Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ"

Transcript

1 ΖΩΗ ΛΥΡΑ «ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΊΠΠΟΣ» «Εφαρμοσμένο Θέατρο σε έγκλειστους εξαρτημένους, με παραβατική συμπεριφορά, που παρακολουθούν το πρόγραμμα απεξάρτησης ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ» Ζωή Λύρα : ΑΜ 73 Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Καλών Τεχνών Τμήμα Θεάτρου ΜΠΣ: Παιδαγωγική του Θεάτρου Επόπτριες Καθηγήτριες: Άβρα Αυδή, Μελίνα Χατζηγεωργίου Εποπτεύων για το σύνολο της εργασίας : Κος Γεράσιμος Παπαναστασάτος Υπεύθυνος του Τομέα Έρευνας του ΚΕΘΕΑ.

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ΠΡΟΟΙΜΙΟ : 1 ΧΑΛΙΛ ΓΚΙΜΠΡΑΝ «Άμμος κι Αφρός» ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: A: «Εφαρμοσμένο Θέατρο» σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες. 3 B: Πλαίσιο Συνεργασίας με το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. 3 Γ: Στόχος της έρευνας Ερευνητικό ερώτημα. 4 Δ: Δείγμα της Έρευνας. 4 Ε: Μεθοδολογία Ερευνητικά εργαλεία. 5 Ζ: Δομή εργασίας. 6 Κεφάλαιο 1: ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ Α: Ιστορική Διαδρομή του φορέα. 7 Β: Διαφοροποίηση του φορέα από άλλους παρόμοιους φορείς στην Ελλάδα. 7 Γ: Πλαίσιο της συνεργασίας με το φορέα. 8 Κεφάλαιο 2: ΤΕΧΝΗ, ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ Α: Έγκλειστοι εξαρτημένοι με «παραβατική συμπεριφορά». 11 Β: Ελληνικές φυλακές. 12 Γ: Η συμβολή του θεάτρου στην απεξάρτηση. 13 Κεφάλαιο 3: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ Α: Ορισμός. 15 Β: Ιστορικές τομές. 15 Γ: Μέθοδοι και Τεχνικές. 16 Δ:Εφαρμοσμένο Θέατρο σε έγκλειστους εξαρτημένους με παραβατική συμπεριφορά. 17 Ε: Μέθοδος της παρέμβασης. 19 Κεφάλαιο 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α: Κοινωνικοδημογραφικό προφίλ των μελών της ομάδας θεάτρου. 21 Β: Χώρος και χρόνος - Δομή των συναντήσεων. 22 Γ: Δυσκολίες - Ανατροπές. 27 Κεφάλαιο 5: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ - ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Α:Περιγραφές και σχόλια που αφορούν στις συναντήσεις της ομάδας θεάτρου. 30 Β:Καταγραφή γραπτού υλικού (δραματουργία) της ομάδας θεάτρου. 80

3 Γ:Το κείμενο της παράστασης που δημιούργησε η εκπαιδεύτρια σε συνεργασία με τα μέλη.. 99 Δ:Περιγραφές, σχόλια και παρατηρήσεις που αφορούν τις παραστάσεις στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης, Γρεβενών, Νιγρίτας Σερρών, και στις Αγροτικές φυλακές Κασσάνδρας. 126 Κεφάλαιο 6: ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 138 Κεφάλαιο 7: ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Α: Αποτίμηση της παρέμβασης. 157 Β: Προτάσεις προβληματισμοί για μελλοντικές παρεμβάσεις. 161 Γ: Επίλογος. 162 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Α: Βιβλιογραφία. 163 Β: Επιπλέον βιβλιογραφία. 164

4 ΠΡΟΟΙΜΙΟ : ΧΑΛΙΛ ΓΚΙΜΠΡΑΝ ΑΜΜΟΣ ΚΙ ΑΦΡΟΣ Σαν δεις κάποιον που πάνε φυλακή μια σκέψη, στην καρδιά σου ας έρθει, μόνη, πως ίσως τώρα μπαίνοντας σ αυτή, απ άλλη πιο στενή, γι αυτόν γλιτώνει Κι αν μεθυσμένου βήμα, δεις, βαρύ, η σκέψη στην καρδιά σου ας κάνει κρίση, πως ζήταε να ξεφύγει αυτός, μπορεί, κάτι το πιο κακό κι απ το μεθύσι 1

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ: Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς όλους όσους συνέβαλαν στο να ολοκληρωθεί η παρούσα εργασία: Τις επόπτριες καθηγήτριες στην παρούσα εργασία του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών, Άβρα Αυδή και Μελίνα Χατζηγεωργίου, για την αμέριστη στήριξη και συμπαράσταση που μου έδωσαν σε όλη τη διαδρομή. Την κυρία Ευρυνόμη Αυδή (Επίκουρη καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας του τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.) για την πολύτιμη βοήθειά της στα πρώτα βήματα της εργασίας. Τον κύριο Γεράσιμο Παπαναστασάτο (Υπεύθυνο του Τομέα Έρευνας του ΚΕΘΕΑ) για τη χορήγηση άδειας προκειμένου να δημοσιευτεί η παρούσα εργασία. Την κυρία Ζωή Ζώντου (Dr Zoe Zontou: Lecturer in Drama & Theatre Studies, Course Leader for Drama Senior Faculty Academic Adviser,Liverpool Hope University ) για την πλούσια παροχή βιβλιογραφικού υλικού, συμβουλές, διαθεσιμότητα, επικοινωνία Τους Δημήτρη Ναζίρη και Ιουλία Πιπινιά (καθηγητές του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών) για τη συν βαθμολόγηση της εργασίας. Τον Γ Μ που υπήρξε αφορμή να έρθω σε επαφή με το φορέα. Το προσωπικό και τους εθελοντές του φορέα ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ για την πολύτιμη συνεργασία. Τον Κύριο Νίκο Παρασκευόπουλο (Υπουργό δικαιοσύνης και αντιπρόεδρου του ΚΕΘΕΑ) για τις συμβουλές / καθοδήγηση. Τον κύριο Χρήστο Βέττα (Διευθυντή του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ) για τη συνεργασία γενικότερα, αλλά και για την παροχή βιβλιογραφικού υλικού. Πάνω και πέρα από όλους θα ήθελα να ευχαριστήσω τα μέλη που συνεργάστηκαν μαζί μου, κυρίως τα μέλη στα Διαβατά Η παρούσα εργασία είναι αφιερωμένη σε όλους τους έγκλειστους, εξαρτημένους και μη, με ευχή από καρδιάς να βγουν στο φως, στην ελευθερία 2

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Α: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΟΜΑΔΕΣ Ο όρος «εφαρμοσμένο θέατρο» είναι σχετικά καινούριος και καλύπτει ποικίλες δραματικές τεχνικές, με κοινό άξονα στόχο την ευρύτερη «κοινωνική αλλαγή» των συμμετεχόντων. Σε καμία περίπτωση δεν στοχεύει στην εκπαίδευση μελλοντικών ηθοποιών (αν και αυτό δεν αποκλείεται να συμβεί). Μία γενική, πρώτη κατηγοριοποίηση του «εφαρμοσμένου θεάτρου», περιλαμβάνει τις εξής μορφές: Δραματοθεραπεία. Θέατρο στην εκπαίδευση. Θέατρο για - και από ιδιαίτερες ομάδες του κοινωνικού ιστού (πχ στις φυλακές ή για ανθρώπους με νοητικά προβλήματα). Δια-δραστικό θέατρο σε μουσεία για την πολιτισμική κληρονομιά. Θέατρο για την ανάπτυξη 1. Β: ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ Από τον Απρίλιο του 2014 και για τρείς μήνες περίπου, συνεργάστηκα ως θεατροπαιδαγωγός με το φορέα ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ στo πλαίσιο του εθελοντισμού. Συγκεκριμένα έκανα εφαρμοσμένο θέατρο στο σωφρονιστικό κατάστημα των Διαβατών, σε έγκλειστους κρατούμενους που παρακολουθούσαν το πρόγραμμα απεξάρτησης του εν λόγω φορέα και βρίσκόνταν στο 3 ο στάδιο του προγράμματος (θεραπεία). Η παρέμβαση είχε στόχο κυρίως τη δημιουργική απασχόληση των μελών της ομάδας και η θεατρική ομάδα που οργανώθηκε, εντάχθηκε στο πρόγραμμα του φορέα και ακολούθησε τις αρχές του. Η μέθοδος που εφαρμόστηκε για την εν λόγω παρέμβαση βασίστηκε σε διδακτικές μεθόδους υποκριτικής, σκηνοθεσίας και δημιουργικής γραφής, αλλά στο σύνολο της η παρέμβαση σχετίστηκε κυρίως με το δια-δραστικό θέατρο και με σύγχρονες τεχνικές performance. Επιπλέον, και με αφορμή εκδηλώσεις που διοργάνωσε το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ για την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών τον Ιούνιο του 2014, δόθηκαν τέσσερις παραστάσεις σε τέσσερα διαφορετικά σωφρονιστικά καταστήματα 2, σε κρατούμενους που παρακολουθούσαν εκεί το αντίστοιχο πρόγραμμα απεξάρτησης. Το κείμενο της παράστασης αποτελεί σύνθεση παραστατικού project βασισμένο σε κείμενα διαφόρων θεατρικών συγγραφέων, αλλά και το πιο σημαντικό- σε κείμενα των μελών της ομάδας που εμψύχωσα στις φυλακές των Διαβατών. Τις παραστάσεις αυτές 3 παρακολούθησαν (εκτός από τις ομάδες συμβουλευτικής και θεραπείας) μέλη του προσωπικού του φορέα. Μετά τις 1 Βλέπε σχετικά Christopher Balm Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές μτφ Ρωμανός Κοκκινάκης, Βίκη Λιακοπούλου, Πλέθρον, Αθήνα, 2012 σ Σωφρονιστικά καταστήματα στα οποία δόθηκαν παραστάσεις: Διαβατά Θεσσαλονίκης (16/06/2014). Γρεβενά (23/06/2014). Νιγρίτα Σερρών (24/06/2014). Αγροτικές Φυλακές Κασσάνδρας (25/06/2014). 3 Σύνθεση, απόδοση και διασκευή κειμένου, ανέλαβα η ίδια. 3

7 παραστάσεις ακολούθησε συζήτηση, (Theatre Talks 4 ) όπου τόσο τα μέλη όσο και το προσωπικό του φορέα, κατέθεσαν απόψεις και συναισθήματα σχετικά με αυτό που παρακολούθησαν. Γ: ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ Το θέατρο, τόσο από την πλευρά του θεατή, όσο και από την πλευρά των δημιουργών (ηθοποιοί, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι κλπ) είναι πάνω και πέρα από όλα μια βιωμένη εμπειρία. Ο πρωταρχικός στόχος της εργασίας αυτής είναι αφενός η παρουσίαση, με αναλυτική περιγραφή και σχολιασμό, της συγκεκριμένης παρέμβασης και αφετέρου η αξιολόγηση της παρέμβασης μέσω της διερεύνησης της εμπειρίας όλων των εμπλεκομένων (των μελών της ομάδας στα Διαβατά, των κρατουμένων θεατών στα άλλα τρία σωφρονιστικά καταστήματα και του προσωπικού). Σε δεύτερο επίπεδο, η εργασία στοχεύει στο να εξετάσει, αν και με ποιο τρόπο μπορεί το θέατρο να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι στην Ελλάδα και συγκεκριμένα οι έγκλειστοι εξαρτημένοι με παραβατική συμπεριφορά, που παρακολουθούν το πρόγραμμα απεξάρτησης ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα της εργασίας αφορά τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να συμβάλει το θέατρο στη συναισθηματική έκφραση, στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας και στην προαγωγή της ομαδικότητας. Δ: ΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1) Φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης: Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στα Διαβατά συμμετείχαν συνολικά 13 άντρες ηλικίας 23 έως 57 ετών. Στο σύνολό τους τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν στο τρίτο στάδιο του προγράμματος ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ (θεραπεία) 5. 2) Σωφρονιστικά καταστήματα Γρεβενών, Νιγρίτας Σερρών και Κασσάνδρας: Οι κρατούμενοι στα παραπάνω καταστήματα που παρακολούθησαν την παράσταση ήταν όλοι άνδρες, ενταγμένοι στο πρόγραμμα απεξάρτησης σε επίπεδο συμβουλευτικής. Η παρέμβαση σε αυτές τις φυλακές περιορίστηκε στην παρακολούθηση της παράστασης και στην ενεργό συμμετοχή των μελών στη συζήτηση που ακολούθησε. 4 Σχετικά με το «Theatre Talks» υπάρχει αναφορά παρακάτω 5 Η εκπαίδευση των μελών σχετικά με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου, αφορούσε στην ομάδα των Διαβατών και μόνο. Με τις άλλες ομάδες (Γρεβενα, Σέρρες, Κασσάνδρα) δεν υπήρξε περιοδική επαφή ή εκπαιδευτική διαδικασία. Το υλικό που κατατίθεται σχετικά με τις ομάδες αυτές αφορά στις παραστάσεις που παρακολούθησαν και τις αντιδράσεις σχόλια που κατέθεσαν μετά τις παραστάσεις. 4

8 Ε: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Ο ερευνητικός σχεδιασμός εμπίπτει στην λεγόμενη «Μελέτη περίπτωσης» (Case Study). Κατά συνέπεια η ανάλυση δεδομένων αφορά στη συγκεκριμένη ομάδα στην οποία και πραγματοποιήθηκε η παρέμβαση, η οποία καταγράφεται και μελετάται σε βάθος.«η μελέτη περίπτωσης θεωρείται ένα αξιόπιστο εργαλείο αξιολόγησης καθόσον αποτελεί μια ερευνητική στρατηγική που επικεντρώνεται σε έναν και μόνο οργανισμό, ίδρυμα, κοινότητα, άτομο, ή ομάδα και αναζητά μία επεξήγηση, ένα συμπέρασμα που να προκύπτει με συστηματικό τρόπο, ενώ παράλληλα παρέχει μία λεπτομερή εικόνα της πραγματικής κατάστασης, όπως συμβαίνει στο πείραμα. Η μελέτη περίπτωσης ενισχύει τη θεωρία ότι στην έρευνα δράση και στην έρευνα-αξιολόγηση, δίνεται σημασία στην κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτή η διερεύνηση της φαινομενολογικής πλευράς του ατόμου, εκτός της θετικιστικής μελέτης που βρίσκεται ήδη στη διαδικασία της έρευνας πεδίου διαδραματίζοντας ένα σημαντικό ρόλο, τονίζει την ταυτότητα στη μελέτη περίπτωσης ως εργαλείο αξιολόγησης κοινωνικών προγραμμάτων, υπηρεσιών, ατόμων, κ.α. 6» Το ερευνητικό υλικό συλλέχθηκε κατά τη διάρκεια της παρέμβασης κυρίως με τη συστηματική καταγραφή σημειώσεων στο πλαίσιο συμμετοχικής παρατήρησης. Ως ερευνητικό εργαλείο αξιοποιήθηκε επίσης η μετά- παραστατική ποιοτική μέθοδος «Theatre talks» 7. Στο ερευνητικό υλικό προστέθηκαν τέλος, ερωτηματολόγια, τα οποία συμπλήρωσαν μέλη του προσωπικού και των εθελοντών του φορέα. Το ερευνητικό υλικό περιλαμβάνει συγκεκριμένα: 1) Όσο αφορά την παρουσίαση της παρέμβασης α) Το προσωπικό ημερολόγιο της ερευνήτριας με περιγραφές, σχόλια και παρατηρήσεις που αφορούν τα μαθήματα και τις παραστάσεις. β) Τα κείμενα που συνέταξαν τα μέλη της ομάδας στα Διαβατά και τα γράμματα τα οποία συνέταξαν (γράμματα που έγραψαν με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών τον Ιούλιο του 2014), υλικό που αποτέλεσε μέρος του θεατρικού κειμένου στο οποίο βασίστηκαν οι παραστάσεις που δόθηκαν στις φυλακές. 2) Όσο αφορά την αξιολόγηση της παρέμβασης α) Τα σχόλια των μελών που αφορούν στα μαθήματα και στις παραστάσεις, με βάση τις σημειώσεις της ερευνήτριας. β) Τα σχόλια του προσωπικού που αφορούν τα μαθήματα και τις παραστάσεις, με βάση τις σημειώσεις της ερευνήτριας. 6 Βλέπε σχετικά Ρήγα Αναστασία Βαλεντίνη (επιμ.), Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2001, σ Ποιοτική ερευνητική μέθοδος, που εφαρμόζεται μετά από παραστάσεις. Είναι ευρέως διαδεδομένη και λειτουργεί με ανάλογο τρόπο όπως αυτός με τα ερωτηματολόγια. Έχει άξονα τη συλλογή εντυπώσεων και κριτικών που συσχετίζονται έπειτα με δεδομένα όπως η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο κ.α. Βλ σχετικά Christopher B Balme Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές, μτφ Ρωμανός Κοκκινάκης, Βίκυ Λιακοπούλου, Αθήνα, Πλέθρον, 2012, σ 63. 5

9 γ) Παρατηρήσεις σχόλια του προσωπικού και των εθελοντών του φορέα με άξονα Ερωτηματολόγια τα οποία συμπλήρωσαν. Ζ: ΔΟΜΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η παρούσα εργασία έχει τις βάσεις της σε δύο στοιχεία. Το θέατρο και τη θεραπεία (με την ευρεία έννοια του όρου). Το πρώτο και το δεύτερο κεφάλαιο στοχεύουν στον συσχετισμό αυτών των δύο στοιχείων και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάχθηκε η παρέμβαση. Το κεφάλαιο 3 εστιάζει στις αρχές του εφαρμοσμένου θεάτρου γενικά και στις επιλογές που όρισαν τη διαδρομή που ακολούθησα ως εκπαιδεύτρια με τη συγκεκριμένη ομάδα. Τα κεφάλαια 4 και 5 αφορούν στη σύσταση των μελών της θεατρικής ομάδας, στην αναλυτική καταγραφή των συναντήσεών μας (σελίδες ημερολογίου), στο δραματουργικό υλικό που γεννήθηκε μέσα από αυτές, αλλά και στις παραστάσεις που δόθηκαν. Στο κεφάλαιο 6 κατατίθενται τα ερωτηματολόγια (ένα πολύ σημαντικό δεδομένο) που αντανακλούν τις αντιδράσεις μετά από τη συγκεκριμένη παρέμβαση στο σύνολό της, από μέρους του προσωπικού και των εθελοντών του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Ακολουθούν στο κεφάλαιο 7 γενικά συμπεράσματα και μία αποτίμηση της παρέμβασης, όπως και κάποιες «προτάσεις» για παρόμοιες μελλοντικές παρεμβάσεις. Τέλος κατατίθεται βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε στο κείμενο, αλλά και ειδική προτεινόμενη βιβλιογραφία σχετική με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου γενικότερα (βιβλιογραφία στην οποία δεν υπάρχουν παραπομπές, ωστόσο αποτελεί ερευνητική μελέτη χρόνων εκ μέρους της εκπαιδεύτριας που αντανακλάται στις επιλογές των ασκήσεων και τεχνικών που χρησιμοποιήθηκαν στο σύνολος της παρέμβασης). Στην επιπλέον βιβλιογραφία κατατίθενται επίσης επιπλέον άρθρα, διατριβές και βιβλία σχετικά με τη θεραπεία και το Εφαρμοσμένο Θέατρο. 6

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: «ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ» Α: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ Το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ είναι κομμάτι ενός ευρύτερου φορέα στην Ελλάδα, του ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων). Το ΚΕΘΕΑ ιδρύθηκε επίσημα τον Αύγουστο του 1987 και άνοιξε το δρόμο για την ίδρυση των θεραπευτικών κοινοτήτων στην Ελλάδα γενικότερα. Τις βάσεις για την ίδρυση του ΚΕΘΕΑ έθεσε η θεραπευτική κοινότητα Ιθάκη (το πρώτο πολυφασικό πρόγραμμα απεξάρτησης που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα) και «υπηρέτησε» τις αρχές μίας «ολιστικής» θεραπείας, μίας θεραπείας δηλαδή που δεν εξαντλείται στην αντιμετώπιση του συμπτώματος, αλλά αντιμετωπίζεται ως αλλαγή των νοσογόνων αξιών, στάσεων και τρόπων ζωής 8. Τα προγράμματα απεξάρτησης σήμερα, χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες. Στα προγράμματα που βασίζονται σε θεραπεία στηριγμένη στη χρήση χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών, και στα λεγόμενα «στεγνά προγράμματα», που βασίζονται σε θεραπεία στηριγμένη στη χρήση ψυχοκοινωνικών - θεραπευτικών τεχνικών 9. «Θεραπεία των εξαρτημένων σημαίνει προσωπική αλλαγή. Αληθινή και μόνιμη αλλαγή δεν μπορεί να υπάρξει στο απάνθρωπο κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο διαμορφώθηκε για να υπηρετεί την οικονομική ανάπτυξη και όχι τις συναισθηματικές και ηθικές ανθρώπινες ανάγκες. Αυτό το περιβάλλον όχι μόνο δεν ενισχύει τη διαδικασία της ανάρρωσης, αλλά είναι αυτό το οποίο προκαλεί την αρρώστια. 10» Β: ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΟΜΟΙΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ ανήκει στα «στεγνά προγράμματα» και η βασική του διαφοροποίηση από άλλα προγράμματα απεξάρτησης, είναι ότι δραστηριοποιείται στο χώρο των φυλακών. «Το Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων ουσιών ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιανουάριο του 2000 και στοχεύει στην ενδυνάμωση και συμπαράστασή τους μέσα από την παροχή συγκεκριμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών. Το Συμβουλευτικό πρόγραμμα Υποστήριξης Φυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων ουσιών χωρίζεται σε τρία στάδια Στο πρώτο στάδιο (ή πρώτη φάση) γίνεται γνωριμία και ενημέρωση των συμμετεχόντων. Στη δεύτερη φάση οι συμμετέχοντες αναλύουν τα προβλήματά τους. Στην Τρίτη φάση οι συζητήσεις και οι αναλύσεις προσωπικών βιωμάτων και προβλημάτων είναι πιο σύνθετες και η ψυχοκοινωνική στήριξη πιο ολοκληρωμένη Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, Φοίβος Ζαφειρίδης, Κέδρος, Αθήνα, 2009, σ 8. 9 Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξαρτήσεις Και Κοινωνία, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», Επιστημονικώς Υπεύθυνη Πιτσελά Αγγελική, Ερευνήτριες. Αγκαθίδου Βασιλική, Ρωμανίδου Νάντια, Στατιστική Επεξεργασία. Μπαλτζής Αλέξης, Αριστοτέλειο 7

11 Γ: ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΦΟΡΕΑ Το Δεκέμβριο του 2013 ένα πρώην μέλος του ΚΕΘΕΑ με κάλεσε στη μονάδα προκειμένου να με συστήσει σε μέλη του προσωπικού του φορέα και να μεσολαβήσει προκειμένου να κάνω θέατρο εθελοντικά εκεί. Εγώ τότε είχα κάνει ανοιχτό κάλεσμα για συμμετοχή ένταξη στη θεατρική ομάδα της οποίας είμαι ιδρυτικό μέλος (Moment Drama). Το μέλος του ΚΕΘΕΑ που άκουσε το κάλεσμα αυτό, γνώριζε πως τα μέλη που δεν έχουν αποφοιτήσει από το πρόγραμμα, δεν έχουν τη δυνατότητα να βγουν «έξω» και να ενταχθούν σε οποιαδήποτε θεατρική ομάδα. Ωστόσο θεώρησε πολύ ενδιαφέρουσα την πρόταση της ομάδας μας και μου πρότεινε, αφού δεν μπορούν αυτοί να μπουν στην ομάδα μου, να μπω εγώ στη δική τους και να κάνω θέατρο στο χώρο τους. Είχα συνεργαστεί (με την ομάδα μου) στο παρελθόν με ανθρώπους που βρίσκονταν σε στάδιο απεξάρτησης. Και για πολύ καιρό μελέτησα (όσο μπορούσα) αλλά κυρίως βίωσα, τη θεραπευτική δύναμη του θεάτρου γενικότερα, στην απεξάρτηση ειδικότερα. Δέχτηκα την πρόταση. Αμέσως μετά τις δύο πρώτες συναντήσεις όμως με το προσωπικό, μου πρότειναν τελικά να μπω στις φυλακές και να ενταχθώ στα εκπαιδευτικά προγράμματα (εθελοντικά) του ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ. Δέχτηκα με μεγάλη χαρά, ωστόσο μεσολάβησαν τρείς μήνες προκειμένου να γίνει εφαρμογή αυτής της «πρότασης» για λόγους τυπικούς (γραφειοκρατία). Εν τω μεταξύ τον Ιούνιο του 2014 επρόκειτο να εγκαινιαστεί ένα νέο κτίριο στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης. Επρόκειτο για την πρώτη στην Ελλάδα μονάδα απεξάρτησης μέσα σε σωφρονιστικό κατάστημα που θα λειτουργούσε στις δικαστικές φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων. Ένα πρωτόγνωρο εγχείρημα για την Ελλάδα, που στην Ευρώπη εφαρμόστηκε μόνο στη Μεγάλη Βρετανία. Μετά το Πάσχα λοιπόν (τον Απρίλιο του 2014) με ειδοποίησαν πως «μπαίνω» στις φυλακές. Επίσης με ενημέρωσαν για τα επερχόμενα εγκαίνια (που τότε θα γίνονταν μόλις τρείς εβδομάδες μετά 12 ) και πως ο στόχος τους ήταν να ετοιμάσω κάτι για να παρουσιάσουν τα μέλη των κρατουμένων σε αυτά. Ήταν τρομερά πιεστικό και αντιπαιδαγωγικό (αν σκεφτώ ως θεατροπαιδαγωγός) το γεγονός πως κλήθηκα να παραβιάσω εξ αρχής βασικές αρχές της παιδαγωγικής του θεάτρου και όχι μόνο. Αρχές όπως το να υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος γνωριμίας με τα μέλη, αποδοχής, χτισίματος εμπιστοσύνης, εκπαιδευτικής διαδρομής κ.ά. προτού καταλήξουμε σε οποιαδήποτε παρουσίαση. Για λόγους δεοντολογίας λοιπόν της παιδαγωγικής του θεάτρου, προσωπικά είχα απόλυτη ένσταση σε αυτό το ζητούμενο. Κατανοούσα βέβαια πως το προσωπικό προσπαθούσε και αποσκοπούσε στο να «συμμετέχουν» τα μέλη των κρατουμένων, σε μία πολύ σημαντική στιγμή της διαδρομής τους (όπως τα εγκαίνια της συγκεκριμένης πτέρυγας). Να δώσουν στα μέλη τη χαρά πως εκπληρώνουν ένα στόχο. Αυτό το καταλάβαινα. Ήταν η πρόθεση. Αυτό όμως δεν αναιρούσε την Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Νομικής Τομέας Ποινικών Και Εγκληματολογικών Επιστημών, Θεσσαλονίκη Τα εγκαίνια αναβλήθηκαν εκ των υστέρων και έως σήμερα δεν έγιναν. Τότε όμως, το χρονικό πλάνο ήταν τριών εβδομάδων. 8

12 ύπαρξη μιας απαραίτητης διαδρομής, για την οποία «αντικειμενικά» τρείς εβδομάδες ήταν ελάχιστες. Αποφάσισα να ενημερώσω το προσωπικό γι αυτή μου την ένσταση στην πορεία. Αφού πρώτα διανύσαμε κομμάτι της διαδρομής. Γιατί τότε ήταν έτοιμοι να αποκωδικοποιήσουν τον προβληματισμό μου και οι ίδιοι. Ο αρχικός αυτός στόχος για τα εγκαίνια όντως αναιρέθηκε αργότερα. Σε αυτό συνέβαλαν (πέρα από την αρχική προσωπική μου ένσταση) δύο παράγοντες. Η αναβολή των εγκαινίων, (κάτι για το οποίο ενημερωθήκαμε από κοινού με τα μέλη μετά από ένα διάστημα) αλλά κυρίως η ίδια η φοβία των μελών απέναντι στην «έκθεση», οπότε επιβεβαιώθηκαν οι λόγοι για τους οποίους είχα αρχικά ένσταση. Η ανασφάλειά τους για την αποτελεσματικότητά τους σκηνικά, η μη εξοικείωση με το ίδιο το γνωστικό αντικείμενο Τα μέλη από την αρχή μου έδειξαν απόλυτη εμπιστοσύνη. Ως ομάδα επίσης, λειτουργούσαν ήδη μεγάλο διάστημα προτού ξεκινήσουν οι συναντήσεις μας. Επιπλέον η ενασχόληση με το θέατρο (πέραν της οποιασδήποτε πιθανής παρουσίασης) τους άρεσε και το απολάμβαναν πολύ. Το ζήτημα της έκθεσης όμως, της εξοικείωσης, της υγιούς διαδρομής που απαιτεί χρόνο για να συμβούν κάποια πράγματα, αυτά υπήρχαν. Δεν μπορούσαν να καλυφθούν χωρίς το απαραίτητο χρονικό διάστημα. Σε δεύτερη φάση, ως στόχος τέθηκε τελικά, η ίδια η εκπαιδευτική θεατρική διαδρομή. Ανεξάρτητη από το βάρος των εγκαινίων. Αυτή ήταν τελικά και η πιο παραγωγική φάση στην ομάδα θεάτρου γενικότερα. Σε αυτή τη φάση γεννήθηκε σχεδόν όλο το δραματουργικό υλικό των μελών. Η ζύμωση τους με το θέατρο, οι ώρες δημιουργικής απασχόλησης που περάσαμε μαζί Τα γέλια, κάτι πολύ σπάνιο και λυτρωτικό στην καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων. Παρουσιάστηκε ωστόσο ευκαιρία για να παρουσιάσουν κάτι, και αυτό ήταν οι εκδηλώσεις που οργάνωσε τον Ιούλιο του 2014 ο φορέας, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών. Με το ίδιο σκεπτικό του να συμμετέχουν ενεργά τα μέλη στις εκδηλώσεις, (έστω μέσα από τη φυλακή) το προσωπικό του φορέα τους πρότεινε να γράψουν κάποια γράμματα. Γράμματα που θα ήταν η δική τους φωνή εκείνες τις μέρες, παρούσα στις εκδηλώσεις, να δίνει ένα μήνυμα από μέσα, έξω στην κοινωνία. Να αρθρώνει το λόγο της έξω από τα κάγκελα. Το θεώρησα πολύ συγκινητικό και έκανα αντιπρόταση τα γράμματα αυτά να μου τα δώσουν, να τα ενώσω με άλλα θεατρικά κείμενα και να τους τα παρουσιάσω από «σκηνής». Έτσι θα ήταν σαν να κάναμε κάτι όλοι μαζί. Συν-δημιουργία. Σαν να έχουμε από κοινού εκπληρώσει ένα στόχο. Επιπλέον θα βίωναν και οι ίδιοι τη χαρά του να είναι παρόντες σε μια εκδήλωση, ειδικά δοσμένη γι αυτούς. Όχι πλέον από μακριά, αλλά εκεί. Μία βιωμένη εμπειρία, χωρίς όμως την πίεση της από σκηνής έκθεσης (για την οποία οι ίδιοι έλεγαν πως δεν ήταν ακόμα έτοιμοι, τουλάχιστον οι περισσότεροι από αυτούς). Σε αυτή τη φάση γεννήθηκαν οι παραστάσεις. Τα γράμματα των μελών ήταν πολύ ουσιαστικά. Οι παραστάσεις ήταν μία πολύ σημαντική εμπειρία για όλους μας, και αυτό αντανακλάται τόσο στις ημερολογιακές σημειώσεις, όσο και στα ερωτηματολόγια. Αργότερα, και αφού πλέον η ίδια η δυναμική της ομάδας έδειξε πως ήρθε η στιγμή για να τεθεί ένας στόχος πιο συγκεκριμένος, με υλικό που θα δείχναμε από 9

13 «σκηνής» σε ό,τι συνθήκες είχαμε διαθέσιμες, ξεκινήσαμε να συζητάμε για κείμενα. Η ομάδα όμως διαλύθηκε απότομα, για λόγους που αναφέρονται πιο συγκεκριμένα σε επόμενο κεφάλαιο. Στην όλη διαδρομή της η ομάδα λοιπόν, δεν είχε σταθερό στόχο. Αλλά ένα στόχο που κάθε φορά άλλαζε με άξονα τις εκάστοτε υπάρχουσες συνθήκες και τις αντιδράσεις των ανθρώπων μέσα σε αυτές. Κάτι που θεωρώ υγιές και γόνιμο, ωστόσο αυτό ήταν και πηγή δυσκολιών. Οι δυσκολίες όμως μας βοηθούν να γίνουμε από κοινού «καλύτεροι». Και αυτό μου το επιβεβαίωσαν τα μέλη και όλοι όσοι συνέβαλαν με τον τρόπο τους σε αυτή την παρέμβαση με πολλούς μα πολλούς τρόπους. 10

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΕΧΝΗ, ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ Α: ΈΓΚΛΕΙΣΤΟΙ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΙ ΜΕ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Κάθε τοξικομανής είναι μία ιδιαίτερη, μία μοναδική περίπτωση. Η ομάδα των τοξικομανών είναι ευρεία, κλινικά ετερογενής και απαρτίζεται από άτομα των οποίων ο λόγος, οι μηχανισμοί άμυνας, τα συμπτώματα και οι πράξεις διαφέρουν ουσιαστικά 13. Αυτό που χαρακτηρίζει ωστόσο όλους ανεξαιρέτως τους εξαρτημένους, πέρα από τη μοναδικότητά τους, είναι ότι μεγάλωσαν, κατά το πλείστον, σε ανασφαλές οικογενειακό περιβάλλον. Εκπαιδεύτηκαν από πολύ νωρίς να μην ανοίγονται και να μην εκδηλώνουν τα πραγματικά τους συναισθήματα 14. Τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν την ψυχοσύνθεση των εξαρτημένων ανθρώπων, είναι η μοναξιά, η έλλειψη αυτοεκτίμησης, η έλλειψη νοήματος στη ζωή γενικότερα Κατά τον Peele (1985), οι χρήστες ναρκωτικών είναι άτομα που δεν βρίσκουν μεγάλη ικανοποίηση στις συνθήκες της ζωής τους, τις οποίες επιδιώκουν να υπερβούν καταφεύγοντας σε αλλοιώσεις της αντίληψης μέσω των ουσιών. Συχνά το επιθυμητό μέσω της χρήσης χημικών ναρκωτικών είναι η άμεση «κατάκτηση» ικανοτήτων, (όπως η γνώση του εσωτερικού περιεχομένου, η ικανότητα αυτόέκφρασης, η αναζήτηση νοήματος, η συλλογικότητα) χωρίς να χρειαστεί να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για κάτι τέτοιο 15. «Στην Ελλάδα έως το 1954 ο χρήστης ναρκωτικών αντιμετωπιζόταν από την πολιτεία ως άνθρωπος του υποκόσμου, ύποπτος για την τέλεση διάφορων εγκληματικών πράξεων και επικίνδυνος για το κοινωνικό σύνολο. Για πρώτη φορά με το Νομοθετικό διάταγμα 3084/1954 εκφράστηκε έμμεσα η αντίληψη ότι ο τοξικομανής χρήστης είναι ασθενής και όχι κοινός εγκληματίας και θεσπίστηκε αντί ποινής ο εγκλεισμός του προς θεραπεία σε Ειδικό Κρατικό Κατάστημα. Ωστόσο, τέτοια Ειδικά Κρατικά Καταστήματα, δεν υπάρχουν»16. Έτσι συχνά οι εξαρτημένοι οδηγούνται στον εγκλεισμό, ως «επικίνδυνοι» με «παραβατική συμπεριφορά». Σε ένα άκρως τιμωρητικό περιβάλλον που απέχει πολύ από το «σωφρονισμό» και τη «θεραπεία» γενικότερα. «Το περιεχόμενο του όρου παραβατικότητα θα μπορούσε να συνδεθεί με τις έννοιες της επιθετικότητας και της βίας αλλά και με την έννοια της επικινδυνότητας Η παραβατικότητα είναι μία μορφή κοινωνικής παρέκκλισης η οποία υπερβαίνει τα όρια των κοινωνικά παραδεκτών πράξεων και εκτείνεται εντός των ορίων της παραβίασης των κοινωνικών κανόνων. Η πολιτεία και η κοινωνία τις περισσότερες φορές δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για την εξωστρεφή 13 Βλέπε σχετικά Μάτσα Κατερίνα Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, Άγρα, Αθήνα 2008, σ Εξαρτήσεις Και Κοινωνία. Τμ. 1, Θεραπευτικές Κοινότητες Ομάδες αυτοβοήθειας, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές ο.π. σ Βλέπε σχετικά Βέττας Χρήστος, «Φυλακή & Έγκλειστοι Εξαρτημένοι Από Ναρκωτικές Ουσίες Η Περίπτωση Μονάδας Συμβουλευτικής Κρατουμένων» Διδακτορική Διατριβή, Middlesex University, Απρίλιος 2006, σ

15 επικινδυνότητα που εκφράζει ο παραβατικός, αδιαφορώντας για τη ζωή και τις προοπτικές τους» 17. Β: ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ. Στα προβλήματα και δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν οι έγκλειστοι εξαρτημένοι που βρίσκονται σε πρόγραμμα απεξάρτησης εντός των φυλακών, έρχεται να προστεθεί το νοσηρό περιβάλλον που επικρατεί μέσα σε αυτές. Η ανία, με βάση έρευνα 18 που διεξήχθη σε έγκλειστους που παρακολούθησαν το πρόγραμμα στα Διαβατά, είναι το πρώτο από τα προβλήματα αυτά. Ειρωνεία αποτελεί το γεγονός, πως ο σωφρονιστικός κώδικάς προβλέπει ξεκάθαρα την ύπαρξη διάφορων χώρων και δραστηριοτήτων για τους κρατούμενους. Ωστόσο αυτό καταστρατηγείται και η μόνη «ψυχαγωγία» των κρατουμένων καταλήγει να είναι η τηλεόραση 19. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως (με βάση την έρευνα) οι λόγοι για τους οποίους οι κρατούμενοι αποφασίζουν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα, είναι μετά την επιθυμία για απεξάρτηση, η αποφυγή της ρουτίνας και η αναζήτηση αδιεξόδου από την καθημερινότητα της φυλακής 20. Ή μαρτυρία ενός κρατούμενου που συμμετείχε στην έρευνα αναφέρει μεταξύ άλλων: «Δεν έχεις με κάτι να ασχοληθείς. Να περάσεις την ώρα σου. Δηλαδή ένα χώρο ψυχαγωγίας, με κατάλαβες; Είναι η κατάσταση ζωώδης. Ξυπνάς το πρωί, κάνεις βόλτες στο διάδρομο, το μεσημέρι θα σε βάλουν μέσα για φαγητό, το απόγευμα θα βγεις έξω 2-3 ώρες, το βράδυ 7 η ώρα θα σε κλείσουνε και έστω αυτές τις 3-4 ώρες που είσαι έξω δεν έχει κάπου να ψυχαγωγηθείς, μια αίθουσα να καθίσεις διαφορετικά, κάτι δηλαδή να περάσεις την ώρα σου, είναι όλα κονσέρβα. 21» Δυστυχώς στις φυλακές γίνεται έντονα η διακίνηση και η χρήση ναρκωτικών ουσιών. «Στατιστικά, υπάρχουν περιπτώσεις που ο τοξικομανής φτάνει να λαμβάνει τέτοια ποσότητα, που σε ένα φυσιολογικό άτομο θα επέφερε ακαριαίο θάνατο» 22.Αυτό συσχετίζεται άμεσα με το πρόβλημα της ανίας. Με την άμεση αναγκαιότητα ύπαρξης δημιουργικών δραστηριοτήτων (όπως η ενασχόληση με το θέατρο, και όχι μόνο) μέσα στη φυλακή. «Η ανία μπορεί να οδηγήσει σε ηθικές 17 Βλέπε σχετικά Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις Σε Οργανισμούς, Ομάδες Και Άτομα. Θεωρία, Έρευνα, Εφαρμογές, ο.π. σ Η έρευνα αφορά στην εξωτερική αξιολόγηση του προγράμματος ΕΙΔΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. Υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού προγράμματος, «Καταπολέμηση του Κοινωνικού Αποκλεισμού, από την αγορά εργασίας», Υποπρόγραμμα 5, Μέτρο 4, από το Θεραπευτικό Πρόγραμμα Ιθάκη, του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (στη συνέχεια ΚΕ.Θ.Ε.Α) κατά το χρονικό διάστημα από 20/05/2000 έως 31/12/2001. Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», οπ, σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Φυλακή & Έγκλειστοι Εξαρτημένοι Από Ναρκωτικές Ουσίες Η Περίπτωση Μονάδας Συμβουλευτικής Κρατουμένων» ο.π. σ

16 παρεκτροπές και σε άλλες ανεπιθύμητες συμπεριφορές, όπως για παράδειγμα η χρήση ναρκωτικών, απόπειρες απόδρασης ή καταπίεση των ασθενέστερων κρατουμένων. 23». Ο τρόπος διαφυγής από την πραγματικότητα με τη χρήση ναρκωτικών ουσιών, δεν έχει κανένα αντισταθμιστικό παράγοντα μέσα στη φυλακή. Σε συνδυασμό με την έντονη διακίνηση που συμβαίνει στον περιβάλλοντα χώρο, η λύση διαφυγής στις ουσίες καθίσταται πολύ «εύκολη. «Δεν υπάρχει ασχολία, κάτι να ασχοληθεί ο κρατούμενος όλη μέρα, κι αναγκαστικά είναι το ναρκωτικό που τον σταματάει (δηλαδή η χρήση ναρκωτικών είναι που τους βοηθάει να ξεφύγουν από την ανία και τη μονοτονία). 24» Με βάση την έρευνα, η ακολουθία προβλημάτων (με άξονα το βαθμό δυσκολίας αντιμετώπισης αυτών) που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι είναι η εξής 25 : Μονοτονία (ανία) Συνωστισμός Προσωπικά προβλήματα Συνθήκες Υγιεινής Υγειονομική περίθαλψη Διατροφή Έλλειψη χρημάτων Χρήση ναρκωτικών Προβλήματα με το σωφρονιστικό προσωπικό Κατάσταση υγείας Επικοινωνία με τον έξω κόσμο Προβλήματα ρατσισμού και διακρίσεων Προβλήματα με συγκρατούμενους Άλλο. Γ: ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ. Η χρήση του θεάτρου για θεραπευτικούς σκοπούς δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα. Ιατρικές πραγματείες καταδεικνύουν τη θεραπευτική χρήση για παράδειγμα του «παιχνιδιού ρόλων» σε ανθρώπους με διανοητικές διαταραχές. Κείμενα δε των νεότερων χρόνων «προτείνουν» τις θεραπευτικές ιδιότητες της παράστασης γενικότερα. Η διαλεκτική σχέση μεταξύ θεάτρου και θεραπείας διήνυσε πολλούς και διαφορετικούς δρόμους με το πέρασμα του χρόνου Βλέπε ενδεικτικά Sarodnick W (1981). Jugendvollzug. Anspruch und Wirklichkeit, και ιδίως Μαρτυρία ενός ακόμα κρατούμενου που συμμετείχε στην έρευνα. 25 Βλέπε σχετικά Εξωτερική Αξιολόγηση Του Προγράμματος: «Ειδικό Κέντρο Υποστήριξης Φυλακισμένων Και Αποφυλακισμένων Χρηστών Εξαρτησιογόνων Ουσιών», ο.π. σ Βλέπε σχετικά Εισαγωγή στις Θεατρικές Σπουδές, ο.π. σ

17 Σήμερα, πολλά προγράμματα απεξάρτησης θέτουν την τέχνη του Θεάτρου (μεταξύ άλλων μορφών τέχνης) στην υπηρεσία της θεραπείας. Όχι ως μία «πολυτέλεια», ένα επιπλέον δευτερεύον εργαλείο, αλλά ως ένα βασικό συστατικό, ένα αναγκαίο θεραπευτικό εργαλείο που καθορίζει και απαντά στη θεραπευτική διαδρομή στο σύνολό της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού, αποτελεί στην Ελλάδα η μονάδα Απεξάρτησης των «18 Άνω 27». Θεμελιακή αρχή της λειτουργίας του προγράμματος «είναι η ενεργητική συμμετοχή των θεραπευομένων, ως πρωταγωνιστών, σε όλα όσα διαδραματίζονται, μέσα από την αλληλεπίδρασή τους, άμεση και έμμεση, με το κοινωνικό σύνολο. Από αυτήν την άποψη το 18 ΑΝΩ θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένας μεταβατικός χώρος, με την έννοια που δίνει ο Winnicott, ένας χώρος κουλτούρας και δημιουργικότητας. Το χώρο αυτό τον ανακαλύπτουν αλλά και τον δημιουργούν διαρκώς οι θεραπευόμενοι. Τον ανακαλύπτουν ως δυνατότητα, ως ανατροπή, ως ρήξη, ως άνοιγμα στο νέο και στο απρόβλεπτο και τον δημιουργούν ως μετάβαση στον καινούριο τρόπο ζωής του καινούριου εαυτού τους. Έτσι το θεραπευτικό πρόγραμμα του 18 ΑΝΩ γίνεται παραγωγή μίας νέας κουλτούρας, που βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με την κυρίαρχη. Σε αυτό συμβάλλει καταλυτικά η Τέχνη μέσα στο πλαίσιο, η Τέχνη θεραπεία» 28. «Ο πλούτος της Τέχνης-Θεραπείας βρίσκεται στο ότι επιτρέπει ταυτόχρονα μια συνειδητοποίηση εαυτού, άκρως ακριβή με τη διαμεσολάβηση του εκφραστικού μέσου, έπειτα μια «θεραπευτική αναδόμηση χάρη στη δομική εξουσία των εσωτερικών νόμων κάθε τέχνης» Η Μονάδα Απεξάρτησης ΨΝΑ-18 ΑΝΩ ξεκίνησε από μία κλινική Αλκοολικών και Τοξικομανών μέσα στο Δημόσιο Ψυχιατρείο, το γνωστό Περίπτερο 18 ΑΝΩ. Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του δεν αναγνωριζόταν από τις Αρχές, παρά τον δημόσιο χαρακτήρα του. Βλέπε σχετικά, Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ Βλέπε σχετικά Ψυχοθεραπεία Και Τέχνη Στην Απεξάρτηση. Το Παράδειγμα Των 18 Και Άνω, ο.π. σ

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ Α: ΟΡΙΣΜΟΣ Όπως ήδη αναφέρθηκε στην εισαγωγή, ο όρος Εφαρμοσμένο Θέατρο είναι ευρύς και καλύπτει ποικίλες δραματικές τεχνικές. Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει ποικίλες δραματικές φόρμες που πρωταρχικά απέχουν από τις επίσημες θεατρικές «πρακτικές» - ινστιτούτα εκπαίδευσης και στοχεύουν στο να ενδυναμώσουν εμψυχώσουν πρόσωπα, κοινότητες, κοινωνίες. Η κοινή συνισταμένη όλων των μεθόδων που εφαρμόζονται στο Εφαρμοσμένο Θέατρο είναι πως αποσκοπούν στην «κοινωνική αλλαγή» 30. Το βασικό διακύβευμα του Εφαρμοσμένου Θεάτρου είναι πως η αλλαγή είναι μία «μάχη» όπως υποστήριξε και ο Μπρεχτ απέναντι σε παλιά κατεστημένα δεδομένα και στη δημιουργία νέων καλλιτεχνικών μεθόδων με στόχο την κοινωνική αλλαγή 31. Το Εφαρμοσμένο Θέατρο απευθύνεται σε ανθρώπους που (ως επί το πλείστον) δεν είχαν καμία επαφή με το θέατρο 32. Β: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Οι ρίζες του Εφαρμοσμένου Θεάτρου συσχετίζονται με την πολιτική αλλαγή και κινητοποίηση. Καθοριστική τομή στην ιστορία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου ανά τον κόσμο, αποτέλεσαν, μεταξύ άλλων 33, η συμβολή του Βραζιλιάνου Μαρξιστή ακτιβιστή εκπαιδευτικού Paulo Freire ( ) και του σκηνοθέτη θεάτρου, πολιτικού και συγγραφέα, Augusto Boal ( ) 34. Ο Paulo Freire υπήρξε μέλος του Κέντρου για τη μελέτη της ανάπτυξης και της κοινωνικής αλλαγής, καθώς και έκτακτος καθηγητής του Κέντρου Μελετών για την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ. Εισήγαγε νέες μεθόδους και πρακτικές στην εκπαίδευση και έθεσε ως πυρήνα στην εκπαιδευτική διαδικασία το μαθητή. Έθεσε την εκπαίδευση στο κέντρο ενός μοχλού για την κοινωνική αλλαγή και επανάσταση και «έσπασε» με το έργο του παγιωμένες για χρόνια εκπαιδευτικές πρακτικές. Το 1970 ο Freire εκδίδει το πιο γνωστό του βιβλίο με τίτλο «Η Αγωγή του Καταπιεζόμενου». Βιβλίο σταθμός στην ιστορία της εκπαίδευσης, της κοινωνιολογίας, του θεάτρου Οι ιδέες και το παιδαγωγικό σχήμα που εφάρμοσε ο Freire στηρίχθηκαν αρχικά στην κοινωνική πραγματικότητα των χωρών της Λατινικής Αμερικής, αλλά εφαρμόστηκαν έκτοτε ανά τον κόσμο. 30 Βλέπε σχετικά: Helen Nicholson «Applied Drama the gift of theatre» Palgrave Macmillan 2005 σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Zoe Zontou «Applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» στο: Journal of Applied Arts & Health,Volume 2 Number 3, Liverpoul Hope University, 2001, σ Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως στην ιστορία του Εφαρμοσμένου Θέατρου καθοριστική τομή αποτέλεσαν επίσης το Εκπαιδευτικό Δράμα (Drama in Education) και το Θέατρο στην Εκπαίδευση (Theatre in Education), τα οποία βασίστηκαν στα παιδαγωγικά μοντέλα της προοδευτικής εκπαίδευσης, καθώς και το Θέατρο της Κοινότητας (Community Theatre). Βλέπε σχετικά στο «Applied Drama the gift of theatre», ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ 9. 15

19 Η ζωή και το έργο του Paulo Freire επηρέασαν βαθύτατα μία άλλη προσωπικότητα, άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου, του Augusto Boal. Ο Boal εισήγαγε μία νέα θεατρική πρακτική, το Θέατρο Forum. Βασικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η ενεργητική συμμετοχή των θεατών στη σκηνική δράση. Οι θεατές αρχικά καλούνται να δουν μία σκηνή που αναπαριστούν ηθοποιοί. Η σκηνή αυτή προβάλει αρχικά μία (οποιαδήποτε) μορφή καταπίεσης. Η σκηνή επαναλαμβάνεται, και οι θεατές καλούνται να την αναδιαμορφώσουν. Στόχος του Θεάτρου Forum είναι αρχικά η αποκωδικοποίηση της όποιας καταπίεσης προβάλλεται στη σκηνή, και στη συνεχεία η άρση της καταπίεσης από τους ίδιους του θεατές (σε συνεργασία με τους ηθοποιούς). Οι θεατές γίνονται ηθοποιοί και η σκηνή συν-διαμορφώνεται με την ενεργή συμμετοχή τους. Ο Boal πίστευε πως η θεατρική γλώσσα είναι η πλέον ουσιώδης από τις ανθρώπινες γλώσσες. Ότι κάνουν οι ηθοποιοί το κάνουν μέσα από τη ζωή, παντού και πάντοτε. Οι ηθοποιοί μιλούν, κινούνται, ντύνονται, εκφράζουν ιδέες, αποκαλύπτουν πάθη, έτσι όπως ακριβώς όλοι οι άνθρωποι κάνουν στην καθημερινή ζωή Η μόνη διαφορά είναι πως οι ηθοποιοί χρησιμοποιούν με συνειδητό τρόπο τη θεατρική γλώσσα 35. Ο Boal περιέγραψε τον κόσμο με όρους του Μαρξισμού, σαν μία «πρόβα για επανάσταση» Οι τεχνικές που χρησιμοποίησε ενθαρρύνουν ηθοποιούς και μη ηθοποιούς να «μάθουν περισσότερα για τον κόσμο» 36. Γ: ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Το θέατρο Forum είναι μία από τις πολλές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στο Εφαρμοσμένο Θέατρο. Κάθε τεχνική του Εφαρμοσμένου Θεάτρου διαφέρει. Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι στοχεύουν στην «αλλαγή προς το καλύτερο» εκεί όπου εφαρμόζονται 37. Το θέατρο από όλες τις τέχνες είναι το πλέον κοινωνικό και παίζει καθοριστικό ρόλο στην διερεύνηση ιδεών αξιών και συναισθημάτων, ως ένας χώρος όπου η κοινωνία έχει τη δυνατότητα να αναδιαμορφωθεί μέσω της φαντασίας 38. Δύο βασικά εργαλεία στην υπηρεσία του Εφαρμοσμένου Θεάτρου είναι το στοιχείο της «φαντασίας» και της «αφήγησης». Μια από τις βασικές παραδοχές του 20 ου αιώνα, που έχει τις ρίζες τις στο κίνημα του ρομαντισμού, είναι πως τα στοιχεία της ευαισθησίας, της αυθεντίας και της φαντασίας, είναι πανανθρώπινα χαρακτηριστικά και όχι αποκλειστικά των καλλιτεχνών 39. Η πραγματικότητα και η φαντασία (δικιά μας και των άλλων) δεν βρίσκονται σε αντίθεση, ούτε είναι απομονωμένα μεταξύ τους στοιχεία, αλλά βρίσκονται σε άμεση συνδιαλλαγή και ως εκ τούτου αποτελούν αμφότερα θεραπευτικά εργαλεία. Υλικό φανταστικό αλλά και αυτοβιογραφικό, συνθέτουν από κοινού τα εργαλεία μέσα από τα οποία οι 35 Βλέπε σχετικά Augusto Boal GAMES FOR ACTORS AND NON ACTORS TRANSLATED BY ANDRIAN JACKSON ROUTLEDGE LONDON AND NEW YORK 1992, εισαγωγή. 36 Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ

20 συμμετέχοντες στο Εφαρμοσμένο Θέατρο έχουν τη δυνατότητα να δουν τη ζωή τους και των άλλων μέσα από μία νέα οπτική γωνία και προοπτικές 40. Σε αυτή τη «νέα οπτική» έρχεται να συμβάλει καταλυτικά το στοιχείο της αφήγησης. Γι αυτό και στο Εφαρμοσμένο Θέατρο διερευνώνται η δομή και τεχνική της αφήγησης και κατά πόσο αυτά αναδομούνται και αναδιαμορφώνονται η ακόμα από-δομούνται. Το θέατρο εξάλλου είναι από τη φύση του αφηγηματική τέχνη. Η δύναμη της αφήγησης έγκειται μεταξύ άλλων στο γεγονός πως αποτελεί άρρηκτο συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο φανταστικό και το πραγματικό, στον εαυτό μας και τους άλλους, στο υποκείμενο και το αντικείμενο 41. Η «ταυτότητα» του ανθρώπου δεν είναι στατική και παγιωμένη αλλά βρίσκεται σε διαρκή αναμόρφωση και συνδιαλλαγή με τους άλλους. Αυτό συσχετίζεται άμεσα με τη λειτουργία της αφήγησης καθώς η συνδιαλλαγή αυτή συμβαίνει μέσω της γλώσσας αλλά και άλλων μη λεκτικών κωδικών όπως π.χ. η γλώσσα του σώματος κλπ. Με αυτή την έννοια η ίδια η αφήγηση δομεί και δομείται από την πραγματικότητα 42. Θα πρέπει να αναφερθεί φυσικά πώς (όπως υποστηρίζει και η Helen Nicholson), η θεωρία και πρακτική του Εφαρμοσμένου Θεάτρου βρίσκονται σε διαρκή εξέλιξη και επηρεάζονται από τις όποιες εφαρμογές του. Ως εκ τούτου το Εφαρμοσμένο Θέατρο μπορεί να αποδοθεί περισσότερο με τη λέξη «διασπορά» 43. Δ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΥΣ ΜΕ «ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ» Το Εφαρμοσμένο Θέατρο χρησιμοποιήθηκε ως θεραπευτικό εργαλείο ανά τον κόσμο στην υπηρεσία της απεξάρτησης (εντός και εκτός φυλακών). Ο θεραπευόμενος που είναι σε περίοδο απεξάρτησης, βρίσκεται στο μεταίχμιο από τον παλιό στον καινούριο του εαυτό, από την παλιά του ζωή, στο χτίσιμο μίας νέας. Μία μεταιχμιακή περίοδο όπου καλείται να δομήσει μία νέα προσωπικότητα 44. Σε αυτή τη διαδρομή το θέατρο λειτουργεί ως εναλλακτική διαφυγή έναντι της χρήσης και της πραγματικότητας μέσα στη φυλακή. Πρόκειται για μία διαδικασία που επιτρέπει τους συμμετέχοντες να νιώσουν μέρος ενός συνόλου διατηρώντας ταυτόχρονα τη μοναδικότητά τους 45. Το Εφαρμοσμένο Θέατρο δεν χαρακτηρίζεται από μία ομαλή προγραμματισμένη «στρωμένη» διαδρομή, αλλά από μία πολυπλοκότητα σε πολλά επίπεδα. Το στοιχείο της δημιουργικότητας λειτουργεί σε παράλληλη 40 Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά «Applied Drama the gift of theatre» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Zoe Zontou «Applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» στο: Journal of Applied Arts & Health,Volume 2 Number 3, Liverpoul Hope University, 2001, σ Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ

21 διαδρομή με το στοιχείο της αλλαγής. Όσο τα μέλη οικειοποιούνται τη δημιουργικότητα, η τέχνη καταλήγει να είναι πιο σημαντική γι αυτούς από τη χρήση 46. Κάποιοι μελετητές θεωρούν το Εφαρμοσμένο Θέατρο στις φυλακές ως ένα στοιχείο επίδρασης που λειτουργεί σε μέλλοντα χρόνο και όχι απαραίτητα στο παρόν. Υπάρχει ωστόσο ο αντίλογος πως η δράση στις φυλακές θα πρέπει να είναι άμεση και να διέπεται από στοιχεία performance (με την έννοια που αυτή συνδέεται με την τέχνη του «τώρα»). Να στοχεύει γενικότερα στη δόμηση της προσωπικότητας- αυτοπροσδιορισμού, στην αυτοεκτίμηση, στην αυτοπεποίθηση 47. Σε κάθε περίπτωση, το Εφαρμοσμένο Θέατρο αποτελεί αδιαμφισβήτητα μία έξοδο διαφυγή έναντι της χρήσης και της πραγματικότητας μέσα στη φυλακή. Ο ψυχολόγος Mihaliy Csikszentmihalyi και ο θεωρητικός - πρακτικός του ΕΘ James Thomson (2006, 2009) υποστηρίζουν πως η διαδικασία διαφυγής δεν θα έπρεπε να προσεγγίζεται ως μία αποφυγή από τον πόνο τη μονοτονία, τη δυσάρεστη πραγματικότητα, αλλά ως μία ενατένιση προσφυγή στην ευχαρίστηση, την ευτυχία, τη δημιουργικότητα, με τελικό στόχο σκοπό την ανεύρεση νοήματος στη ζωή γενικά. Στην όλη διαδρομή είναι πολύ σημαντικό το θετικό στοιχείο, ως αντίστιξη στον πόνο και τα αρνητικά συναισθήματα και μνήμες 48. Πολύ σημαντικό δεδομένο σε οποιαδήποτε δράση λαμβάνει χώρα μέσα στις φυλακές, σε εξαρτημένους και μη, είναι η περίοδος γνωριμίας και χτισίματος εμπιστοσύνης ανάμεσα στον «εκπαιδευτή» και τα μέλη. Υπάρχει εύλογα μεγάλη αντίσταση από τα μέλη στο να συμμετέχουν σε παρόμοιες δράσεις. Αντίσταση που ως επί το πλείστον οφείλεται (όσων αφορά στο θέατρο συγκεκριμένα) στο φόβο της «έκθεσης» και στην άγνοια των μελών σχετικά με το γνωστικό αντικείμενο του θεάτρου. Ο Antony Jackson αναφερόμενος σε δράσεις που εφάρμοσε το Geese Theatre μέσα σε φυλακές, υποστηρίζει ότι μπορεί να χρειαστούν τέσσερεις, πέντε, ακόμα και έξι συναντήσεις προκειμένου να οικοδομηθεί το κλίμα εμπιστοσύνης 49. Η Ζωή Ζώντου αναφερόμενη στη συνεργασία της με τον οργανισμό «ADS» (Addiction Dependency Solutions) αναφέρει πως σε πρόγραμμα που εφαρμόστηκε σε συνεργασία με τον εν λόγω φορέα, δυσκολεύτηκαν να πείσουν τους θεραπευόμενους να συμμετέχουν. Οι θεραπευόμενοι είχαν έντονο τον φόβο της έκθεσης και άγνοια του γνωστικού αντικειμένου. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, χρειάστηκε περίπου ένας μήνας κατά τη διάρκεια του οποίου κατακτήθηκε σταδιακά κλίμα εμπιστοσύνης μέσα από ασκήσεις, παιχνίδια και ομαδικές 46 Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Prendergast Monica, Saxton Juliana, Applied Theatre. International Case Studies And Challenges For Practice, Intellect Ltd, Chicago 2009 σ Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ 310, Βλέπε σχετικά Jackson Anthony, Theatre, Education And The Making Of Meanings, Manchester, Anthony Jackson, UK 2007 σ

22 δραστηριότητες 50. Ο Boal τέλος, αναφερόμενος σε προγράμματα που εφάρμοσε μέσα σε φυλακές, τονίζει πως η περίοδος γνωριμίας και «χτισίματος» εμπιστοσύνης με τους κρατούμενους διήρκησε μήνες 51. Ε: ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στα Διαβατά, για την οποία και γίνεται λόγος στην παρούσα εργασία, εφαρμόστηκαν κυρίως το δια-δραστικό θέατρο, σύγχρονες τεχνικές performance, ποικίλες αφηγηματικές τεχνικές, αλλά και κλασικά μοντέλα υποκριτικής, σκηνοθεσίας και δημιουργικής γραφής. Αποκλειστήκαν εκ των προτέρων μέθοδοι που σχετίζονται με το Ψυχόδραμα και τη Δραματοθεραπεία, το Θέατρο Forum και το Εκπαιδευτικό Δράμα. Τις επιλογές μεθόδου στην εν λόγω παρέμβαση όρισαν οι συνθήκες μέσα στις οποίες έγινε η δράση, αλλά κυρίως ο αρχικός στόχος (γενικός και ειδικός) που τέθηκε σχετικά με τη συγκεκριμένη ομάδα και η ανταπόκριση των συμμετεχόντων σε αυτόν. Από τις μεθόδους που αποκλείστηκαν στο σύνολό τους από την παρέμβαση, (όπως πχ το Θέατρο Forum κ.α.) υπήρξαν επί μέρους ασκήσεις και τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν. Η εκπαίδευση βασίστηκε κυρίως σε θεατρικά παιχνίδια, ασκήσεις ύφους, ασκήσεις δημιουργικής γραφής, τεχνικές αυτοσχεδιασμού Το Ψυχόδραμα και η Δραματοθεραπεία αποκλείστηκαν ως τεχνικές εκ των προτέρων, καθώς η παρέμβαση στόχευε μεν στη θεραπεία, αλλά μέσω μίας εναλλακτικής διαδρομής και όχι άμεσα, όπου τα μέλη συνειδητά εκθέτουν τη ζωή και «πληγές» τους στο τραπέζι. Η εκπαίδευση στόχευε (εκτός από τη θεραπεία) στη δημιουργική απασχόληση των μελών, στην αναζήτηση νοήματος μέσα στο περιβάλλον στο οποίο ζούσαν τα μέλη, στην αναζήτηση χαράς και θετικών συναισθημάτων. Το θέατρο Forum αποκλείστηκε για παρόμοιους λόγους. Στο θέατρο Forum, παρότι οι συμμετέχοντες δεν επεξεργάζονται τα τραύματά τους βιώνουν μεγάλη ένταση, όντας στον ρόλο του καταπιεσμένου που προσπαθεί να άρει την καταπίεση που υφίσταται. Το Εκπαιδευτικό Δράμα (από το οποίο επίσης χρησιμοποιήθηκαν επί μέρους τεχνικές και ασκήσεις) αποκλείστηκε στο σύνολό του από την παρέμβαση λόγω του διερευνητικού του χαρακτήρα. Στο Εκπαιδευτικό Δράμα εξετάζεται ένας «προβληματισμός» και ο εκπαιδευτής «κατευθύνει» τους συμμετέχοντες προς ένα συγκεκριμένο θέμα προς διερεύνηση. Παραμένει μεν ανοιχτό και όσο το δυνατόν δια δραστικό, αλλά προ-υπάρχει ένα αρκετά δομημένο πλάνο που ο εκπαιδευτής καλείται να μην το αφήσει να «εκτροχιαστεί». Στα μέλη σημαντικό θεώρησα να δοθεί απόλυτη ελευθερία έτσι ώστε να εκφραστούν, να μιλήσουν με τη δική τους φωνή, να είναι απαλλαγμένοι από οτιδήποτε προκαθορισμένο και «στατικό» Γενικότερα θέλησα ως εκπαιδεύτρια να χτίσω μία διαδρομή με τα μέλη που να τους δίνει πάνω από όλα χαρά και ευχαρίστηση. Σχετικά με τις μεθόδους υποκριτικής και σκηνοθεσίας διανύσαμε μονοπάτια φαινομενικά εκ διαμέτρου αντίθετα μεταξύ τους (όπως πχ η ταύτιση και η 50 Βλέπε σχετικά«applied Theatre as an alternative substance: Reflections from an applied theatre project with people in recovery from alcohol and drug dependency» ο.π. σ Βλέπε σχετικά Applied Theatre. International Case Studies And Challenges For Practice ο.π. σ

23 αποστασιοποίηση) Σημαντική για την όλη διαδρομή, ίσως η βάση της θα έλεγα, ήταν η χρήση διάφορων τεχνικών αφήγησης, που έδωσαν χώρο σε ποικίλες τεχνικές προσεγγίσεις να συνυπάρξουν και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά. Συνοπτικά η μέθοδος βασίστηκε στα εξής: Ασκήσεις γνωριμίας. Ασκήσεις εμπιστοσύνης. Ασκήσεις ενδυνάμωσης της ομαδικότητας και της συνεργασίας. Ασκήσεις συγκέντρωσης και προσοχής. Ασκήσεις ρυθμού. Ασκήσεις ύφους. Ασκήσεις αυτοσχεδιασμού πάνω σε βασικές λειτουργίες του ηθοποιού. Ασκήσεις αυτοσχεδιασμού σε βασικές σκηνοθετικές γραμμές. Ανάγνωση κειμένων. Κατανόηση κειμένων. Διασκευή κειμένων. Συγγραφή κειμένων. Η μέθοδος στο σύνολό της ήταν μία συλλογή ασκήσεων και τεχνικών που διδάχθηκα όλα τα χρόνια της μέχρι τώρα θεατρικής μου διαδρομής ως «εκπαιδευόμενη» εντός και εκτός της Σχολής του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών. 20

24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Α: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΘΕΑΤΡΟΥ Στην παρέμβαση που έλαβε χώρα στις φυλακές Διαβατών Θεσσαλονίκης, συμμετείχαν συνολικά 13 άντρες ηλικίας 23 έως 57 ετών. Στο σύνολό τους τα μέλη της ομάδας βρίσκονταν στο τρίτο στάδιο του προγράμματος ΚΕΘΕΑ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ (θεραπεία). Η πορεία των μελών και τα βασικά στοιχεία του κοινωνικοδημογραφικό τους προφίλ στο χρόνο που έλαβε χώρα η παρούσα έρευνα δράση, είναι τα ακόλουθα: Μέλος Ηλικία Υπηκοότητα Χρόνος παραμονής Στο πρόγραμμα Μ: 1 34 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες, 2η=1 μήνας, 3η=6 μήνες, 4η= από και συνεχίζει Μ: 2 26 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=2 μήνες, 2η=7 μήνες, 3η=4 μήνες Μ: 3 54 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες, 2η=17 μήνες Μ: 4 47 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=3 μήνες Μ: 5 33 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=9 μήνες, 2η=1 μήνας Μ: 6 30 ΑΛΒΑΝΙΚΗ 1η= 4μήνες, 2η= από 21/02/2014 και συνεχίζει Μ: 7 37 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η= 7 μήνες Μ: 8 32 ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=6 μήνες, 2η=3 μήνες, 3η=4 μήνες, 4η=1 μήνας M: 9 46 ΕΛΛΗΝΙΚΗ, ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ 1η=2 μήνες Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=1 μήνας Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=4 μήνες Μ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ 1η=1 μήνας Μ: ΑΛΒΑΝΙΚΗ 1η= από 03/07/2014 και συνεχίζει Τα περισσότερα μέλη γνώριζαν ανάγνωση και γραφή. Το επίπεδο ήταν διαφορετικό και η εξοικείωση με τη γλώσσα επίσης. Καταλυτική (θετικά) πάνω σε αυτό, η συμβολή της ομάδας λογοτεχνίας που είχε προηγηθεί και βοήθησε τα μέλη στο να είναι έτοιμα να δεχτούν μία τέτοια δράση. Παρά την άδεια που μου δόθηκε αρχικά, προκειμένου να έχω πρόσβαση ως εκπαιδεύτρια στους φακέλους των μελών, (κάτι που ισχύει για τους εθελοντές) δεν τους άνοιξα ποτέ. Δεν θεώρησα πώς θα μου είναι χρήσιμο σε κάτι. Επιπλέον αυτό με βοήθησε στο να τους αντιμετωπίσω όλους σαν ίσους, που έτσι κι αλλιώς αυτή ήταν και η προσωπική μου θέληση. Ότι εν τέλει μοιράστηκαν τα ίδια τα μέλη μαζί μου κατά τη διάρκεια των συναντήσεών μας, αφορούν προσωπικά δεδομένα και δεν κατατίθενται στην παρούσα εργασία με κανέναν τρόπο άμεσο ή έμμεσο. Επιπλέον αυτό το υλικό το αποκρύπτω και για λόγους τήρησης του απορρήτου. Τα μέλη όλο τον καιρό που συνεργάστηκα μαζί τους, μοιράζονταν μαζί μου πράγματα σχετικά με την πορεία τους, την καθημερινότητά τους μέσα στη φυλακή, (καθημερινότητα που φάνταζε σ εμένα πραγματικά φρικτή) κ.α. 21

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΤΟΜΕΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 18 ΑΝΩ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Επεξεργασία και ανάλυση ερωτηματολογίου TDI

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΗ»

«ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΗ» «ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΗ» Μουδάτσου Μαρία, Ψυχολόγος, PRAKSIS, m.moudatsou@praksis.gr Λίγα λόγια για την PRAKSIS Η Praksis (Προγράμματα Ανάπτυξης, Κοινωνικής Στήριξης και Ιατρικής Συνεργασίας), είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ Φύση και Μαθηματικά Η χρυσή τομή φ Ερευνητική Εργασία (Project) Α' Λυκείου 1ο ΓΕΛ Ξάνθης 2011 2012 Επιβλέποντες καθηγητές Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Βασιλική Κώττη Φύση και Μαθηματικά 2 Τι είναι η χρυσή

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου

Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου Ερευνητική Εργασία Β τετραμήνου ΘΕΜΑ: Τριτοβάθμια εκπαίδευση και Επαγγελματική αποκατάσταση Επιμέρους θέμα: Καλλιτεχνικές σπουδές στη ζωγραφική στο θέατρο στη μουσική και επαγγελματική αποκατάσταση ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΑΔΝΗ. θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων. θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων

ΑΡΙΑΔΝΗ. θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων. θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων ΑΡΙΑΔΝΗ θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων Θησέας Λαβύρινθος Μινώταυρος Αριάδνη O MYΘΟΣ Η ανθρωπότητα, ο καθένας

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΣΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ Πρακτική άσκηση εκπαιδευομένων στα Πανεπιστημιακά Κέντρα Επιμόρφωσης (ΠΑΚΕ) (ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και αντιμετώπιση της εγκληματικότητας

Πρόληψη και αντιμετώπιση της εγκληματικότητας Πρόληψη και αντιμετώπιση της εγκληματικότητας Ειδικότερα η Γενική Διεύθυνση Σωφρονιστικής Πολιτικής χαράσσει τις γραμμές της σωφρονιστικής πολιτικής του Υπουργείου στον τομέα της πρόληψης και της καταστολής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΧΟΙ Το ερευνητικό αυτό σχέδιο εντάσσεται στο ευρύτερο πεδίο της οικονομικής αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα, συνίσταται στη συγκριτική

Διαβάστε περισσότερα

Σηµαντικά σηµεία της τεκµηρίωσης και αξιολόγησης των προγραµµάτων εργασίας µε άντρες δράστες ενδοοικογενειακής βίας

Σηµαντικά σηµεία της τεκµηρίωσης και αξιολόγησης των προγραµµάτων εργασίας µε άντρες δράστες ενδοοικογενειακής βίας WWP Work with Perpetrators of Domestic Violence in Europe Daphne II Project 2006-2008 1 Σηµαντικά σηµεία της τεκµηρίωσης και αξιολόγησης των προγραµµάτων εργασίας µε άντρες δράστες ενδοοικογενειακής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ. Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος. Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ. Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος. Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος ΠΜΣ «Η σύγχρονη εγκληματικότητα και η αντιμετώπισή της» Πάντειο Πανεπιστήμιο Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (ΔΕ.Π.Σ.ΣΥ.) Βασικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (ΔΕ.Π.Σ.ΣΥ.) Βασικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Αθήνα: Κονίτσης 33, 15125 Μαρούσι Τηλ. 210-8063665, 6129290, Fax 210-8062113, e-mail: info@ergastirio.eu Site: www.ergastirio.eu ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Θεραπευτική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Θεραπευτική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Θεραπευτική αντιμετώπιση των εξαρτήσεων 1 η Ενότητα Εξαρτήσεις ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο Σύντομη εισαγωγή στο φαινόμενο της τοξικομανίας, Πέτρος Κεφάλας 2. Κατασκευαστικές ατέλειες

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Β ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 28-29 ΜΑΪΟΥ 2015 Ο β κύκλος του διήμερου καλλιτεχνικού, βιωματικού σεμιναρίου «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα. Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης

Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα. Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης Θέατρο-Δημιουργία-Παιχνίδι-Συναίσθημα και Σώμα Θέατρο και Δημιουργία στην υπηρεσία της πρόληψης, της θεραπείας και της εκπαίδευσης www.torapaizoume.gr Xαίρετε!! Είμαστε ένας νέος κοινωνικός συνεταιρισμός

Διαβάστε περισσότερα

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ

8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη. Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ Βιωµατικό σεµινάριο: Δ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΓΧΟΥΣ 8 Μαϊου 2010 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Επιστηµονικά υπεύθυνη: Δ ρ. Εµµανουηλίδου Καλλιόπη MEd, MEd, MSc, Cert.Couns., PhD Επιστηµονική συνεργάτης Α.Π.Θ.! Δ ιοργάνωση: Χορηγός

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης»

Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης» Σεμινάριο μεικτής μάθησης του ΚΠΕ Βιστωνίδας: «H ψηφιακή τεχνολογία στα περιβαλλοντικά προγράμματα της B/βθμιας Εκπαίδευσης» Αποτελέσματα αξιολόγησης των συμμετεχόντων Επιμορφωτές: Άγγελος Κωνσταντινίδης,

Διαβάστε περισσότερα

INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES

INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES INDEPENDENT ACADEMIC RESEARCH STUDIES ΡΟΤΑΡΙΑΝΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΒΟΛΟΥ ΑΡΓΩ Η οικονομική κρίση και η νεανική εγκληματικότητα: Εναλλακτικές Λύσεις 6/11/2011 Dr. Theo Gavrielides, Ιδρυτής και ιευθυντής Ξεκινώντας

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης ΠΑΝΤΕΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Έκθεσηεσωτερικήςαξιολόγησης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΚΑΙΕΦΑΡΜΟΓΕΣΣΤΗΝΚΟΙΝΩΝΙΚΗΠΟΛΙΤΙΚΗ, 2007 2009 ΛέκτοραςΜαρίαΣυμεωνάκη

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Το Πρόγραμμα Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων ΑΡΓΩ, είναι ένα ελεύθερο ουσιών πρόγραμμα απεξάρτησης του Εθνικού Συστήματος Υγείας, ενταγμένο

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κύριοι κύριοι βουλευτές,

Αξιότιμοι κύριοι κύριοι βουλευτές, Αθήνα : 24/06/2011 Αρ. Πρωτ : 1213 Προς : Διακομματική Επιτροπή για την εξέταση του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας & των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων Γραφείο 148 Υπόψη κυρίας Καμηλάκη Βασιλίσσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου στη Συνέντευξη Τύπου για παρουσίαση του αναθεωρημένου Οδηγού για τα ΜΜΕ, 3 Ιουλίου 2015 Αγαπητοί συνεργάτες Λειτουργοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Η Ψυχοθεραπεία Κοινωνικοσυναισθηματικής Ανάπτυξης - ΨΚΣΑ στη διαχείριση των Διαταραχών Αυτιστικού Φάσματος Μέσης και Υψηλής Λειτουργικότητας: Εισαγωγή στις βασικές έννοιες. 9 Συναντήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος»

Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος» Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος» Αγγελόπουλος Θωμάς, Υπεύθυνος Γραφείου Ποιότητας Οικονόμου Βασίλης, Υπεύθυνος Συστημάτων Πληροφορικής και μέλος του Γρ. Ποιότητας Ποιοι είμαστε Έτος ίδρυσης: 1917

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Παρά τις δυσκολίες, η νομική επιστήμη προσφέρει πολλαπλές εναλλακτικές για επαγγελματική αποκατάσταση και υλοποίηση στόχων στο νέο που γνωρίζει τις

Παρά τις δυσκολίες, η νομική επιστήμη προσφέρει πολλαπλές εναλλακτικές για επαγγελματική αποκατάσταση και υλοποίηση στόχων στο νέο που γνωρίζει τις ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ημερίδα του ΣΔΕΕ Μέγαρο Μουσικής 16.05.2012 Κοραλία Παυλάκη Ασκούμενη Δικηγόρος, ΔΡΥΛΛΕΡΑΚΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Κυρίες και κύριοι καλησπέρα. Θεωρώ ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ Ίλιον, Ιούλιος 2013 1/9 Άρθρο 1 Το Artfygio Το Artfygio είναι μία Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία που ιδρύθηκε στις 24 Απριλίου του 2013 στο Ίλιον Αττικής και έχει καταχωρηθεί στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

επιστημονική ημερίδα: εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ

επιστημονική ημερίδα: εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ επιστημονική ημερίδα: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ εγκαταστάσεις New York College 9 Μαΐου 2009 - ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ Επιστημονική Επιμέλεια: Δρ Εμμανουηλίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΨΥΚΑΠ) Μιχαλακολούλου 173 115 27 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 2106462797 Δικτυακός Τόπος: http://www.psychodrama.gr Ηλεκτρονική Διεύθυνση: kostas.letsios@psychodrama.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα