ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ: Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ: Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ»"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ: Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ» ΓΑΝΩΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΡΑΝΤΖΟΛΑ ΕΛΕΝΗ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΪΟΣ 2008

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ Παγκοσμιοποίηση, Διεθνείς Σχέσεις και Συγκρούσεις Επίλυση Συγκρούσεων Προσεγγίσεις στη σχέση Κουλτούρας Διαπραγματεύσεων Χαρακτηριστικά υποδείγματα πολιτισμικών διαφορών στις Διεθνείς Διαπραγματεύσεις ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ Πολιτισμική ταυτότητα, πλαίσιο και αξίες Η πολιτισμική ταυτότητα Το πλαίσιο Οι πολιτισμικές αξίες Οι Πολιτισμικές διαστάσεις Η μη λεκτική επικοινωνία Πολιτισμικό σοκ, παρανοήσεις και στερεότυπα Οι παρανοήσεις και στερεότυπα Το πολιτισμικό σοκ Η πολιτισμική συνειδητοποίηση ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ Διεθνείς επιχειρήσεις και κουλτούρα Οι διεθνείς επιχειρήσεις και οι διαπραγματευτικές διαδικασίες Η ικανότητα διαπολιτισμικής επικοινωνίας στις διεθνείς επιχειρηματικές διαπραγματεύσεις Άραβες, επιχειρηματικά ήθη και διαπραγματεύσεις 98 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 108 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ.114 ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΒΡΑΦΙΑ

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο πλαίσιο του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με θέμα «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», και ιδιαίτερα μέσα από την ενότητα «Διαπολιτισμική Επικοινωνία» του μαθήματος της Γλωσσικής Πολιτικής, γεννήθηκε το ενδιαφέρον για μια μελέτη εις βάθος, γύρω από το σημαντικό ζήτημα της επιρροής των πολιτισμικών διαφορών στις Διεθνείς Σχέσεις. Η παρούσα ανάλυση αποτελεί μέρος αυτής της μελέτης και επικεντρώνεται, εξειδικευμένα, στην επίδραση των διαπολιτισμικών διαφορών στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αντικείμενο της συγκεκριμένης εργασίας είναι η διερεύνηση των διαπραγματεύσεων που λαμβάνουν χώρα σε διεθνές επίπεδο και μεταξύ των διεθνών δρώντων, μέσα από το πρίσμα των διαφορετικών εκείνων στοιχείων τα οποία χαρακτηρίζουν τους πολιτισμούς, τις κουλτούρες των συμβαλλόμενων πλευρών που συμμετέχουν σε αυτές. Καθώς, επίσης, και οι επιπτώσεις του συσχετισμού αυτού όχι μόνο στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης αλλά και στο αποτέλεσμά της. Βασικό θέμα της μελέτης είναι η εξέταση και ο προσδιορισμός των χαρακτηριστικών στοιχείων που προσδίδουν τη διαφορετικότητα σε κάθε πολιτισμό. Αυτά τα ιδιαίτερα στοιχεία αποτελούν, ουσιαστικά, την ειδοποιό διαφορά του κάθε πολιτισμού και επηρεάζουν όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. Πρωταρχικό ζήτημα αποτελεί το κατά πόσο ο σχεδιασμός των διαπραγματευτικών στρατηγικών και η υιοθέτηση συγκεκριμένων τακτικών επηρεάζεται και χαρακτηρίζεται και από τις πολιτισμικές αξίες των συμβαλλόμενων πλευρών. Κύρια, λοιπόν, θέση στην ανάλυσή μας είναι ότι η κατανόηση των διαπολιτισμικών διαφορών συμβάλλει στη διεξαγωγή των διεθνών διαπραγματεύσεων και δίνει ώθηση στη διερεύνηση εναλλακτικών προσεγγίσεων, που σε κάθε άλλη περίπτωση, κατά την οποία δε θα προσμετρόταν η παράμετρος του πολιτισμού, θα έδιναν μονοσήμαντα και ίσως λανθασμένα συμπεράσματα. Σε κάθε εποχή, η ανάγκη για εξεύρεση λύσεων, μέσα από διαπραγματευτικές διαδικασίες, στα ζητήματα που απασχολούν τις σχέσεις των διεθνών δρώντων είτε αυτοί είναι κράτη είτε μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες καθιστά επιτακτικό τον καθορισμό ενός πλαισίου ανάπτυξης διαπολιτισμικής επικοινωνίας. Αν δεχθούμε, μάλιστα, ότι σήμερα 2

4 περισσότερο από ποτέ, αυτή η ανάγκη έχει αυξηθεί εξαιτίας του πολλαπλασιασμού των διεθνών πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, τότε θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στην υπόθεση ότι τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά κάθε ομάδας αποτελούν χρήσιμα εργαλεία για τους διεθνείς διαπραγματευτές, ώστε να μπορούν να εξηγήσουν τι συνέβαλε στη δημιουργία μιας συγκεκριμένης κατάστασης, αλλά και να βρουν τη σωστότερη μέθοδο για την επίτευξη της καλύτερης εφικτής λύσης. Η υπόθεση αυτή ενισχύεται όχι μόνο από το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης που μέσα από την ολοένα και αυξανόμενη συσχέτιση των ενδιαφερόντων και των διεκδικήσεων οδηγεί σε σύγκρουση τις προαναφερθείσες οντότητες αλλά και από την αδυναμία των διαπραγματευτών να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά συγκρουσιακές καταστάσεις σε διαπολιτισμικό επίπεδο. Η αδυναμία αυτή συνοδεύεται, κυρίως, από τη δυσκολία αναγνώρισης και αναφοράς, από πολλούς επαγγελματίες του χώρου, των ιδιαίτερων πολιτισμικών χαρακτηριστικών που επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης και τη συμπεριφορά των ατόμων. Θα επιδιώξουμε, λοιπόν, να διαπιστώσουμε ποια είναι αυτά τα στοιχεία, καθώς και ποια περαιτέρω προβλήματα προκύπτουν από τη μη ανάδειξη, ηθελημένη ή όχι, των διαπολιτισμικών διαφορών κατά τις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Στόχοι της παρούσας εργασίας είναι η επαλήθευση των υποθέσεων που προαναφέρθηκαν, η ουσιαστικότερη κατανόηση των πολιτισμικών διαστάσεων, η επισήμανση της θέσης και του ρόλου των διαπραγματευτών καθώς και η προβολή ενός θέματος που, δυστυχώς, ελάχιστα έχει απασχολήσει τους έλληνες επιστήμονες και την ελληνική βιβλιογραφία. Αλλά και η δημιουργία ενός γόνιμου προβληματισμού πάνω στα ζητήματα που καταγράφονται, ώστε να γεννηθούν ιδέες και τρόποι για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων στο μέλλον. Για την εκπλήρωση των στόχων αυτών, στηριζόμαστε σε υλικό που μας παρέχουν δευτερογενείς πηγές. Ακολουθείται μια μεθοδολογία που δεν περιλαμβάνει πρωτογενή έρευνα αλλά βασίζεται στην επισταμένη βιβλιογραφική έρευνα και τη μελέτη της υπάρχουσας αρθρογραφίας χωρίς, βέβαια, να αγνοεί τα ερεθίσματα που η ίδια η επιστημονική κοινότητα μας εφοδιάζει. Κατ αυτόν τον τρόπο, το υλικό εμπλουτίζεται με απτά παραδείγματα και γεγονότα με σκοπό να γίνει η παρουσίαση αυτής της εργασίας και των αποτελεσμάτων της με όσο το δυνατό πιο εμπεριστατωμένο τρόπο. 3

5 Αναφορικά, τώρα, με το υπό μελέτη θέμα, κρίνεται σκόπιμη και η αποσαφήνιση των όρων κουλτούρα και πολιτισμός, ώστε να αποτραπούν τυχόν παρερμηνείες και παρανοήσεις. Η λέξη πολιτισμός, καθώς και η συγγενής της και συχνά χρησιμοποιούμενη ως συνώνυμη λέξη κουλτούρα έχουν αποκτήσει τόσες πολλές και διαφορετικές σημασίες όσο και παρεξηγήσεις που, ακόμα και κατά την επιστημονική τους χρήση, φαίνεται πως δεν υπάρχει συμφωνία σε ό,τι αφορά το νόημά τους. Αυτή η διάσταση απόψεων είναι εντονότερη στην Ελλάδα, καθώς οι έννοιες του πολιτισμού και της κουλτούρας είναι δάνειες. Ειδικότερα, η λέξη κουλτούρα είναι γλωσσικό δάνειο, που προέκυψε ως αντιστοίχιση του γερμανικού kultur, και στερείται παραγώγων στην ελληνική γλώσσα. Σήμερα, πάντως, με τον όρο πολιτισμό υπάρχει η τάση να συμπεριλαμβάνουμε τις διάφορες κουλτούρες. Ο ανθρωπολόγος Lévi-Strauss κάνει λόγο για έναν ενιαίο πολιτισμό (civilisation) ο οποίος απαρτίζεται από διάφορες κουλτούρες (cultures). Ο όρος πολιτισμός, λοιπόν, ενέχει μια υπερεθνική έννοια, ενώ ο όρος κουλτούρα χρησιμοποιείται κυρίως σε ενδο-κοινωνικό επίπεδο και μπορεί να αναφέρεται σε μια ομάδα ή μια κατηγορία. Έτσι, στην περίπτωσή μας προτιμάται η χρήση της λέξης κουλτούρα γιατί δίνει προτεραιότητα στην ιδέα της μοναδικότητας και της ενότητας μιας δεδομένης κοινωνίας. Βέβαια, η κουλτούρα από μόνη της είναι σύνθετη έννοια, με πολλούς διαφορετικούς ορισμούς: μπορεί να αναφέρεται σε μια ομάδα ή σε μια κοινότητα, στην οποία τα άτομα μοιράζονται κοινές εμπειρίες και διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Μπορεί να περιλαμβάνει τις ομάδες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι γεννιούνται, καθώς και το γένος, τη φυλή, ή σε κάποιες περιπτώσεις και την εθνική καταγωγή αλλά και τις ομάδες στις οποίες γίνονται μέλη και συμμετέχουν. Παραδείγματος χάριν, μπορεί κάποιος να αποκτήσει μια νέα κουλτούρα αλλάζοντας περιοχή διαμονής, ή από μια αλλαγή στην οικονομική του κατάσταση, ή ακόμα και μένοντας ανάπηρος. Όταν, λοιπόν, το άτομο κατανοεί κατ αυτό τον τρόπο την κουλτούρα, μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι όλοι ανήκουν σε πολλές κουλτούρες. Η κουλτούρα αποτελεί συχνά την πηγή επικοινωνιακών προκλήσεων και επηρεάζει τους ανθρώπους στο πώς προσεγγίζουν τα προβλήματα και πώς συμμετέχουν σε ομάδες και κοινότητες. Σ έναν κόσμο τόσο σύνθετο, κάθε άνθρωπος διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες και η 4

6 κουλτούρα είναι μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις που επιδρά πάνω του. Με άλλα λόγια, η κουλτούρα είναι ιδιαίτερα σημαντική για το τι βλέπει το άτομο, πώς κατανοεί αυτό που βλέπει, και πώς εκφράζεται. Επομένως, όταν άνθρωποι από διαφορετικές πολιτισμικές ομάδες πρέπει να συμμετάσχουν σε διαπραγματεύσεις, οι πολιτισμικές τους αξίες συγκρούονται μερικές φορές. Είναι δυνατό να παρεξηγήσει ο ένας τον άλλο, και να αντιδράσουν με τέτοιο τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει μια κατά τ άλλα πολλά υποσχόμενη συνεργασία. Και το σημαντικότερο είναι ότι πολλοί άνθρωποι δε γνωρίζουν ότι η κουλτούρα επιδρά πάνω τους και μερικές φορές, δε γνωρίζουν καν ότι έχουν διαφορετικές πολιτισμικές αξίες και αντιλήψεις από τους άλλους. Για να γίνει, λοιπόν, πιο κατανοητό το θέμα, κρίνεται σκόπιμο η εργασία να διαρθρωθεί σε τρεις μεγάλες θεματικές ενότητες. Στο πρώτο μέρος εξετάζεται το πλαίσιο των διεθνών διαπραγματεύσεων και οι προσεγγίσεις που υπάρχουν για την κουλτούρα μέσα σε αυτό. Στο δεύτερο μέρος, αναλύονται τα πολιτισμικά στοιχεία, οι αξίες και οι διαστάσεις και συσχετίζονται με την επίδραση των πολιτισμικών διαφορών στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Τέλος, το τρίτο μέρος επικεντρώνεται στην επιρροή των πολιτισμικών διαφορών σε έναν ακόμα πιο εξειδικευμένο κλάδο των διαπραγματεύσεων, τις διεθνείς επιχειρηματικές διαπραγματεύσεις. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο προσεγγίζεται η έννοια της παγκοσμιοποίησης και εξετάζεται η δημιουργία συγκρουσιακών καταστάσεων υπό το πρίσμα της αυξανόμενης αλληλεπίδρασης ομάδων, επιχειρήσεων ή κρατών με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Οι διεθνείς διαπραγματεύσεις αποτελούν κύριο εργαλείο για την επίλυση των διεθνών συγκρούσεων. Οι διαπραγματεύσεις χαρακτηρίζονται ως διαδικασίες διάδρασης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών που προσπαθούν να έρθουν σε μια ανεξάρτητη, κοινή απόφαση υπολογίζοντας τους όρους της συμφωνίας στα ζητήματα ανάμεσά τους. Εντούτοις, μέσα από σύγχρονες μελέτες, διαφαίνεται η ύπαρξη διαφορετικών μεθόδων επίλυσης συγκρούσεων, οι οποίες χαρακτηρίζουν διαφορετικές κουλτούρες. Δηλαδή, υπάρχουν ποικίλα διαπραγματευτικά στιλ, που συνήθως υιοθετούνται συγκεκριμένα από άτομα με δεδομένο πολιτισμικό υπόβαθρο. 5

7 Για την αποφυγή του κινδύνου των γενικεύσεων που ελλοχεύει συνεχώς, αναλύονται οι προσεγγίσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κατανοητή η έννοια της κουλτούρας, ώστε να είναι δυνατή στη συνέχεια η προσεκτικότερη ανάλυση του τρόπου με τον οποίο αυτή επηρεάζει τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις των ανθρώπων αλλά και των βαθύτερων αιτιών που δημιουργούν δυσκολίες στη διαπολιτισμική επικοινωνία. Έτσι, η ανάδειξη της σημασίας των διαπολιτισμικών διαφορών στις διεθνείς διαπραγματεύσεις επιτρέπει στο σημείο αυτό να δοθεί έμφαση στα χαρακτηριστικά εκείνα που δημιουργούν τις διαφορές. Με αυτό το σκοπό οδηγούμαστε στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας, όπου ερευνώνται όλα εκείνα τα στοιχεία που διαφέρουν από κουλτούρα σε κουλτούρα και φτάνουν σε σημείο να επηρεάζουν και τη διαπραγματευτική διαδικασία δηλαδή, ξεκινώντας από τη δημιουργία της σύγκρουσης, έως την απόφαση επίλυσης μέσα από διαπραγματεύσεις σε διεθνές επίπεδο και την επίτευξη ή μη ενός αποτελέσματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, λοιπόν, η κατηγοριοποίηση των πολιτισμικών αξιών σε πολιτισμικές διαστάσεις, που βοηθά την εξέλιξη της μελέτης. Μέσα από πολυετή έρευνα και με δείγμα πάνω από εκατό χιλιάδες ανθρώπους σε σαράντα χώρες, ο ερευνητής Geert Hofstede, κατάφερε να τοποθετήσει τις διαστάσεις των αξιών ανάλογα με τις κουλτούρες στις οποίες διαφοροποιούνταν. Οι πέντε διαστάσεις που αναγνώρισε είναι η ατομικότητα, η αρρενωπότητα, η απόσταση εξουσίας, η αποφυγή αβεβαιότητας και ο μακροπρόθεσμος προσανατολισμός. Αυτά τα στοιχεία, ανάλογα με ποια ένταση παρουσιάζονται μέσα σε μια κουλτούρα, επηρεάζουν αντίστοιχα και τη συμπεριφορά των ατόμων μέσα στην ομάδα, την επιχείρηση ή το κράτος. Ωστόσο, με την εφαρμογή αυτών των πρακτικών στην ανάλυση των διεθνών διαπραγματεύσεων προκύπτουν και ορισμένα ερωτήματα σχετικά με την ευκολία δημιουργίας παρανοήσεων και παρερμηνειών κατά την επικοινωνία ατόμων από διαφορετικούς πολιτισμούς. Το λεγόμενο πολιτισμικό σοκ, ο πολιτισμικός κλονισμός που υφίστανται τα άτομα όταν βρίσκονται σε άγνωστες ή μη αναμενόμενες καταστάσεις, σε μια διαφορετική από τη δική τους κουλτούρα, προκύπτει όταν όλα τα γνωστά πολιτισμικά στηρίγματα καταρρέουν. Φαινόμενο αρκετά συχνό, αφού οι άνθρωποι εξακολουθούν να μη συνειδητοποιούν ή να αγνοούν την ύπαρξη διαφορετικών χαρακτηριστικών ανά τις κουλτούρες. 6

8 Για το λόγο αυτό, στη συνέχεια της εργασίας, επισημαίνεται η ανάγκη για πολιτισμική συνειδητοποίηση και μάλιστα η μελέτη επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της διαπολιτισμικής γνώσης σε ένα κλάδο των διεθνών διαπραγματεύσεων, τις διεθνείς επιχειρηματικές διαπραγματεύσεις. Έτσι, στο τρίτο κεφάλαιο, επιχειρείται, μέσα από την ανάδειξη της επίδρασης της κουλτούρας σε όλες τις εκφάνσεις των δραστηριοτήτων των διεθνών επιχειρήσεων, να αναλυθεί πώς τα επιχειρηματικά ήθη επηρεάζονται από τις διαφορές στις κουλτούρες. Αλλά και πώς η επιχειρηματική κουλτούρα διαμορφώνεται από τις πολιτισμικές αξίες που χαρακτηρίζουν τους ιδιοκτήτες, τους εργαζόμενους αλλά και τον τόπο εγκατάστασης της επιχείρησης. Η επέκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μικρών και μεγάλων εταιριών ανά τον κόσμο καθιστά ολοένα και πιο αναγκαία την ανάπτυξη των διεθνών επιχειρηματικών διαπραγματεύσεων. Γεγονός που με τη σειρά του επιφέρει την ανάγκη για κατανόηση όχι μόνο της γλώσσας αλλά και της μη λεκτικής συμπεριφοράς, των αξιών και της διαδικασίας σκέψης και απόφασης των ανθρώπων με τους οποίους οι εταιρίες αυτές επιχειρούν να έρθουν σε συμφωνία. Μέσα, λοιπόν, από το γνωστικό αντικείμενο του μεταπτυχιακού προγράμματος χρησιμοποιείται ως απτό παράδειγμα η περίπτωση των Αράβων, και πιο συγκεκριμένα τα ήθη των Αράβων επιχειρηματιών και οι μέθοδοι που συνήθως χαρακτηρίζουν τους τρόπους με τους οποίους επιλέγουν να διαπραγματεύονται. Εδώ, το επιστημονικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα στοιχεία εκείνα που καθορίζουν την επιχειρηματική και διαπραγματευτική συμπεριφορά της πλειοψηφίας των ανθρώπων στη νότια πλευρά της Μεσογείου και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Κρίνεται, επομένως, απαραίτητη η αναφορά στο κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό υπόβαθρο αλλά και στη θρησκεία που επικρατεί, το Ισλάμ. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύονται στοιχεία της πολιτισμικής ταυτότητας των Αράβων τα οποία τους επηρεάζουν βαθύτατα και επιδρούν σε μεγάλο βαθμό στη συμπεριφορά τους αλλά και στη συμπεριφορά των άλλων απέναντι σε αυτούς. 7

9 1. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ 1.1 Παγκοσμιοποίηση, διεθνείς σχέσεις και συγκρούσεις Το πλαίσιο των Διεθνών Σχέσεων δέχεται συνεχώς σημαντικές αλλαγές. Στην αρχή του εικοστού πρώτου αιώνα, αντιλήψεις, ιδεολογίες και καταστάσεις που στο παρελθόν διαμόρφωναν τα εννοιολογικά πλαίσια, τώρα είτε έχουν υποβαθμισθεί είτε έχουν αντικατασταθεί. Από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ώς τα γεγονότα της 11 ης Σεπτεμβρίου και μέχρι σήμερα, νέα προβλήματα, νέες παγκόσμιες απειλές και πηγές διεθνών διενέξεων απασχολούν τις Διεθνείς Σχέσεις, ζητούν ιδιαίτερους χειρισμούς και επιτάσσουν νέες μεθόδους για την επίλυση τους. Η έλευση μιας νέας εποχής επικοινωνίας και ανθρώπινης διασύνδεσης φέρνει μαζί της ζητήματα, που αφορούν την εθνική ταυτότητα, την κοινωνική συνοχή, τη γλώσσα, τα ήθη, την εξουσία και τον ανταγωνισμό στο πεδίο της παγκόσμιας διάδρασης. Η παγκοσμιοποίηση μέσα από τη διεθνή ροή ανθρώπων και ιδεών, την τεχνολογική ανάπτυξη, την παρουσία πολυεθνικών επιχειρήσεων και την ολοκλήρωση της παγκόσμιας οικονομίας, πολύ γρήγορα ξαναπροσδιορίζει την παγκόσμια πραγματικότητα. Το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης αναφέρεται σε διάφορες περίπλοκες διαδικασίες, που οδηγούν στην ολοένα και αυξανόμενη αλληλοσύνδεση μεταξύ των κρατών και την αυξανόμενη αλληλοεισχώρηση πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Από τη μια πλευρά, η παγκοσμιοποίηση, ως η τελευταία φάση στην ανάπτυξη μιας παγκόσμιας αγοράς και ενός παγκόσμιου συστήματος, δημιουργεί νέες ευκαιρίες για διαπολιτισμική επικοινωνία. Η ανάπτυξη αυτής της επικοινωνίας, κατά πολλούς, αποδυναμώνει τα ήδη υπάρχοντα πολιτικο-ιδεολογικά και κοινωνικά σύνορα που μέχρι τώρα αποτελούσαν ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις σχέσεις μεταξύ των κρατών, ενδυναμώνοντας έτσι τις πιθανότητες για επικοινωνιακή δράση και αυξάνοντας τις δυνατότητες για ανάπτυξη των διαπολιτισμικών σχέσεων. 8

10 Η παγκοσμιοποίηση και η αλληλεξάρτηση αποτελούν κυρίαρχες έννοιες, που απασχολούν την επιστημονική κοινότητα, και όχι μόνο, το νέο αιώνα. Πρόκειται για δύο έννοιες οι οποίες κυριαρχούν στη σύγχρονη πραγματικότητα και οι οποίες δε διακρίνονται για τη μεθοδολογική τους αυστηρότητα, αλλά, αντιθέτως, για ένα σύνολο από πολύπλοκα διεθνικά φαινόμενα με πολυδιάστατες επιδράσεις στα σύγχρονα εθνικά κράτη, που περιορίζουν τη δυνατότητα αυτών για αυτόνομη παρέμβαση σε μια σειρά από κρίσιμα θέματα. Και, όπως διαφαίνεται, καθώς το επίπεδο και η ένταση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των εθνικών κρατών είτε εκ των πραγμάτων είτε εκ προθέσεως αυξάνονται, θα αυξάνεται επίσης και το επίπεδο της αλληλεξάρτησης 1. Από την άλλη πλευρά, όμως, η παγκοσμιοποίηση περιλαμβάνει και αντιφατικές διαδικασίες και τάσεις. Εκεί που υπάρχει μια εμφανής ροπή προς την ομογενοποίηση σε παγκόσμιο επίπεδο, συγχρόνως υπάρχουν ξεκάθαρα σημάδια μιας αντίδρασης, μιας αντίστασης στην κυρίαρχη τάση, που οδηγούν σε διάφορες μορφές τοπικισμού και πολιτισμικού εθνικισμού. Και παρόλο που προσφέρονται νέες και σημαντικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη και τη συμμετοχή σε διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες και παραδόσεις μέσα και έξω από τα εθνικά σύνορα, η παγκοσμιοποίηση είναι συχνά άνισα κατανεμημένη και εκφοβιστική για μικρότερες ή τοπικές κουλτούρες και γλωσσικές παραδόσεις. Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, η προτεραιότητα στις οικονομικές προσταγές, που τείνουν να υπερισχύσουν κοινωνικών και πολιτικών αξιών, υποστηριζόμενη από την τεράστια εξάπλωση της πληροφορίας, αποτελεί πρόκληση για τις εθνικές ταυτότητες, οδηγώντας τις πολλές φορές άλλοτε σε υποβάθμιση και άλλοτε σε επιθετικές διεκδικήσεις. Έτσι, παρακολουθούμε αφενός την παγκοσμιοποίηση της επικοινωνίας και της οικονομίας και αφετέρου έναν πολιτικό διαμελισμό μέσα από τις συγκρούσεις που ξεσπούν σε ολόκληρο τον κόσμο. Όλο και πιο συχνά, οι παγκόσμιες συγκρούσεις έχουν ως αφορμή πολιτισμικούς και θρησκευτικούς λόγους, όπως ο ανταγωνισμός Ανατολής- Δύσης που βρίσκεται καθημερινά στο επίκεντρο. Η πολιτισμική παγκοσμιοποίηση εντάσσεται στο εξής αντιφατικό πλαίσιο των κρατών-εθνών, από τη μια πλευρά, και των υπερεθνικών οικονομικών, πολιτικών, τεχνολογικών διαδικασιών, από την άλλη. 1 Μ. Τσινισιζέλης και Κ. Υφαντής. Σύγχρονα Προβλήματα Διεθνών Σχέσεων (Αθήνα: Ι. Σιδέρης, 2002), 20. 9

11 Οι κοινωνίες και οι κουλτούρες που υφίστανται αυτές τις πιέσεις αρχίζουν να συγκρούονται μεταξύ τους. Ιδιαίτερο στόχο αποτελούν οι κουλτούρες του Ισλάμ καθώς και οι παραδοσιακές κουλτούρες του Καυκάσου, οι αρχαίες κουλτούρες της Αφρικής και οι κουλτούρες ορισμένων χωρών της Λατινικής Αμερικής ή της Ασίας. Η βαθιά δομική κρίση των αναπτυσσόμενων χωρών καταδεικνύει σε πόσο μεγάλο βαθμό η μετάβαση στη νεωτερικότητα είναι οδυνηρή 2. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συνείδηση της κουλτούρας μιας χώρας μεταμορφώνεται σε εφαλτήριο πολιτικών ανταγωνισμών, με την έντονη ατομική αναζήτηση της ταυτότητας, μέσα στην οποία κυριαρχούν τα πιο ριζοσπαστικά κινήματα. Στο παγκοσμιοποιημένο σύμπαν που ζούμε, δεν μπορούμε πια να αποκλείουμε τους άλλους. Χαρακτηριστική ήταν το 2006 η συζήτηση για τα σκίτσα του Μωάμεθ, που δημοσιεύθηκαν στη Δανία. Στην αρχή, μπορούσε να θεωρήσει κανείς ότι επρόκειτο για ένα ζήτημα στο εσωτερικό της Δανίας αλλά δεν υπάρχει πλέον μια δανική κοινωνία κλεισμένη στον εαυτό της. Βρισκόμαστε, ήδη, σε ένα κόσμο στον οποίο τα δίκτυα, οι συζητήσεις και οι προβληματισμοί αγγίζουν όλους 3. Η συζήτηση αυτή διαπέρασε όλη την Ευρώπη, επειδή συνδύαζε προβλήματα όπως εκείνο της θέσης των μουσουλμάνων στους κόλπους των δυτικών κοινωνιών άλλα και των ορίων της ελευθερίας της έκφρασης και από τις δύο πλευρές. Η διαμάχη ξεκίνησε όταν η δανική εφημερίδα Jyllands-Posten δημοσίευσε 12 σκίτσα του προφήτη Μωάμεθ στις 30 Σεπτεμβρίου Οι Μουσουλμάνοι θεώρησαν άκρως προσβλητική την κίνηση αυτή, όχι μόνο επειδή ο προφήτης τους εμφανίζεται να φορά ένα τουρμπάνι που μοιάζει με βόμβα, αλλά και επειδή η μουσουλμανική θρησκεία απαγορεύει την απεικόνιση του Μωάμεθ. Μουσουλμανικές οργανώσεις στην Δανία άρχισαν να διαμαρτύρονται και σταδιακώς οι ταραχές εξαπλώθηκαν παγκοσμίως, ειδικά στις μουσουλμανικές χώρες. Έξι μήνες αργότερα, στις 4 Φεβρουαρίου 2006 τα σκίτσα αναδημοσιεύτηκαν σε περισσότερες από 30 χώρες. Οι πρεσβείες της Δανίας και της Νορβηγίας στην Συρία και το προξενείο της Δανίας στην Βηρυτό πυρπολήθηκαν από μουσουλμάνους διαδηλωτές. Ένας καθολικός ιερέας δολοφονήθηκε στην Τραπεζούντα από 16χρονο μουσουλμάνο και 2 Constantin von Barloewen, Η κουλτούρα, παράγοντας της ρεαλπολιτίκ... Le Monde diplomatique, February 17, (accessed March 11, 2007). 10

12 τουλάχιστον 11 άτομα έχουν σκοτωθεί στις διαμαρτυρίες κατά των σκίτσων, ενώ εν έτη 2008 οι δανικές εφημερίδες συνεχίζουν να αναδημοσιεύουν πολλά από τα σκίτσα του προφήτη Μωάμεθ, σε ένδειξη υπεράσπισης της ελευθερίας της έκφρασης στον τύπο. Βέβαια, η αντίδραση αυτή επικαλύπτει μια πιο σοβαρή και επικίνδυνη κατάσταση: την άρνηση διαλόγου, την άρνηση συνύπαρξης με το διαφορετικό και φυσικά την αδιαλλαξία που υποκρύπτει έναν ιδεολογικό ρατσισμό και οδηγεί σε επικίνδυνες κατηγοριοποιήσεις. Οι βίαιες πράξεις και η ρητορική των εξτρεμιστών πυροδοτούν πάντα σκέψεις για σύγκρουση πολιτισμών. Ειδικότερα, ο ισλαμικός φονταμενταλισμός έχει γίνει ο μεγαλύτερος φόβος της Δύσης και η απειλή της παγκόσμιας τρομοκρατίας εδραιώνεται. Σήμερα, που ο θρησκευτικός φανατισμός χρησιμοποιείται ως κύριο επιχείρημα για την πραγμάτωση των επεκτατικών γεωστρατηγικών και οικονομικών βλέψεων, το ερώτημα αν μπορεί η θρησκεία να οδηγήσει σε συγκρούσεις που θα αλλάξουν το χάρτη σε επίμαχες πλουτοπαραγωγικές περιοχές γίνεται περισσότερο επίκαιρο από ποτέ. Αλλά και πολλά εθνικιστικά ή εθνοτικά κινήματα που τονίζουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες, αναζητούν, και τελικά βρίσκουν, την υποστήριξη μιας θρησκείας. Γιατί η θρησκεία, κατά πολλούς, αποτελεί απόθεμα ταυτότητας, που βεβαιώνει μια ιδιαιτερότητα, μια ιστορία και, κατά συνέπεια, μια μνήμη και μια αλληλεγγύη. Η αναδίπλωση στην ταυτότητα παίρνει τότε όλες τις μορφές του θρησκευτικού ολοκληρωτισμού και του φονταμενταλισμού και ενίοτε φτάνει μέχρι τον τρομοκρατικό φανατισμό. Καμία θρησκεία δεν φαίνεται να γλιτώνει από βίαιες παρεκκλίσεις, ο χριστιανισμός στα Βαλκάνια, ο ιουδαϊσμός στο Ισραήλ, ο ισλαμισμός στη Μ. Ανατολή γίνονται πιο σκληροί, στο όνομα της δικής τους αλήθειας αλλά και ως αντίδραση στο δυτικό κόσμο. Έτσι, ένα πολύ σύγχρονο φαινόμενο είναι η εκμετάλλευση του θρησκευτικού στοιχείου από την πολιτική, αφού πολλοί λεγόμενοι θρησκευτικοί πόλεμοι δεν είναι στη πραγματικότητα παρά πολιτικές μάχες που αποκτούν θρησκευτικό λάβαρο. Οι θρησκείες μετατρέπονται σε ιδεολογίες μάχης και ουσιαστικά γίνονται θύματα της δυνατότητάς τους να κινητοποιούν ανθρώπους και ομάδες. Αυτές οι διαφορετικές θρησκευτικές κουλτούρες μπορούν να τροφοδοτήσουν νέες συγκρούσεις και μάλιστα σ αυτό το παγκόσμιο πλαίσιο, όπου τα κράτη με επίσημη θρησκεία είναι περισσότερα από τα κοσμικά. Από την άλλη πλευρά, όμως, η ανάδειξη της θρησκείας και του θρησκευτικού 11

13 εθνικισμού ως κύριες πηγές δημιουργίας συγκρουσιακών καταστάσεων ωθούν την παγκόσμια κοινότητα να αναζητά τρόπους αποκλιμάκωσης των εντάσεων μέσα από το διάλογο των πολιτισμών και την κατανόηση των πολιτισμικών διαφορών. Καθ ότι η συνειδητοποίηση των πολιτισμικών διαφορών μπορεί να οδηγήσει στη διεκδίκηση ενός διαπολιτισμικού διαλόγου ως βάση κάθε νέας πολιτικής τάξης. Ιδιαίτερα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, κανένας πολιτισμός δεν μπορεί να παραμείνει ως μια ομοιογενής ενότητα κλεισμένη στον εαυτό της. Η άποψη ότι κάθε πολιτισμός, όπως ένα ανοιχτό σύστημα, είναι ένας συνδυασμός από στοιχεία άλλων πολιτισμών δηλώνεται από τις πολυπολιτισμικές τάσεις, που εντείνονται από τις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης γεγονός που συγχρόνως ενδυναμώνει τη διαλεκτική σύνθεση της κουλτούρας και των πολιτισμών. Οι πολιτισμικές αξίες αποκτούν ξαφνικά πρωταρχική σημασία στις σχέσεις των κρατών και στις ροές των διεθνών κεφαλαίων. Τίθενται νέοι όροι στην ικανότητα των κυβερνήσεων, της κοινωνίας και του ιδιωτικού τομέα να καλλιεργήσουν τη διαφορετικότητά τους. Για παράδειγμα, η πρόοδος της τεχνολογίας, η επικέντρωση στη βιομηχανία, η αναπτυσσόμενη οικονομική αλληλεξάρτηση, το παγκόσμιο εμπόριο και οι αυξανόμενες εμπορικές και επενδυτικές υποχρεώσεις δημιουργούν νέες ρυθμιστικές προκλήσεις καθώς και αβεβαιότητα ως προς το πώς τα κράτη μπορούν να διατηρήσουν το πολιτισμικό τους σύστημα. Πλέον, οι εμπορικές διαπραγματεύσεις μπορούνε να επηρεάσουν το πολιτισμικό σύστημα σε διάφορους τομείς, όπως οι υπηρεσίες, η πνευματική ιδιοκτησία, οι επιχορηγήσεις, οι επενδύσεις, η ανταγωνιστική πολιτική και το ηλεκτρονικό εμπόριο 4. Βέβαια, σημαντικό είναι σ αυτό το σημείο να αναφέρουμε το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια για τα κοινωνικο-πολιτικά ζητήματα χρησιμοποιείται στις Διεθνείς Σχέσεις ο όρος «κοσμοπολιτοποίηση» (cosmopolitisation) αντί του όρου της παγκοσμιοποίησης. Η κοσμοπολιτοποίηση παραπέμπει σε μια πολύπλοκη και πολυδιάστατη διαδικασία, η οποία χαρακτηρίζεται από τις αλληλεξαρτήσεις που συνδέουν εκ των πραγμάτων τους ανθρώπους μεταξύ τους, είτε το θέλουν είτε όχι 5. Ο κοσμοπολιτισμός για κάποιους ερευνητές είναι η συνειδητοποίηση της κοινής μοίρας που συνδέει ήδη όλα τα μέρη του κόσμου απέναντι στους ίδιους κινδύνους. Στην 4 (accessed March 12, 2007). 5 Θανάσης Γιαλκέτσης, Η κοσμοπολίτικη προοπτική, Ελευθεροτυπία, Ιανουάριος 1,

14 εποχή του Διαφωτισμού, ο κοσμοπολιτισμός ήταν μια ωραία φιλοσοφική ιδέα που ήθελε να χαλιναγωγήσει τον πατριωτισμό. Τώρα, το διακύβευμα είναι εντελώς διαφορετικό. Γιατί ο κοσμοπολιτισμός δεν είναι πλέον μόνον μια ιδέα αλλά ένα υπαρκτό φαινόμενο. Η παγκοσμιοποίηση αντίθετα είναι ένας διφορούμενος όρος, ο οποίος γίνεται γενικά αντιληπτός από μιαν οικονομική σκοπιά. Παραπέμπει στην ιδέα μιας παγκόσμιας αγοράς όπου οι άνθρωποι και τα κεφάλαια απολαμβάνουν μια ελευθερία κινήσεων. Έτσι, με δυο λόγια, η παγκοσμιοποίηση συνδέεται με τη φιλελεύθερη οικονομική αντίληψη 6. Υπάρχει, λοιπόν, εκ των πραγμάτων μια «κοσμοπολιτοποίηση», που έρχεται από τη βάση των κοινωνιών και που αλλάζει την καθημερινή ζωή, τους τρόπους κατανάλωσης, την πολιτική ζωή ή ακόμη και τις σχέσεις στο εσωτερικό των εθνικών συνόρων. Σήμερα, επίσης, οι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι οι κίνδυνοι είναι υπερεθνικοί και αρχίζουν να πιστεύουν στην πιθανότητα μιας πολύ μεγάλης καταστροφής, όπως αυτή της κλιματικής μεταβολής ή μιας ακόμα τρομοκρατικής επίθεσης. Το ζήτημα, βέβαια, του κινδύνου μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα το φαινόμενο της «κοσμοπολιτοποίησης», όπου ο κίνδυνος δεν είναι η καταστροφή αλλά η πρόγνωσή της, και όχι μια προσωπική πρόγνωση αλλά μια κοινωνική κατασκευή. Σε διεθνές επίπεδο, πάντως, η πρόκληση είναι να αναληφθούν δράσεις που να προωθούν την πολιτισμική διαφορετικότητα με τρόπους που μπορούν να γίνουν αποδεκτοί σε πολλές περιοχές και τομείς, καθώς και να προστατεύουν και να ενισχύουν τα εθνικά και διεθνή πολιτισμικά συμφέροντα. Έτσι, η κατανόηση αυτών των ζητημάτων και η ανάπτυξη διαπολιτισμικής γνώσης και ικανοτήτων καθίσταται αναγκαία για μια παραγωγική και επιτυχημένη ζωή τον εικοστό πρώτο αιώνα. Γιατί, τελικά, η παγκοσμιοποίηση αντί να οδηγήσει σε μια «πολιτισμική ενοποίηση», όπως πολλοί φοβόντουσαν, έχει ως αποτέλεσμα μια τεχνική τυποποίηση, μια εξομοίωση χωρίς πραγματική ενότητα 7. Όπου οντότητες με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο όλο και περισσότερο αλληλεπιδρούν η μία με την άλλη και, έτσι, η συζήτηση στρέφεται ολοένα και περισσότερο στο θέμα της σχέσης με τον άλλο, τις σχέσεις ανάμεσα στην εκπροσώπηση του «εαυτού» μας και του άλλου. 6 Ulrich Beck, Qu'est-ce que le cosmopolitisme? (Flammarion, Paris: Aubier, 2006), 8. 7 Hossein Bashiriyeh, From dialectics to dialogue: Reflections on Intercivilisational Relations, Global Dialogue, Vol.3, No.1 (winter 2001):

15 1.2 Επίλυση συγκρούσεων Βέβαια, όσο τα διαφορετικά συμφέροντα των κρατών δεν είναι απολύτως ανάλογα, θα συνεχίσουν να υπάρχουν διαμάχες. Έτσι, η αναγκαιότητα των δρώντων να διαπραγματεύονται την επίλυση των συγκρούσεων των συμφερόντων τους σε παγκόσμιο επίπεδο ορίζει τον παγκόσμιο χαρακτήρα αυτών των διενέξεων 8. Οι διενέξεις μπορούν να οριστούν ως ο κλιμακούμενος ανταγωνισμός σε κάθε συστημικό επίπεδο μεταξύ των ομάδων, των οποίων σκοπός είναι να κερδίσουν πλεονεκτήματα σε θέματα εξουσίας, πηγών, συμφερόντων, αξιών ή αναγκών, όταν τουλάχιστον μία από αυτές τις ομάδες πιστεύει ότι αυτή η διάσταση στις σχέσεις βασίζεται σε αμοιβαίους αλλά ασυμβίβαστους στόχους. Σημαντικό, όμως, είναι να τονιστεί το γεγονός ότι οι περισσότερες συγκρούσεις της μεταψυχροπολεμικής περιόδου ενέχουν και πολιτισμικά προβλήματα. Τα ζητήματα εθνικής ομοιογένειας και θρησκευτικού φονταμενταλισμού είναι δύο παραδείγματα που έχουν κοστίσει ιδιαίτερα σε ανθρώπινες απώλειες και σχετίζονται σαφώς με έννοιες και πάθη που υπερβαίνουν αντίστοιχα οικονομικά και πολιτικά παραδείγματα. Συχνά, όμως, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ κρατών ή διεθνών επιχειρήσεων και ειδικότερα οι σχέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο, μπορούν να γίνουν πιο ομαλές και πιο παραγωγικές, αν οι πλευρές αναγνωρίσουν την επίδραση των πολιτισμικών διαφορών. Ως μορφή κοινωνικής πράξης, η σύγκρουση καθορίζεται και από τον πολιτισμό. Διαπολιτισμικές παρανοήσεις και συγκρούσεις μπορεί να προκύψουν, όταν κάποιοι προερχόμενοι από διαφορετικές κουλτούρες δίνουν διαφορετικό νόημα στην ίδια συμβολική πράξη. Τότε, σ ένα διαπολιτισμικό πλαίσιο, υπάρχουν πολλοί περισσότεροι λόγοι για σύγκρουση παρά απλά μόνο αντίθετα συγκρουόμενα συμφέροντα 9. Μια, ήδη, περίπλοκη κατάσταση επιτείνεται από ασάφειες, έλλειψη γνώσης και παρανοήσεις πολιτισμικών και γλωσσικών δεδομένων συμπεριφοράς, ή από διαστάσεις στις σχέσεις όπως οι θέσεις κύρους ή η εμπιστοσύνη. 8 William I. Zartman and Lewis Rasmussen., Peacemaking in international conflict: methods & techniques (Washington, D.C.: United States Institute of Peace Press, 200) Mike Featherstone, Global culture: nationalism, globalization and modernity: a theory, culture and society special issue (London: Sage, 1994),

16 Οι διενέξεις είναι ένα μόνιμο φαινόμενο της κοινωνικής και πολιτικής διάδρασης και έτσι η ικανότητα αναγνώρισης και κατάλληλης ανταπόκρισης στις πολιτισμικές διαφορές σε μια σύγκρουση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την αποτελεσματική διαχείριση και επίλυση των διαφωνιών και των συγκρούσεων, όπως θα δούμε στην επόμενη ενότητα. Οι νοοτροπίες και τα πολιτισμικά «φίλτρα», μέσα από τα οποία τα αντιπαρατιθέμενα μέρη και οι πιθανοί μεσολαβητές αντιλαμβάνονται τον κόσμο είναι σημαντικοί παράγοντες για την κατανόηση και την επίλυση της σύγκρουσης. Η σημαντικότητα της κουλτούρας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σχεδόν αυτονόητη, κυρίως όταν μια σύγκρουση ορίζεται ως «εθνική». Η εθνική σύγκρουση αναφέρεται στις διενέξεις που κινούνται στη σφαίρα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των κυρίαρχων κρατών. Από αυτή την οπτική, η σύγκρουση μεταξύ τέτοιων μονάδων αποτελεί φυσική συνέπεια των διαφορετικών αντιλήψεων, νοοτροπιών και συστημάτων αξιών που αυτές έχουν 10. Οι διαφορές στις αντιλήψεις είναι πολύ σημαντικές σε αυτή την περίπτωση, αφού οι λογικές διευθετήσεις μιας εθνικής σύγκρουσης πιθανότατα δεν μπορούν να είναι εύκολα αποδεκτές, επειδή κάθε συμβαλλόμενο μέρος στη σύγκρουση είναι «προγραμματισμένο» βάσει της δικής του νοοτροπίας και των δικών του αντιλήψεων για το ποια θα ήταν μια λογική επίλυση. Έτσι, το να βρεθεί μια κοινά αποδεκτή λύση σ ένα πρόβλημα δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά είναι βασικό ζήτημα στο θέμα της συνεργασίας μεταξύ των πολιτισμών. Η διάδραση μεταξύ των ανθρώπων και των προβλημάτων, που αναλόγως δημιουργεί διενέξεις και προστριβές, απαιτεί και αμοιβαία διευθέτηση 11. Η επίλυση των συγκρούσεων εξαρτάται από την αναγνώριση των ανησυχιών των συμβαλλόμενων πλευρών. Το μεγάλο μυστικό στις διαπραγματεύσεις είναι να αναγνωρισθεί γρήγορα σε κάθε πρόταση ένα κοινό πλεονέκτημα για όλες τις συμβαλλόμενες πλευρές, ώστε η σύνδεση αυτών των πλεονεκτημάτων να μπορεί να φανεί εξίσου ισορροπημένη σε όλους 12. Έτσι, η επίλυση συγκρούσεων εξαρτάται από την αναγνώριση ότι οι πλευρές έχουν τουλάχιστον κάποια συμφέροντα στη διαμάχη. 10 (accessed April 14, 2007). 11 Meena S. Wilson et al., Managing across cultures (N. California: Center for creative leadership, 1996), Zartman and Rasmussen,

17 Αναλυτικότερα, οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως διαδικασίες διάδρασης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών που προσπαθούν να έρθουν σε μια ανεξάρτητη, κοινή απόφαση υπολογίζοντας τους όρους της συμφωνίας στα ζητήματα ανάμεσά τους. Η κοινή απόφαση είναι που στο τέλος συμφωνείται και γίνεται αποδεκτή από τα μέρη αφού το καθένα έχει επηρεάσει και πιέσει το άλλο, και πιθανότατα αφού έχουν δεχτεί επιρροή από άλλες πηγές. Το αποτέλεσμα, συνεπώς, είναι αυτό που, κατά τη γνώμη κάθε πλευράς και κάτω από τις δεδομένες συνθήκες, είναι τουλάχιστον αρκετά ικανοποιητικό και ενδεχομένως το καλύτερο εφικτό 13. Συχνά αντιπροσωπεύει ένα συμβιβασμό ανάμεσα στις αρχικές απαιτήσεις και προσδοκίες των πλευρών, αλλά μπορεί να είναι, μερικώς ή ολοκληρωτικά, η από κοινού δημιουργία νέων όρων. Το αποτέλεσμα, ουσιαστικά, αντικατοπτρίζει τις σχετικές δυνάμεις των πλευρών ανάλογα με τις πηγές υλικής και συμβολικής δύναμης και τους περιορισμούς των ηθικών και πρακτικών κανόνων και αξιών τους. Επίσης, οι διαπραγματεύσεις προχωρούν μέσα από την ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στις δύο πλευρές και ανάμεσα σ αυτές και σε τρίτα μέρη. Οι πληροφορίες μπορεί να είναι λεκτικές και μη λεκτικές, συμπεριλαμβανομένων ενδείξεων, επιχειρημάτων, προσφυγής σε κανόνες και ιδεολογίες, εκφράσεων δύναμης και προτάσεων αποδοχής προς συμφωνία. Σύμφωνα, με το Raymond Cohen, η διαπραγμάτευση είναι μια άσκηση στη γλώσσα και την επικοινωνία, μια προσπάθεια για να δημιουργηθεί κοινή κατανόηση εκεί όπου προηγουμένως υπήρχε μια αμφισβητούμενη αντίληψη ή κατάσταση. Έτσι, όταν η διαπραγμάτευση πραγματοποιείται ανάμεσα σε διαφορετικές γλώσσες και κουλτούρες οι πιθανότητες για παρανοήσεις αυξάνονται. Αυτό συμβαίνει, γιατί η κουλτούρα είναι ένα δυναμικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων, αποκτημένο μέσα από την ιστορία και από εμπειρίες προηγούμενων και παρόντων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Ουσιαστικά, είναι ο τρόπος που σκέφτεται και ενεργεί ένας άνθρωπος. Μόνο βλέποντας την κουλτούρα κατ' αυτό τον τρόπο, μπορεί αυτή να γίνει χρήσιμο εργαλείο στην ανάλυση και την επίλυση της σύγκρουσης. Ενάντια, λοιπόν, στις ανεπάρκειες των παραδοσιακών ορισμών της κουλτούρας, που χαρακτηρίζουν ή κατηγοριοποιούν τους ανθρώπους σε ομάδες προς όφελος της 13 P. H Gulliver, Disputes and negotiations: a cross-cultural perspective (San Diego: Academic Press, 1979),

18 επιστημονικής και ακαδημαϊκής μελέτης, ή προς όφελος της επιτάχυνσης μιας σύγκρουσης, η κουλτούρα μπορεί να ιδωθεί ως ένα μέσο για την καλύτερη κατανόηση του πλαισίου της σύγκρουσης. Βέβαια, σύμφωνα με τον καθηγητή William I.Zartman, υπάρχουν μόνο μερικοί τρόποι διαπραγμάτευσης και η κουλτούρα έχει επιπτώσεις σ αυτούς μόνο μέσω του ύφους και της γλώσσας, αφού υπάρχει μια διπλωματική κουλτούρα, που αφορά τις διαπραγματεύσεις και υιοθετείται από όλους. Έτσι, γι αυτόν, η κουλτούρα δεν παίζει ρόλο στις διαπραγματεύσεις, αφού υπερισχύει πάντα το κριτήριο της δύναμης, της εξουσίας και της επιρροής που έχει μια πλευρά. Αντιθέτως, όμως, ο ανθρωπολόγος Kevin Avruch υποστηρίζει ότι η κατανόηση της κουλτούρας βοηθάει με τη σειρά της στην κατανόηση για το πώς η εξουσία χρησιμοποιείται από κάθε πλευρά. Ο συνδυασμός αυτών των δύο προσεγγίσεων κατά τη μελέτη του ρόλου της κουλτούρας στην ανάλυση των συγκρούσεων και την επίλυσή τους, μπορεί να είναι καθοριστικός, παρά το γεγονός ότι μπορεί όλοι οι άνθρωποι να έχουν παρόμοιες ανάγκες και να επιδιώκουν την ικανοποίηση αυτών των αναγκών, ανεξαρτήτως κόστους. Γιατί, φυσικά, αν όλοι οι άνθρωποι σκέφτονταν με τον ίδιο τρόπο, δε θα υπήρχε λόγος ενασχόλησης με τις διαπολιτισμικές διαφορές στις διεθνείς διαπραγματεύσεις 14. Η υπόθεση αυτή, βέβαια, δε συνάδει και τόσο πολύ με την πραγματικότητα, αφού ο τρόπος σκέψης κάθε ανθρώπου επηρεάζεται από ιδέες, γεγονότα, ερεθίσματα, αξίες που διαφέρουν από κουλτούρα σε κουλτούρα και αναλογικά οδηγούν στην απόκτηση διαφορετικού τρόπου σκέψης 15. Κατά αυτή την έννοια, μπορεί να ειπωθεί ότι η κουλτούρα παρέχει τη λογική με την οποία οι άνθρωποι σκέφτονται και έτσι η αγνόηση των πολιτισμικών διαφορών, κατά τη διάρκεια των διεθνών διαπραγματεύσεων, θα μπορούσε να τις οδηγήσει σε αποτυχία. Ένα άλλο πολιτισμικό ζήτημα στις διεθνείς διαπραγματεύσεις είναι το γεγονός ότι το μοντέλο διαμεσολάβησης που επικρατεί χαρακτηρίζεται από μια λογική και γραμμική διαδικασία λήψης αποφάσεων. Όταν υπάρχει διαμεσολαβητής καθοδηγεί αυτός τα συμβαλλόμενα μέρη μέσω μιας σταθερής ακολουθίας σταδίων επίλυσης του προβλήματος. Ενώ, όμως, αυτό το πρότυπο λειτουργεί καλά για μερικές ομάδες, άλλες ομάδες τείνουν να λειτουργούν καλύτερα με διαφορετικές μεθόδους επικοινωνίας. 14 Kevin Avruch, Culture and Conflict Resolution (Washington, DC: United States Institute Of Peace Press. 1998), Βλ. Παράρτημα, Σχήμα 1. 17

19 Παραδείγματος χάριν, το να ζητά κανείς από ανθρώπους με διαφορετικό υπόβαθρο να συζητήσουν για μόνο ένα ζήτημα τη φορά ή να εκφραστούν χωρίς συναίσθημα, μπορεί να έρχεται σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς τρόπους αλληλεπίδρασης και επίλυσης συγκρούσεων της κουλτούρας τους. Ένα τέτοιο μοντέλο επίλυσης συγκρούσεων θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προβληματικό, επειδή ουσιαστικά ζητά από τους ανθρώπους να διαχωρίσουν το άτομο από το πρόβλημα. Σε πολλές διαπολιτισμικές συγκρούσεις, οι άνθρωποι και τα προβλήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα 16. Ακόμα, πρόβλημα αποτελεί το γεγονός ότι πολλές διαπολιτισμικές διαφωνίες βασίζονται στη σύγκρουση ταυτοτήτων, που σημαίνει ότι κάθε συμβαλλόμενο μέρος βλέπει το άλλο μέσα από τις προκαταλήψεις, τους μύθους και τα στερεότυπα της δικής του πολιτισμικής ομάδας. Βέβαια, το μοντέλο αυτό της διαμεσολάβησης υποθέτει και μια σχετική ισορροπία δυνάμεων και εξουσίας μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών, κάτι που μπορεί να ισχύει ή να μην ισχύει στις διαπολιτισμικές συγκρούσεις, αφού μπορεί να υπάρχουν ιδιαίτερα σημαντικές δυσαναλογίες δύναμης ανάμεσα σε ομάδες μειονότητας και πλειονότητας. Αντίστοιχα, το ισχυρότερο συμβαλλόμενο μέρος μπορεί να έχει μεγαλύτερη επιρροή λόγω των μεγαλύτερων οικονομικών πόρων, των καλύτερων δεξιοτήτων διαπραγμάτευσης, των καλύτερων γλωσσικών δεξιοτήτων που διαθέτει. Και φυσικά, εάν ο διαμεσολαβητής προσπαθήσει να εξισορροπήσει τη δύναμη υπέρ του πιο αδύνατου συμβαλλόμενου μέρους, το ισχυρότερο μέρος μπορεί να αντιτεθεί στο πώς μπορεί ο διαμεσολαβητής να ανακατανείμει τη δύναμη και να παραμένει ακόμα ουδέτερος; Έτσι, η επίλυση των συγκρούσεων είναι, κατά τον ερευνητή Laue, όπως η ιατρική, όπου μια απερίσκεπτη ή λάθος κατευθυνόμενη επέμβαση θα μπορούσε πραγματικά να είναι επιζήμια και θα μπορούσε να καταστήσει τα πράγματα χειρότερα. Επομένως, η συνειδητοποίηση των διαφορετικών ρόλων που είναι διαθέσιμοι στους τρίτους, και ειδικά όσον αφορά τις σχέσεις εξουσίας και δέσμευσης σε κάθε ρόλο, είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια πρακτική επίλυσης συγκρούσεων, που θέτει το διαμεσολαβητή στην πλευρά του πολιτικά και οικονομικά ασθενέστερου συμβαλλόμενου μέρους, στη προσπάθειά του να επιτύχει δικαιοσύνη και ισότητα (accessed April 3, 2007). 17 (accessed April 15, 2007). 18

20 Η αξιολόγηση, λοιπόν, των διαπολιτισμικών προσεγγίσεων για τη διαχείριση διαφωνιών σε επίπεδο άμεσων ή έμμεσων στρατηγικών επίλυσης συγκρούσεων μπορεί να καταλήξει στη δημιουργία ορισμένων μεθόδων επίλυσης διαπολιτισμικών διενέξεων, όπως γίνεται μέσα από το Intercultural Conflict Style (ICS) Inventory 18, που ανέπτυξε ο Hammer: Η πρώτη μέθοδος, η Διαλεκτική (the Discussion style), αναφέρεται σε μια διαδικασία επίλυσης συγκρούσεων που εμβαθύνει περισσότερο σε λεκτικές, άμεσες προσεγγίσεις, οι οποίες ασχολούνται με τη μορφή της διαφωνίας, με τη συναισθηματικά περιορισμένη ή ελεγχόμενη συμπεριφορά κάθε πλευράς καθώς και με τη συναισθηματική αντίδραση στη συγκρουσιακή διάδραση. Αυτή η μέθοδος επισημαίνει την ακρίβεια στη χρήση της γλώσσας και γενικά ακολουθεί το αξίωμα «να λες αυτό που εννοείς και να εννοείς αυτό που λες». Περαιτέρω, αυτή η μέθοδος τείνει να καταδεικνύει τις πιο έντονες συναισθηματικές εκφράσεις, όπως ενδεχομένως κάποιες επικίνδυνες και γενικά ανασταλτικές, ως προς την αποτελεσματικότητά τους, διαδικασίες επίλυσης συγκρούσεων. Η Διαλεκτική μέθοδος χαρακτηρίζεται από την άμεση συζήτηση των συμβαλλόμενων πλευρών για τη διαφωνία, η οποία πρέπει να βασίζεται όσο είναι δυνατόν σε αντικειμενικά γεγονότα και απαιτείται από τα συμβαλλόμενα μέρη να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικά στη μη ανάμειξη προσωπικών συναισθημάτων στη διαδικασία. Η Διαλεκτική μέθοδος επίλυσης συγκρούσεων χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, από τις αμερικάνικες και τις βορειοευρωπαϊκές κουλτούρες. Η Δεσμευτική μέθοδος (the Engagement style) δίνει έμφαση σε μια πιο άμεση, λεκτική αλλά αντιπαραθετική προσέγγιση για την επίλυση της σύγκρουσης, που χαρακτηρίζεται από μια συναισθηματικά εκφραστική συμπεριφορά. Αυτή η μέθοδος τείνει να αναγνωρίζει την ειλικρίνεια κάθε συμβαλλόμενου μέρους για μια θετική επίλυση, η οποία ενσωματώνεται στο βαθμό της ανησυχίας που καταδεικνύεται μέσω της εντονότερης, λεκτικής και μη λεκτικής, έκφρασης των συναισθημάτων. Επίσης, τείνει να είναι πιο «άνετη» από τη Διαλεκτική μέθοδο, με την προσωπική δέσμευση των συμβαλλόμενων μερών, όπου οι διαφωνίες αντιμετωπίζονται προφορικά και τα συναισθήματα αφήνονται να εκδηλωθούν. Παραδείγματα Δεσμευτικής μεθόδου επίλυσης συγκρούσεων περιλαμβάνονται στη ρωσική και την ελληνική κουλτούρα. 18 (accessed April 20, 2007). 19

21 Η τρίτη μέθοδος, επονομαζόμενη Διακανονιστική (the Accommodation style), αναφέρεται σε μια προσέγγιση επίλυσης συγκρούσεων, η οποία υπογραμμίζει την πιο έμμεση προσέγγιση της εξέτασης των τομέων της διαφωνίας και του πιο συναισθηματικά περιορισμένου ή ελεγχόμενου τρόπου εξέτασης της αντίδρασης κάθε συμβαλλόμενου μέρους μέσα στη σύγκρουση. Αυτή η μέθοδος δίνει έμφαση στις ασάφειες και τις περιφράσεις, που δημιουργούνται από τη χρήση της γλώσσας προκειμένου, να εξασφαλιστεί ότι μια σύγκρουση δε θα βγει εκτός ελέγχου. Η διατήρηση της συναισθηματικής ηρεμίας και των επιφυλάξεων είναι ουσιαστική σε αυτή τη μέθοδο για τη διευκόλυνση της διαπροσωπικής αρμονίας και την αντιμετώπιση ζημιογόνων διαφωνιών μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών. Αυτή η μέθοδος, επομένως, αντιμετωπίζει τις εντονότερες συναισθηματικές εκφράσεις ως ενδεχομένως επικίνδυνες και γενικά ανασταλτικές ως προς την αποτελεσματική διαδικασία επίλυσης των συγκρούσεων. Έμμεσος λόγος, χρήση μεσαζόντων και ελαχιστοποίηση του επιπέδου σύγκρουσης αποτελούν τις συγκεκριμένες στρατηγικές, που η Διακανονιστική μέθοδος μπορεί να υιοθετήσει. Παραδείγματα αυτής της μεθόδου απαντώνται στην ιαπωνική και τις νοτιοασιατικές κουλτούρες. Τέλος, η Δυναμική μέθοδος (The Dynamic style) περιλαμβάνει τη χρήση περισσότερων έμμεσων στρατηγικών στην εξέταση των ουσιαστικών διαφωνιών. Αυτή η μέθοδος χαρακτηριστικά μπορεί να περιλαμβάνει γλωσσικά μέσα και τεχνάσματα, όπως υπερβολές, επανάληψη του μηνύματος, μια πιο συνειρμική δομή επιχειρήματος, ή ασάφειες, καθώς και χρήση μεσαζόντων. Η αξιοπιστία κάθε συμβαλλόμενου μέρους, σ αυτή τη μέθοδο, στηρίζεται στο βαθμό της συναισθηματικής εκφραστικότητας που καταδεικνύει κάποιος απέναντι στη διαφωνία και στο άλλο συμβαλλόμενο μέρος. Πολλές αραβικές κουλτούρες χρησιμοποιούν χαρακτηριστικά αυτής της μεθόδου στην επίλυση συγκρούσεων. Βλέπουμε, λοιπόν, την ύπαρξη διαφορετικών μεθόδων επίλυσης συγκρούσεων να χαρακτηρίζει διαφορετικές κουλτούρες. Φυσικά, πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός ότι σ αυτές τις κουλτούρες χρησιμοποιούνται και οι άλλες μέθοδοι, αλλά σε μεγαλύτερη συχνότητα συναντάται μία από αυτές, που ανάλογα συνάδει με τα χαρακτηριστικά, το ύφος και τη δυναμική της κάθε κουλτούρας. 20

22 1.3 Προσεγγίσεις στη σχέση κουλτούρας διαπραγματεύσεων Αξιοποιώντας τις γνώσεις και τις εμπειρίες που παρέχουν οι διεθνείς διαπραγματεύσεις, οι περισσότεροι ερευνητές αναφέρονται σε δύο κύριες προσεγγίσεις στη μελέτη της σχέσης μεταξύ του πολιτισμού και της διαπραγμάτευσης: στην εθνογραφική προσέγγιση (the ethnographic approach) και στη διαπολιτισμική ψυχολογική προσέγγιση (the cross-cultural psychological approach) 19. Οι προσεγγίσεις αυτές διαφέρουν ως προς το πώς αντιλαμβάνεται κανείς την έννοια της κουλτούρας και ως προς τις ερευνητικές μεθοδολογίες τους. Η εθνογραφική προσέγγιση καθορίζει την κουλτούρα ως ένα τρόπο ζωής που μαθαίνεται, δημιουργείται και αποτελείται από πολλά συνδυασμένα στοιχεία και διαστάσεις που δεν μπορούν να μελετηθούν χωριστά. Αντίθετα, η διαπολιτισμική ψυχολογική προσέγγιση καθορίζει την κουλτούρα ως μια πολυδιάστατη σειρά κοινών πεποιθήσεων, κανόνων, υποθέσεων, ρόλων και αξιών μιας συγκεκριμένης ομάδας, που μπορούν να διακριθούν και να μελετηθούν ξεχωριστά. Οι διαπολιτισμικές μελέτες που χρησιμοποιούν την εθνογραφική προσέγγιση βασίζονται ιδιαίτερα στη λεπτομερή περιγραφή της κουλτούρας. Αυτές οι περιγραφές είναι σημαντικές, δεδομένου ότι στοχεύουν στη παροχή πολιτισμικά συγκεκριμένης απεικόνισης των συγκρούσεων και των διαπραγματεύσεων στις διαφορετικές κουλτούρες. Εντούτοις, όμως, η εθνογραφική προσέγγιση δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό του σχετικού αντίκτυπου από τις διαφορετικές πτυχές μιας κουλτούρας στη διαπραγματευτική συμπεριφορά και τα αποτελέσματα. Το πλεονέκτημα, λοιπόν, της διαπολιτισμικής ψυχολογικής προσέγγισης είναι ότι επιτρέπει τον προσδιορισμό για το πότε και με ποιους τρόπους συγκεκριμένες αξίες, κανόνες, ή άλλα πολιτισμικά χαρακτηριστικά συνδέονται με την τακτική και με την έκβαση της διαπραγμάτευσης. Θεωρητικά μοντέλα για τη μελέτη του πολιτισμικού πλαισίου της διαπραγμάτευσης κατ αυτή την προσέγγιση έχουν εξελιχθεί στη διάρκεια των προηγούμενων είκοσι ετών έρευνας. Αρχικά, η διαπολιτισμική ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιούσε τη γεωγραφική θέση, αντί να στηρίζεται σε αμεσότερες μετρήσεις σχετικές με την κουλτούρα. Τέτοιες μελέτες δείχνουν ότι οι διαπραγματευτικές διαδικασίες και τα αποτελέσματά τους διαφοροποιούνται από την κουλτούρα. 19 (accessed April 8, 2007). 21

23 Παραδείγματος χάριν, μέσα από μια διαπολιτισμική μελέτη που διεξάχθηκε το 1975 στη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Βρετανία και τις Η.Π.Α για την έκβαση των διαπραγματεύσεων, διαπιστώθηκε ότι οι Αμερικανοί ήταν πιθανότερο να επιλύσουν το πρόβλημα από το να φτάσουν σε αδιέξοδο σε σχέση με άλλες ομάδες 20. Οι λόγοι για αυτή τη διαφορά ήταν ακόμα ασαφείς. Έτσι, η ανικανότητα εξήγησης σ αυτή και σε άλλες παρόμοιες μελέτες, που βασίζονταν στο μοντέλο ταύτισης μιας χώρας με μια κουλτούρα, ώστε να διευκρινίσουν ποιες πτυχές της κουλτούρας προσμετρούν στις διαφορές στη διαδικασία και την έκβαση της διαπραγμάτευσης, οδήγησαν τους ερευνητές να αναπτύξουν ένα μοντέλο πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων και διαστάσεων για την έρευνα των πολιτισμικών επιρροών ανάλογα με τις τοποθετήσεις και τις συμπεριφορές στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Οι έρευνες, με βάση αυτό το δεύτερο πρότυπο, ήταν σε θέση να προσδιορίσουν τις ομοιότητες και τις διαφορές στις αξίες και τους κανόνες των διαφορετικών πολιτισμών και τη σχέση τους τόσο με τις διαστάσεις της ατομικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων στρατηγικών και τακτικών επίλυσης συγκρούσεων, όσο και με τα συλλογικά αποτελέσματα. Διάφορες έρευνες, στο παρελθόν, έχουν χρησιμοποιήσει τις εργαστηριακές προσομοιώσεις για τη μελέτη του κατά πόσο οι άνθρωποι από διαφορετικές χώρες χρησιμοποιούν διαφορετικές τακτικές και επιτυγχάνουν καλύτερα ή χειρότερα αποτελέσματα. Για παράδειγμα, στην υπόθεση ότι οι Νορβηγοί θα είχαν περισσότερο ολοκληρωτικά αποτελέσματα από τους Μεξικανούς, βασιζόμενη στις διαστάσεις του Hofstede, που θα αναλύσουμε στο δεύτερο κεφάλαιο, όπως η αποφυγή αβεβαιότητας και η απόσταση εξουσίας, αποκάλυψε ότι οι πολιτισμικές διαστάσεις, όπως αυτή της ατομικότητας έναντι της συλλογικότητας και της ισότητας έναντι της ιεραρχίας, διαμορφώνουν τις στρατηγικές και την έκβαση των διαπραγματευτών. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι στις διαπολιτισμικές διαπραγματεύσεις, δυάδες που διέφεραν σε αυτές τις διαστάσεις είχαν λιγότερα οφέλη και θετικά αποτελέσματα. Περισσότερο συμβατές κουλτούρες ήταν πιο ικανές να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη τους και να αποκομίσουν μια πιο ικανοποιητική έκβαση και για τις δυο πλευρές. 20 Ibid. 22

24 Για τις μελέτες, όμως, που χρησιμοποιούν αυτή την προσέγγιση, τα συμπεράσματά τους χαρακτηρίστηκαν αναποτελεσματικά, αν και είχαν εξετάσει τη σχέση των τακτικών που ακολουθούνταν κατά την έκβαση των διαπραγματεύσεων στις διαφορετικές κουλτούρες. Το μοντέλο των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων έχει επικριθεί, γιατί δε λαμβάνει υπόψη του τις επιδράσεις των άμεσων συνθηκών και του κοινωνικού πλαισίου της διαπραγμάτευσης στα αποτελέσματα, αφού οι περιστασιακές καταστάσεις που αλληλεπιδρούν με την κουλτούρα διαφέρουν επίσης και από κουλτούρα σε κουλτούρα. Για να ξεπερασθούν αυτές οι αδυναμίες, ένα τρίτο μοντέλο που αφορά το πολιτισμικό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, προτάσσει το γεγονός ότι τα πολιτισμικά στοιχεία αλληλεπιδρούν με τις άμεσες συνθήκες στις διαπραγματεύσεις, με συνέπεια την επίδραση των τελευταίων στη διαπραγματευτική συμπεριφορά και το τελικό αποτέλεσμα. Η προσέγγιση του πολιτισμικού πλαισίου υποδηλώνει μια οπτική που βασίζεται στην ύπαρξη πολλαπλών αιτιών και πιθανοτήτων, κατά την οποία όχι μόνο η κουλτούρα αλλά και οι ικανότητες και η ποιότητα των διαπραγματευτών, τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της δομής και του πλαισίου της διαμεσολαβητικής διαδικασίας έχουν επιπτώσεις στη διαπραγμάτευση. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της έρευνας επικεντρώνεται στο εάν οι διαφορετικοί ρόλοι των συμβαλλόμενων πλευρών έχουν επιπτώσεις στο αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης ανάλογα με την κουλτούρα. Εντούτοις, η έρευνα αυτή αναφέρει ότι σε μερικές κουλτούρες οι ρόλοι είναι από τους ισχυρότερους, πιο καθοριστικούς παράγοντες στην έκβαση των διαπραγματεύσεων απ ό,τι σε άλλες κουλτούρες. Έτσι, προκύπτει ένας σημαντικός συσχετισμός μεταξύ του βαθμού απόστασης εξουσίας σ ένα έθνος και στη σχέση μεταξύ των ρόλων και των αποτελεσμάτων στις διαπραγματεύσεις 21. Όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός απόστασης εξουσίας σ αυτές τις χώρες τόσο μεγαλύτερη είναι η επιρροή που έχουν οι ρόλοι των πλευρών στα αποτελέσματα. Μία από τις μελέτες που χρησιμοποιεί το τρίτο μοντέλο, υπό τους όρους της διαπολιτισμικής διαπραγμάτευσης, σημειώνει ότι η επίδραση της κουλτούρας στις από κοινού αποφάσεις παρουσιάζουν διαφορές ως προς το ρόλο των διαπραγματευτών. 21 Wilson et al.,

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΑ ΡΙΣΚΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΑ ΡΙΣΚΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΑ ΡΙΣΚΑ Εκτίμηση Αβεβαιοτήτων σε Ένα Μεταβαλλόμενο Κόσμο Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η Ανάλυση του Ρίσκου Αβεβαιότητες Λόγω της Εποχής Αβεβαιότητες Λόγω Κυρίαρχης Κουλτούρας Αβεβαιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί λειτουργεί η Διαμεσολάβηση;

Γιατί λειτουργεί η Διαμεσολάβηση; " Η παραδοσιακή προσφυγή στο δικαστήριο είναι ένα λάθος που πρέπει να διορθωθεί Για μερικές διαφωνίες, η προσφυγή στα δικαστήρια είναι η μόνη λύση αλλά για πολλές άλλες αξιώσεις, η δικαστική προσφυγή θυμίζει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Η κοινωνική διάσταση της καινοτομίας ως μοχλός της αειφορίας Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση. του κ. Θανάση Λαβίδα. Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ. στη «ιηµερίδα Πρέσβεων»

Εισήγηση. του κ. Θανάση Λαβίδα. Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ. στη «ιηµερίδα Πρέσβεων» Εισήγηση του κ. Θανάση Λαβίδα Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ στη «ιηµερίδα Πρέσβεων» Υπουργείο Εξωτερικών Αθήνα, 31 Ιουλίου 2007 Αξιότιµοι Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις, Η ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

Συζητάμε σήμερα για την πράσινη επιχειρηματικότητα, ένα θέμα πού θα έπρεπε να μας έχει απασχολήσει πριν από αρκετά χρόνια.

Συζητάμε σήμερα για την πράσινη επιχειρηματικότητα, ένα θέμα πού θα έπρεπε να μας έχει απασχολήσει πριν από αρκετά χρόνια. Ομιλία του Προέδρου του ΣΘΕΒ κ. Νίκου Ρώμνιου με θέμα Πράσινη Επιχειρηματικότητα στην Εκδήλωση της ΕΕΔΕ (Τμήμα Θεσσαλίας και Κεντρικής Ελλάδος) με θέμα «Πράσινη Επιχειρηματικότητα Περιβαλλοντικά Πρότυπα»

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Πολιτισμική επίγνωση Διαπολιτισμική ενσυναίσθηση Πολιτισμική επάρκεια Πολιτισμική ενδυνάμωση Διαπολιτισμική διαμεσολάβηση Παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Το δικό σας Sinialo στο έπιπλο

Το δικό σας Sinialo στο έπιπλο 2 παρουσίαση Το δικό σας Sinialo στο έπιπλο Ένας συνεταιρισμός, μία φιλοσοφία και 70 καταστήματα μέλη σε όλη την Ελλάδα. Τι σημαίνουν αυτά; Όμιλος Sinialo! Γνωρίστε τον! Επιμέλεια Γεωργία Αλεξίου Στη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις

Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις Αποτελεσματικές Διαπραγματεύσεις NDI Training & Consulting 1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στον σημερινό πολύπλοκο και γεμάτο προκλήσεις κόσμο στον οποίο ζούμε, οι εταιρίες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Συνδικαλιστική Οργάνωση-Μέρος ΙΙΙ

Η Συνδικαλιστική Οργάνωση-Μέρος ΙΙΙ Η Συνδικαλιστική Οργάνωση-Μέρος ΙΙΙ Νοέμβριος 2016 Συνεργασία και Ανταγωνισμός Μαθησιακοί Στόχοι Γιατί τα μέλη της ομάδας γίνονται ανταγωνιστικά; Προβλήματα που σχετίζονται με τον ανταγωνισμό στην ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Ναυτιλιακές Σχέσεις. E-learning. Οδηγός Σπουδών

Διεθνείς Ναυτιλιακές Σχέσεις. E-learning. Οδηγός Σπουδών Διεθνείς Ναυτιλιακές Σχέσεις E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει στο μάθημα «Διεθνείς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας διαμορφώνουν νέα δεδομένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Ορισμοί Ορισμοί Αντίθεση Μη συμβατή συμπεριφορά Ανταγωνιστική συμπεριφορά Δημιουργία εμποδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ Φιλία Ίσαρη Επίκουρη Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝ-ΒΟΥΛΕΥΟΜΑΙ=συνεξετάζω με κάποιον το πρόβλημα του και

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

WP7. Εθνική Έκθεση Πιλοτικής Κατάρτισης

WP7. Εθνική Έκθεση Πιλοτικής Κατάρτισης WP7. Εθνική Έκθεση Πιλοτικής Κατάρτισης KAZI Ανάπτυξη των διαπολιτισμικών ικανοτήτων στο χώρο εργασίας Αριθμός Έγκρισης Έργου: 806-LLP--0--IT- GRUNDTVIG-GMP Δημιουργήθηκε από : IDEC Α.Ε., Ελλάδα Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα_SPA. Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ

Πρόγραμμα_SPA. Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ Πρόγραμμα: Προληπτικά μέτρα για το άγχος στις ΜΜΕ 1. Εισαγωγή 1.1. Γενική εισαγωγή στο εργασιακό άγχος Η φύση της εργασιακής ζωής έχει αλλάξει σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Στις

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή των Ικανοτή των

Περιγραφή των Ικανοτή των Περιγραφή των Ικανοτή των * Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η παρούσα δημοσίευση (ανακοίνωση) δεσμεύει μόνο τον συντάκη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν

Διαβάστε περισσότερα

Managers & Leaders. Managers & Leaders

Managers & Leaders. Managers & Leaders είναι διαφορετικοί? Οι ηγέτες των επιχειρήσεων έχουν περισσότερα κοινά µε τους καλλιτέχνες παρά µε τους Managers.. 1 Αντιµετώπιση της πολυπλοκότητας SHIP Αντιµετώπιση της αλλαγής Λήψηαπόφασης : τι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Κογκίδου, Δ. & Τσιάκαλος Γ. Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Η Κυριακάτικη Αυγή στις 24 Απριλίου 2005 και στο: Γ. Τσιάκαλος (2006) Απέναντι στα εργαστήρια του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ...

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ... «ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΙΤΑΝ» Μάιος 2008 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A Η Δέσμευση της Διοίκησης......3 Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4 Εταιρικές Αξίες Ομίλου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. Διοίκησης & Οργάνωσης Επιχειρήσεων

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. Διοίκησης & Οργάνωσης Επιχειρήσεων Διοίκησης & Οργάνωσης Επιχειρήσεων 2 ος Κύκλος Σπουδών - Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού ΔΙΟΙΚ1 Επικοινωνία και Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΔΙΟΙΚ2 Μάρκετινγκ ΔΙΟΙΚ3 3 ος Κύκλος Σπουδών - Στρατηγική Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ούτε καλύτερος, ούτε χειρότερος, απλά διαφορετικός

Ούτε καλύτερος, ούτε χειρότερος, απλά διαφορετικός Ούτε καλύτερος, ούτε χειρότερος, απλά διαφορετικός ΟΡΙΣΜΟΙ Πολυπολιτισμική εκπαίδευση Διαπολιτισμική εκπαίδευση Αντιρατσιστική εκπαίδευση Εκπαίδευση για τη διαφορετικότητα και πολιτότητα Κριτική διαπολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και ομαδική εργασία

Ηγεσία και ομαδική εργασία Ηγεσία και ομαδική εργασία Παπαθεοδώρου Μαρία ΤΕ Νοσηλεύτρια, MBA, Προϊσταμένη Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ Γ. Ν. Παπαγεωργίου Ηγεσία και ομαδική εργασία Συνθετότητα και πολυπλοκότητα σύγχρονης εποχής Μέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Συγκρούσεις μεταξύ συνομηλίκων στο σχολικό πλαίσιο. Προτάσεις ερμηνείας και αποτελεσματικής αντιμετώπισης

Συγκρούσεις μεταξύ συνομηλίκων στο σχολικό πλαίσιο. Προτάσεις ερμηνείας και αποτελεσματικής αντιμετώπισης Συγκρούσεις μεταξύ συνομηλίκων στο σχολικό πλαίσιο. Προτάσεις ερμηνείας και αποτελεσματικής αντιμετώπισης Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ 10 ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας εοντολογίας για Επαγγελματίες στην Υποστηριζόμενη Απασχόληση

Κώδικας εοντολογίας για Επαγγελματίες στην Υποστηριζόμενη Απασχόληση Κώδικας εοντολογίας για Επαγγελματίες στην Υποστηριζόμενη Απασχόληση Η Ευρωπαϊκή Ένωση για την Υποστηριζόμενη Απασχόληση (εφεξής ΥπΑπ) έχει αναπτύξει έναν Κώδικα Δεοντολογίας, που περιλαμβάνει την αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΓΕΣΙΑ : ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ m143 Ισίδωρος Παχουνδάκης Καθηγητής Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια.

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Οι διακρίσεις συνδέονται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 9: Φραγμοί στην Κριτικο-στοχαστική Πρακτική Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) Το Κέντρο Ερευνών Science-to-Marketing του Munster University (Γερμανία) πραγματοποίησε έρευνα με θέμα τη συνεργασία μεταξύ Πανεπιστημίων και επιχειρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογοι Σελίδα.1

Διάλογοι Σελίδα.1 Διάλογοι 2012-2013 Σελίδα.1 Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο Η ουσία της έννοιας Νοημοσύνη Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πράγματα τα ρυθμίζουν οι Αρχές και όχι οι επιθυμίες και οι στόχοι μας. Τα γεγονότα με σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΟΥΤΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΑΡΓΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΏΝ ΔΙΚΤΥΩΝ 2016-2017 Περίγραμμα Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 5η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα