Άθως, Λαύρας Δ46. Ένα "στουδιτικό" μηνολόγιο από το τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Άθως, Λαύρας Δ46. Ένα "στουδιτικό" μηνολόγιο από το τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα"

Transcript

1 Άθως, Λαύρας Δ46. Ένα "στουδιτικό" μηνολόγιο από το τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα Αγγελική ΜΗΤΣΑΝΗ Δελτίον XAE 15 ( ), Περίοδος Δ' Σελ ΑΘΗΝΑ 1991

2 Αγγελική Μητσάνη ΑΘΩΣ, ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΥ 11ου ΑΙΩΝΑ* vy κώδικας του Αγίου Όρους στη μονή της Λαύρας Δ46 (422)' είναι ένα μεταφραστικό μηνολόγιο για τους αγίους του μηνός Σεπτεμβρίου και ο πρώτος τόμος μιας δεκάτομης έκδοσης του αγιολογικού έργου του Συμεών Μεταφραστή. Το χειρόγραφο περιέχει 24 Βίους αγίων, των οποίων προηγείται «πίναξ» με τους τίτλους και την αρχή των περιεχομένων του βιβλίου. Η εικονογράφηση του τόμου συνίσταται σε μία μόνο ολοσέλιδη μικρογραφία του πρώτου αγίου του μηνός, του Συμεών του Στυλίτη (φ. 4ν), τοποθετημένη ακριβώς απέναντι από την αρχή του κειμένου με το Βίο του αγίου (φ. 5r). Το χειρόγραφο διακοσμείται ακόμη με εικοσιδύο ταινιωτά επίτιτλα και άλλα δύο πιόμορφα. Τα δύο πιόμορφα εξαίρουν τους τίτλους των Βίων των αγίων Συμεών Στυλίτη (φ. 5Γ) και Ευσταθίου (φ. 174r). Η επικεφαλίδα του πίνακα των περιεχομένων (φ. 1ν) περικλείεται σε διακοσμημένο ορθογώνιο επίτιτλο 2. Η διακόσμηση του τόμου συμπληρώνεται από αρχικά γράμματα ζωόμορφα, πτηνόμορφα ή διακοσμημένα με σχηματοποιημένα φυτικά και πεταλωτά θέματα. Το χειρόγραφο εισήχθη στον Άθω ήδη από τα τέλη του Που ή τις αρχές του 14ου αιώνα, αφιερωμένο στη μονή της Λαύρας από το γνωστό βιβλιόφιλο και συλλέκτη χειρογράφων Νικηφόρο Μοσχόπουλο. Σύμφωνα με δύο ιδιόχειρα σημειώματα, ο Νικηφόρος, μητροπολίτης Κρήτης, αφιέρωσε το βιβλίο στη Λαύρα του Οσίου Αθανασίου για την ψυχική σωτηρία του ιδίου (φ. 4ν) και των γονέων του Αλεξίου και Ζωής (φ. 326ν) 3. Σύμφωνα με την άποψη των περισσότερων ερευνητών το μηνολόγιο της μονής της Λαύρας Δ46 χρονολογείται στο 12ο αιώνα 4. Μόνο ο R. Nelson το χρονολογεί στα τέλη του 1 Ιου ή στις αρχές του 12ου αιώνα 5 και ο Ι. Σπαθαράκης, σε πρόσφατο άρθρο του, αναφερόμενος σε διακοσμητικό θέμα του χειρογράφου, το θεωρεί έργο «πιθανότατα του τρίτου τέταρτου του 11ου αιώνα», χωρίς όμως να παραθέτει στοιχεία για τη χρονολόγηση του 6. Αισθάνομαι υποχρεωμένη να ευχαριστήσω θερμά το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών της Θεσσαλονίκης, το Centre d'histoire des Textes του C.N.R.S. της Γαλλίας, επίσης την μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά και ειδικότερα τον π. Δημήτριο Τιγκμπασάνη, για τις διευκολύνσεις που μου προσέφεραν κατά την εξέταση μικροταινιών χειρογράφων ή και των ίδιων των χειρογράφων, καθώς και την παραχώρηση φωτογραφικού υλικού. Ευχαριστίες οφείλονται ακόμη στον κ. Α. Τσελίκα για τη βοήθεια του στην παλαιογραφική μελέτη και στην κ. Ζ. Τορνεσάκη που σχεδίασε τα αρχικά γράμματα του λαυρεωτικού χειρογράφου γι' αυτή την εργασία. Το χειρόγραφο διάβασαν ο καθηγητής κ. Δ. Πάλλας και η κ. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, τους οποίους και ευχαριστώ. 1. Σ. Ευστρατιάδης - Σπυρίδων μοναχός Λαυρεώτης, Κατάλογος των κωδίκων της Μεγίστης Λαύρας, Paris 1925, σ Α. Ehrhard, Überlieferung und Bestand der hagiographischen und homiletischen Literatur der griechischen Kirche von den Anfägen bis zum Ende des 16. Jhs., II, Leipzig 1938, σ. 325, 690 (στο εξής: Überlieferung). 2. Στ. Πελεκανίδης, Π. Κ. Χρήστου, Χρ. Μαυροπούλου- Τσιούμη, Σ. Καδάς, Οι θησαυροί του Αγίου Όρους, Γ', Αθήνα 1979, εικ. 111 (φ. 1ν), εικ. 112 (φ. 5Γ), 113 (φ. 174r) (έγχρωμες εικόνες) (στο εξής: Οι θησαυροί). 3. Ο Νικηφόρος Μοσχόπουλος υπογράφει 12ος στη σύνοδο του 1285 ως μητροπολίτης Κρήτης, τίτλο που πρέπει να έλαβε γύρω στο Η βενετσιάνικη κατοχή τον εμποδίζει να εγκατασταθεί στη νήσο και γύρω στα του δίδεται ο πρόσθετος τίτλος του προέδρου της Λακεδαιμόνιας, όπου παραμένει ως το 1315 ή Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έζησε στην Κωνσταντινούπολη. Για τελευταία φορά αναφέρεται στις πηγές το Πέθανε πάντως πριν από το Για τη ζωή του βλ. Α. Papadopoulos-Kerameus, Νικηφόρος Μοσχόπουλος, ΒΖ XII (1903), σ R. J. Η. Jenkins and C. Mango, A Synodikon of Antioch and Lacedaemonia, DOP 15 (1961), σ Για τη βιβλιοθήκη του βλ. I. SevSenko, The Imprisonment of Manouel Moschopoulos in the Year 1306, Speculum 27 (1952), σ. 134 (ανατ. στο Society and Life in Late Byzantium, London 1981, κεφ. IX). R. Nelson, The Manuscripts of Antonio Malakes and the Collecting and Appreciation of Illuminated Books in the Early Palaeologan Period, JOB 36 (1986), σ E. Gamilischeg, Eine Piatonhandschrift des Nikeforos Moschopoulos (Vind. Phil. gr. 21), Βυζάντιος, Festschrift für Herbert Hunger zum 70. Geburstag, Wien 1984, σ Το σημείωμα στο φ. 326ν έχει δημοσιευθεί από το Μ. Μανούσακα, Νικηφόρου Μοσχοπούλου επιγράμματα σε χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης του, Ελληνικά ΙΕ' (1957), σ Ευστρατιάδης - Σπυρίδων μοναχός Λαυρεώτης, ό.π., σ Ehrhard, Überlieferung, II, σ P. Mijovic, Ménologe, Recherches iconographiques, Beograd 1973, σ. 204, υποσημ. 17 (στο εξής: Ménologe). Στ. Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Γ',σ Ε. Δεληγιάννη-Δωρή, Ιστορημένα χειρόγραφα του Μηνολογίου του Συμεών Μεταφραστή (Ταξινόμηση των χειρογράφων-εκδόσεις του Μηνολογίου), Παρουσία 1 (1982), σ Nelson, ό.π. (υποσημ. 3), σ I. Spatharakis, An Illuminated Greek Grammar Manuscript in Jerusalem. A Contribution to the Study of Comnenian Illuminated Ornament, JOB 35 (1985), σ

3 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ Η παράσταση του Συμεών στη μοναδική μικρογραφία του χειρογράφου (Εικ. 1) ακολουθεί τον απλούστερο συμβατικό εικονογραφικό τύπο του στυλίτη που επι κράτησε στη μεσοβυζαντινή τέχνη 7. Ο άγιος εικονίζε ται πάνω στον ασκητικό του στύλο, ως τη μέση, μετω πικός, με τα χέρια μπροστά στο στήθος σε δέηση, προστατευμένος από χαμηλό κιγκλίδωμα. Φορεί κα στανό μοναχικό ένδυμα και το κεφάλι του καλύπτει κουκούλιο. Το πρόσωπο του δυστυχώς είναι κατε στραμμένο. Ο στύλος υψώνεται πάνω σε βαθμιδωτή βάση στη μέση, περιζώνεται από διπλή κόκκινη ται νία και επιστέφεται από κορινθιάζον κιονόκρανο ζω γραφισμένο με έντονο μπλε και κόκκινο χρώμα. Διπλή κόκκινη ταινία ορίζει το φωτοστέφανο του αγίου από το γύρω χρυσό κάμπο. Με κόκκινα γράμματα είναι γραμμένη και η αγιωνυμική επιγραφή αριστερά και δεξιά από το κεφάλι του σε δύο στήλες: Ο AfriOC] CYMEQN Ο CT[YAITHC]. Τέλος, η μικρογραφία πλαι σιώνεται από απλή κόκκινη ταινία. Πρόκειται για το Συμεών Στυλίτη τον πρεσβύτερο (1η Σεπτεμβρίου), όπως επικράτησε να λέγεται στη βι βλιογραφία, για να διακριθεί από το Συμεών Στυλίτη το νεότερο (23η ή 24η Μαΐου) 8. Ή δ η από την προεικονομαχική περίοδο σώζονται αρ κετές παραστάσεις του Συμεών του πρεσβύτερου, όσο και του νεότερου, σε ευλογίες, ανάγλυφες πλάκες ή άλλα μικροτεχνήματα, πάντα σε σχέση με τα κέντρα λατρείας τους. Συχνά όμως δεν είναι εύκολο να εξα κριβωθεί για ποιον από τους δύο ομώνυμους αγίους πρόκειται 9. Φαίνεται ότι και στη μεσοβυζαντινή πε ρίοδο υπάρχει στην τέχνη μια σύγχυση της εικονο γραφίας τους. Τα άσπρα γένεια και μαλλιά, χαρακτη ριστικό του πρεσβύτερου, υιοθετούνται στη μεσοβυ ζαντινή τέχνη και για το νεότερο. Το κουκούλιο, αντί θετα, χαρακτηριστικό σε πρώιμες απεικονίσεις του νεότερου, παρατηρείται στη μεσοβυζαντινή τέχνη σε παραστάσεις του πρεσβύτερου. Επειδή δε η κοινότυπη εικονογραφία τους δεν προσφέρει άλλα στοιχεία διά κρισης, η δυνατότητα γι' αυτή παρέχεται από τις δια φορετικές επωνυμίες που συνοδεύουν συχνά τις παρα στάσεις τους. Ο Συμεών ο πρεσβύτερος επιγράφεται απλώς ως «Στυλίτης», όπως στη μικρογραφία του μη νολογίου της Λαύρας, ή συνοδεύεται από επωνυμίες που αναφέρονται στη Μάνδρα 1 0, ως «ό της μάνδρας» ή «ό εν τη μάνδρα» 11, ή ακόμη «ό αρχιμανδρίτης» 12, ενώ ο Συμεών ο νεότερος συνοδεύεται από επωνυμίες που έχουν σχέση με το Θαυμαστό Ό ρ ο ς 1 3, όπου ασκήτεψε, ή από την επωνυμία «θαυματουργός»14. Ωστόσο, ο απλούστατος εικονογραφικός τύπος που παραδίδεται από το χειρόγραφο μας είναι περισσότε ρο συνηθισμένος στη μνημειακή ζωγραφική. Ο Συμε ών ο Στυλίτης εικονίζεται μοναχικός σε πολύ λίγες μι258 Εικ. Ι. Άθως, Λαύρας Δ46, φ. 4ν. Ο άγιος Συμεών ο Στυλί της. κρογραφίες (Tbilissi Α 648, του έτους 1030, Pierpont Morgan Library 692, φ. 214r, των αρχών του Που αι.) 1 5. Αντιθέτως στις μικρογραφίες των χειρογράφων παρα τηρείται τάση να εικονογραφείται ο άγιος σε πολυπρό σωπες και αφηγηματικές παραστάσεις. 'Αλλοτε ο Στυλίτης εικονίζεται ανάμεσα σε αγίους που η μνήμη τους τιμάται την ίδια ημέρα (Βιβλιοθήκη Πατριαρ χείου Ιεροσολύμων, Αγ. Σάβα 63, φ. Ir, από το δεύτερο μισό του 1 Ιου αι. 1 6 ) και άλλοτε συνοδεύεται από ανώ νυμους μοναχούς (Οξφόρδη, Bodleian Library, Barocci 230, φ. 3ν, του έτους ). Ιδιαίτερη ομάδα αποτε λούν πέντε μικρογραφίες χειρογράφων που παριστά νουν μία συμμετρική σύνθεση με το στυλίτη στο κέ ντρο πλαισιωμένο από τη μητέρα του και το μαθητή του σε δέηση προς αυτόν ( Ά θ ω ς, Σταυρονικήτα 23, φ. 2r, του 12ου αιώνα 1 8, Βενετία, Biblioteca Nationale di San Marco, gr. 586, φ. lv, του 11ου-12ου αι. 1 9, όπου προστίθενται και δύο μοναχοί καθισμένοι στο κρηπί δωμα της βάσης του στύλου, Βατικανό, Biblioteca Apostolica Vaticana, gr. 1156, φ. 242r, του β ' μισού του 11ου αι. 2 0, Άθως, Διονυσίου 587 μ, φ. 116r, τέλη του 11ου αι. 2 1, Παρίσι, Bibliothèque Nationale, gr. 27, φ r, του 12ου αι. ). Σώζεται ένας μόνο εικονογραφι κός κύκλος με σκηνές από τη ζωή του Στυλίτη ( Ά θ ω ς, Εσφιγμένου 14, φ. 2r και 2ν, από το δεύτερο μισό του

4 ΑΘΩΣ. ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ 11ου αι. 23 ) αλλά αρκετές σκηνές με αφηγηματικό περιεχόμενο απαντούν μεμονωμένες (π.χ. Vat. gr. 1613, σ. 2, γύρω στο έτος ). Με βάση τον τύπο της εικονογράφησης του, δηλαδή με μία μικρογραφία που εικονίζει τον πρώτο άγιο του μηνός, το μηνολόγιο της μονής της Λαύρας Δ46 κατατάσσεται από τον P. Mijovic στα μηνολόγια της ομάδας Β, που εικονογραφούνται μόνο με ολόσωμες μορφές αγίων 25. Από την Ελένη Δεληγιάννη-Δωρή, η οποία αποδέχθηκε την αρχική διαίρεση των ιστορημένων μηνολογίων σε ομάδες Α και Β αλλά προχώρησε ειδικότερα σε υποδιαρέσεις τους, ο λαυρεωτικός κώδικας συνδέεται με τα μηνολόγια των Μετεώρων, μονή Μεταμορφώσεως 522 (τ. Χ, Μάιος-Αύγουστος), και του Βατικανού, Biblioteca Apostolica Vaticana, gr. 817 (τ. VII, πρώτο μισό Ιανουαρίου), του β' μισού του 1 Ιου αιώνα 26. Και τα δύο αυτά χειρόγραφα εικονογραφούνται επίσης με μία ολοσέλιδη μικρογραφία με την παράσταση του πρώτου αγίου του τόμου. Στο μηνολόγιο της μονής Μεταμορφώσεως εικονίζεται ο όσιος Αρσένιος (φ. 2ν) και σε εκείνο του Βατικανού ο άγιος Παύλος ο Θηβαΐτης (φ. 2ν). Η συγκριτική μελέτη των μηνολογίων από τη Nancy Sevcenko παλαιογραφική, κωδικολογική και τεχνοτροπική των μικρογραφιών έδειξε ότι τα χειρόγραφα της μονής Μεταμορφώσεως και του Βατικανού ανήκουν στην ίδια έκδοση του Μεταφραστικού Μηνολογίου. Δεν περιέλαβε όμως η ερευνήτρια αυτή και το λαυρεωτικό κώδικα στην ίδια έκδοση 27. Η συστηματική μελέτη του χειρογράφου του Αγίου Όρους, Λαύρας Δ46, μας οδηγεί στη διαπίστωση ότι αυτό πράγματι δεν συνδέεται με τα μηνολόγια της μονής Μεταμορφώσεως και του Βατικανού, παρά με δύο άλλα μηνολόγια, τόμους μιας διαφορετικής έκδοσης του Μεταφραστή. Πρόκειται για τα χειρόγραφα της Μόσχας, Ιστορικό Μουσείο, gr. 9 (Vlad. 382) (τ. Χ, Μάιος-Αύγουστος) και του Σινά, μονή Αγίας Αικατερίνης, gr. 500 (τ. III, πρώτο μισό Νοεμβρίου). Το μηνολόγιο της Μόσχας χρονολογείται από Κολοφώνα στο έτος 1063, και η ίδια χρονολογία αποδίδεται και στο δεύτερο σωζόμενο τόμο αυτής της έκδοσης, Σινά gr Α. Ξυγγόπουλος, Οι στυλίται εις την βυζαντινήν τέχνην, ΕΕΒΣ 19(1949), σ Η. Delehaye, Les Saints Stylites (SubsHag 14), Bruxelles-Paris 1923, σ. I-XXXIV, LIX-LXXV. A. J. Festugière, Antioche païenne et chrétienne. Lipanius, Chrysostome et les moines de Syrie, Paris 1957, σ. 347^ J. Lafontaine-Dosogne, Itinéraires archéologiques dans la region d'antioche. Recherches sur le monastère et sur l'iconographie de s. Syméon Stylite le Jeune, Bruxelles 1967, σ (στο εξής Itinéraires). J. P. Sodini, Remarques sur l'iconographie de Syméon l'alépin, Le Premier Stylite, MonPiot 70 (1989), σ (με πλήρη βιβλιογραφία) (στο εξής: Remarques). 10. Η. Delehaye, Synaxarium EC, Bruxellis 1902, στ. 3: Έκ γονν τον οίκήσαι εν τη λαύρα τη επονομαζόμενη Μάνδρα λέγεται Συμεών ό της Μάνδρας, έκ δέ του εις διαφόρους στύλους άναχθήναι καλείται Συμεών ό στνλίτης. 11. Παραδείγματα: ψηφιδωτό Νέας Μονής Χίου (Ντ. Μουρίκη, Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής Χίου, Α -Β', Αθήνα 1985, σ. 191, πίν. 87β, 89β, 241 β, 243), εικόνα μονής Σινά με παράσταση της Σταύρωσης (Κ. Weitzmann et al., The Icon, New York 1978, σ. 90, πίν. 26). 12. Παράδειγμα: Μικρογραφία του μηνολογίου της Οξφόρδης, Bodleian Library, Barocci 230, φ. 3ν (I. Hut ter, Corpus der byzantinischen Miniaturenhandschriften, Oxford Bodleian Library, I, Stuttgard 1977, σ. 49, εικ. 172). 13. Παραδείγματα: ψηφιδωτό Νέας Μονής Χίου (Μουρίκη, ό.π.,σ. 187, πίν. 86α, 88α, 238 με την επιγραφή: Ό έν τω Θαυμαστώ "Ορεή, τρεις ευλογίες (Sodini, Remarques, σ ). 14. Επιγραφή συνήθης σε μολύβδινες ευλογίες (Sodini, Remarques, σ ) και σε αδημοσίευτη εικόνα της μονής Σινά. 15. Α. Alibegachvili, Miniatures des manuscrits géorgiens des Xledebut XlIIe siècles, Tbilissi 1973, πίν. 3. The Pierpont Morgan Library, Exhibition of Illuminated Manuscripts held at the New York Public Library, New York 1934, σ. 20, αριθ Βλ. υποσημ Α. Παπαδόπουλος-Κεραμεύς, Ιεροσολυμιτική Βιβλιοθήκη, ήτοι κατάλογος των εν ταις βιβλιοθήκαις του αγιωτάτου αποστολικού τε και καθολικού ορθοδόξου πατριαρχικού θρόνου των Ιεροσολύμων και πάσης Παλαιστίνης αποκειμένων ελληνικών κωδίκων, II, Πετρούπολις 1894, σ Α. Weyl-Carr, Byzantine Illumination The Study of a Provincial Tradition, Chicago and London 1987, σ. 230, μ. 7, D, Ehrhard, Überlieferung, II, σ. 326 (όπου το χφ. αναφέρεται ως Σταυρονικήτα 3). Σ. Λάμπρος, Κατάλογος των εν ταις Βιβλιοθήκαις του Αγίου Όρους ελληνικών κωδίκων, Ι, Cambridge 1895, σ. 76, αριθ Ι. Furlan, Codici greci illustrati della Biblioteca Marciana, I, Milano-Padova 1978, σ Mijovic, Ménologe, σ. 194, υποσημ. 146, εικ Στ. Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Α', Αθήνα 1973, σ. 441, εικ Η. Ο mont, Miniatures des plus anciens manuscrits grecs de la Bibliothèque Nationale du Vie au XIVe siècle, Paris 1929, σ. 48, πίν. XCVIII.3. Α. Ξυγγόπουλος, Ευλογία του αγίου Συμεών, ΕΕΒΣ 18 (1948), σ , εικ Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Β', Αθήνα 1975, σ , εικ Codices e Vaticanis Selecti Vili: Il Menologio di Basilio II (Cod. Vaticano Greco 1613), Torino 1907, σ P. Mijovic, Une classification iconographique de ménologes enluminés, Actes du XII Congrès International d'etudes Byzantines (Ochride 1961), III, Beograd 1964, σ. 279 ( στο εξής: Une classification). Ο ίδιος, Ménologe, σ Δεληγιάννη-Δωρή, ό.π. (υποσημ. 4), σ. 287, Ν. P. Sevcenko, Six Illustrated Editions of the Metaphrastian Menologium, JOB 32/4, XVI. Internationaler Byzantinistenkongress, Wien 1981 σ. 188, εικ Ν. P. Sevcenko, An Eleventh Century Illustrated Edition of the Metaphrastian Menologium, East European Quarterly 13 (1979), σ Η ίδια, ό.π. (υποσημ. 27), σ Δεληγιάννη-Δωρή, ό.π. (υποσημ. 4), σ. 283, (με πλήρη βιβλιογραφία). 259

5 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ -τούτ6- Κ. cu. lusuvtx^olfj olfì«n K.e>u.ot ο i ' -rtoy û«to /J CO μ. if'«/ <Μτ* Ρ «f TTÎ t Κ0ΤΤ0Ύ JUilA^ ctic c rxoulajte Η f 11το κ i. rl ο Ν jjlîlylrf JL<j>w»<< p. yurrtiur o TUO è \pvh 0u Η ^LÀ TV ^ ûop κ OLTTCOAO ro τ* Λ ç*ù.j^ûlftt y^--r«h v/n-fr?.'où ^côlnpo ir - -rûû' 7>-6 T<»p r ' 'Λ * "J ι T^UTt.lO''0üjjt+<A-"r w AV % L * -τ ri Xfü οο'μ» <fc> eu- ου hr -*tf % Ô te «fou j. ΛΛ^Α- W TT^AÛ N V Εικ Άθως, Λαύρας Δ46, φ. 204τ και 302r. 260

6 ΑΘΩΣ. ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ -roulitou-àa Ν jjfcκ ώ <* * &*f T'orai V-^0'' X^n WKOU ÒTV C 7Γ?Ô C >JÂî TTÇ T^*P ôf 6i te ί e ôi xc ïrrarrwiic^rh «* S*ijMC^»VtDff. ÎX^COU -πί'ω«*\av <ί-^ eu à4o ν. ΤΤ>ν>π> ^ceut^v<^" β oorrqö 41C tc* ÖL/ *%t <r A*'-4*VTM ^ ^ *-p À M sr -ta y ea ) * > H JA -τ^ί *6γηπ&λ*ν -til β * yuck *- ι 0-3* "6rv TTf λ. %<<ru> 01 KM O^-GÛ Ç16- ^ ou Ju «y** y* σ citfrrfr- ^f<ttfc»*-ft.«*kîitfffrip^ «Ai 261

7 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ Εικ. 4, 1-9: Λαύρας Δ46, φ. 54r, 253τ, 116ν, 91ν, 283ν, 72τ, Auct. Τ. Inf. 2.7, φ. 59τ, 56ν, 57ν, 65ν, 58ν, 62ν 18-21: Venet. 121 ν, 83ν, 264Γ. Marc. gr. 585, φ. 54ν, Ir, 102ν, 6ν. (Από J. C. Anderson, The Date and Purpose of the Barberini Psalter, εικ. D). Εικ. 5, 1-5: Μόσχας gr. 9, φ. Ir, 159ν, 192ν, 28ν, Wir 6-11: Σινά gr. 500, ψ. 5τ, 24ν, 118ν, 175τ, 43ν, 77r : Bodl. Εικ. 6. Σινά gr. 500, φ. 86r. Πρώτα απ' όλα, είναι φανερές οι στενές παλαιογραφικές ομοιότητες που παρουσιάζει το μηνολόγιο της Λαύρας Δ46 (Εικ. 2) με τους δύο τόμους της έκδοσης του έτους 1063 (Εικ. 3). Και στα τρία χειρόγραφα παρατηρείται η ίδια μικρογράμματη όρθια γραφή. Τα γράμματα σχεδιασμένα χωρίς πολλές γωνίες δίνουν την αίσθηση στρογγυλής γραφής με ελαφρά δεξιοκλινή τάση. Παρεμβάλλονται επίσης αρκετοί μεγαλογράμματοι τύποι που η παρουσία τους άλλωστε είναι φυσική αυτή την εποχή. Διακρίνονται στοιχεία από την Perlschrift με τάση ανεξαρτητοποίησης των γραμμάτων (π.χ. το σύμπλεγμα ρο στο φ. 27). Οι τίτλοι σε ημιμεγαλογράμματη γραφή Auszeichnungsmajuskel θυμίζει περισσότερο την «αλεξανδρινή» μεγαλογράμματη 29. Χαρακτηριστικές είναι οι ομοιότητες των μικρών γραμμάτων ταυ, γάμμα, ζήτα, ψι. Σε αυτά θα προσθέταμε ακόμη το σύμπλεγμα των γραμμάτων λθ και τον όμοιο τρόπο γραφής της λέξεως «αμήν» στο τέλος των κειμένων. Η γραφή του λαυρεωτικού κώδικα φαίνεται λίγο πιο γρήγορη και βιαστικά γραμμένη. Όμως, οι ομοιότητες των χαρακτήρων είναι τόσο στενές που οδηγούν με αρκετή βεβαιότητα στην απόδοση και του χειρογράφου της Λαύρας στον ίδιο αντιγραφέα με εκείνον των μηνολογίων της έκδοσης Μόσχας και Σινά. Ομοιότητες διαπιστώνονται επίσης και στη διακόσμηση των αρχικών γραμμάτων. Στο λαυρεωτικό χειρόγραφο ξεχωρίζουν τα αρχικά γράμματα ταυ, όμικρον και κάππα για την καλαισθησία, την ευρηματικότητα και τη συγγένεια τους με τα αντίστοιχα των μηνολογίων της έκδοσης του Το αρχικό ταυ (φ. 54ν, 116ν και 253r) (Εικ ), όπου το γράμμα τούτο 262

8 ΑΘΩΣ, ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ και των τριών αρχικών γραμμάτων βασίζεται στο σύμπλεγμα δύο πτηνών. Επιπλέον, ενδιαφέρον κοινό στοιχείο παρουσιάζουν οι επιγραφές που συνοδεύουν δύο αρχικά γράμματα στο μηνολόγιο της Λαύρας και ένα αρχικό σε εκείνο της Μόσχας. Στο μηνολόγιο της Λαύρας Δ46, το πτηνόμορφο αρχικό λάμβδα (φ. 83ν), το πρώτο γράμμα του Βίου του αγίου Σευηριανού, ο οποίος μαρτύρησε επί Λικινίου, συνοδεύεται από την επιγραφή Ο ΛΙ- ΚΙΝΝΙΟΣ. Στο ίδιο χειρόγραφο το αρχικό κάππα (φ. 72r), επίσης πτηνόμορφο, που είναι το πρωτόγραμμα για τη διήγηση του Εν Χώναις Θαύματος του αρχαγγέλου Μιχαήλ, συνοδεύεται από μία επιγραφή δυσανάγνωστη, πιθανώς ΤΟ ΘΑΥΜΑ. Παράλληλα, στο μηνολόγιο της Μόσχας παρατηρείται ότι το ανθρωπόμορφο αρχικό γράμμα όμικρον (φ. 28ν), το πρωτόγραμμα του Βίου των αγίων Μανουήλ, Σάβελ και Ισμαήλ, οι οποίοι μαρτύρησαν επί Ιουλιανού του Παραβάτη, συνοδεύεται από την επιγραφή Ο ΠΑΡΑΒΑΤΗΣ 31. Το γράμμα αποτελείται από το σύμπλεγμα μιας αυτοκρατορικής μορφής με ένα φίδι και υπονοείται η τιμωρία του διώκτη. Είναι φανερό ότι για τα μηνολόγια της Λαύρας και της Μόσχας χρησιμοποιήθηκαν κοινά πρότυπα. Μόνο που στο λαυρεωτικό χειρόγραφο δεν παρατηρείται αντίστοιχη αναλογία ανάμεσα στις επιγραφές και τα αρχικά γράμματα τα οποία συνδυάζονται με πτηνά. Για το πιθανό πρότυπο της επιγραφής του αρχικού λάμβδα του λαυρεωτικού μηνολογίου μπορεί να προσφέρει κάποιαν ιδέα το μηνολόγιο της Οξφόρδης, Εικ : Barb. gr. 372, φ. 53τ, 249τ, 67ν, 65 ν, 137ν, 130r, Bodleian Library, Cromwell 26 (σ. 162), όπου το αρχικό 48r 8-11: Ιερουσαλήμ, Τάφου 14, φ. 223ν, 6τ, 307τ, 218ν λάμβδα, ανθρωπόμορφο εδώ, είναι επίσης πρωτό 12-13: Λονδίνο, Brit. Lib. Add , φ. 148ν, 100r 14-21: γραμμα του Βίου του αγίου Σευηριανού και συνοδεύεται από την ίδια επιγραφή Ο ΛΙΚΙΝΙΟΣ 32. Αυτό το αρ Phillipps 7667, φ. U2v, 59r, 154v, 3v, 242v, 118v, 123v, llov. (Από J. C. Anderson, The Date and Purpose of the Barberini Psalter, εικ. C). χικό σχηματίζεται από μια αυτοκρατορική μορφή, το Λικίνιο, κρεμασμένο από αλυσίδα που την τραβά δυστηρίζεται σε πτηνό και επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές, βρίσκει τα παράλληλα του στο αντίστοιχο γράμμα των χειρογράφων της Μόσχας (φ. lolr) 29. Η. Hunger,Minuskel- und Auszeichnungsschriften im Jahrhundert, La paléographie grecque et byzantine, Paris 1977, σ. 208, υποσημ. 28, πίν. 15. Ο ίδιος, Epigraphische Auszeichnungsmajuskel, JOB 26 (1977), σ (Εικ. 5. 5) και του Σινά (φ. 43ν, 77r και 99r) (Εικ ). Το αρχικό όμικρον (φ. 91ν και 238ν) (Εικ Σχέδια των αρχικών γραμμάτων των μηνολογίων της έκδοσης 4-5), που σχηματίζεται με τα καμπυλωμένα σώματα ενός πτηνού και ενός ψαριού που το ένα δαγκώνει την ουρά του άλλου, είναι πανομοιότυπο με εκείνο του μηνολογίου Μόσχας και Σινά βλ. J. C. Anderson, The Date and Purpose of the Barberini Psalter, CahArch 31 (1983), σχέδ. D, 1-5 (Μόσχας gr. 9), 6-11 (Σινά gr. 500). Έγχρωμες φωτογραφίες βλ. V. D. Likhachova, της Μόσχας (φ. 192Γ) (Εικ. 5. 3). Ακόμη, το Byzantine Miniature. Masterpieces of Byzantine Miniature of IXth-XVth Centuries in Soviet Collections, Moscow 1977, πίν. 11 (φ. αρχικό κάππα (φ. 72Γ) (Εικ. 4. 6), με το κάτω πλάγιο lolr, αρχ. Τ), 12 (φ. 28ν, αρχ. Ο), 14 (φ. 159ν, αρχ. Ε). Ασπρόμαυρες σκέλος σε σχήμα πτηνού, μοιάζει καταπληκτικά με το αντίστοιχο γράμμα του μηνολογίου του Σινά (φ. 175Γ) (Εικ. 5. 9). Τέλος, διαπιστώνεται κοινή αφετηρία στη φωτογραφίες βλ. Ι. Spatharakis, Corpus of Dated Illuminated Manuscripts to the Year 1453, II, Leiden 1981, πίν. 141 (Μόσχας gr. 9, φ. 2r, αρχ. A). Κ. Weitzmann, Illustrated Manuscripts at St. Catherine's Monastery on Mount Sinai, Collegeville-Minnesota 1973, εικ. σύνθεση των αρχικών μι και λάμβδα του λαυρεωτικού 26 (Σινά gr. 500, φ. 5r, αρχ. A). κώδικα (φ. 121 ν και 83ν) (Εικ ) και του αρχικού 31. Likhachova, ό.π., πίν. 12. ήτα στον κώδικα του Σινά (φ. 86Γ) (Εικ. 6). Η σύνθεση 32. Hutter, ό.π. (υποσημ. 12), Ι, αριθ. 23, σ. 36, πίν

9 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ Σημαντική όμως διαφορά διαπιστώνεται στον τύπο ει κονογράφησης των μηνολογίων της Μόσχας και του Σινά από (εκείνον) του μηνολογίου της Λαύρας. Κάθε Βίος των μηνολογίων της έκδοσης των χειρογράφων Μόσχας και Σινά συνοδεύεται από μία μικρογραφία που απεικονίζει την ολόσωμη παράσταση του αγίου, Στις παλαιογραφικές ομοιότητες και εκείνες των αρ όταν αυτός είχε ειρηνικό θάνατο, ή τη σκηνή του μαρ χικών γραμμάτων των χειρογράφων που εξετάσαμε, τυρίου του. Η μικρογραφία που ιστορεί τον πρώτο Βίο έρχονται να προστεθούν και όσες αφορούν στα κωδιστον τόμο του Σινά και οι μικρογραφίες εννέα κειμέ κολογικά στοιχεία. Πρόκειται για χειρόγραφα μεγά νων στο χειρόγραφο της Μόσχας περιλαμβάνουν σύ λου μεγέθους. Οι διαστάσεις των φύλλων τους ελάχι ντομους κύκλους από τη ζωή των αγίων ή των ιερών στα διαφέρουν (Λαύρας Δ46: 31x25,4 εκ., Σινά gr. 500: ιστοριών που συνοδεύουν, και αποτελούνται από δύο 38,5x27,5 εκ., Μόσχας gr. 9: 38,5x26,5 εκ.). Η χάραξη 41 έως τέσσερις σκηνές. Έ τ σ ι τα μηνολόγια αυτά κα της περγαμηνής είναι του ίδιου τύπου και στα τρία 33 τατάσσονται στην ομάδα Α των ιστορημένων μηνολο χειρόγραφα (II,4D κατά Lake και K44C2 κατά Le 34 γίων, σύμφωνα με την αρχική διαίρεση του P. Mijovic, roy). Ομοιότητες παρουσιάζει επίσης και ο τρόπος που περιλαμβάνει μηνολόγια εικονογραφημένα με τοποθέτησης του κειμένου στη σελίδα (κείμενο σε δύο 42 σκηνές από τη ζωή και το μαρτύριο των αγίων. στήλες). Ανάλογες με τις διαστάσεις τους και τον αριθμό των σειρών κατά σελίδα (Λαύρας Δ46: 31 σει Η μέχρι τώρα μελέτη των ιστορημένων μηνολογίων ρές, Μόσχας gr. 9 και Σινά gr. 500: 29 σειρές) είναι και απέδειξε ότι οι τόμοι που ανήκουν στην ίδια έκδοση οι διαστάσεις της γραμμένης επιφάνειας (Λαύρας Δ46: παρουσιάζουν κοινό τύπο διακόσμησης και εικονογρά φησης, προφανώς για λόγους ομοιομορφίας 43. Κατά 21x17,5x7,5 εκ., Σινά gr. 500: 27x17,5x7,2 εκ.). συνέπεια, ο διαφορετικός τρόπος εικονογράφησης Για τη διακόσμηση των τριών μηνολογίων με ταινιω- των τόμων της έκδοσης της Μόσχας και του Σινά από τά ή πιόμορφα επίτιτλα χρησιμοποιούνται θέματα συ εκείνον του μηνολογίου της Λαύρας δεν επιτρέπει να νηθισμένα σε κωνσταντινουπολίτικα χειρόγραφα του θεωρηθεί ο λαυρεωτικός κώδικας ως τόμος της ίδιας β ' μισού του 1 Ιου αιώνα 3 5. Βασικό θέμα το «σασανιδι- έκδοσης του μεταφραστικού μηνολογίου. Εκτός τού κό» ανθέμιο σε διάφορες παραλλαγές τοποθετείται του, η κακή διατήρηση της μοναδικής μικρογραφίας παρατακτικά όρθιο ή πλαγίως είτε εγγράφεται σε εφα του λαυρεωτικού χειρογράφου δεν προσφέρει τη δυνα πτόμενους κύκλους ή σε κύκλους ενωμένους με οριζό τότητα για ασφαλείς τεχνοτροπικές παρατηρήσεις και ντιους ελικοειδείς ή διαγώνιους βλαστούς. Τα τριγω συγκρίσεις. νικά κενά που δημιουργούνται συνήθως γεμίζουν με Ωστόσο, οι παλαιογραφικές και κωδικολογικές ομοιό τρίφυλλα ή πεταλωτά ανθεμοειδή. Δε λείπουν και τα τητες, καθώς επίσης και εκείνες των αρχικών γραμμά συνθετότερα πεταλωτά ανθέμια σε παρατακτική διά των και διακοσμητικών θεμάτων που διαπιστώθηκαν ταξη. ανάμεσα στο χειρόγραφο της Λαύρας και σε εκείνα Τρία επίτιτλα του λαυρεωτικού κώδικα επιστέφονται της έκδοσης της Μόσχας και του Σινά, επιτρέπουν: α) από αμφορέα ανάμεσα σε πτηνά και ζώα. Πάνω από το τη χρονολόγηση του χειρογράφου της Λαύρας Δ46 με βεβαιότητα στο τρίτο τέταρτο του 1 Ιου αιώνα, και πιο ορθογώνιο επίτιτλο που πλαισιώνει την επικεφαλίδα του πίνακα περιεχομένων (φ. 1ν, Εικ. 8), αριστερά και συγκεκριμένα γύρω στο έτος 1063, εφόσον θα πρέπει δεξιά από τον αμφορέα ζωγραφίζονται αντωπά παγό να έχει γραφεί από τον ίδιο αντιγραφέα με εκείνον των νια 3 6, αντίνωτοι λαγοί 3 7, αντωποί γρύπες 3 8 και πέρδι χειρογράφων της Μόσχας και του Σινά, και β) τη δια κες 3 9. Αντωπά παγόνια είναι ζωγραφισμένα αριστερά τύπωση της υπόθεσης ότι ο λαυρεωτικός κώδικας προ και δεξιά από τον αμφορέα πάνω από το πιόμορφο έρχεται από το ίδιο με αυτά τα χειρόγραφα βιβλιογρα επίτιτλο στο φ. 5r (Εικ. 9) και πέρδικες, από τις οποίες φικό εργαστήριο. η μία πίνει νερό, αριστερά και δεξιά από τον αμφορέα Με αφορμή αυτό το συσχετισμό διαπιστώνεται ακόμη πάνω από το επίτιτλο στο φ. 174r (Εικ. 10). Στις μικρο ότι η συμβατική διαίρεση των ιστορημένων μηνολο γραφίες φ. 1ν (Εικ. 8) και φ. 5r (Εικ. 9) το όλο ειδυλ γίων σε ομάδες Α και Β με κριτήριο τον τύπο εικονο λιακό θέμα είναι τοποθετημένο ανάμεσα σε βλαστούς γράφησης, πολύ χρήσιμη βεβαίως για τη μελέτη της με φύλλα και άνθη. Ως σύνολο, το τελευταίο διακο εικονογραφίας συγκεκριμένων αγίων, αποδεικνύεται σμητικό θέμα απουσιάζει από τα μηνολόγια της έκδο ανεπαρκής και ασφαλώς δεν είναι περιοριστική για σης των χειρογράφων Μόσχας και Σινά, αλλά είναι τον προσδιορισμό των εργαστηρίων παραγωγής χει συχνό και συνηθισμένο σε χειρόγραφα του 11ου και ρογράφων. Δικαιώνεται έτσι η μέθοδος μελέτης των του Που αιώνα 4 0. ιστορημένων μηνολογίων που πρότεινε η Nancy Sevνατά στο πλάι ένας άγγελος πετώντας. Φαίνεται ότι ο γραφέας του λαυρεωτικού μηνολογίου αντέγραψε μαζί με το κείμενο και την επιγραφή που συνόδευε το ανθρωπόμορφο αρχικό γράμμα, το οποίο όμως εδώ επρό κειτο να είναι πτηνόμορφο. 264

10 ΑΘΩΣ, ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ Εικ. 8. Άθως, Λαύρας Δ46, φ. 1ν. cenko 44, αυτή την οποία ακολουθήσαμε σε γενικές γραμμές στην εργασία μας. Τίθεται στη συνέχεια το ερώτημα ποιο μπορεί να ήταν το εργαστήριο παραγωγής των τριών αυτών χειρογράφων. Το ίδιο το χειρόγραφο της Λαύρας Δ46 δεν προσφέρει ιδιαίτερα στοιχεία για τον εντοπισμό του εργαστηρίου. Παρουσιάζει όμως χαρακτηριστικά γνωρίσματα, που οδηγούν στην κωνσταντινουπολίτικη παραγωγή του δεύτερου μισού του 1 Ιου αιώνα. Η διαφοροποίηση της διακόσμησης των τίτλων στους Βίους των αγίων Συμεών Στυλίτη (φ. 5Γ) και Ευσταθίου (φ. 174r) (Εικ. 9-10), με πιόμορφα επίτιτλα που επιστέφονται από αμφορέα ανάμεσα σε πτηνά, αντί για τα απλούστερα ταινιωτά επίτιτλα, δεν οδηγεί σε συγκεκριμένα συμπεράσματα. Η φαινομενικά ιδιαίτερη τιμή, η αποδιδόμενη στους δύο αυτούς αγίους, δεν μπορεί προς το παρόν να ερμηνευθεί από ιστορικές ή λει- 33. K.-S. Lake, Dated Greek Minuscule Manuscripts to the Year 1200, VI, Boston-Mass. 1936, αριθ J. Leroy, Les types de réglure des manuscrits grecs, Paris A. Frantz, Byzantine Illuminated Ornament. A Study in Chronology, ArtB XVI (1934), σ , πίν. VII. 17, XXI.25. Για το συμβολικό περιεχόμενο των κοσμημάτων στα μηνολόγια βλ. P. Mijovic, Corona anni dans les cycles ménologiques, Actes du XVe Congrès International d'etudes Byzantines, II, Αθήναι 1981, σ Πρβλ. Λαύρας Α118, φ. 136r, Που αι. (Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Γ', εικ. 62), Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος 2645, φ. 68r, β' μισού 11ου αι. (Α. Μαραβά-Χατζηνικολάου-Χ. Τουφεξή-Πάσχου, Κατάλογος μικρογραφιών βυζαντινών χειρογράφων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, Α', Αθήνα 1978, εικ. 320). 37. Πρβλ. Τάφου 52, φ. 50ν, μέσα 12ου (Spatharakis, ό.π. (υποσημ. 6), εικ. Ι). 38. Πρβλ. Τάφου 52, φ. 50r, μέσα 12ου (Spatharakis, ό.π. (υποσημ. 6), εικ. 3), Διονυσίου 4, φ. 8Γ, μέσα 12ου αι. (Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Α', εικ. 17). 39. Πρβλ. Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος 2363, φ. 115r, 12ου αι. (Μαραβά-Χατζηνικολάου-Τουφεξή-Πάσχου, ό.π. (υποσημ. 36), Α', εικ. 328), Διονυσίου 65, φ. llor, 1313, Διονυσίου 17, φ. Ir, 12ου αι., Παντοκράτορος 10, φ. 105r, 12ου αι. (Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Α', εικ. 127, 50, και Γ', εικ. 173). 40. Spatharakis, ό.π. (υποσημ. 6), σ Ehrhard, Überlieferung, Π, σ. 622, 692 (χφ. Μόσχας), 411, 692 (χφ. Σινά). Mijovic, Ménologe, σ. 197 (χφ. Μόσχας), 203 (χφ. Σινά). Sevcenko, An Eleventh Century Edition, ό.π. (υποσημ. 28), σ , πίν Δεληγιάννη-Δωρή, ό.π. (υποσημ. 4), σ , πίν. 5-8 (χφ. Μόσχας-Σινά). Κ. Weitzmann, ό.π. (υποσημ. 30), σ. 20, πίν. 26 (Σινά gr. 500). Likhachova, ό.π. (υποσημ. 30), πίν (Μόσχας gr. 9). Lake, ό.π. (υποσημ. 33), VI, αριθ. 299, πίν (Μόσχας gr. 9). Spatharakis, ό.π. (υποσημ. 30), αριθ. 78, πίν (Μόσχας gr. 9). 42. Mijovic, Une classification, σ Ο ίδιος, Ménologe, σ Sevcenko, ό.π. (υποσημ. 27), σ Ό.π., σ Γενικότερα για τη μέθοδο προσέγγισης των αντιγραφικών εργαστηρίων βλ. J. Irigoin, Pour une étude des centres de copie byzantins, Scriptorium 12 (1958), σ , και Scriptorium 13 (1959), σ

11 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ -ιτί Λ ν? '" "Vi AS Tri ': Εικ Άθως, Λαύρας Λ46, φ. 5τ και 174Γ. τουργικές συγκυρίες, που να συνδέονται με συγκεκριμένο τόπο παραγωγής χειρογράφων 45. Επομένως, η έρευνα μας στρέφεται προς τα μηνολόγια της έκδοσης των χειρογράφων Μόσχας και Σινά. Από τον J. Anderson έχει διατυπωθεί η γοητευτική υπόθεση ότι πρόκειται για προϊόντα του βιβλιογραφικού εργαστηρίου της μονής Στουδίου 46. Σε σχετικώς πρόσφατο άρθρο του για το ψαλτήριο Barberini (Vat. Barb. gr. 372) αποδίδει μία ομάδα από επτά ακόμη χειρόγραφα στο στουδιτικό βιβλιογραφικό εργαστήριο, ανάμεσα στα οποία τα δύο μηνολόγια της Μόσχας και του Σινά. Η απόδοση στο εργαστήριο της μονής Στουδίου και η σύνδεση ολόκληρης της ομάδας των κωδίκων χειρογράφων βασίστηκε σε δύο κυρίως στοιχεία: α) στις ομοιότητες των διακοσμημένων αρχικών γραμμάτων και β) σε τεχνοτροπικές ομοιότητες των μικρογραφιών που κοσμούν τα χειρόγραφα. Ο μοναδικός κώδικας αυτής της ομάδας, που έλκει με απόλυτη ασφάλεια την καταγωγή του από το στουδιτικό εργαστήριο είναι το ιστορημένο ψαλτήριο του Λονδίνου, British Library, Additional 19352, το οποίο χρονολογείται στο έτος 1066 με βάση Κολοφώνα 47. Αρχαιότερα στην ομάδα αυτή θεωρούνται τα μηνολόγια της Μόσχας gr. 9 και του Σινά gr. 500, που πράγματι παρουσιάζουν φανερές τεχνοτροπικές ομοιότητες με το ψαλτήριο του έτους 1066, ενώ στα υπόλοιπα χειρόγραφα Ιεροσόλυμα, Βιβλιοθήκη Ελληνικού Πατριαρχείου, Τάφου 14 48, Λονδίνο, British Library, Loan 36 - Phillipps 7667, Οξφόρδη, Bodleian Library, Auct. T. Inf. 2.7, Βενετία, Biblioteca Nationale di San Marco, gr. 585 ο J. Anderson διαπιστώνει μια εξέλιξη της ίδιας τεχνοτροπίας 49. Στην ίδια ομάδα προστίθενται τα χειρόγραφα του Βατικανού, Biblioteca Apostolica Vaticana, gr. 1156, και του Παρισιού, Bibliothèque Nationale, gr Όπως σημειώσαμε και προηγουμένως, η κακή διατή- 266

12 ΑΘΩΣ, ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ ρηση της μοναδικής μικρογραφίας του μηνολογίου της Λαύρας δεν επιτρέπει ασφαλείς τεχνοτροπικές συγκρίσεις. Ωστόσο, τα αρχικά γράμματα που κοσμούν το λαυρεωτικό χειρόγραφο μπορούν με επιτυχία να συγκριθούν με εκείνα της παραπάνω ομάδας χειρογράφων. Εκτός από τα αρχικά γράμματα ταυ, όμικρον και κάππα (Εικ ), που παρουσιάζουν εμφανείς ομοιότητες με τα αντίστοιχα γράμματα των μηνολογίων Μόσχας - Σινά και που επαναλαμβάνονται με πολύ λίγες διαφοροποιήσεις στα υπόλοιπα χειρόγραφα (Vat. Barb. gr. 372, φ. 65ν (Κ), φ. 137ν (Ο), Ιεροσόλυμα, Τάφου 14, φ. 307r (Ο), Phillipps 7667, φ. 3ν (Τ), Venet. Marc. gr. 585, φ. 102ν (Ο) (Εικ. 7. 4, 5, 10, 17 και Εικ ) 51, θα πρέπει ακόμη να προστεθεί η ομοιότητα με το χαρακτηριστικότερο αρχικό γράμμα αυτής της ομάδας, το αρχικό πι. Το ασυνήθιστο αυτό γράμμα, με τα δύο χέρια που κρατούν διασταυρωμένα κλαδιά φοίνικα στην οριζόντια κεραία του (Λαύρας Δ46, φ. 264r) (Εικ. 4. 9), συγκρίνεται με τα παράλληλα του στα χειρόγραφα του Βατικανού (Barb. gr. 372, φ. 130r), του Λονδίνου (Brit. Lib. Add , φ. loor και Brit. Lib. Phillipps 7667, φ. 154v), της Βενετίας (Marc. gr. 585, φ. 6v) (Εικ. 7. 6, 13, 16 και Εικ ) 52. Διαπιστώνεται, συνεπώς, ότι τα αρχικά γράμματα του λαυρεωτικού μηνολογίου εντάσσονται άνετα στην ομάδα διακοσμημένων αρχικών των χειρογράφων που αποδίδονται στη μονή Στουδίου. Εφόσον είναι αποδεκτή η στουδιτική καταγωγή των μηνολογίων της Μόσχας και του Σινά, το μηνολόγιο της Λαύρας, γραμμένο από τον ίδιο αντιγραφέα και στο ίδιο με αυτά εργαστήριο, θα πρέπει να θεωρηθεί προϊόν του αντιγραφικού εργαστηρίου της περίφημης κωνσταντινουπολίτικης μονής 53. Ανάμεσα, λοιπόν, στα μέχρι τώρα γνωστά ιστορημένα χειρόγραφα που αποδίδονται στη μονή Στουδίου, έρχεται να προστεθεί ένας ακόμη κώδικας, ο Λαύρας Δ46 (422), που επιπλέον μπορεί να χρονολογηθεί με αρκετή ασφάλεια γύρω στο έτος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Άθως, Λαύρας Δ46 (422) 54 Μεταφραστικό μηνολόγιο για το μήνα Σεπτέμβριο (τόμος Ι). Χρονολόγηση: τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα, γύρω στο έτος Περιεχόμενο: 24 Βίοι της στερεότυπης έκδοσης του μηνολογίου του Συμεών Μεταφραστή. Ο Βίος των αγίων Ευδοξίου, Ρωμύλου, Ζήνωνος και Μακαρίου (7 Σεπτεμβρίου) δεν περιλαμβάνεται στον τόμο. Φύλλα: 326 από περγαμηνή. Διαστάσεις: 31x24,5 εκ. Χάραξη: τύπος II,40D κατά Lake, K44C2 κατά Leroy. Αριθμός σειρών: 23. Αριθμός γραμμάτων κατά σειρά: Διαστάσεις γραμμένης επιφάνειας: 21x17,5x7,5 εκ. Γραφή Κείμενο: μικρογράμματη γραφή, καστανόμαυρο μελάνι. Ημερομηνία: κεφαλαία γράμματα χρυσά (Epigraphische Auszeichnungsmajuskel), εκτός από τα φ. 5r και 174Γ σε ημιμεγαλογράμματη γραφή. Τίτλοι: ημιμεγαλογράμματη γραφή (Auszeichnungsmajuskel), χρυσά γράμματα. Αρχικά γράμματα: ζωόμορφα, πτηνόμορφα ή διακοσμημένα με σχηματοποιημένα φυτικά θέματα. Επιγραφή μικρογραφίας: κεφαλαία κόκκινα γράμματα. Αρίθμηση τετραδίων: κεφαλαία ελληνικά γράμματα στο δεξιό άκρο του κάτω περιθωρίου στο πρώτο φύλλο recto κάθε τετραδίου. Σύνθεση τετραδίων: κανονικά τετράδια. Μορφή πίνακα περιεχομένων: φ. 1ν: + ή πίναξ ήδε τούσδε τους λόγους φέρει. 45. Αξίζει ωστόσο να επισημάνουμε ότι μόνον οι Βίοι των δύο αυτών αγίων από το μήνα Σεπτέμβριο περιλαμβάνονται στο μεταφραστικό μηνολόγιο της μονής Εσφιγμένου 14 (Πελεκανίδης κ.ά., Οι θησαυροί, Β', σ , εικ ) και ότι ο Βίος του αγίου Ευσταθίου, μαζί με άλλους πέντε Βίους αγίων, συνοδεύονται από ευρύτερη εικονογράφηση κύκλους τεσσάρων σκηνών στο μηνολόγιο Σεπτεμβρίου του Λονδίνου, Brit. Lib., Add , αλλά από το ίδιο χειρόγραφο λείπει το φύλλο περγαμηνής που θα περιείχε εικονογράφηση του Βίου του Συμεών Στυλίτη (Ch. Walter, The London September Metaphrast Additional 11870, Zograf 12 (1982), σ. 15, πίν. 8). 46. Anderson, ό.π. (υποσημ. 30), σ S. der Nersessian, L'illustration des psautiers grecs du Moyen Age, II, London Add , Paris 1970, σ Ειδικότερα για τη σχέση του κωδ. Τάφου 14 και του μηνολογίου της Μόσχας gr. 9: J. C. Anderson, The Common (Studite) Origin of the Moscow Menologium and Jerusalem Gregory, Βυζάντιον LVII (1987), σ Βλ. υποσημ Ειδικότερα για τη σχέση του ευαγγελίου του Παρισιού, Bibliothèque Nationale, gr. 74 και του ψαλτηρίου του Λονδίνου, Brit. Lib., Add βλ.: S. Dufrenne, Deux chefs-d'oeuvre de la miniature du Xle siècle, CahArch 17 (1967), σ Anderson, ό.π. (υποσημ. 30), σχέδ. CA, 5, 10, 17, D Ό.π., σ. 45, σχέδ. C.6, 16, 13, D Για το αντιγραφικό εργαστήριο της μονής Στουδίου γενικότερα βλ. P. Lemerle, Le premier humanisme byzantin, Notes et remarques sur enseignement et culture à Byzance des origines au Xe siècle, Paris 1971, σ , υποσημ. 72. Ν. Ελεόπουλος, Η βιβλιοθήκη και το βιβλιογραφικόν εργαστήριον της μονής των Στουδίου, Αθήνα S. Dufrenne, Problèmes de miniaturistes byzantins, JOB 31/2, XVI. Internationaler Byzantinistenkongress, Wien 1981, σ Τα στοιχεία που παρατίθενται οφείλονται σε από μικροταινία εξέταση του χειρογράφου. 267

13 ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΗΤΣΑΝΗ Η φράση καταλαμβάνει το πλάτος δύο στηλών του κειμένου και περιβάλλεται από ορθογώνιο πλαίσιο. Ο πίνακας (φ. 1ν-3ν) περιέχει την ημερομηνία, τον τίτλο και την αρχή των Βίων που περιλαμβάνονται στον τόμο, καθώς επίσης και εκείνα του Βίου των αγίων Ευδοξίου, Ρωμύλου, Ζήνωνος και Μακαρίου. Σημειώματα: φ. 4ν: + 'Αφιερωθεν το παρόν βιβλίον τη περιωνύμω τη Λαύρα τον 'Οσίου πατρός ημών 'Αθανασίου / tod εν τω "Αθφ παρ ' έμοΰ του ταπεινού μ(ητ)ροπολίτου Κρήτησ Νικηφόρου καί οί αναγιγνώσκοντες ευχεσθε υπέρ έμοΰ του άμαρτωλου+. φ. 326ν: Άφιερωθεν το παρόν βιβλίον τη περιωνύμω Λαύρα / του 'Οσίου πατρός ημών / άθανασίου του εν τω αθφ παρ ' έμοΰ τοΰ ταπεινού μ(ητ)ροπολίτου Κρήτησ νικηφόρου καί οί άναγιγνώ/σκοντες ευχεσθε υπέρ ημών / καί τών γονέων ημών / άλεξίου καί ζωής-l. (Η γραφή και των δύο σημειωμάτων χρονολογείται στα τέλη του 13ου-αρχές Μου αιώνα). Εικονογράφηση-διακόσμηση: Ο πρώτος Βίος του τόμου συνοδεύεται από μία ολοσέλιδη μικρογραφία. Οι τίτλοι πλαισιώνονται από πιόμορφα (φ. 5Γ, 174Γ) ή ταινιωτά επίτιτλα (φ. 42ν, 54r, 63r, 72r, 80r, 83v, 91 ν, 99v, 116v, 121v, 133v, 138r, 151v, 163v, 204r, 210r, 227r, 238v, 253r, 264r, 277r, 297r). Μικρογραφία: φ. 4v: Ο άγιος Συμεών ο Στυλίτης (21 * 14 εκ.). Σινά, μονή Αγίας Αικατερίνης, gr Μεταφραστικό μηνολόγιο για το πρώτο μισό του μηνός Νοεμβρίου (1-16) (τόμος III). Χρονολόγηση: τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα, γύρω στο έτος Περιεχόμενο: 15 Βίοι της στερεότυπης έκδοσης του μηνολογίου του Συμεών Μεταφραστή από 1η μέχρι 16η Νοεμβρίου. Φύλλα: 305 από περγαμηνή, εκτός από τα φ. 1-2 από χαρτί. Διαστάσεις: 38,5 Χ 27,5 εκ. Χάραξη: τύπος II,4D κατά Lake, K44C2 κατά Leroy. Αριθμός σειρών: 29. Αριθμός γραμμάτων κατά σειρά: Διαστάσεις γραμμένης επιφάνειας: 27*17,5*7,2 εκ. Γραφή Κείμενο: μικρογράμματη γραφή, καστανό μελανί. Ημερομηνία: κεφαλαία χρυσά γράμματα (Epigraphische Auszeichnungsmajuskel). Τίτλοι: ημιμεγαλογράμματη γραφή (Auszeichnungsmajuskel), χρυσά γράμματα, εκτός από τον πρώτο Βίο (φ. 5Γ) με κεφαλαία γράμματα. Αρχικά γράμματα: ζωόμορφα, πτηνόμορφα ή διακοσμημένα με σχηματοποιημένα φυτικά θέματα. Επιγραφές μικρογραφιών: ημιμεγαλογράμματα γραφή (Auszeichnungsmajuskel), κόκκινα γράμματα. Αρίθμηση τετραδίων: κεφαλαία ελληνικά γράμματα στο δεξιό άκρο του άνω περιθωρίου στο πρώτο φύλλο recto κάθε τετραδίου. Σύνθεση τετραδίων: κανονικά τετράδια. Λείπει ένα φύλλο ανάμεσα στα φ. 9 και 10, το οποίο βρίσκεται στο Λένινγκραντ (Δημοτική Βιβλιοθήκη, gr. 373). Αρχικά το πρώτο τεύχος (φ. 3-11) είχε πέντε δίφυλλα: Μορφή πίνακα περιεχομένων: X10 11 φ. 3ν: ή βίβλος ήδε τούσδε τους λόγους φέρει. Η φράση καταλαμβάνει το πλάτος μιας στήλης κειμένου και πλαισιώνεται από πιόμορφο επίτιτλο. Ο πίνακας περιέχει την ημερομηνία, τον τίτλο και την αρχή των Βίων του τόμου. Σημειώματα: φ. lv-2r: κείμενο του Που αιώνα (1627), με το οποίο η ιερά σύναξη των μοναχών της μονής της Αγίας Αικατερίνης Σινά ζητά την οικονομική βοήθεια της χριστιανικής κοινότητας. φ. 3r: τώ αύτώ μηνί εικοστή η εΐκάδι / μνήμη του οσίου (πιο κάτω στο ίδιο φύλλο) οί απανταχού ευρισκόμενοι ό παρών νοέμβριος, εμετεσταχόθη' υπό Γερασίμου / ιεροδιακόνου έν τω σιναίφ άγίω άρει ετει / ξρμ (= 1632) κατά μήνα / μάϊ (ακολουθεί δυσανάγνωστο μονοκονδύλιο). φ. 250r: ιταλικό σημείωμα του έτους 1609, στο εξωτερικό περιθώριο. Εικονογράφηση-διακόσμηση: Κάθε Βίος συνοδεύεται από μία μικρογραφία που καταλαμβάνει το πλάτος μιας στήλης κειμένου. Οι μικρογραφίες πλαισιώνονται από απλή κόκκινη ταινία, εκτός από τη μικρογραφία του πρώτου αγίου του τόμου που περιλαμβάνει δύο σκηνές, καταλαμβάνει το πλάτος δύο στηλών του κειμένου και περιβάλλεται από πλούσια διακοσμημένο ορθογώνιο πλαίσιο. Όλες οι μικρογραφίες συνοδεύονται από επιγραφές. Οι τίτλοι των Βίων πλαισιώνονται από πιόμορφα επίτιτλα. Μικρογραφίες φ. 4ν: σταυρός που περικλείει την επιγραφή: KOC- ΜΟΟΙΕΦΥΚΑ THC ΠΑΡΟΥΟΗΣ ΠΥΞΙΛΟα φ. 5r: Οι άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός δύο σκηνές: α) οι άγιοι θεραπεύουν τον άνδρα που είχε καταπιεί ένα φίδι, β) οι άγιοι θεραπεύουν την άρρωστη καμήλα, φ. 25ν: Οι άγιοι Ιωσήφ, Ακεψιμάς και Αειθαλάς. φ. 43ν: Ο άγιος Ιωαννίκιος. φ. 77r: Ο άγιος Γαλακτίων και η αγία Επιστήμη, φ. 86r: Ο άγιος Παύλος ο Ομολογητής. φ. 92ν: Σκηνή από τη ζωή του αγίου Ιέρωνος, φ. 98ν: Η αγία Ματρώνα. 268

14 ΑΘΩΣ, ΛΑΥΡΑΣ Δ46. ΕΝΑ «ΣΤΟΥΔΙΤΙΚΟ» ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ φ. 118ν: Η αγία Θεοκτίστη η Λεσβία. φ. 129ν: Οι άγιοι Βίκτωρ, Μηνάς και Βικέντιος. φ. 136ν: Ο άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων. φ. 175ν: Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εμπνεόμενος από τον απόστολο Παύλο, φ. 275ν: Το μαρτύριο του αγίου Φιλίππου, παρουσία του αγίου Βαρθολομαίου και της αγίας Μαριάμνης. φ. 281 ν: Οι άγιοι Γουρίας, Σαμωνάς και Άβιβος. φ. 302ν: Ο ευαγγελιστής Ματθαίος. Μόσχας, Ιστορικό Μουσείο, gr. 9 (Vlad. 382) 50 Μεταφραστικό μηνολόγιο για τους μήνες Μάιο-Αύγουστο (τόμος Χ). Χρονολόγηση: αντιγραφή του τόμου τελείωσε τον Απρίλιο του έτους Περιεχόμενο: 12 αγιολογικά κείμενα από 8 Μαΐου έως 29 Αυγούστου της στερεότυπης έκδοσης του Συμεών Μεταφραστή. Φύλλα: 233 από περγαμηνή. Διαστάσεις: 38,5x26,4 εκ. Χάραξη: τύπος II,4D κατά Lake, K44C2 κατά Leroy. Αριθμός σειρών: 29 Αριθμός γραμμάτων κατά σειρά: Διαστάσεις γραμμένης επιφάνειας: 27x17,5x7,2 εκ. Γραφή Κείμενο: μικρογράμματη γραφή, καστανό μελάνι. Ημερομηνία: κεφαλαία χρυσά γράμματα (Epigraphische Auszeichnungsmajuskel). Τίτλοι: ημιμεγαλογράμματη γραφή (Auszeichnungsmajuskel) με χρυσά γράμματα. Αρχικά γράμματα: ανθρωπόμορφο, ζωόμορφα, πτηνόσχημα ή διακοσμημένα με σχηματοποιημένα φυτικά θέματα. Επιγραφές μικρογραφιών: ημιμεγαλογράμματη γραφή, κόκκινα γράμματα. Κολοφών: φ. 233ν: εΐληφε τέλος ή ύστατη αυτή δέλτος των δέκα βιβλίων των μεταφράσεων τοΰ Λογοθ(έ)τ(ον) μηνί άπριλίφ ίνδ. πρώ(τη) έτους ς-φοα' επί Κωνσταντίνου τοΰ ευσεβούς και μεγάλου βασιλέως Ρωμαίων τοΰ Δούκα καί 'Ιωάννου τοΰ ευτυχούς καίσαρος αύταδέλφου αυτού καί Κωνσταντίνου τοΰ άγιωτάτου καί οικουμενικού πατριάρχου, τριάς παράσχοι τοις έμοϊς πόνοις χάριν. Εικονογράφηση-διακόσμηση: Κάθε Βίος συνοδεύεται από μικρογραφία που καταλαμβάνει το πλάτος μιας στήλης κειμένου εκτός από την πρώτη. Οι μικρογραφίες περιλαμβάνουν ολόσωμες μορφές αγίων ή κύκλους από δύο έως τέσσερις σκηνές που διατάσσονται η μία κάτω από την άλλη. Οι σκηνές στη μικρογραφία του πρώτου Βίου τοποθετούνται σε οριζόντια διάταξη και περιβάλλονται από πλούσια διακοσμημένο ορθογώνιο πλαίσιο. Οι άλλες μικρογραφίες πλαισιώνονται από απλή κόκκινη ταινία. Οι μικρογραφίες συνοδεύονται από μακρές επεξηγηματικές πολλές φορές επιγραφές. Οι τίτλοι των κειμένων πλαισιώνονται από πιόμορφα επίτιτλα. Μικρογραφίες: φ. Ir: Ο άγιος Αρσένιος, δύο σκηνές: α) είσοδος του αγίου εφίππου στην Κωνσταντινούπολη, β) ο άγιος διδάσκει τους Αρκάδιο και Ονώριο. φ. 28ν: Οι άγιοι Μανουήλ, Σάβελ και Ισμαήλ, δύο σκηνές: α) οι άγιοι μπροστά στον αυτοκράτορα, β) απότομη των αγίων, φ. 40r: Ο άγιος Σαμψών ο Ξενοδόχος, φ. 57Γ: Οι άγιοι Πέτρος και Παύλος, δύο σκηνές: α) μαρτύριο του αγίου Πέτρου, β) μαρτύριο του αγίου Παύλου, φ. 72ν: Ο άγιος Προκόπιος. φ. 10Ir: Ο άγιος Παντελεήμων, δύο σκηνές: α) θαύμα του αγίου με την ανάσταση παιδιού, β) απότομη του αγίου, φ. 1 19Γ: Ο άγιος Καλλίνικος, δύο σκηνές: α) θαύμα με το νερό, β) μαρτύριο του αγίου, φ. 125Γ: Ο άγιος Ευδόκιμος. φ. 136Γ: Οι Μακκαβαίοι, δύο σκηνές: α) οι Μακκαβαίοι μπροστά στο βασιλιά Αντίοχο, β) μαρτύριο δύο παίδων Μακκαβαίων, φ. 159ν: Η εορτή της Κοιμήσεως της Παναγίας, τρεις σκηνές: α) Γενέσιο της Θεοτόκου, β) Γέννηση του Χριστού, γ) μεταφορά της εσθήτας της Παναγίας στο ναό των Βλαχερνών. φ. 192ν: Η ιστορία του Αβγάρου, τέσσερις σκηνές: α) ο Άβγαρος άρρωστος στη κλίνη, β) ο Χριστός γράφει στον Άβγαρο, γ) ο Χριστός με τον αγγελιοφόρο που κρατεί το Μανδήλιο, δ) η παράδοση του Μανδήλίου στον Άβγαρο. φ. 210Γ: Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος δύο σκηνές: α) Γέννηση του Ιωάννη, β) Απότομη και Εύρεση της κεφαλής του. Προέλευση: το χειρόγραφο ανήκε στη μονή Σταυρονικήτα, απ' όπου το έφεραν το 19ο αιώνα στην Συνοδική βιβλιοθήκη της Μόσχας. Δεκέμβριος Τα στοιχεία που παρατίθενται προέρχονται από την επί τόπου εξέταση του χειρογράφου. Το άρθρο βρισκόταν ήδη στο τυπογραφείο όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο των Κ. Weitzmann and G. G ala va ris, The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai, The Illuminated Greek Manuscripts, Vol. one: From Ninth to the Twelfth Century, Princeton, N.J. 1990, όπου δημοσιεύεται και το χειρόγραφο του Σινά gr. 500 (αριθ. 28, σ , εικ , πίν. XVI: a). 56. Τα στοιχεία προέρχονται από βιβλιογραφικές αναφορές και από την παρατήρηση δημοσιευμένων φωτογραφιών (βλ. υποσημειώσεις άρθρου). 269

15 Angeliki Mitsani ATHOS, LAVRA Δ46: A "STUDITE" MENOLOGION FROM THE THIRD QUARTER OF THE 11th CENTURY 1 he manuscript from Mount Athos, Lavra Δ46 is a Metaphrastian Menologion for the saints of the month of September. It is illustrated with only one full page miniature bearing the portrait of the first saint of the month, Symeon Sty lite the Elder (f. 4v) in the simplest and conventional type of stylite saints which was developed in mid-byzantine art. Further decoration includes two pi-shaped headpieces and twenty two headbands and decorated initial letters in flower petal style combined with birds or animals. The systematic comparative study of the Lavra menologion proved that it is associated with two Menologia of a Metaphrastian edition of 1063: the manuscripts Moscow, gr. 9 and Sinai, gr Palaeographical and codicological similarities as well as those of the initial letters and the decorative motifs of the headpieces, which were found between the Lavra Δ46 and the Moscow and Sinai manuscripts, allow the dating of the Lavra manuscript to around 1063, since it was written by the same copyist as that of the Moscow-Sinai edition. Furthermore, the above similarities indicate that the Lavra manuscript comes from the same scriptorium. However the different type of illumination in the Moscow and Sinai manuscripts in scenes of miracles and martyrdoms of the saints does not permit the conclusion that the Lavra Menologion is a volume of the same edition as the Moscow and Sinai menologia. Consequently, the problem arises of locating the scriptorium. J. Anderson has formulated the seductive hypothesis that the Moscow and Sinai edition came from the Studite scriptorium. Since the Stoudite origin of these two manuscripts has been accepted, then the Lavra Δ46 must be considered a product of the same scriptorium of this distinguished Constantinopolitan monastery. This theory is supported by the similarities of the initial characters of the Lavra codex with the entire group of manuscripts which also have been assigned to the Stoudite monastery, since the poor state of preservation of the unique miniature of the Lavra Menologion does not permit sure stylistic comparisons. 270

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Το όραμα του προφήτη Ησαΐα στο ψαλτήριο Βατοπεδίου 760 και η απεικόνιση του θέματος την εποχή των Κομνηνών

Το όραμα του προφήτη Ησαΐα στο ψαλτήριο Βατοπεδίου 760 και η απεικόνιση του θέματος την εποχή των Κομνηνών Το όραμα του προφήτη Ησαΐα στο ψαλτήριο Βατοπεδίου 760 και η απεικόνιση του θέματος την εποχή των Κομνηνών Τερψιχόρη-Πατρίτσια ΣΚΩΤΤΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 181-192 ΑΘΗΝΑ 2007 Τερψιχόρη-Πατρίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 47, 2008 Της Μελωδίας το αίνιγμα. Ο μελωδός και η πάρεδρός του στον κώδικα Parisinus graecus 139 (φ. 1β) ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ Ηλίας 10.12681/dchae.603 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 42, 2003 ΑΓΝΩΣΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΥ ΘΕΟΔΟΧΟΥ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Νανώ 10.12681/dchae.384 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Copyright 2003 To cite this article:

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Αγγελική ΜΕΞΙΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 115-124 ΑΘΗΝΑ 2006 Αγγελική Μέξια ΔΥΟ ΜΑΡΜΆΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΈΣ ΠΑΑΚΕΣ ΣΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ* ^τη συλλογή γλυπτών του Μουσείου Μυστρά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΛΓΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ SCHAERBEEK 293, rue du Progrès - 1030 Schaerbeek. Email: paroisse.schaerbeek@gmail.com Τηλ. : 02-201.19.38. Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια

Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Περιοδικό Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Οι προς δημοσίευση μελέτες υποβάλλονται για έγκριση στη Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού σε έντυπη μορφή και σε CD. Η όλη προς έκδοση εργασία δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό Σημείωμα Curriculum Vitae (CV)

Βιογραφικό Σημείωμα Curriculum Vitae (CV) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑς ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗς, ΦΥΣΙΚΗς ΑΓΩΓΗς & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Βιογραφικό Σημείωμα Curriculum Vitae (CV) ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ ΣΤΟ ΤΕΦΑΑ-ΠΘ mpolymer@pe.uth.gr Curriculum Vitae A curriculum vitae

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΣ ΓΡΑΦΗΣ. Η γραφή στον πάπυρο γινόταν σε παράλληλες στήλες κατά μήκος της λωρίδας του παπύρου από αριστερά προς τα δεξιά.

ΤΡΟΠΟΣ ΓΡΑΦΗΣ. Η γραφή στον πάπυρο γινόταν σε παράλληλες στήλες κατά μήκος της λωρίδας του παπύρου από αριστερά προς τα δεξιά. ΤΡΟΠΟΣ ΓΡΑΦΗΣ Η γραφή στον πάπυρο γινόταν σε παράλληλες στήλες κατά μήκος της λωρίδας του παπύρου από αριστερά προς τα δεξιά. Το σύγγραμμα άρχιζε να γράφεται από το εσωτερικό άκρο (το δεμένο στο κοντάρι)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Διπλωματική Εργασία ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Του ΚΩΣΤΟΥΛΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

'Εθνικό Ίδρυμα 'Ερευνών, Κέντρο Βυζαντινών 'Ερευνών, Βασ. Κωνσταντίνου 48, 'Αθήνα 501/1 Fondation Nationale de la Recherche Scientifique, Centre de

'Εθνικό Ίδρυμα 'Ερευνών, Κέντρο Βυζαντινών 'Ερευνών, Βασ. Κωνσταντίνου 48, 'Αθήνα 501/1 Fondation Nationale de la Recherche Scientifique, Centre de ΑΡΧΕΙΟ ΜΙΚΡΟΤΑΙΝΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΑ 1980 ι ΑΡΧΕΙΟ ΜΙΚΡΟΤΑΙΝΙΩΝ 'Εθνικό Ίδρυμα 'Ερευνών, Κέντρο Βυζαντινών 'Ερευνών, Βασ. Κωνσταντίνου 48, 'Αθήνα 501/1 Fondation Nationale

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

891 Κ.Δ.Π. 223/2003. 10. Η τάξη ενεργειακής απόδοσης μιας οικιακής συσκευής προσδιορίζεται στο Παράρτημα V.

891 Κ.Δ.Π. 223/2003. 10. Η τάξη ενεργειακής απόδοσης μιας οικιακής συσκευής προσδιορίζεται στο Παράρτημα V. 97(1) του 2001. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. 156(1) του 2002. 97(1) του 2001. Πεδίο εφαρμογής. Πληροφορίες. Τεχνικός φάκελος. Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 890 Κ.Δ.Π. 223/2003 Αρ. 3694, 14.3.2003 Αριθμός 223 Ο ΠΕΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΑΤΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΣΥΝΔΕΣΜΩΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ. ΚΑΘΕ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΕΙ ΤΙΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις»

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΕΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΟΜΙΚΗΣ & ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑΙΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

2. (1) Στο παρόν Διάταγμα εκτός αν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική

2. (1) Στο παρόν Διάταγμα εκτός αν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική 97(1) του 2001. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. 97(1) του 2001. 156(1) του 2002. Πεδίο εφαρμογής. Μετρήσεις και πληροφορίες. Τεχνικός φάκελος. Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 878 Κ.Δ.Π. 222/2003 Αρ. 3694,14.3.2003 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την Τελική εικόνα της ΜΔΕ

Σημειώσεις για την Τελική εικόνα της ΜΔΕ Σημειώσεις για την Τελική εικόνα της ΜΔΕ Οδηγίες για την διασφάλιση ότι όλα τα αντίγραφα της μεταπτυχιακής διπλωματικής ΜΔΕ εργασίας σας παρουσιάζουν την σωστή μορφή. Θα πρέπει η διατριβή να είναι ευανάγνωστη

Διαβάστε περισσότερα

Post Collection, Collection. fax: 210 3212849 & 210 3218761. 210 3211405 ( Post Collection )

Post Collection, Collection. fax: 210 3212849 & 210 3218761. 210 3211405 ( Post Collection ) , Post Collection,. Post Collection,!!,,.,,,. fax: 210 3212849 & 210 3218761,,!... : 210 3211405 ( Post Collection ) 210 3353680 & 687 ( ). 2 Κασετίνες Πολυτελείας Οι εκπτώσεις πραγματοποιούνται στις αναγραφόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ FRAMME LIFE 08 NAT//GR//000533 ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ Το FRAMME, "Μεθοδολογία Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Μεσογειακών Δασών - Ασφάλεια & Αποδοτικότητα

Διαβάστε περισσότερα