια του οποίου κατακτήθηκε σταδιακά κλίμα εμπιστοσύνης μέσα από ασκήσεις, παιχνίδια και ομαδικές 46 Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Prendergast Monica, Saxton Juliana, Applied Theatre. International Case Studies And Challenges For Practice, Intellect Ltd, Chicago 2009 σ Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ 310, Βλέπε σχετικά Jackson Anthony, Theatre, Education And The Making Of Meanings, Manchester, Anthony Jackson, UK 2007 σ

22 δραστηριότητες 50. Ο Boal τέλος, αναφερόμενος σε προγράμματα που εφάρμοσε μέσα σε φυλακές, τονίζει πως η περίοδος γνωριμίας και «χτισίματος» εμπιστοσύνης με τους κρατούμενους διήρκησε μήνες 51. Ε: ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στα Διαβατά, για την οποία και γίνεται λόγος στην παρούσα εργασία, εφαρμόστηκαν κυρίως το δια-δραστικό θέατρο, σύγχρονες τεχνικές performance, ποικίλες αφηγηματικές τεχνικές, αλλά και κλασικά μοντέλα υποκριτικής, σκηνοθεσίας και δημιουργικής γραφής. Αποκλειστήκαν εκ των προτέρων μέθοδοι που σχετίζονται με το Ψυχόδραμα και τη Δραματοθεραπεία, το Θέατρο Forum και το Εκπαιδευτικό Δράμα. Τις επιλογές μεθόδου στην εν λόγω παρέμβαση όρισαν οι συνθήκες μέσα στις οποίες έγινε η δράση, αλλά κυρίως ο αρχικός στόχος (γενικός και ειδικός) που τέθηκε σχετικά με τη συγκεκριμένη ομάδα και η ανταπόκριση των συμμετεχόντων σε αυτόν. Από τις μεθόδους που αποκλείστηκαν στο σύνολό τους από την παρέμβαση, (όπως πχ το Θέατρο Forum κ.α.) υπήρξαν επί μέρους ασκήσεις και τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν. Η εκπαίδευση βασίστηκε κυρίως σε θεατρικά παιχνίδια, ασκήσεις ύφους, ασκήσεις δημιουργικής γραφής, τεχνικές αυτοσχεδιασμού Το Ψυχόδραμα και η Δραματοθεραπεία αποκλείστηκαν ως τεχνικές εκ των προτέρων, καθώς η παρέμβαση στόχευε μεν στη θεραπεία, αλλά μέσω μίας εναλλακτικής διαδρομής και όχι άμεσα, όπου τα μέλη συνειδητά εκθέτουν τη ζωή και «πληγές» τους στο τραπέζι. Η εκπαίδευση στόχευε (εκτός από τη θεραπεία) στη δημιουργική απασχόληση των μελών, στην αναζήτηση νοήματος μέσα στο περιβάλλον στο οποίο ζούσαν τα μέλη, στην αναζήτηση χαράς και θετικών συναισθημάτων. Το θέατρο Forum αποκλείστηκε για παρόμοιους λόγους. Στο θέατρο Forum, παρότι οι συμμετέχοντες δεν επεξεργάζονται τα τραύματά τους βιώνουν μεγάλη ένταση, όντας στον ρόλο του καταπιεσμένου που προσπαθεί να άρει την καταπίεση που υφίσταται. Το Εκπαιδευτικό Δράμα (από το οποίο επίσης χρησιμοποιήθηκαν επί μέρους τεχνικές και ασκήσεις) αποκλείστηκε στο σύνολό του από την παρέμβαση λόγω του διερευνητικού του χαρακτήρα. Στο Εκπαιδευτικό Δράμα εξετάζεται ένας «προβληματισμός» και ο εκπαιδευτής «κατευθύνει» τους συμμετέχοντες προς ένα συγκεκριμένο θέμα προς διερεύνηση. Παραμένει μεν ανοιχτό και όσο το δυνατόν δια δραστικό, αλλά προ-υπάρχει ένα αρκετά δομημένο πλάνο που ο εκπαιδευτής καλείται να μην το αφήσει να «εκτροχιαστεί». Στα μέλη σημαντικό θεώρησα να δοθεί απόλυτη ελευθερία έτσι ώστε να εκφραστούν, να μιλήσουν με τη δική τους φωνή, να είναι απαλλαγμένοι από οτιδήποτε προκαθορισμένο και «στατικό» Γενικότερα θέλησα ως εκπαιδεύτρια να χτίσω μία διαδρομή με τα μέλη που να τους δίνει πάνω από όλα χαρά και ευχαρίστηση. Σχετικά με τις μεθόδους υποκριτικής και σκηνοθεσίας διανύσαμε μονοπάτια φαινομενικά εκ διαμέτρου αντίθετα μεταξύ τους (όπως πχ η ταύτιση και η 50 Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Applied Theatre. International Case Studies And Challenges For Practice ο.π. σ

23 αποστασιοποίηση) Σημαντική για την όλη διαδρομή, ίσως η βάση της θα έλεγα, ήταν η χρήση διάφορων τεχνικών αφήγησης, που έδωσαν χώρο σε ποικίλες τεχνικές προσεγγίσεις να συνυπάρξουν και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά. Συνοπτικά η μέθοδος βασίστηκε στα εξής: Ασκήσεις γνωριμίας. Ασκήσεις εμπιστοσύνης. Ασκήσεις ενδυνάμωσης της ομαδικότητας και της συνεργασίας. Ασκήσεις συγκέντρωσης και προσοχής. Ασκήσεις ρυθμού. Ασκήσεις ύφους. Ασκήσεις αυτοσχεδιασμού πάνω σε βασικές λειτουργίες του ηθοποιού. Ασκήσεις αυτοσχεδιασμού σε βασικές σκηνοθετικές γραμμές. Ανάγνωση κειμένων. Κατανόηση κειμένων. Διασκευή κειμένων. Συγγραφή κειμένων. Η μέθοδος στο σύνολό της ήταν μία συλλογή ασκήσεων και τεχνικών που διδάχθηκα όλα τα χρόνια της μέχρι τώρα θεατρικής μου διαδρομής ως «εκπαιδευόμενη» εντός και εκτός της Σχολής του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών. 20

24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΘΕΑΤΡΟΥ Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης, συμμετείχαν συνολικά 13 άντρες ηλικίας 23 έως 57 ετών. Στο σύνολό τους τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν στο τρίτο στάδιο του προγράμματος ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ (θεραπεία). Η πορεία των μελών και τα βασικά στοιχεία του κοινωνικοδημογραφικό τους προφίλ στο χρόνο που έλαβε χώρα η παρούσα έρευνα δράση, είναι τα ακόλουθα: Μέλος Ηλικία Υπηκοότητα Χρόνος παραμονής Στο πρόγραμμα Μ: 1 34 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες, 2η=1 μήνας, 3η=6 μήνες, 4η= από και συνεχίζει Μ: 2 26 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=2 μήνες, 2η=7 μήνες, 3η=4 μήνες Μ: 3 54 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες, 2η=17 μήνες Μ: 4 47 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες Μ: 5 33 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=9 μήνες, 2η=1 μήνας Μ: 6 30 ΑΛΒΑΝΙΚΗ 1η= 4μήνες, 2η= από 21/02/2014 και συνεχίζει Μ: 7 37 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η= 7 μήνες Μ: 8 32 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=6 μήνες, 2η=3 μήνες, 3η=4 μήνες, 4η=1 μήνας M: 9 46 ΕΛΛΗΝΙΚΗ, ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ 1η=2 μήνες Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=1 μήνας Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=4 μήνες Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=1 μήνας Μ: ΑΛΒΑΝΙΚΗ 1η= από 03/07/2014 και συνεχίζει Τα περισσότερα μέλη γνώριζαν ανάγνωση και γραφή. Το επίπεδο ήταν διαφορετικό και η εξοικείωση με τη γλώσσα επίσης. Καταλυτική (θετικά) πάνω σε αυτό, η συμβολή της ομάδας λογοτεχνίας που είχε προηγηθεί και βοήθησε τα μέλη στο να είναι έτοιμα να δεχτούν μία τέτοια δράση. Παρά την άδεια που μου δόθηκε αρχικά, προκειμένου να έχω πρόσβαση ως εκπαιδεύτρια στους φακέλους των μελών, (κάτι που ισχύει για τους εθελοντές) δεν τους άνοιξα ποτέ. Δεν θεώρησα πώς θα μου είναι χρήσιμο σε κάτι. Επιπλέον αυτό με βοήθησε στο να τους αντιμετωπίσω όλους σαν ίσους, που έτσι κι αλλιώς αυτή ήταν και η προσωπική μου θέληση. Ότι εν τέλει μοιράστηκαν τα ίδια τα μέλη μαζί μου κατά τη διάρκεια των συναντήσεών μας, αφορούν προσωπικά δεδομένα και δεν κατατίθενται στην παρούσα εργασία με κανέναν τρόπο άμεσο ή έμμεσο. Επιπλέον αυτό το υλικό το αποκρύπτω και για λόγους τήρησης του απορρήτου. Τα μέλη όλο τον καιρό που συνεργάστηκα μαζί τους, μοιράζονταν μαζί μου πράγματα σχετικά με την πορεία τους, την καθημερινότητά τους μέσα στη φυλακή, (καθημερινότητα που φάνταζε σ εμένα πραγματικά φρικτή) κ.α. 21

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 9: Η μέθοδος της δραματοποίησης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη δραματοθεραπεία εκδραματίζονται σκηνές και γεγονότα της ζωής στην προσωπική παράσταση του καθενός, με την ασφάλεια που προσφέρουν οι μορφές τέχνης που χρησιμοποιούνται,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 8: Η Συνειδητοποίηση μέσα από τον Κριτικό Στοχασμό Γιώργος Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Περιεχόμενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περιεχόμενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα, Κ.. Σπινέλλη... 15 Προγράμματα εκδηλώσεων... 21 Χαιρετιστήρια Μηνύματα: Αναστάσης Παπαληγούρας... 27 Κωνσταντίνος Γκλέτσος... 29 Ιωάννης Παπανικολάου... 33

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

29/1/2016. Η έρευνα αξιολόγησης: θεωρητικό πλαίσιο και βασικές έννοιες. Ορισμός

29/1/2016. Η έρευνα αξιολόγησης: θεωρητικό πλαίσιο και βασικές έννοιες. Ορισμός Η έρευνα αξιολόγησης: θεωρητικό πλαίσιο και βασικές έννοιες Σοφία Καζαντζίδου Υπεύθυνη Έρευνας ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ research@kethea-ithaki.gr 7-8 Δεκεμβρίου 2015 Ορισμός Μία συστηματική τεχνική διαδικασία με σαφή

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεσιακές παραβάσεις στην υπερνεωτερικότητα: Ο διυποκειμενικός εαυτός στη μυστική πλευρά των σχέσεων: Βιωμένες. εμπειρίες εξωδυαδικών σχέσεων

Σχεσιακές παραβάσεις στην υπερνεωτερικότητα: Ο διυποκειμενικός εαυτός στη μυστική πλευρά των σχέσεων: Βιωμένες. εμπειρίες εξωδυαδικών σχέσεων Περίληψη πρότασης για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής με θέμα, Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ΕΚΠΑ Συγγραφέας: Nτάλη Ευδοκία Επιβλέπων Καθηγητής: κ.χρηστάκης Νικόλας, Καθηγητής Σχεσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεκριμένα, στο τέλος του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να έχουν επιτύχει τα εξής:

Συγκεκριμένα, στο τέλος του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να έχουν επιτύχει τα εξής: ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΣΧΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ» ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΩΤΣΙΔΗ ΑΡΧΕΣ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ 2 0 1 5-2 0 1 6 ιάρκεια σεµιναρίου : 80 ώρες Κόστος : 700 (έως 10 δόσεις των 70 ) Απευθύνεται σε : εµψυχωτές, ηθοποιούς, παιδαγωγούς, θεατρολόγους, µουσειοπαιδαγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 8: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΑΛΑΝΗ ΜΑΡΙΑ (ΜΑΡΩ) PHD ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 Σκοποί ενότητας ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Ματίνα Στάππα Αναστασία Μιχαηλίδου Γιώργος Μενεγάκης Η προαγωγή της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Πήραμε 24 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια. 1. Τα δρώμενα της ημερίδας ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες σας; Μετρήθηκαν 24 «Ναι» και κανένα «Όχι».

Πήραμε 24 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια. 1. Τα δρώμενα της ημερίδας ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες σας; Μετρήθηκαν 24 «Ναι» και κανένα «Όχι». Αξιολόγηση ημερίδας «Σχολικές επισκέψεις σε μουσεία στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης» 11 Ιανουαρίου 2014, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αθήνα Πήραμε 24 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια. 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας 1 2 Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας μας, διεξήγαγε έρευνα ανάμεσα στους συμμαθητές μας.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Σεντελέ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αξιολόγησα τους μαθητές μου θεωρώντας την αξιολόγηση σαν μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ Παιδαγωγικά παιχνίδια Ελεύθερος συνειρμός Το παιχνίδι ρόλων Οραματισμός Ζωγραφική / Σχέδιο Εργασία σε μικρές ομάδες Επισκέπτες ομιλητές Χρήση Βίντεο Ανάθεση εργασιών Τα παιδαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας

Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας Σύμφωνα με τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Συνθετικής Ψυχοθεραπείας (ΕΑΙP) (www.eaip.eu), η συνθετική ψυχοθεραπεία εφαρμόζει, πρωταρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΈΚΘΕΣΗ ΈΚΦΡΑΣΗ ΜΟΥΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ»

ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΈΚΘΕΣΗ ΈΚΦΡΑΣΗ ΜΟΥΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΈΚΘΕΣΗ ΈΚΦΡΑΣΗ ΜΟΥΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε Τάξη του Δημοτικού Σχολείου Καψόχωρας Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας

Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Γιοβαζολιάς Άκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α.

Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βασικές αρχές σχεδιασμού και οργάνωσης Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φ.Α. Βιωματικές Δράσεις Γυμνασίου Στην Α τάξη υλοποιούνται θέματα του διδακτικού αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ

2 ο ΛΥΚΕΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Παραθέτουμε τις δηλώσεις των διευθυντών και τα σχόλια των μαθητών για την εμπειρία τους που την περιέγραψαν με τον δικό τους μοναδικό τρόπο από την εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ Φύση και Μαθηματικά Η χρυσή τομή φ Ερευνητική Εργασία (Project) Α' Λυκείου 1ο ΓΕΛ Ξάνθης 2011 2012 Επιβλέποντες καθηγητές Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Βασιλική Κώττη Φύση και Μαθηματικά 2 Τι είναι η χρυσή

Διαβάστε περισσότερα

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ.

Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. Η Άλκηστις (2008) δίνει στη λέξη την έννοια της παρουσίασης ενός πρωτογενούς κειμένου (γραπτού, αφηγηματικού, μουσικού ερεθίσματος, κλπ. ) με τον κώδικα της δραματικής - θεατρικής έκφρασης Η δραματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ & ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «ΕΛΠΙΔΑ» Σε συνεργασία με τον ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ (ΟΚΑΝΑ) ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact"

Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: Δρω-Αλληλεπιδρώ, Act-Interact Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact" Ειρήνη Κόκκα, Ψυχολόγος, ΕΔΕΑΥ ΔΑΔ Λάρισας Γεωργία Ζέρβα, Κοιν. Λειτουργός, ΕΔΕΑΥ ΔΑΔ Λάρισας Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact"

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία;

Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία; Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία; Η ομαδική ψυχοθεραπεία όπως και η ατομική ψυχοθεραπεία στοχεύει στη βοήθεια ατόμων τα οποία θέλουν να βελτιώσουν την ικανότητα διαχείρισης των προβλημάτων ή των δυσκολιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Ο Πολιτισμός ως Κοινωνική Προσφορά

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Ο Πολιτισμός ως Κοινωνική Προσφορά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Ο Πολιτισμός ως Κοινωνική Προσφορά Κατερίνα Κωστή Ναύπλιο 2014 Νέα Μουσειολογία Κοινωνική δράση μουσείων Ευαίσθητες ομάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT)

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ (QUALITATIVE APPROACHES TO RESEARCH) 2 Ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Qualitative Research Approaches) Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί; Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια Εισαγωγική Παρουσίαση από την υπεύθυνη καθηγήτρια. Με το παραπάνω θέμα ασχολήθηκαν κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών 5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών συντελεστές Σπυρίδων Δουκάκης sdoukakis@rhodes.aegean.gr ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Μοσκοφόγλου-

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

"Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde

Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Oscar Wilde 1 Αγαπημένε μου φίλε/η, "Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde Θα ήθελα να σε καλωσορίσω σε αυτό το σεμινάριο. Είναι πολύ σημαντικό για εμένα να ξέρεις πώς δεσμεύομαι με το πέρας

Διαβάστε περισσότερα

Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.)

Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.) Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.) "Οι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκη απ'άλλο τίποτα, παρά μόνον από άλλους ανθρώπους ικανούς να τους προσέξουν, πράγμα σπάνιο, πολύ δύσκολο, πρόκειται σχεδόν...

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Προφίλ του σχολείου Πολυδύναμο κέντρο Λιοπετρίου: 4 Δημόσια τμήματα (99 παιδιά)

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΟΙΝΟΦΥΤΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΟΙΝΟΦΥΤΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΟΙΝΟΦΥΤΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΣΤΟΧΟΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1. Ομαλή μετάβαση μαθητών από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο ώστε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών 3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών Παρουσίαση βασισμένη στο κείμενο: «Προδιαγραφές ψηφιακής διαμόρφωσης των

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.;

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.; 4/22/2016 template from www.brainybetty.com copyright 2006 2 Θέματα για Συζήτηση. Όροι και Ορολογία Συμμόρφωση Προσκόλληση Συνεργατική Θεραπεία - Αυτοδιαχείριση Παράγοντες που επιδρούν Πως εκτιμάται η

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Ψηφιακή αφήγηση Ένα πολυδιάστατο εργαλείο μάθησης» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Ψηφιακή αφήγηση Ένα πολυδιάστατο εργαλείο μάθησης» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «Ψηφιακή αφήγηση Ένα πολυδιάστατο εργαλείο μάθησης» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Δήμητρα Θεοδοσιάδου, Άγγελος Κωνσταντινίδης, Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25 Ημερομηνία 14/2/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Κυριάκος Κουζούμης http://now24.gr/o-singrafeas-giorgos-papadopoulos-milai-sto-now24/ Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση της έννοιας της αειφόρου τοπικής ανάπτυξης μέσα από τον σχεδιασμό ενός ψηφιακού παιχνιδιού. Εκπαιδευτικός & Τάξη ΣΧΟΛΕΙΟ

Προσέγγιση της έννοιας της αειφόρου τοπικής ανάπτυξης μέσα από τον σχεδιασμό ενός ψηφιακού παιχνιδιού. Εκπαιδευτικός & Τάξη ΣΧΟΛΕΙΟ SAME WORLD Μοιραζόμαστε σχολικές πρακτικές για την αειφορία 1ος Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός Καλών Εκπαιδευτικών Πρακτικών Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη του προγράμματος SAME

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα