Επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών"

Transcript

1 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, SEC(2009) 416 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έγγραφο το οποίο συνοδεύει τη ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟ Προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος: ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης Επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών {COM(2009) 147 τελικό} EL EL

2 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών Στόχος του παρόντος εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής είναι να παρουσιάσει τα κύρια θέματα σχετικά με την επίδραση της αλλαγής του κλίματος στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών, να περιγράψει τα μέτρα που εφαρμόζονται σήμερα για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και, τέλος, να υποδείξει τις κύριες ενέργειες για το μέλλον που πρέπει να εξεταστούν όσον αφορά τη δράση της Κοινότητας και των κρατών μελών. Το παρόν έγγραφο βασίζεται στο γενικό πλαίσιο το οποίο ορίστηκε ιδίως στη λευκή βίβλο «Προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος: προς ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης» [COM(2009) 147], η οποία προτείνει να αυξηθεί η προσαρμοστικότητα των συστημάτων υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και υπογραμμίζει την ανάγκη να εξασφαλιστεί η σωστή παρακολούθηση και ο έλεγχος των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, όπως η επιδημιολογική παρακολούθηση και ο έλεγχος των λοιμωδών νόσων ή οι επιπτώσεις των ακραίων φαινομένων. Γενικά, η αλλαγή του κλίματος δεν επιφέρει πολλές νέες ή άγνωστες απειλές για την υγεία, αλλά θα αυξήσει ορισμένες αλληλεπιδράσεις μεταξύ του περιβάλλοντος και της υγείας των ανθρώπων με ισχυρότερες και πιο εμφανείς επιπτώσεις από τις μέχρι τώρα γνωστές. Τα περισσότερα μέτρα και συστήματα δημόσιας υγείας υπάρχουν ήδη αλλά πρέπει να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση και στις απαιτήσεις. Το παρόν έγγραφο περιγράφει αυτό που μπορεί να κάνει συγκεκριμένα η Ευρωπαϊκή Ένωση για να αντιμετωπίσει αυτές τις δυνητικές προκλήσεις. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για το περιβάλλον και την υγεία 1 Tο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για το περιβάλλον και την υγεία εξετάζει ειδικότερα την αλλαγή του κλίματος και την υγεία στο πλαίσιο της δράσης 8, στην οποία ανακοινώνεται ο εντοπισμός και η εξέταση αναδυόμενων θεμάτων σχετικά με το περιβάλλον και την υγεία. Η ενδιάμεση αναθεώρηση του σχεδίου δράσης για το περιβάλλον και την υγεία 2 ανέφερε ότι σημειώθηκε πρόοδος στην υλοποίηση του σχεδίου δράσης: διάφορα σχέδια της ΕΕ σχετικά με την αλλαγή του κλίματος και την υγεία 3 χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του έκτου και έβδομου προγράμματος-πλαισίου (βλέπε επίσης το κεφάλαιο 9 σχετικά με τα προγράμματαπλαίσια έρευνας της ΕΕ) και του προγράμματος υγείας της ΕΕ. Στην ενδιάμεση αναθεώρηση τονίζεται επίσης η σημασία της ενσωμάτωσης των τομέων, των ενδιαφερόμενων φορέων και COM(2004) 416. COM(2007) SEC(2007) 777. MICORDIS, CANICULE, EuroHEAT, EDEN, EL 2 EL

3 των θεμάτων υγείας σε μια συνεκτική πολιτική προσέγγιση καθώς και άλλων θεμάτων όπως, ειδικότερα, οι επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην υγεία. Τέλος, αναφέρεται ότι η μελλοντική εφαρμογή του σχεδίου δράσης για το περιβάλλον και την υγεία θα επικεντρωθεί περισσότερο στην αλλαγή του κλίματος και την υγεία. Το Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του σχετικά με το περιβάλλον και την υγεία, παροτρύνει την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναπτύξουν εργαλεία για την πρόβλεψη, την πρόληψη και την αντίδραση σε ενδεχόμενες απειλές από την κλιματική αλλαγή 4. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ πολλαπλών οργανισμών για την «ενίσχυση του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και τον περιορισμό, με τον τρόπο αυτόν, των αρνητικών συνεπειών της αλλαγής του κλίματος στην υγεία» 5. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί επίσης τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να προβούν στην κατάλληλη αντιμετώπιση των νέων απειλών που θέτει η αλλαγή του κλίματος όπως είναι η αυξανόμενη παρουσία πρωτοεμφανιζόμενων ιών και μη ανιχνευμένων παθογόνων μικροοργανισμών, και επομένως να εφαρμόζουν τις νέες τεχνολογίες μείωσης των παθογόνων μικροοργανισμών, οι οποίες μειώνουν τους γνωστούς και μη ανιχνευμένους ιούς και άλλους παθογόνους μικροοργανισμούς που μεταδίδονται με το αίμα 6. Εκτός από την υλοποίηση του σχεδίου δράσης της ΕΕ, η Επιτροπή υποστηρίζει την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και τα κράτη μέλη της ΕΕ στην εφαρμογή του «Προγράμματος Δράσης Υγεία και Περιβάλλον των παιδιών για την Ευρώπη» (CEHAPE) και την υπουργική δήλωση που εκδόθηκε στη Βουδαπέστη το Τα θέματα υγείας που σχετίζονται με την αλλαγή κλίματος θα είναι ένας από τους κύριους πυλώνες της επόμενης υπουργικής διάσκεψης σχετικά με την υγεία και το περιβάλλον που αναμένεται να πραγματοποιηθεί στην Ιταλία το Μάρτιο του Tο ΚΚΕρ (Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) υποστηρίζει το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για το περιβάλλον και την υγεία με την παροχή επιστημονικά εμπεριστατωμένων πληροφοριών που χρειάζονται για να βοηθήσουν την ΕΕ και τα κράτη μέλη ώστε να μειώσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις για την υγεία που οφείλονται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος και την υγεία, το ΚΚΕρ συμμετείχε στη δράση με θέμα την παγκόσμια ρύπανση της ατμόσφαιρας και αλλαγή του κλίματος (GAPCC-Global Air Pollution and Climate Change) και συνέβαλε στην επιστημονική έρευνα σχετικά με τις διασυνδέσεις μεταξύ της ρύπανσης της ατμόσφαιρας και της αλλαγής του κλίματος, με αποτέλεσμα να ευαισθητοποιούν οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής σχετικά με τις πιθανές συνέργειες και τους συμβιβασμούς βάσει των οποίων λειτουργούν η ατμόσφαιρα και το κλιματικό σύστημα. Η δράση αυτή περιλαμβάνει: το ευρωπαϊκό σύστημα προειδοποίησης για τις πλημμύρες (EFAS-European Flood Alert System), που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου «φυσικός κίνδυνος που οφείλεται στις καιρικές συνθήκες» (WDNH-Weather Driven Natural Hazard), το οποίο χρησιμεύει στην εκτέλεση προσομοιώσεων πλημμυρών μεσαίας κλίμακας σε ολόκληρη την Ευρώπη με χρόνο εκτέλεσης μεταξύ 3 και 10 ημερών, και το οποίο θα παρέχει πληροφορίες για την ή Δεκεμβρίου του 2007 Παράγραφος 24 του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 4ης Σεπτεμβρίου 2008, σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για το Περιβάλλον και την Υγεία (2007/2252(INI)). Παράγραφος 26 του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 4ης Σεπτεμβρίου 2008, σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για το Περιβάλλον και την Υγεία (2007/2252(INI)). EL 3 EL

4 προετοιμασία και τη διαχείριση της βοήθειας σε περίπτωση κρίσης λόγω πλημμύρας και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS-European Forest Fire Information System), το οποίο υποστηρίζει τις υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές στην ΕΕ και στις γειτονικές χώρες και το οποίο παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη. Νομική βάση Σύμφωνα με τους στόχους της κοινοτικής δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας όπως ορίζεται στο άρθρο 152 της Συνθήκης, η κοινοτική δράση, συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές, αποβλέπει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας καθώς και στην πρόληψη της ανθρώπινης ασθένειας σε όλες τις μορφές της και στην αποτροπή των πηγών κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία. Η δράση αυτή καλύπτει την καταπολέμηση των μεγάλων πληγών της ανθρωπότητας στον τομέα της υγείας, ενθαρρύνοντας τη διερεύνηση των αιτίων τους, της μετάδοσης και της πρόληψής τους, καθώς και την ενημέρωση και τη διαπαιδαγώγηση στον τομέα της υγείας. Η νομική βάση για την έγκριση μέτρων σχετικά με την υγεία των ζώων και των φυτών καθορίζεται στο άρθρο 37 της Συνθήκης. EL 4 EL

5 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΓΕΙΑ Ύστερα από εκτιμήσεις του αντίκτυπου που πραγματοποιήθηκαν σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες και την έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ και την ΠΟΥ-EURO, η αλλαγή του κλίματος αναμένεται να έχει επιπτώσεις στην επιδημιολογία πολλών νόσων και παθήσεων. Η εν λόγω εκτίμηση υποστηρίχθηκε επιπλέον από εκθέσεις 7 της ΠΟΥ και της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) 8 που περιγράφουν τον αρνητικό αντίκτυπο στην ανθρώπινη υγεία. Ο τρόπος με τον οποίο βιώνονται τέτοιου είδους επιπτώσεις στην υγεία μεταξύ και εντός των διαφόρων χωρών θα είναι άνισος, επίσης λόγω της γεωγραφικής διαμόρφωσης της ΕΕ. Η φύση και η κλίμακα των τελικών επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από την ικανότητα προσαρμογής και τις ενέργειες των συστημάτων υγείας και τη βασική πρόσβαση των διαφόρων ομάδων πληθυσμού στις υπηρεσίες αυτές. Ορισμένα από τα μέτρα μπορεί να είναι αρκετά αποτελεσματικά στις σημερινές κλιματικές συνθήκες αλλά ενδέχεται να πρέπει να ενισχυθούν ή να αναθεωρηθούν σε περίπτωση εντονότερης ή ταχύτερης κλιματικής αλλαγής. Τα συστήματα υγείας είναι ευάλωτα στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Πράγματι, η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει αντίκτυπο στα συστήματα υγείας λόγω αύξησης της ζήτησης υγειονομικών υπηρεσιών που υπερβαίνουν τις ικανότητες των εν λόγω συστημάτων. Επίσης, ενδέχεται να διαταράξει την ικανότητά τους να αντεπεξέλθουν στη ζήτηση κλονίζοντας την υποδομή, την τεχνολογία και τη διαθεσιμότητα του εργατικού δυναμικού. Όλα αυτά έχουν σχέση με την ετοιμότητα αντίδρασης σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης Η στρατηγική της ΕΕ στον τομέα της υγείας Η στρατηγική για την υγεία της ΕΕ αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα εξέτασης μειζόνων απειλών για την υγεία. Η κλιματική αλλαγή και ο αντίκτυπός της στη δημόσια υγεία αναφέρονται ως σημαντική πρόκληση όσον αφορά την προστασία των πολιτών από τις απειλές για την υγεία. Η στρατηγική που εγκρίθηκε το 2007 καθορίζει προτάσεις για δράση σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Στη συνέχεια η Επιτροπή ανέλαβε να εκπονήσει έγγραφο σχετικά με τις «Παραμέτρους υγείας όσον αφορά την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος Άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία Η αλλαγή του κλίματος θα επηρεάσει την υγεία των ανθρώπων, είτε άμεσα σε σχέση με τις φυσιολογικές επιδράσεις της ζέστης ή του ψύχους είτε έμμεσα, παραδείγματος χάριν, με σελίδα 9 Έγγραφο Εργασίας της Επιτροπής που συνοδεύει την Ανακοίνωση «Μαζί για την υγεία: Στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ για την περίοδο » COM(2007) 630 τελικό σ. 33 «Η Επιτροπή θα εκπονήσει έκθεση σχετικά με την κλιματική αλλαγή η οποία θα καλύπτει μια σειρά τομέων συμπεριλαμβανόμενης και της υγείας. Οι πλέον επίκαιρες επιστημονικές πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις στην υγεία ακραίων καιρικών φαινομένων και συμβάντων που οφείλονται στην αλλαγή του κλίματος θα συγκεντρωθούν και θα αναλυθούν για να υποστηρίξουν αποτελεσματικά μέτρα για την πρόληψη και την αντιμετώπισή τους. Θα εξεταστεί η εφαρμογή συστημάτων παρακολούθησης των κύριων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής όπως οι καύσωνες και πλημμύρες. Η ικανότητα των συστημάτων υγείας και της υποδομής της ΕΕ για την αντιμετώπιση σε διάφορα επίπεδα των απειλών για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα θα συνεκτιμηθεί με στόχο την υποστήριξη του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης που χρειάζεται για υποθετικά επικίνδυνες καταστάσεις.» EL 5 EL

6 την αλλαγή της ανθρώπινης συμπεριφοράς (π.χ. αναγκαστική μετανάστευση, περισσότερος χρόνος στο ύπαιθρο), την αυξανόμενη μετάδοση νόσων από τρόφιμα ή από φορείς ή άλλες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής όπως οι πλημμύρες. Αύξηση ορισμένων από αυτές τις επιπτώσεις έχει ήδη παρατηρηθεί στην Ευρώπη κατά τις τελευταίες δεκαετίες (π.χ. μόνο οι καύσωνες το καλοκαίρι του 2003 θεωρείται ότι προκάλεσαν περισσότερους από θανάτους επιπλέον των αναμενόμενων (Robine et al, 2008)). Όμως δεν είναι όλες οι αλλαγές που σχετίζονται με το κλίμα αρνητικές για την ανθρώπινη υγεία. Σε εύκρατες περιοχές, ήπιοι χειμώνες θα έχουν ως συνέπεια λιγότερα θανατηφόρα περιστατικά λόγω ψύχους. Η ατμόσφαιρα των εσωτερικών χώρων θα βελτιωθεί λόγω των πιο ήπιων μέτρων για τη διατήρηση ευχάριστων θερμοκρασιών σε εσωτερικούς χώρους. Οι εργαζόμενοι στο ύπαιθρο θα υποφέρουν λιγότερο από το στρες του ψύχους στη διάρκεια του χειμώνα, γεγονός που θα αυξήσει την παραγωγικότητα. Μεγαλύτερη περίοδος βλάστησης μαζί με περισσότερες βροχοπτώσεις θα προωθήσουν την γεωργία και την παραγωγή τροφίμων καθώς επίσης την καλλιέργεια ιδιωτικών κήπων και άλλες υπαίθριες δραστηριότητες. Νοσηρότητα και θνησιμότητα. H κύρια ανησυχία στην Ευρώπη συνδέεται με τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα που οφείλονται στη ζέστη, λόγω της αύξησης της ετήσιας θερμοκρασίας και των ακραίων μορφών ζέστης, μολονότι τα θέματα αυτά επηρεάζονται επίσης από κοινωνικοοικονομικές αλλαγές που οφείλονται στην αύξηση του πληθυσμού, στην ηλικιακή κατανομή (γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης) και άλλους παράγοντες, όπως είναι η μετανάστευση. Στις χώρες της ΕΕ, εκτιμήθηκε ότι η θνησιμότητα αυξήθηκε κατά 1 έως 4% για κάθε βαθμό αύξησης της θερμοκρασίας, γεγονός που σημαίνει ότι η θνησιμότητα που οφείλεται στη ζέστη θα μπορούσε να αυξηθεί κατά θανάτους ετησίως έως τη δεκαετία του 2030 και κατά έως θανάτους ετησίως έως τη δεκαετία του 2080, (σχέδιο PESETA 10 ). Οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι έχουν μειωμένη ικανότητα ελέγχου και ρύθμισης της θερμοκρασίας του σώματος, κινδυνεύουν περισσότερο να πεθάνουν από θερμοπληξία και από καρδιαγγειακές, νεφρικές, αναπνευστικές διαταραχές και μεταβολικές δυσλειτουργίες (Matthies et al, 2008). Ενώ οι αριθμοί του συνόλου των θανάτων είναι έντονα συνδεδεμένοι με το μέγεθος του πληθυσμού, η αλλαγή στα ποσοστά των θανάτων μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη σε περιοχές που ευνοούν τις υψηλότερες θερμοκρασίες. Νόσοι που μεταδίδονται από τρόφιμα 11 Επιπλέον, ενδέχεται να αυξηθούν οι θερμοευαίσθητες λοιμώδεις νόσοι, όπως οι τροφιμογενείς λοιμώξεις (Salmonella sp., και άλλες). Πρόσφατες εργασίες (PESETA, με βάση Kovats 2003) δείχνουν ότι η επιβάρυνση από νόσους στην Ευρώπη θα μπορούσε να είναι σημαντική με ενδεχομένως επιπλέον περιστατικά ετησίως έως τη δεκαετία του 2030 και έως επιπλέον περιστατικά ετησίως έως τη δεκαετία του Έκθεση PESETA, Νόσος που μεταδίδεται μέσω των τροφίμων: λοίμωξη που προκαλείται από την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων ή ποτών. Πληθώρα μικροβίων και τοξικών ουσιών μπορεί να μολύνουν τα τρόφιμα. Περισσότερες από 250 γνωστές τροφιμογενείς νόσοι είναι λοιμώδεις και προκαλούνται από βακτηρίδια, ιούς ή παράσιτα. Άλλες νόσοι που μεταδίδονται από τρόφιμα είναι ουσιαστικά δηλητηριάσεις που προκαλούνται από τοξίνες, χημικές ουσίες που μολύνουν τα τρόφιμα. Τα συμπτώματα των τροφιμογενών λοιμώξεων είναι συχνά ναυτία, εμετός, έντονοι μυϊκοί σπασμοί της κοιλιακής χώρας και διάρροια. EL 6 EL

7 Νόσοι που μεταδίδονται από φορείς 12 Μεγάλη προσοχή πρέπει να αφιερωθεί στις μεταβολές των τυπολογιών των νόσων που μεταδίδονται από φορείς σε σχέση με την αλλαγή του κλίματος. Η IPCC προβλέπει αλλαγή του κλίματος που θα έχει ως συνέπεια μεταβολές στη μετάδοση λοιμωδών νόσων από φορείς όπως τα κουνούπια και οι κρότωνες (τσιμπούρια), λόγω των μεταβολών στη γεωγραφική τους εξάπλωση, στις εποχές δραστηριότητας και στο μέγεθος του πληθυσμού τους (Confalonieri et al, 2007) Οι αλλαγές στη χρήση της γης και οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες (π.χ. ανθρώπινη συμπεριφορά, κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών) θα εξακολουθήσουν να είναι το ίδιο σημαντικοί. Σε διάφορα μοντέλα διερευνήθηκε η ενδεχόμενη αύξηση του κινδύνου της ελονοσίας σε μέρη της Ευρώπης. Μολονότι είναι δύσκολο προς το παρόν να γίνουν ακριβείς προβλέψεις, επικρατεί ωστόσο συναίνεση ότι ο γενικός κίνδυνος μετάδοσης της ελονοσίας λόγω τοπικών κλιματικών αλλαγών είναι πολύ μικρός, ιδίως όταν υπάρχουν οι κατάλληλες υγειονομικές υπηρεσίες και η καλή διαχείριση της καταπολέμησης των κουνουπιών (ΕΟΧ/ΚΚΕ/ΠΟΥ, 2008). Εν τούτοις νέες προκλήσεις μπορεί να εμφανιστούν, αφού οι μεταβολές στην κατανομή και τον αριθμό των φορέων ιδίως σε συνδυασμό με την αυξανόμενη κινητικότητα των ανθρώπων θα μπορούσαν να διευκολύνουν την εισαγωγή και την τοπική διάδοση νεοεμφανιζόμενων παθογόνων παραγόντων. Όσον αφορά άλλες ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια, το φαινόμενο αυτό εμφανίστηκε το 2007 με την εκδήλωση εστίας του ιού τσικογκούνια (Chikungunya) στην Ευρώπη η διαρκής παρουσία του κατάλληλου φορέα μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες στο μέλλον για την εκδήλωση τοπικών εστιών του ιού τσικογκούνια (Chikungunya) και ακόμη και του δάγκειου πυρετού, μολονότι ο τελευταίος είναι λιγότερο πιθανός. Επίσης έχουν παρατηρηθεί αλλαγές στη διάδοση των κροτώνων. Τα όρια της γεωγραφικής κατανομής των κροτώνων στην ΕΕ μετατοπίζονται προς το Βορρά καθώς και σε μεγαλύτερα υψόμετρα επιπλέον, η εξέλιξη προς ηπιότερους χειμώνες μπορεί να έχει ως συνέπεια την εξάπλωση του πληθυσμού των κροτώνων και, συνεπώς, την έκθεση των ανθρώπων σε νόσους όπως η βορρελίωση Lyme (Lyme borreliosis) και η κροτωνογενής εγκεφαλίτιδα. Επίσης υπάρχουν αναφορές μεταβολών στη γεωγραφική κατανομή των μεγάλων σκνιπών, οι οποίες είναι φορείς του ιού Leishmania sp. Για τον καθορισμό του ρόλου της κλιματικής αλλαγής στη μελλοντική επιδημιολογία άλλων νόσων πρέπει να πραγματοποιηθούν περισσότερες εργασίες και μπορεί να χρειαστούν πολλά έτη για την πραγματοποίηση σωστών εκτιμήσεων. Θέματα που αφορούν τους υδάτινους πόρους. Εκτός από τις πλημμύρες, εξίσου σημαντικά είναι διάφορα άλλα θέματα που σχετίζονται με τους υδάτινους πόρους. Έντονες βροχοπτώσεις συνδέονται με την εκδήλωση ορισμένων εστιών υδατογενών νόσων, λόγω της κινητοποίησης παθογόνων παραγόντων ή εκτεταμένης μόλυνσης του ύδατος από υπερχείλιση αποχετευτικών αγωγών. Μειωμένη ροή του ύδατος το καλοκαίρι μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα βακτηριακής ή χημικής μόλυνσης. Υψηλότερες θερμοκρασίες του ύδατος ενδέχεται επίσης να καταλήξουν σε αυξημένη εμφάνιση επιβλαβούς πολλαπλασιασμού των φυκιών. Μεγαλύτερη μόλυνση από βακτήρια κοπράνων ενδέχεται να επηρεάσουν τις υδροληψίες πόσιμου ύδατος και τις υδάτινες περιοχές που χρησιμοποιούνται για σκοπούς αναψυχής. Επιπλέον, η έλλειψη κατάλληλου ύδατος για συνήθεις πρακτικές υγιεινής που έχουν μεγάλη σημασία για την υγεία, όπως το σωστό πλύσιμο των χεριών, μπορεί να συμβάλει στην εκδήλωση εστιών περισσότερο λοιμωδών νόσων. 12 Οι νόσοι που μεταδίδονται από φορείς είναι βακτηριακές, ιογενείς, ή παρασιτικές νόσοι που μεταδίδονται σε ανθρώπους και ζώα από δάγκωμα ή τσίμπημα μολυσμένων φορέων όπως έντομα π.χ. κουνούπια ή κρότωνες (τσιμπούρια). EL 7 EL

8 Η ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Υπάρχουν διάφορα άλλα θέματα υγείας που εμφανίζονται από την αλλαγή του κλίματος στην Ευρώπη, των οποίων η ποσοτικοποίηση και η αποτίμηση δεν έχουν εξεταστεί επαρκώς σε ευρωπαϊκή βάση. Μολονότι τα επίπεδα ρύπανσης της ατμόσφαιρας έχουν μειωθεί θεαματικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη, οι κίνδυνοι για την υγεία από τη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα εξακολουθούν να είναι σημαντικοί, κυρίως από τα σωματίδια και το όζον (Thematic Strategy on Air Pollution-TSAP 13 ) (θεματική στρατηγική για την ατμοσφαιρική ρύπανση). Ωστόσο, η μελλοντική πολιτική σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και το κλίμα (μετριασμός της βλάβης) είναι πιθανόν να έχει καθοριστική σημασία για την τυχόν μελλοντική αύξηση των παθήσεων του αναπνευστικού συστήματος και της θνησιμότητας. Οι πιο σημαντικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος είναι πιθανόν να προκύψουν σε σχέση με το όζον το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο ρυπαντικό παράγοντα σε πολλά μέρη της Ευρώπης. Η μελέτη EΟΧ/ΚΚΕρ/ΠΟΥ αναφέρει ότι η μεταβλητότητα και η αλλαγή του κλίματος συνέβαλαν στην αύξηση της συγκέντρωσης όζοντος στην Κεντρική και Νοτιοδυτική Ευρώπη, και η οφειλόμενη στο κλίμα αύξηση των επιπέδων όζοντος ενδέχεται να παρεμποδίζει τις σημερινές προσπάθειες για τη μείωση του όζοντος. Δεν υπάρχουν αναλυτικές προβολές για τις μελλοντικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην ρύπανση της ατμόσφαιρας στην Ευρώπη και ακόμη και οι πρόσφατες μελέτες σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση (π.χ. TSAP) δεν έχουν λάβει υπόψη τον τρόπο με τον οποίο η αλλαγή του κλίματος μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα 14. Ατμοσφαιρικά αλλεργιογόνα. Επίσης υπάρχει δυναμικό για αύξηση της εποχικότητας και διάρκειας αλλεργικών διαταραχών (αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα 15 ), με επιπτώσεις στο άμεσο κόστος από άποψη περίθαλψης και φαρμάκων, καθώς και απωλειών σε ώρες εργασίας. Τέλος, ενδέχεται να υπάρχουν άλλες έμμεσες επιπτώσεις στην υγεία λόγω της κλιματικής αλλαγής που επηρεάζουν άλλους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας, όπως η ποιότητα του αέρα εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, το επίπεδο ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η φύση, η δριμύτητα και ο χρονισμός ατμοσφαιρικών αλλεργιογόνων, όπως είναι η γύρη ή η μούχλα. Στις ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο περιλαμβάνονται παιδιά και ηλικιωμένοι. Ωστόσο, άτομα που υποφέρουν ήδη από χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις όπως το άσθμα, σοβαρές αλλεργίες ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (COPD) θα κινδυνεύουν ιδιαιτέρως. Υπεριώδης ακτινοβολία. Μια άλλη έμμεση επίπτωση της κλιματικής αλλαγής στην υγεία προέρχεται από την πιθανή μεταβολή της υπεριώδους ακτινοβολίας. Έχει ήδη αποδειχθεί ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες του περιβάλλοντος θα επηρεάσουν τις ενδυματολογικές επιλογές και το χρόνο παραμονής στο ύπαιθρο, αυξάνοντας ενδεχομένως την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία σε ορισμένες περιφέρειες (Confalonieri et al., 2007). Στο πλαίσιο του σχεδίου EUROSUN, σχετικά με την ποσοτικοποίηση της έκθεσης στον ήλιο στην Ευρώπη και τις επιπτώσεις για την υγεία, εξετάστηκαν διάφορες πτυχές της ενδεχόμενης απειλής από τις υπεριώδεις ακτίνες. Ο στόχος αυτού του σχεδίου, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το κοινοτικό πρόγραμμα για την υγεία, είναι η παρακολούθηση της έκθεσης σε υπεριώδεις Υπάρχουν κατ' εκτίμηση πρόωροι θάνατοι από το όζον ετησίως στην ΕΕ, καθώς και άνω των 100 εκατομμυρίων κατ' εκτίμηση ημερών με αναπνευστικά συμπτώματα, βλέπε την TSAP. Η διεθνής μελέτη του Άσθματος και των Αλλεργιών κατά την παιδική ηλικία, (ISAAC-International Study of Asthma and Allergies in Childhood), ο επιπολασμός του άσθματος σε παιδιά σε όλα κέντρα της ευρωπαϊκής μελέτης κυμαινόταν από 5% έως 20% στην περίοδο από το 1999 έως το Τα αλλεργικά και ασθματικά συμπτώματα συνδέονται μεταξύ άλλων αιτιών, EL 8 EL

9 ακτίνες και η συσχέτισή της με τη συχνότητα του καρκίνου του δέρματος, συμπεριλαμβανομένου του κακοήθους μελανώματος και του καταρράκτη 16. Ψυχικές νόσοι. Γνωρίζουμε ήδη ότι οι ψυχολογικές επιπτώσεις ύστερα από μεγάλες καταστροφές μπορεί να είναι σημαντικές, ιδίως σε ομάδες υψηλού κινδύνου όπως τα παιδιά. Ο πολλαπλασιασμός των καταστροφών που οφείλεται σε δυσμενείς συνθήκες της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε συνεπώς να έχει ως συνέπεια την αύξηση της συχνότητας των πληγέντων ατόμων. Ευπαθείς ομάδες. Όπως εκτιμήθηκε ήδη σε σχέση με τον αντίκτυπο των καυσώνων, οι γενικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία θα είναι άνισα κατανεμημένες στις περιφέρειες της Ευρώπης. Επειδή η υγεία και η ευεξία σχετίζονται επίσης έντονα με τις κοινωνικοοικονομικές κινητήριες δυνάμεις όπως είναι το εισόδημα, η στέγαση, η απασχόληση, η μόρφωση, το φύλο και ο τρόπος ζωής, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα αλλάξουν τις ανισότητες μέσα και ανάμεσα στις χώρες, και θα έχουν ως συνέπεια την άνιση κατανομή και επιπρόσθετες επιβαρύνσεις για τις ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος και ορισμένες ευπαθείς ομάδες, όπως είναι τα παιδιά, αυτοί που εργάζονται στο ύπαιθρο, οι ηλικιωμένοι, οι γυναίκες και οι ασθενείς. Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι η σημερινή θνησιμότητα που οφείλεται σε καύσωνες παρουσιάζει έντονη εξάρτηση από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. Σε ορισμένες επιπτώσεις, π.χ. θνησιμότητα που οφείλεται στον καύσωνα και στην ατμοσφαιρική ρύπανση, οι ηλικιωμένοι είναι πολύ πιο ευπαθείς και ενδέχεται να υπάρχουν πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν την ομάδα αυτή οι οποίοι συνδέονται με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Μεγαλύτερη μετανάστευση λόγω της αλλαγής του κλίματος. Ο αντίκτυπος της αλλαγής του κλίματος στις εθνικές οικονομίες, η διαθεσιμότητα τροφίμων και νερού, καθώς και η ανύψωση της θαλάσσιας στάθμης, ενδέχεται να αυξήσουν τις μετακινήσεις πληθυσμών παγκοσμίως. Ωστόσο, η επιδείνωση των περιβαλλοντικών συνθηκών θα επηρεάσει κατά κύριο λόγο την εσωτερική και ενδοπεριφερειακή κινητικότητα. Οι αυξανόμενες ανάγκες για ανθρωπιστική βοήθεια και προστασία της υγείας ευπαθών ομάδων που μεταναστεύουν τόσο προς όσο και εντός της επικράτειας της ΕΕ θα μπορούσαν να απαιτήσουν ενίσχυση της ικανότητας των συστημάτων υγείας των κρατών μελών. Επίσης μπορούμε να αναμένουμε ότι η αύξηση των μετακινούμενων πληθυσμών από χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ στο έδαφος της ΕΕ που αποτελεί συχνά μεταναστευτικό προορισμό θα οξύνει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα συστήματα υγείας των κρατών μελών. Με την παροχή υποστήριξης από την ΕΕ στις χώρες προέλευσης της μετανάστευσης για την επιτόπου αντιμετώπιση του δυνητικού αντίκτυπου της κλιματικής αλλαγής και των μετακινούμενων πληθυσμών θα μετριαστεί ο ενδεχόμενος αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην εσωτερική και ενδοπεριφερειακή μετακίνηση πληθυσμών. Τα μέτρα αυτά μπορούν να μετριάσουν ή να περιορίσουν τα δυνητικά προβλήματα με τα οποία θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα τα κράτη μέλη. Παρομοίως, τα εθνικά συστήματα υγείας στην ΕΕ θα μπορούσαν να επωφεληθούν από το σχεδιασμό της ετοιμότητας για να βελτιώσουν την ικανότητα τους να αντεπεξέλθουν τέτοιου είδους προκλήσεις. 16 Επιπλέον, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 και μετά, ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Κατά του Καρκίνου συνιστά «να αποφεύγεται η υπερβολική έκθεση στον ήλιο», υποστηρίζοντας τις πολιτικές πρόληψης του καρκίνου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. (http://www.cancercode.org/code_06.htm) EL 9 EL

10 1.3. Μοχλοί για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να αντιδράσει στην αλλαγή του κλίματος όσον αφορά την ανθρώπινη υγεία Βελτίωση της ασφάλειας της υγείας Η επιτροπή ασφάλειας της υγείας (ΕΑΥ) συγκροτήθηκε από το Συμβούλιο ως άτυπη επιτροπή για την εξέταση της ετοιμότητας για αντίδραση σε μείζονες απειλές για την υγεία, όπως τα πυρηνικά, τα ακτινοβόλα, τα βιολογικά και τα χημικά (ΠΑΒΧ) συμβάντα ή η πανδημική γρίπη. Επικεντρώνεται σε τρεις τομείς, για καθέναν από τους οποίους επικουρείται από τμήμα που αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών μελών. Οι τομείς αυτοί είναι οι ακόλουθοι: (1) γενική ετοιμότητα και αντίδραση σε περιστατικά επείγουσας ανάγκης για τη δημόσια υγεία (2) αντίδραση σε χημικές, βιολογικές και ραδιοπυρηνικές (ΠΑΒΧ) επιθέσεις, και (3) ετοιμότητα και αντίδραση στη γρίπη. Με βάση τις εργασίες της ΕΑΥ, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση (COM 2005/605 τελικό της ) σχετικά με την ενίσχυση του συντονισμού του σχεδιασμού γενικής ετοιμότητας σε περιστατικά επείγουσας ανάγκης για τη δημόσια υγεία σε επίπεδο ΕΕ. Μια συντονισμένη αντίδραση σε περίπτωση περιστατικού επείγουσας ανάγκης για τη δημόσια υγεία απαιτεί τη διασύνδεση των αρμόδιων κέντρων υγειονομικής κρίσης σε επίπεδο κρατών μελών, Επιτροπής και ΕΕ, καθώς και διεθνών οργανισμών. Στις απαιτήσεις για το σωστό χειρισμό και έλεγχο περιλαμβάνονται: γνώση της κατάστασης όσον αφορά τις απώλειες ή τα θύματα και τους πόρους, το συντονισμό της αντίδρασης και των επικοινωνιών, την ανάλυση και διαχείριση των πληροφοριών και την προσομοίωση για την ανάλυση των γεγονότων και την κατάρτιση. Προκειμένου να υπάρχει ετοιμότητα για κάθε κατάσταση επείγουσας ανάγκης ή κρίσης, όλες οι προαναφερόμενες πτυχές πρέπει να αξιολογούνται και να δοκιμάζονται. Η διεξαγωγή ειδικά στοχοθετημένων εκδηλώσεων και ασκήσεων κατάρτισης είναι ένα από τα διαθέσιμα μέσα για την αξιολόγηση του βαθμού ετοιμότητας και για τον εντοπισμό των ελλείψεων στην ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε όλα τα συστατικά της μέρη. Η Επιτροπή έχει συνάψει τριετή σύμβαση-πλαίσιο για την παροχή της δυνατότητας δοκιμής και βελτίωσης της ετοιμότητας μέσω προσομοίωσης κρίσεων στον τομέα της δημόσιας υγείας με σενάρια που καταρτίζονται για να καλύψουν πέντε επιδιωκόμενους στόχους (περιπτωσιολογικές μελέτες, θεωρητικές ασκήσεις, ασκήσεις κέντρου εντολών, ασκήσεις πεδίου και ειδικές εκδηλώσεις κατάρτισης προσωπικού). Το πρόγραμμα υγείας της ΕΕ Ως λογική επέκταση της ετοιμότητας, υπάρχει ανάγκη για ευαισθητοποίηση σχετικά με την αλλαγή και την επιτήρηση και την παρακολούθηση. Διατίθενται ήδη ορισμένα εργαλεία τα οποία παρέχουν υποστήριξη σε σχέδια στο πλαίσιο του προγράμματος υγείας της ΕΕ, ιδίως μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη κατά τα τελευταία έτη. Η κοινοτική χρηματοδότηση προγραμμάτων συνέβαλε στην εξέλιξη των γνώσεών μας σχετικά με τις διαστάσεις των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη δημόσια υγεία. Το Πρόγραμμα Υγείας της ΕΕ 17 υποστηρίζει σχέδια και ενέργειες για τη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με την υγεία και της γνώσης για την εξέλιξη των συστημάτων ενημέρωσης όσον αφορά την επίδραση του περιβάλλοντος στην υγεία: με την εξέταση της 17 Πρόγραμμα δημόσιας υγείας: EL 10 EL

11 έκθεσης στο περιβάλλον, της ρύπανσης της ατμόσφαιρας των αστικών κέντρων ή με την παρακολούθηση της έκθεσης σε υπεριώδεις ακτίνες και των επιδράσεών τους στη συχνότητα του καρκίνου του δέρματος και του καταρράκτη. Χορηγείται χρηματοδότηση για το: EUROHEIS: Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για την Υγεία προς αξιολόγηση των κινδύνων και χαρτογράφηση των ασθενειών Aphekom: βελτίωση της γνώσης και της ενημέρωσης για τη λήψη αποφάσεων στον τομέα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της υγείας στην Ευρώπη και EUROSUN: Ποσοτικοποίηση της έκθεσης στον ήλιο στην Ευρώπη και των επιπτώσεών της στην υγεία. Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για το περιβάλλον και την υγεία, το Πρόγραμμα Υγείας της ΕΕ συνέβαλε στο έργο σχετικά με τους καθοριστικούς για το περιβάλλον παράγοντες με επίκεντρο τις ενέργειες για την ανάπτυξη δικτύων και για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών για την εξέταση της ποιότητας της ατμόσφαιρας εσωτερικών χώρων, λαμβάνοντας υπόψη το συνδυασμό των επιδράσεων των δομικών υλικών, των χημικών ουσιών οικιακής χρήσης και των θερμικών συνθηκών σε οίκους ευγηρίας για την εξέταση της ποιότητας της ατμόσφαιρας εσωτερικών χώρων στα σχολεία. Χρηματοδότηση προβλέπεται π.χ. για το EuroHEAT το οποίο ασχολείται με ενέργειες σε διάφορα επίπεδα: από την ετοιμότητα των συστημάτων υγείας σε συντονισμό με τα μετεωρολογικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης έως την έγκαιρη ενημέρωση του κοινού καθώς και την παροχή ιατρικών συμβουλών και βελτιώσεις στη στέγαση και στην πολεοδομία. Οι ενέργειες της δέσμης «ασφάλεια της υγείας» επικεντρώνονται στην ανάπτυξη και το συντονισμό των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και επιτήρησης σε συγκεκριμένους τομείς (π.χ.: κύματα ψύχους, επιπτώσεις των πλημμυρών στην υγεία, εισπνεόμενα αλλεργιογόνα, υπεριώδης ακτινοβολία και νόσοι μεταδιδόμενες από φορείς, καθώς και άλλες λοιμώδεις νόσοι του ανθρώπου και των ζώων), σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεών της στην υγεία και της αξιολόγησης του πολιτικού αντίκτυπου. Χρηματοδότηση προβλέπεται για το: CEHAPIS: Σχέδιο δράσης για το κλίμα, το περιβάλλον και την υγεία και σύστημα πληροφόρησης EUROMOMO: Ευρωπαϊκή παρακολούθηση της αυξημένης θνησιμότητας με σκοπό την ανάληψη δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας HIALINE: Δίκτυο πληροφόρησης για τις επιπτώσεις των ατμοσφαιρικών αλλεργιογόνων στην υγεία CLIMATE-TRAP: Προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος μέσω κατάρτισης, αξιολόγησης και ετοιμότητας. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) Ένας από τους τομείς αρμοδιότητας του Eυρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων, που δημιουργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 851/2004/EΚ, αφορά τις αναδυόμενες απειλές για την υγεία. Σύμφωνα με τους όρους του καταστατικού του, το ECDC έχει ερευνήσει διεξοδικά το θέμα των επιπτώσεων που έχει η κλιματική αλλαγή για την υγεία. Στις Mαΐου 2008 το ECDC φιλοξένησε ένα διεθνές σεμινάριο σχετικά με τη διασύνδεση περιβαλλοντικών στοιχείων με στοιχεία για τις λοιμώδεις νόσους στη Sigtuna της Σουηδίας. Το ECDC κατόπιν συνέχισε την ανάπτυξη διεξοδικής μελέτης σκοπιμότητας για ένα ευρωπαϊκό δίκτυο περιβάλλοντος και επιδημιολογίας (το δίκτυο E3) σε συνεργασία με εξωτερικούς συμβούλους. EL 11 EL

12 Με τη συνένωση αυτών των πηγών πληροφοριών, το δίκτυο E3 θα ενισχύσει το ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για κρούσματα νόσων που οφείλονται στο κλίμα. Επίσης θα συμβάλει στην πρόβλεψη και στη χαρτογράφηση του κινδύνου από περιστατικά λοιμωδών νόσων που οφείλονται στις περιβαλλοντικές αλλαγές. Εκτός από την διερεύνηση των δυνατοτήτων του δικτύου E3, το ECDC δρομολόγησε διάφορα άλλα σχέδια με επίκεντρο τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη διάδοση μεταδοτικών νόσων. Το 2007 το ECDC ανέθεσε την εκπόνηση ενός σχεδίου ευρείας κλίμακας με στόχο την εκτίμηση του μεγέθους και της σημασίας των νόσων που μεταδίδονται από φορείς στην Ευρώπη. Η κλιματική αλλαγή, ως μία από πολλές κινητήριες δυνάμεις των νόσων που μεταδίδονται από φορείς, αποτελούσε μια μεταβλητή που εξετάστηκε στο σχέδιο. Το κύριο πόρισμα του σχεδίου είναι η ιεράρχησητων κυριότερων νόσων που μεταδίδονται από φορείς στην Ευρώπη, με βάση την πιθανότητα εκδήλωσής τους και τις πιθανές επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία. Το ECDC βασίζεται στα ευρήματα του σχεδίου για τις νόσους που μεταδίδονται από φορείς επικεντρώνοντας τις προσπάθειές του πιο αναλυτικά σε συγκεκριμένες νόσους προτεραιότητας. Ένα σχέδιο που έχει ήδη ξεκινήσει θα εκπονήσει χάρτες κινδύνου για το δάγκειο ιό 18 στην ΕΕ, με βάση μια σειρά μεταβλητών που περιλαμβάνει προβολές της κλιματικής αλλαγής. Στο μεταξύ, το ECDC ανέθεσε επίσης την εκπόνηση διεξοδικής αξιολόγησης κινδύνου με ειδικό επίκεντρο στις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στις νόσους που μεταδίδονται από τα τρόφιμα ή από το νερό στην ΕΕ. Οι στόχοι του σχεδίου αυτού είναι ο εντοπισμός, η αξιολόγηση και η βοήθεια για τον καθορισμό προτεραιοτήτων σχετικά με τις αναμενόμενες βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους τρόπους μετάδοσης νόσων από τα τρόφιμα ή το νερό, συμπεριλαμβανομένης της σαλμονέλωσης, λιστερίωσης, κρυπτοσποριδίωσης και καμπυλοβακτηρίωσης. Με βάση τα ευρήματα αυτού του σχεδίου, τα οποία αναμένονται προς το τέλος του 2009, η επόμενη φάση του σχεδίου θα είναι η ανάπτυξη εργαλείων για κράτη μέλη ώστε να διευκολυνθούν οι δικές τους παρόμοιες εκτιμήσεις κινδύνου στον τομέα αυτό. Το ECDC δρομολόγησε ήδη ένα σχέδιο για την ανάπτυξη πακέτων εργαλείων για τα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν αξιολογήσεις ευπάθειας και προσαρμογής σε σχέση με την κλιματική αλλαγή και τις μεταδοτικές νόσους. Αυτά τα πακέτα εργαλείων θα εφοδιάσουν τα κράτη μέλη με επιστημονικά εδραιωμένες μεθοδολογίες και αλγορίθμους λήψης αποφάσεων για τη διεξαγωγή αξιολογήσεων ευπάθειας και για την ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής με επίκεντρο τον περιορισμό της διάδοσης μεταδοτικών νόσων. Το 2009 το ECDC θα συνεργαστεί με τη σουηδική Προεδρία της ΕΕ για να βοηθήσει στη διοργάνωση σεμιναρίου με επίκεντρο τις ζωονόσους και την κλιματική αλλαγή. Το σεμινάριο αυτό προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί στις 2/3 Ιουλίου 2009 στο Jönköping της Σουηδίας. 18 Ο δάγκειος πυρετός είναι μια ιογενής νόσος που μεταδίδεται από κουνούπια. Προκαλείται από διάφορους συγγενείς ιούς (τέσσερις διαφορετικοί αρμποϊοί), και μεταδίδεται με το τσίμπημα του κουνουπιού, συνηθέστερα από το κουνούπι Aedes aegypti, το οποίο συναντάται σε τροπικές και υποτροπικές περιφέρειες. EL 12 EL

13 Το κοινοτικό στατιστικό πρόγραμμα Η ευρωπαϊκή έρευνα για την υγεία με συνεντεύξεις (EHIS) η πρώτη σειρά της οποίας ενσωματώνεται τώρα στο Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα (EΣΣ) παρακολουθεί την υγεία συμπεριλαμβανομένων και των μεταβλητών που σχετίζονται με το περιβάλλον ως μέρος των συλλογών στοιχείων της Eurostat σχετικά με την κατάσταση της υγείας και τους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας. Η εφαρμογή του νέου κανονισμού 1338/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές στους τομείς της δημόσιας υγείας και της υγείας και ασφάλειας στην εργασία θα είναι σημαντική για ένα βιώσιμο σύστημα παρακολούθησης της υγείας, το οποίο μεταξύ άλλων θα περιλαμβάνει στοιχεία για την ανθρώπινη υγεία σε σχέση με την κλιματική αλλαγή. Ο ρόλος των ερευνητικών προγραμμάτων πλαισίου της ΕΕ Το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας παρείχε υποστήριξη σε ορισμένα σχέδια στον τομέα της κλιματικής αλλαγής, όπως είναι το σχέδιο PHEWE (Assessment and Prevention of acute Health Effects of Weather Conditions in Europe-Αξιολόγηση και Πρόληψη οξειών επιπτώσεων στην υγεία των καιρικών συνθηκών στην Ευρώπη) και ccashh (κλιματική αλλαγή και στρατηγικές προσαρμογής για την ανθρώπινη υγεία στην Ευρώπη-Climate Change and Adaptation Strategies for Human Health in Europe). Στο έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο (ΠΠ6), τα σημαντικότερα σχέδια σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία είναι το EDEN και το MICRODIS. Το σχέδιο EDEN (Emerging Diseases in a Changing European Environment-Αναδυόμενες ασθένειες σε ένα μεταβαλλόμενο ευρωπαϊκό περιβάλλον) μελετά τον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό περιβάλλον και στα οικοσυστήματα, ανεξάρτητα αν προκαλούνται από μεταβολές του είδους των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ή από αλλαγές του κλίματος, μπορούν να επηρεάσουν την κατανομή χώρου και χρόνου και τη δυναμική των ανθρώπινων παθογόνων παραγόντων. Το σχέδιο MICRODIS (Integrated Health, Social and Economic Impacts of Extreme Events: Evidence, Methods and Tools-Ολοκληρωμένες επιπτώσεις στην υγεία, στην κοινωνία και στην οικονομία ακραίων συμβάντων: απόδειξη, μέθοδοι και εργαλεία) έχει σκοπό να θέσει τα επιστημονικά και εμπειρικά θεμέλια της σχέσης μεταξύ ακραίων συμβάντων και των επιπτώσεων τους στην υγεία, την κοινωνία και την οικονομία 19. Συμπληρωματικά σχέδια του ΠΠ6 που εξετάζουν σε κάποιο βαθμό τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία είναι το GAL2EN (Global allergy and asthma European network-ευρωπαϊκό δίκτυο για τις αλλεργίες και το άσθμα), το INTARESE (Integrated assessment of health risks from environmental stressors in Europe-Ολοκληρωμένη αξιολόγηση των κινδύνων για την υγεία από περιβαλλοντικούς παράγοντες πίεσης στην Ευρώπη) και το CIRCE (Climate change and impact research: the Mediterranean environment κλιματική αλλαγή και έρευνα του αντίκτυπου: το περιβάλλον της Μεσογείου). Στο πλαίσιο του σημερινού έβδομου ερευνητικού προγράμματος-πλαισίου (ΠΠ7), το 2009 δρομολογήθηκαν δύο σχέδια, το ARCRISK (Arctic Health Risks: Impacts on health in the Arctic and Europe owing to climate-induced changes in contaminant cycling- κίνδυνοι για την υγεία στην Αρκτική: οι επιπτώσεις για την υγεία στην Αρκτική και στην Ευρώπη από τις αλλαγές στον κύκλο των ρυπαντών τις οποίες επιφέρει το κλίμα) και το CLEAR (Climate change, environmental contaminants and reproductive health-κλιματική αλλαγή, 19 EL 13 EL

14 περιβαλλοντικοί ρύποι και αναπαραγωγική υγεία) τα οποία εξετάζουν τους κινδύνους για την υγεία που προκύπτουν για τους πληθυσμούς της Αρκτικής από την κλιματική αλλαγή, κίνδυνοι που οφείλονται σε αλλαγές στην κατανομή των περιβαλλοντικών ρύπων 20. Φέτος ξεκίνησε επίσης ένα σχέδιο σχετικά με τις επιπτώσεις για την υγεία των μεταβαλλόμενων επιπέδων υπεριώδους ακτινοβολίας (ICEPURE, Quantification of changing surface UV radiation levels and its impact on human health-ποσοτικοποίηση των μεταβαλλόμενων επιπέδων υπεριώδους ακτινοβολίας στην επιφάνεια και των επιπτώσεών τους στην υγεία του ανθρώπου) 21. Τέλος, χρηματοδοτήθηκε το ολοκληρωμένο σχέδιο ESCAPE (European Study of Cohorts for Air Pollution Effects-ευρωπαϊκή μελέτη πληθυσμιακών ομάδων για τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης 22 ) που εξετάζει τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, λαμβάνοντας επίσης υπόψη την κλιματική αλλαγή. Αρχίζοντας από την τρίτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων του ΠΠ7, η υποδραστηριότητα περιβάλλον και υγεία στο πλαίσιο του πρoγράμματος συνεργασίας περιλαμβάνει τομέα χρηματοδότησης για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία. Τα θέματα που παρουσιάζονται στην τρίτη πρόσκληση υποβολής προτάσεων αναφέρονται στην κλιματική αλλαγή και σε θέματα υγείας σε σχέση με το νερό και στην ποσοτικοποίηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία σε αναπτυσσόμενες χώρες με χαμηλό εισόδημα. Άλλα σχετικά σχέδια που εξετάζουν τα θέματα της κλιματικής αλλαγής, είναι το EUROSUN, το PHEWE και το ccash 23. Διεθνής συνεργασία, διεύρυνση της ΕΕ και ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας (ΕΠΓ) Η συνεργασία είναι αναγκαία τόσο με διεθνείς οργανισμούς όσο και με σημαντικές χώρεςεταίρους σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς επίσης με τις χώρες διεύρυνσης και τις χώρες της ΕΠΓ σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο, και οι γειτονικές χώρες θα πρέπει να καλούνται να συμμετάσχουν σε κοινές ενέργειες και να ενθαρρύνονται ώστε να αναλαμβάνουν την αναγκαία εργασία και τα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης και της ανάπτυξης εθνικών στρατηγικών ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/environment/docs/catalogue_projects_2008.pdf ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/environment/docs/catalogue-projects-fp7envnmp_en.pdf EL 14 EL

15 2. ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ 2.1. Άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των ζώων Πρόσφατες εξελίξεις καθιστούν εμφανές ότι η κλιματική αλλαγή έχει ήδη αντίκτυπο στην εκδήλωση της νόσου των ζώων, αντίκτυπος ο οποίος έχει δύο πτυχές: Μη θεσμοθετημένες νόσοι, δηλαδή αυτές που δεν υπόκεινται στην κτηνιατρική νομοθεσία της ΕΕ, οι οποίες επηρεάζουν τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων και συμβάλλουν στην πρόκληση παθολογιών όπως είναι οι παρασιτικές νόσοι (π.χ. μόλυνση/προσβολή από νηματώδη σκώληκα και ταινία), τροφικές διαταραχές, ηλίαση ή αφυδάτωση οι οποίες μπορούν να είναι σημαντικές για την οικονομική κατάσταση του κτηνοτρόφου, ενώ η επίσημη κατάσταση υγείας των ζώων όσον αφορά τις μεταδοτικές λοιμώδεις νόσους παραμένει αμετάβλητη. Θεσμοθετημένες νόσοι, δηλαδή αυτές που καλύπτονται από τη διεθνή και ευρωπαϊκή κτηνιατρική νομοθεσία, οι οποίες επηρεάζουν τον κίνδυνο εκδήλωσης σοβαρών μεταδοτικών λοιμωδών νόσων των ζώων ιδίως νόσων που μεταδίδονται από φορείς, νόσων που εξαρτώνται από ειδικές καιρικές συνθήκες και νόσων που μεταδίδονται από την άγρια πανίδα. Αυτές οι νόσοι λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό της κατάστασης της υγείας (υγειονομικού καθεστώτος) των ζώων μιας χώρας. Περιλαμβάνονται ορισμένες νόσοι που μεταδίδονται από φορείς όπως είναι η νόσος της κοιλάδας του Rift, η πανώλη των ιπποειδών, η αφρικανική πανώλη των χοίρων και ο πυρετός του Δυτικού Νείλου και πάνω από όλα η νόσος του καταρροϊκού πυρετού του προβάτου η οποία εκδηλώθηκε το καλοκαίρι του 2006 στις Κάτω Χώρες και εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα, μάλιστα έχει διαδοθεί και στη Σουηδία, μία χώρα η οποία είναι πολύ πιο βόρεια και εκτός της μέχρι σήμερα γνωστής κλίμακας διάδοσης του ιού. Η δυναμική των νόσων που δεν μεταδίδονται από φορείς όπως οι λοιμώξεις με την γρίπη των πτηνών, μπορούν επίσης να επηρεαστούν από μεταβολές στις μεταναστευτικές διαδρομές των άγριων υδρόβιων πτηνών. Στις αρχές του 2006 ήδη παρατηρήθηκε στην ΕΕ ότι ο πολύ ψυχρός χειμώνας σε ορισμένες περιοχές που είχε ως αποτέλεσμα την ανεπάρκεια τροφής και ο ασυνήθιστος παγετός υδάτινων εκτάσεων ανάγκασαν πολλά άγρια υδρόβια πτηνά να αλλάξουν τις διαδρομές πτήσης, γεγονός που είχε ως συνέπεια την εισαγωγή γρίπης των πτηνών υψηλής παθογονικότητας του υποτύπου H5N1 στην ΕΕ. Ορισμένα είδη άγριων πτηνών έχουν ήδη μειώσει την ακτίνα τους μετανάστευσης, γεγονός που θα μπορούσε να συμβάλει επίσης στη διάδοση ορισμένων λοιμωδών νόσων των ψαριών σε νέες περιοχές. Η ανθεκτικότητα του ιού στο περιβάλλον ακόμη και στο νερό μπορεί να επηρεαστεί επίσης και από τις αλλαγές θερμοκρασίας. Η άγρια πανίδα παίζει σημαντικό ρόλο στη μεταδόση ζωικών νόσων όπως είναι η γρίπη των πτηνών, η λύσσα, η κλασική πανώλη των χοίρων και η φυματίωση. Η μείωση της ποσότητας νερού θα έχει ως συνέπεια την αυξημένη συγκέντρωση ζώων και θα ευνοήσει τις συνθήκες διαρκούς κυκλοφορίας των παθογόνων παραγόντων Μοχλοί για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να αντιδράσει στην αλλαγή του κλίματος όσον αφορά την υγεία των ζώων Ο ρόλος της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία των ζώων Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, COM(2007)539. EL 15 EL

16 Επειδή η νέα κοινοτική πολιτική για την υγεία των ζώων έχει ως επίκεντρο την πρόληψη παρά την αντίδραση σε νόσους των ζώων, έχει επίσης ως στόχο την εξέταση της σαφούς επίδρασης της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των ζώων. Tο στρατηγικό σχέδιο δράσης προβλέπει τη βελτίωση της συγκέντρωσης στοιχείων, την ανταλλαγή στοιχείων και την ενίσχυση των υφισταμένων συστημάτων επιτήρησης των ζωικών νόσων. Η ανάπτυξη νέου συστήματος πληροφόρησης για τις ζωικές νόσους (ADIS) θα παράσχει καλύτερα και πιο συγκρίσιμα επιδημιολογικά στοιχεία στους υπεύθυνους για τη διαχείριση του κινδύνου, με τα οποία θα μπορούν να εντοπίζουν καλύτερα, να αξιολογούν και να ανταποκρίνται στις μεταβαλλόμενες ή αναδυόμενες νόσους. Έχει συγκροτηθεί από την Επιτροπή μια ειδική ομάδα επιδημιολόγων για την επιτήρηση των ζωικών νόσων (TFADS- Τask force of epidemiological experts on animal disease surveillance) για να παρέχει συμβουλές σχετικά με τη βελτίωση των υφιστάμενων συστημάτων της ΕΕ για την επιτήρηση των ζωικών νόσων και σχετικά με τις νέες στρατηγικές επιτήρησης, π.χ. για τον πυρετό του Δυτικού Νείλου. Για την εκτίμηση των κινδύνων εκδήλωσης νόσων που μεταδίδονται από φορείς οι οποίοι επηρεάζονται έντονα από τις καιρικές συνθήκες και την κλιματική αλλαγή, θα χρειαστεί να συμπεριληφθούν η πρόβλεψη και η ανάλυση του καιρού στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Για τη δημιουργία περισσότερων τραπεζών εμβολίων για ορισμένες λοιμώδεις ζωικές νόσους, ώστε να εξασφαλιστεί καλύτερη ετοιμότητα, η Επιτροπή συγκρότησε πρόσφατα ειδική ομάδα για την παροχή συμβουλών από εμπειρογνώμονες σχετικά με το εν λόγω θέμα. Η επιτήρηση νόσων πρέπει να συνδυάζεται με δίκτυο ειδικών εργαστηρίων που διαθέτουν τις κατάλληλες διαγνωστικές ικανότητες για να πραγματοποιήσουν δοκιμές ακόμη και για εξωτικές ή σπάνιες νόσους, π.χ. ο πυρετός της κοιλάδας Rift. Για ορισμένες νόσους θα χρειαστεί να ενισχυθεί περισσότερο η συνεργασία με εμπειρογνώμονες εργαστήριων σε τρίτες χώρες οι οποίοι έχουν ειδική πείρα σχετικά με την εκάστοτε νόσο και να κινητοποιηθούν και να συντονιστούν οι επιστημονικοί πόροι σε όλη την ΕΕ, ώστε να παρέχονται επιστημονικές συμβουλές εντός της αρμοδιότητας της ΕΑΑΤ στον τομέα της υγείας των ζώων. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στη συλλογή και ανάλυση των επιδημιολογικών, εντομολογικών και περιβαλλοντικών στοιχείων είναι σημαντική για τη μεγιστοποίηση της συνέργειας και την αποφυγή επανάληψης ταυτόσημων εργασιών. Επίσης υπάρχουν σχέδια για την ορθολογική οργάνωση των δραστηριοτήτων επιτήρησης της υγείας των ανθρώπων και των ζώων με την ενίσχυση της συνεργασίας και της ανταλλαγής γνώσεων. Βελτίωση της ευαισθητοποίησης και της ετοιμότητας για τις νόσους των ζώων Στο πλαίσιο των σχεδίων άμεσης επέμβασης για ορισμένες λοιμώδεις νόσους των ζώων τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν την ενημέρωση και την ετοιμότητα. Αυτά τα σχέδια πρέπει να περιέχουν έτοιμες πληροφορίες για κτηνοτρόφους, κτηνιάτρους, σχετικούς τομείς και το ευρύ κοινό, καθώς και περιγραφές των νόσων, προληπτικά μέτρα και πρακτικά μέτρα ελέγχου. Επιπλέον, η κτηνιατρική νομοθεσία απαιτεί τη διεξαγωγή τακτικών ασκήσεων προσομείωσης. Η έγκαιρη ανίχνευση και αντίδραση στην μεταβαλλόμενη εικόνα των νόσων αποτελεί στοιχείο-κλειδί στο πλαίσιο της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία των ζώων, για την εξασφάλιση της ευαισθητοποίησης και της ετοιμότητας. Οι κτηνοτρόφοι, οι κτηνίατροι, το προσωπικό σφαγείων, οι ιδιοκτήτες καταστημάτων κατοικιδίων ζώων, οι κάτοιχοι EL 16 EL

17 κατοικιδίων ζώων (συμπεριλαμβανομένων και των κατόχων εξωτικών ζώων) και όσοι άλλοι ασχολούνται με ζώα πρέπει να είναι σε θέση να διαπιστώνουν ακόμη και μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά και στα στοιχεία παραγωγής των ζώων. Η σαφής επικοινωνία με τους ενδιαφερόμενους φορείς είναι σημαντική για να αποκτήσουν όλοι αυτοί που ασχολούνται με τα ζώα επίγνωση της ευθύνης τους στο γενικό πλαίσιο της υγείας των ζώων, της ασφάλειας των τροφίμων και της ανθρώπινης υγείας, στοιχεία που αποτελούν όλα μαζί την έννοια «ένας κόσμος-μία υγεία». Η ευαισθησία στην αλλαγή κλίματος είναι ένα θέμα που πρέπει να θεωρηθεί προτεραιότητα στην προσπάθεια κατηγοροποίησης των κινδύνων για την υγεία των ζώων που χρειάζονται παρέμβαση της ΕΕ. Αντίδραση στις ζωοϋγειονομικές κρίσεις Μια μακροπρόθεσμη ικανότητα αντίδρασης στις ζωοϋγειονομικές κρίσεις υπάρχει ήδη στην Επιτροπή βασιζόμενη στην ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσης, τη γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών και τη στενή συνεργασία με τις κτηνιατρικές αρχές των κρατών μελών για την ταχεία αντίδραση και διαχείριση των κρίσεων στην υγεία των ζώων. Αποδείχθηκε αποτελεσματική για τον περιορισμό του αντίκτυπου των κρουσμάτων λοιμωδών νόσων στην υγεία των ζώων και των ανθρώπων (π.χ. υψηλής παθογονικότητας γρίπη των πτηνών του υποτύπου H5N1). Το πεδίο εφαρμογής αυτών των μέτρων μπορεί να επεκταθεί για να συμπεριλάβει και άλλες αναδυόμενες νόσους. Ο ρόλος της έρευνας στον τομέα της υγείας των ζώων και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή Τα προγράμματα-πλαίσια παρείχαν υποστήριξη σε πολυάριθμα σχέδια ζωοϋγειονομικής πολιτικής με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κλιματική αλλαγή και τους τομείς δράσης. Στο 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο, η έρευνα υγείας των ζώων ενισχύθηκε και επικεντρώθηκε στην εξέταση των αλλαγών, οι οποίες προκύπτουν γρήγορα σε παγκόσμιο επίπεδο συμπεριλαμβανομένης ειδικά της κλιματικής αλλαγής που θίγει άμεσα την οικολογία και την εξέλιξη των μολυσματικών παραγόντων, των φορέων και των ξενιστών τους προκαλώντας την αύξηση των αναδυόμενων και επαναδυόμενων απειλών. Για παράγειγμα, τα σχέδια ASFRISK (Evaluating and controlling the risk of African swine fever in the EU-εκτίμηση και καταπολέμηση του κινδύνου της αφρικανικής πανώλης των χοίρων) και ARBOZOONET (International network for capacity building for the control of emerging viral vector borne zoonotic diseases-διεθνές δίκτυο για τη δημιουργία ικανότητας με στόχο την καταπολέμηση αναδυόμενων ιογενών ζωονόσων που μεταδίδονται από φορείς) τα οποία συνεχίζονται στο πλαίσιο του 7ου προγράμματος-πλαισίου μπορούν επίσης να συμβάλουν σημαντικά στο έργο της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή όσον αφορά την υγεία των ζώων. 3. ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ 3.1. Άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των φυτών Αναμένεται ότι η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας θα επηρεάσει τα συστήματα καλλιέργειας, τις ποικιλίες των φυτών και τη φυσική βλάστηση όπως είναι τα δάση, οι λειμώνες και οι δασικές εκτάσεις, επειδή το κλίμα είναι ο κύριος καθοριστικός παράγοντας για τη γεωγραφική τους διάδοση. Σήμερα η πίεση στη γεωργία και στη δασοκομία από EL 17 EL

18 επιβλαβή έντομα και νόσους που μεταδίδονται από έντομα είναι μικρότερη σε μεγαλύτερα υψόμετρα, λόγω των λιγότερο ευνοϊκών κλιματικών συνθηκών. Στις βόρειες γεωγραφικές περιφέρειες τα προβλήματα τόσο των επιβλαβών οργανισμών που δεν χρήζουν απομόνωσης όσο και των επιβλαβών οργανισμών που χρήζουν απομόνωσης θεωρούνται ότι είναι μικρότερα από αυτά που παρατηρούνται στο Νότο. Μαζί με το εμπόριο, το οποίο θεωρείται ότι είναι η κύρια δίοδος για την εισαγωγή επιβλαβών οργανισμών και χωροκατακτητικών ειδών, η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας παίζει συμπληρωματικό ρόλο εφόσον είναι η άλλη σημαντική «κινητήρια δύναμη της αλλαγής» που επηρεάζει τόσο την εκδήλωση όσο και τη σοβαρότητα των φυτικών νόσων. Γενικά, μπορεί να έχει ορισμένες δυσμενείς οικονομικές συνέπειες στην φυτική παραγωγή με την επιβολή πρόσθετου κόστους στις γεωργικές εισροές όπως είναι η προστασία των καλλιεργειών. Αναμένεται σημαντική επίδραση στις διόδους εισαγωγής εξωτικών επιβλαβών οργανισμών σε νέες γεωγραφικές περιφέρειες: επειδή οι κλιματικές συνθήκες γίνονται πιο ευνοϊκές, νέοι ή μεταναστευτικοί επιβλαβείς για τα φυτά οργανισμοί μπορούν να δημιουργηθούν και να διαδοθούν περισσότερο σε περιοχές οι οποίες θεωρούνταν πριν απαλλαγμένες από αυτούς. Ένα παράδειγμα αποτελεί ο νηματώδης σκώληκας των πεύκων Bursaphelenchus xylophilus που προκαλεί σήμερα μεγάλη καταστροφή στην Πορτογαλία. Ο νηματώδης σκώληκας αποτελεί σημαντική απειλή για τις βόρειες περιοχές της ΕΕ και έχει εκτιμηθεί ότι, εάν η μέση θερμοκρασία αυξηθεί πάνω από 20ºC τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο, αναμένεται θνησιμότητα % των κωνοφόρων. Ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, η διακύμανση της θερμοκρασίας και οι αλλαγές στη συχνότητα βροχοπτώσεων μπορεί να επιφέρουν παρατεταμένες και/ή πιο συχνές ξηρασίες ή πλημμύρες. Ενδογενή φυτά θα υπόκεινται σε μεγαλύτερη περιβαλλοντική πίεση και θα καταστούν πιο ευπαθή σε επιβλαβείς οργανισμούς και νόσους. Καταρχήν, μυκητικές και βακτηριακές παθογόνοι εστίες αναμένεται να αυξηθούν τόσο σε αριθμό όσο και σε σοβαρότητα κρουσμάτων σε περιοχές με αυξημένες βροχοπτώσεις 25. Ωστόσο, θερμότερα καλοκαίρια μπορούν επίσης να ευνοήσουν ορισμένους θερμοφιλικούς μήκυτες. Υψηλές θερμοκρασίες το χειμώνα και την άνοιξη θα παρατείνουν την περίοδο βλάστησης με αποτέλεσμα την μεταβολή των κύκλων ανάπτυξης των φυτών ξενιστών και τη μείωση της ανεκτικότητάς τους. Θα υπάρχουν περισσότερες γενεές εντόμων ανά περίοδο βλάσησης. Τόσο ο πληθυσμός των εντόμων όσο ο αριθμός των fungi inoculum που επιζούν κατά τη χειμερινή περίοδο θα αυξάνονται, με αποτέλεσμα τη δημιουργία περισσότερων εστιών μόλυνσης κατά την επόμενη καλλιεργητική περίοδο. Συμπληρωματικά στοιχεία δείχνουν ότι στη διάρκεια θερμών καλοκαιριών, ορισμένα είδη εντόμων έχουν επεκτείνει τη γεωγραφική τους εξάπλωση προς το Βορρά. Θα καταστεί συνεχώς πιο δύσκολη η παραγωγή απαλλαγμένων από ιούς αποθεμάτων πολλαπλασιαστικού υλικού, όπως γεωμήλων προς σπορά, ακόμη και σε βόρεια γεωγραφικά πλάτη επειδή οι ζεστοί χειμώνες θα ευνοούν την επιβίωση των ειδών αφίδας και θα διευκολύνουν τη διάδοση ιογενών νόσων στη διάρκεια του καλοκαιριού. Επιπλέον, υψηλότερες θερμοκρασίες το χειμώνα και μακρύτερες περίοδοι κατακράτησης ομβρίου ύδατος θα δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για σηψιρριζία και αφίδα. Αφετέρου, υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) στην ατμόσφαιρα, μαζί με την αύξηση της θερμοκρασίας, θα μπορούσαν πιθανόν να συντελέσουν στην αύξηση της 25 EL 18 EL

19 παραγόμενης βιομάζας γενικότερα επηρεάζοντας την απόδοση των καλλιεργειών. Η μερική τήξη του πάγου και των μόνιμα παγωμένων εδαφών (το στρώμα του μόνιμου πάγου κάτω από την επιφάνεια) ενδέχεται να έχει ωςσυνέπεια τη μείωση της αρκτικής τούνδρας και την επέκταση των δασών προς το Βορρά. Άλλα φυτά, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργειών νέων ειδών και ποικιλιών, μπορεί να συναντήσουν πιο κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης και να αυξηθεί η τάση για παραγωγή δημητριακών σε μεσαία ή υψηλά γεωγραφικά πλάτη. Συνεπώς, θα ήταν λογικό να υποθέσουμε ότι τα περισσότερα επιβλαβή έντομα έχουν το δυναμικό να καταστούν πιο καταστροφικά λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Επίσης είναι πιθανό να αυξηθούν οι φυσικοί εχθροί των επιβλαβών οργανισμών, καθιστώντας λιγότερο προβλέψιμη τη συνολική επίδραση. Αυτό συμβαίνει επειδή σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει μια λεπτή ισορροπία μεταξύ των επιβλαβών οργανισμών/νόσων, των φυσικών εχθρών τους και των φυτών ξενιστών. Όσον αφορά την υγεία των φυτών, αναγνωρίστηκε ότι η πρόσφατη ραγδαία αύξηση της διείσδυσης επιβλαβών οργανισμών στη γεωργία (π.χ. χρυσομέλα του αραβοσίτου Diabrotica virgifera virgifera), στη δασοκομία και σε δημόσιες περιοχές πρασίνου (π.χ. νηματώδης σκώληκας των πεύκων Bursaphelenchus xylophilus, καρκίνωμα της ροδακινιάς Gibberella circinata και παρασίτου των φοινικοειδών Rhynchophorus ferrugineus), απαιτεί στην ΕΕ τη δημιουργία στενότερων δεσμών μεταξύ της πολιτικής για την υγεία των φυτών και της πολιτικής για την προστασία του περιβάλλοντος Μοχλοί για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να αντιδράσει στην αλλαγή του κλίματος όσον αφορά την υγεία των φυτών Το ισχύον νομοθετικό εργαλείο της Κοινότητας, η οδηγία 2000/29/EΚ του Συμβουλίου, μαζί με τις αποφάσεις της Επιτροπής για τη λήψη μέτρων επείγουσας ανάγκης, αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας κατά της εισαγωγής και διάδοσης εντός της Κοινότητας επιβλαβών οργανισμών που χρήζουν απομόνωσης. Σύμφωνα με την εν λόγω νομοθεσία, τα κράτη μέλη κοινοποιούν την εκδήλωση νέων κρουσμάτων ήδη υφιστάμενων αλλά μη προσδιορισμένων ακόμη επιβλαβών οργανισμών. Επιπλέον, προβλέπουν φυτοϋγειονομικούς ελέγχους που πρέπει να πραγματοποιούνται στα σημεία εισόδου ή στα σημεία προορισμού της Κοινότητας, καθώς και τον εντοπισμό πρόσφατα εμφανιζόμενων επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών. Η Επιτροπή έχει δημιουργήσει ήδη ένα σύστημα για τον έλεγχο, την επιθεώρηση και την αξιολόγηση της κατάστασης, με τη χρήση ως κύριου εργαλείου το EUROPHYT, τη βάση δεδομένων της ΕΕ σχετικά με κατασχέσεις αποστολών και με επιβλαβείς οργανισμούς (το αντίστοιχο για την υγεία των φυτών σύστημα ταχείας προειδοποίησης για τρόφιμα και ζωοτροφές (Rapid Alert System for Food and Feed-RASFF)). Ένα δίκτυο εμπειρογνωμόνων των Εθνικών Οργανισμών Φυτοπροστασίας, πραγματοποιεί μηνιαίες συναντήσεις στο πλαίσιο της κανονιστικής επιτροπής για να συζητήσει την κατάσταση και να αποφασίσει σχετικά με τη διαχείριση του φυτοϋγειονομικού κινδύνου που προέρχεται από πρόσφατα ή προγενέστερα κρούσματα επιβλαβών οργανισμών που χρήζουν απομόνωσης. Μια ομάδα για την υγεία των φυτών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων μπορεί να παρέχει επιστημονική αιτιολόγηση και αξιολόγηση των κινδύνων από τους επιβλαβείς οργανισμούς. Ο ρόλος της έρευνας Η ΕΕ καταβάλλει σταθερές προσπάθειες στον τομέα της έρευνας για την υγεία των φυτών εντός των διαδοχικών προγραμμάτων-πλαισίων έρευνας. Στο 6ο και 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο, EL 19 EL

20 25 περίπου σχέδια έρευνας υποστήριζαν άμεσα ή έμμεσα το κοινοτικό καθεστώς υγείας των φυτών και φυτοπροστασίας γενικότερα. Αυτά τα σχέδια έρευνας εξετάζουν θέματα υγείας των φυτών από διάφορες απόψεις όπως η χρήση παραγόντων βιολογικού ελέγχου, τα μέτρα περιορισμού, η ανθεκτικότητα των φυτών, η ορθολογική χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων ή πιο ολοκληρωμένων προσεγγίσεων όπως η ολοκληρωμένη καταπολέμηση παρασίτων (IPM). Μερικά από αυτά κατέχουν παγκόσμιο ηγετικό ρόλο στον τομέα τους όπως είναι το ENDURE (European Network for the Durable Exploitation of Crop Protection Strategies- Ευρωπαϊκό δίκτυο ορθολογικής εκμετάλλευσης των στρατηγικών προστασίας των καλλιεργειών) ή το BIOEXPLOIT (Exploitation of Natural Plant Biodiversity for the Pesticide-Free Production of Food-Εκμετάλλευση της φυσικής φυτοβιοποικιλότητας για την παραγωγή τροφίμων χωρίς φυτοφάρμακα). Το σχέδιο EUPHRESCO είναι ένα επιτυχές επονομαζόμενο ERA-NET, με στόχο το συντονισμό και την ενσωμάτωση διάφορων εθνικών ευρωπαϊκών φυτοϋγειονομικών προγραμμάτων έρευνας. Η πρόθεση είναι να διατηρηθεί αυτή η ερευνητική προσπάθεια για την αντιμετώπιση των αναγκών που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση, την κλιματική αλλαγή και άλλους κινητήριους μοχλούς, σε συνεργασία ανάμεσα στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και υπηρεσίες, τις εθνικές αρχές, την ερευνητική κοινότητα και άλλους ενδαφερόμενους κύκλους. 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η λευκή βίβλος με τίτλο «Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή: ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης» προτείνει να αυξηθεί η ευελιξία των συστημάτων υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και υπογραμμίζει την ανάγκη να εξασφαλιστεί η σωστή επιτήρηση και ο έλεγχος των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, όπως η επιδημιολογική επιτήρηση και ο έλεγχος των μεταδοτικών νόσων ή οι επιδράσεις ακραίων γεγονότων. Προκειμένου να υλοποιηθούν οι ενέργειες που προβλέονται στη βίβλο, θα χρειαστεί να δοθεί προτεραιότητα στις ακόλουθες πτυχές της υγείας μέσω του προγράμματος υγείας της ΕΕ, μέσω της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία των ζώων και μέσω της υφιστάμενης νομοθεσίας για τις μεταδοτικές νόσους και τον έλεγχο των ζωικών νόσων και της νομοθεσίας για την υγεία των φυτών καθώς και μέσω προγραμμάτων εργασίας των αρμόδιων οργανισμών: Ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών για την επιτήρηση, η οποία θα πρέπει να συνδυάζεται με την παροχή υποστήριξης για την εφαρμογή τους, και ανάπτυξη ικανότητας, όπως μικροβιολογική υποστήριξη για ανίχνευση κινδύνων στα τρόφιμα και οι εντομολογικές γνώσεις και ικανότητα. Αναμένεται ότι αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές θα εκπονηθούν έως το Ανάπτυξη σχεδίων δράσης για την υγεία σε ακραίες καιρικές συνθήκες, η οποία θα χρειαστεί να ενσωματωθεί στο σχεδιασμό ετοιμότητας των υγειονομικών αρχών και υπηρεσιών, ώστε να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να αξιολογήσουν την ευπάθειά τους σε θέματα υγείας λόγω της κλιματικής αλλαγής, και στην ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής για την υγεία. Ενίσχυση της στενής συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη και βελτίωση ιδίως της επιτήρησης η οποία θα χρειαστεί να συνδεθεί περισσότερο με βάσεις γνώσεων και πληροφοριών, όπως η μετεωρολογική παρακολούθηση, τα εντομολογικά EL 20 EL

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια AIDS 25 εκατ. Θάνατοι από το 1981 έως σήμερα Το AIDS

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ. Απόφαση 1295/99/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου 1999 ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1999-2000

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ. Απόφαση 1295/99/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου 1999 ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1999-2000 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ιεύθυνση ΣΤ - ηµόσια υγεία Μονάδα ΣΤ4 -Μεταδοτικές, σπάνιες και νεοεµφανιζόµενες νόσοι ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΡΑΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Οδηγίες για την πρόληψη και τον αποτελεσματικό χειρισμό εμφάνισης γαστρεντερίτιδας σε κατασκήνωση Η εμφάνιση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας σε κατασκηνώσεις δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Βανταράκης Γεώργιος, Κόκκινος Πέτρος, Βανταράκης Απόστολος 1 Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας, Εργαστήριο Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία»

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΠΕΜΠΤΗ 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

OPEN DAYS 2013 - LOCAL EVENT

OPEN DAYS 2013 - LOCAL EVENT ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» ΠΕΜΠΤΗ 21 & ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2013 OPEN DAYS 2013

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΕΥΘ. ΚΑΡΑΟΥΛΗ Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινολόγος EPFL ΜSc Υγ. & Ασφάλειας Εργασίας RWTH-Aachen Πρ/μένη Δ/νσης Υγειον. Μηχ. & Υγ. Περιβάλλοντος Υπ.Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

- Η επαφή με αγροτικά ζώα (65%) και η κατανάλωση μη σωστά παρασκευασμένων

- Η επαφή με αγροτικά ζώα (65%) και η κατανάλωση μη σωστά παρασκευασμένων Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΡΟΥΚΕΛΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Περίληψη Η δηλούμενη επίπτωση της βρουκέλλωσης στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020)

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020) ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ) Το 2015 θεωρείται μια πολύ σημαντική χρονιά για τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τουλάχιστον τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή στην Κύπρο

Ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή στην Κύπρο Ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή στην Κύπρο 4 Σεπτεμβρίου 2014, Αθήνα Δρ Θεόδουλος Μεσημέρης Τμήμα Περιβάλλοντος Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Για το νέο ιό της γρίπης

Για το νέο ιό της γρίπης Για το νέο ιό της γρίπης Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ότι ανεβάζει τοσυναγερμό στο 6, για τον κίνδυνο πανδημίας από τη γρίπη των χοίρων (H1N1), η ανησυχία μας κορυφώνεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΥΦΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝ ΡΕΟΥ ΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΤΩΚΟΣ ΗΜΗΤΡΑ ΛΑΤΣΟΥ ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 Ε. Βενιζέλου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011)

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011) ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011) 1 Το καλοκαίρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 10.9.2014 SWD(2014) 274 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ που συνοδεύει το έγγραφο Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια υγεία. Νομική βάση. Στόχοι

Δημόσια υγεία. Νομική βάση. Στόχοι Δημόσια υγεία Η Συνθήκη της Λισσαβόνας έχει καταστήσει ακόμη πιο σημαντική την πολιτική στον τομέα της υγείας, προβλέποντας ότι, «κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 15.4.2015 2014/2236(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την κοινωνική καινοτομία στην καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 11.2.2015 B8-0000/2015 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης για προφορική απάντηση B8-000/2015 σύμφωνα με το άρθρο 128, παράγραφος 5, του

Διαβάστε περισσότερα

και η υγεία των εργαζομένων

και η υγεία των εργαζομένων και η υγεία των εργαζομένων Η γρίπη των πουλερικών ή πιο σωστά γρίπη των πτηνών (avian influenza) είναι μια λοιμώδης ασθένεια μεταξύ των πτηνών, γνωστή εδώ κι έναν αιώνα. Περιγράφηκε για πρώτη φορά στην

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πρόγραμμα της ΕΕ στον τομέα της Υγείας (2014-2020)- Κοινές Δράσεις Εθνικά σημεία επαφής

3 ο Πρόγραμμα της ΕΕ στον τομέα της Υγείας (2014-2020)- Κοινές Δράσεις Εθνικά σημεία επαφής 3 ο Πρόγραμμα της ΕΕ στον τομέα της Υγείας (2014-2020)- Κοινές Δράσεις Εθνικά σημεία επαφής Βασιλική Ευθ. Καραούλη Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινομική Μηχανική και Δημ. Υγεία EPFL ΜSc Υγιεινή & Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα

Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Έδρα UNESCO για τις Φυσικές Καταστροφές στη γεώσφαιρα, την υδρόσφαιρα και την ατμόσφαιρα Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) Επικεφαλής: Καθηγητής κ. Χρήστος Σ. Zerefos, Πρόεδρος του ΝΟΑ Αθήνα, Ιούνιος 2009

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής

Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής Διευθυντής Ερευνών: Δρ. Χ. Γιαννακόπουλος Συνεργάτες: Α. Καράλη, Γ. Λεμέσιος, Α. Ρούσσος, Β. Τενέντες Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.1 Έκθεση ερευνητικού έργου Υπεύθυνος φορέας: Πανεπιστήμιο Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Ενημερωτικό Δελτίο (Fact Sheet) N 304 Μάϊος 2006 Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και δημόσια υγεία Σταθμοί βάσης και ασύρματες τεχνολογίες Η κινητή τηλεφωνία είναι πλέον κοινή πρακτική σε όλο τον κόσμο. Η ασύρματη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα

Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα Καταπολέμηση κουνουπιών και δημόσια υγεία: Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής, 10 Δεκ 2015 Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα Δανάη Περβανίδου Γραφείο Νοσημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων βασίζεται στην αντίληψη ότι το νερό είναι ταυτόχρονα: Αναπόσπαστο τμήμα του οικοσυστήματος Φυσικός πόρος

Διαβάστε περισσότερα

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Ebola Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Οκτώβριος 2014 Πρόλογος Μια από τις τελευταίες απειλές που γέμισε έντονη ανησυχία ολόκληρο τον πλανήτη είναι η εξάπλωση του ιού Έμπολα. Μια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2015/2107(INI) 29.5.2015

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2015/2107(INI) 29.5.2015 EΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 29.5.2015 2015/2107(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον.

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. ΙΟΙ KAIΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ- O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/215 (3 Νοεμβρίου 6 ) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 215-216 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα 4/215

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία Μάρκα Ανδριανή Ιατρός,

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση του Διευθυντή Σύνοψη. www.ecdc.europa.eu

Ετήσια έκθεση του Διευθυντή Σύνοψη. www.ecdc.europa.eu Ετήσια έκθεση του Διευθυντή Σύνοψη 2008 www.ecdc.europa.eu Photos ECDC Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων, 2009 ISBN 978-92-9193-174-3 doi:10.2900/20726 Η αναπαραγωγή του παρόντος επιτρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα LIFE+ Περιβαλλοντική Πολιτική και Διακυβέρνηση 2008 AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα Βασιλική Χρυσοπολίτου Δήμητρα Κεμιτζόγλου 13.12.2010, Αθήνα Δήμητρα Κεμιτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 17.9.2014 B8-0000/2014 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης με αίτημα προφορικής απάντησης B8-0000/2014 σύμφωνα με το άρθρο 128 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Για τη Διεθνή Ημέρα Κατά της Κακοποίησης των Ηλικιωμένων (15 Ιουνίου)

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Για τη Διεθνή Ημέρα Κατά της Κακοποίησης των Ηλικιωμένων (15 Ιουνίου) ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 15-07-2012 Για τη Διεθνή Ημέρα Κατά της Κακοποίησης των Ηλικιωμένων (15 Ιουνίου) Κατά τα τελευταία χρόνια, το θέμα της κακοποίησης και αμέλειας κατά της ευάλωτης ομάδας των ηλικιωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 26 Απριλίου 2006 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Δυο χιλιάδες πεντακόσια έμβρυα ήταν τα θύματα(τεχνητές εκτρώσεις) στην Ελλάδα το 1986 από το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ, λόγω του φόβου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Στέλεχος Υπηρεσιών Ασφαλείας Ημ/νια: 23/01/2014 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Νικόλαος Μάθημα: Υγιεινή και Ασφάλεια Εργασιακών Χώρων Ενότητα: Κεφάλαιο 8, 9, 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα: Πρόσκληση υποβολής προτάσεων

ΘΕΜΑ: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα: Πρόσκληση υποβολής προτάσεων Ελληνική ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Ταχ. Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

Παύλος Κωνσταντινίδης (Ερευνητής: Ινστιτούτο ασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης-ΕΘΙΑΓΕ):

Παύλος Κωνσταντινίδης (Ερευνητής: Ινστιτούτο ασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης-ΕΘΙΑΓΕ): Η Πολιτική της Ε.Ε. για τη ασοπροστασία Παύλος Κωνσταντινίδης (Ερευνητής: Ινστιτούτο ασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης-ΕΘΙΑΓΕ): Πρώτα από όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές της ηµερίδας και ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΪΣΜΑΝΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της λεϊσμανίασης στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές 1 Ιός Δυτικού Νείλου (ΙΔΝ ή WNV)- Κύκλος Μετάδοσης Ο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη

Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη Πρόληψη δασικών πυρκαγιών και δασική καύσιμη ύλη Δρ. Γαβριήλ Ξανθόπουλος ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων και Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων Τέρμα Αλκμάνος, Ιλίσια, 115 28 Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ (ΜΗ ΤΥΦΟ-ΠΑΡΑΤΥΦΙΚΗ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2004-2013 (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της σαλμονέλλωσης στην Ελλάδα έχει μειωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 41/2015 (05 11 Οκτωβρίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2015-2016 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογία νοσοκοµειακών λοιµώξεων

Επιδηµιολογία νοσοκοµειακών λοιµώξεων Επιδηµιολογία νοσοκοµειακών λοιµώξεων Η επιδηµιολογία των νοσοκοµειακών λοιµώξεων παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες σε σχέση µε αυτήν των λοιµωδών νοσηµάτων που εκδηλώνονται στην κοινότητα. Αφορά ένα ευρύ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 11 Απριλίου 2014

Παρασκευή, 11 Απριλίου 2014 Παρασκευή, 11 Απριλίου 2014 09.00-11.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ - ΕΓΓΡΑΦΕΣ 10.00-12.10 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ ΑΝΟΣΟΚΑΤΕΣΤΑΛΜΕΝΟΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ 10.00-10.20 Ανοσοκατασταλτικά και Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 2009 Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων 2008/0047(COD) 30.6.2008 ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων προς

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα.

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Σπυρίδων Μπάρμπας, Θεόδωρος Σπυρόπουλος, Γεώργιος Πέππας, Γεώργιος Θεοχάρης Πανδημική γρίπη τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος με αφορμή την επιδημία του ιού του Δυτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 3 Πρακτική Αγρομετεωρολογία Ο καιρός αποτελεί έναν από τους πλέον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ. Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ. Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων ΕΦΑΡΜΟΖΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Μάριος Τζιτζινάκης Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων Το 76% της παραγωγής τροφίμων για τον άνθρωπο εξαρτάται από τη μελισσοκομία. Το 84 % των φυτικών

Διαβάστε περισσότερα