Οι δούλες στην Οδύσσεια και η ευθύνη των πράξεών τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι δούλες στην Οδύσσεια και η ευθύνη των πράξεών τους"

Transcript

1 Έλσα Μυρογιάννη Επίτιμη Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Εισαγωγή Οι δούλες στην Οδύσσεια και η ευθύνη των πράξεών τους Στη «Μνηστηροφονία», όπως είναι ο αλεξανδρινός τίτλος της εικοστής δεύτερης ραψωδίας της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας επιδεικνύει απίστευτη σκληρότητα φονεύοντας αλύπητα τους μνηστήρες. Έτσι, όπως παρατηρεί ο Μαρωνίτης στα «Επιλεγόμενα στην Ομηρική Οδύσσεια», ο Οδυσσέας από πολύτλας αντιστρέφεται σε πολύφονον, «ιδιότητα που, για ευνόητους λόγους, δεν κωδικοποιήθηκε σε συστατικό του λογότυπο» (Μαρωνίτης 205: 235). Μετά τον φόνο των μνηστήρων, ωστόσο, υπάρχει ακόμη μία εκκρεμότητα που θα πρέπει να έλθει εις πέρας. Θα πρέπει να τιμωρηθούν και οι άπιστες δούλες. Έτσι ο Οδυσσέας καλεί την πιστή Ευρύκλεια και της αναθέτει να υποδείξει ποιες από τις δούλες θα πρέπει να τιμωρηθούν (χ ). ἀλλ ἄγε μοι σὺ γυναῖκας ἐνὶ μεγάροις κατάλεξον, αἵ τέ μ ἀτιμάζουσι καὶ αἳ νηλείτιδές εἰσιν." τὸν δ αὖτε προσέειπε φίλη τροφὸς Εὐρύκλεια "τοιγὰρ ἐγώ τοι, τέκνον, ἀληθείην καταλέξω. πεντήκοντά τοί εἰσιν ἐνὶ μεγάροισι γυναῖκες δμῳαί, τὰς μέν τ ἔργα διδάξαμεν ἐργάζεσθαι, εἴριά τε ξαίνειν καὶ δουλοσύνην ἀνέχεσθαι τάων δώδεκα πᾶσαι ἀναιδείης ἐπέβησαν, οὔτ ἐμὲ τίουσαι οὔτ αὐτὴν Πηνελόπειαν. («Τώρα ωστόσο μέτρα μου του παλατιού τις δούλες, πόσες και ποιες μας δείχνουν περιφρόνηση, πόσες αθώες έμειναν.» Αμέσως αποκρίθηκε πιστή τροφός η Ευρύκλεια: «Γιε μου, σ εκείνο που ρωτάς θ ακούσεις όλη την αλήθεια. Πενήντα είναι μέσα στο παλάτι οι σκλάβες μας γυναίκες,, που τις εμάθαμε στο μεταξύ να κάνουν του σπιτιού δουλειές, να ξένουν το μαλλί, υπομονή να δείχνουν στη σκλαβιά τους. Δώδεκα απ αυτές φάνηκαν ολωσδιόλου αναίσχυντες, που εμένα δεν λογάριαζαν, δεν σέβονταν την Πηνελόπη). Στην πρόταση της Ευρύκλειας να ειδοποιήσει την Πηνελόπη για την επιστροφή του Οδυσσέα, εκείνος απαντά (χ ): "μή πω τήνδ ἐπέγειρε σὺ δ ἐνθάδε εἰπὲ γυναιξὶν ἐλθέμεν, αἵ περ πρόσθεν ἀεικέα μηχανόωντο." ( Όχι, μην την ξυπνάς ακόμη. Καλύτερα πες πρώτα να κοπιάσουν όσες γυναίκες δούλες ύπουλα φέρθηκαν και πονηρά). 1

2 Η Ευρύκλεια τότε φέρνει τις δούλες μπροστά του και ο Οδυσσέας διατάζει τον Τηλέμαχο και τους δύο βοσκούς, τον Εύμαιο και τον Φιλοίτιο, να καθαρίσουν την αίθουσα μαζί με τις άπιστες δούλες. Ύστερα διατάζει (χ ): αὐτὰρ ἐπὴν δὴ πάντα δόμον κατακοσμήσησθε, δμῳὰς ἐξαγαγόντες ἐϋσταθέος μεγάροιο, μεσσηγύς τε θόλου καὶ ἀμύμονος ἕρκεος αὐλῆς, θεινέμεναι ξίφεσιν τανυήκεσιν, εἰς ὅ κε πασέων ψυχὰς ἐξαφέλησθε καὶ ἐκλελάθωντ Ἀφροδίτης, τὴν ἄρ ὑπὸ μνηστῆρσιν ἔχον μίσγοντό τε λάθρη." (Και αφού τα πάντα εδώ τα βάλετε σε τάξη, βγάλτε τις δούλες έξω απ το καλοχτισμένο μέγαρο και στην αυλή, στον θόλο ανάμεσα και στον ωραίο μας φράχτη, τις σφάζετε με τα γυμνά σας κοφτερά σπαθιά, ώσπου καμιά τους να μη μείνει ζωντανή, για να ξεχάσουν μια για πάντα τις χαρές της Αφροδίτης, εκείνα τα κρυφά αγκαλιάσματα, πλαγιάζοντας με τους μνηστήρες). Στη συνέχεια, οι δούλες με τη βοήθεια του Τηλέμαχου και των δύο βοσκών καθαρίζουν το μέγαρο, αφού μεταφέρουν έξω τα πτώματα των μνηστήρων. Τότε (χ ): αὐτὰρ ἐπειδὴ πᾶν μέγαρον διεκοσμήσαντο, δμῳὰς δ ἐξαγαγόντες ἐϋσταθέος μεγάροιο, μεσσηγύς τε θόλου καὶ ἀμύμονος ἕρκεος αὐλῆς, εἴλεον ἐν στείνει, ὅθεν οὔ πως ἦεν ἀλύξαι. τοῖσι δὲ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἦρχ ἀγορεύειν "μὴ μὲν δὴ καθαρῷ θανάτῳ ἀπὸ θυμὸν ἑλοίμην τάων, αἳ δὴ ἐμῇ κεφαλῇ κατ ὀνείδεα χεῦαν μητέρι θ ἡμετέρῃ παρά τε μνηστῆρσιν ἴαυον." ὣς ἄρ ἔφη, καὶ πεῖσμα νεὸς κυανοπρῴροιο κίονος ἐξάψας μεγάλης περίβαλλε θόλοιο, ὑψόσ ἐπεντανύσας, μή τις ποσὶν οὖδας ἵκοιτο. ὡς δ ὅτ ἂν ἢ κίχλαι τανυσίπτεροι ἠὲ πέλειαι ἕρκει ἐνιπλήξωσι, τό θ ἑστήκῃ ἐνὶ θάμνῳ, αὖλιν ἐσιέμεναι, στυγερὸς δ ὑπεδέξατο κοῖτος, ὣς αἵ γ ἑξείης κεφαλὰς ἔχον, ἀμφὶ δὲ πάσαις δειρῇσι βρόχοι ἦσαν, ὅπως οἴκτιστα θάνοιεν. ἤσπαιρον δὲ πόδεσσι μίνυνθά περ οὔ τι μάλα δήν. (Κι όταν τα πάντα στην καλοστημένη αίθουσα μπήκαν σε τάξη, τις δούλες σέρνουν, τις πήγαν στην αυλή κι εκεί, στον θόλο ανάμεσα και στον ωραίο φράχτη, τις στρίμωξαν στο στένωμα, να μην μπορεί καμιά τους να ξεφύγει. Οπότε κι ο Τηλέμαχος, με τη δική του γνώση, πρώτος μίλησε: «Όχι, δεν θα θελα μ έντιμο θάνατο να πάρω την ψυχή τους, 2

3 αυτών που μοναχά όνειδος και ντροπή φόρτωσαν στο κεφάλι μας, εμένα και της μάνας μου, έρωτα κάνοντας με τους μνηστήρες.» Είπε, κι ευθύς πιάνει χοντρό σχοινί από καράβι κυανόπρωρο, σε μια ψηλή κολόνα του θόλου το προσδένει, ολόγυρα το τύλιξε και το τεντώνει όσο μπορούσε πιο ψηλά, για να μη φτάνουν τα ποδάρια τους στο χώμα. Πώς τσίχλες μ ανοιχτές φτερούγες ή άγρια περιστέρια σε βρόχια μπλέκονται, στημένα μες σε θάμνα, ενώ γυρεύουν στη φωλιά τους να χωθούν, και ξαφνικά φριχτό το κούρνιασμα τους βγαίνει, έτσι κι εκείνες στη σειρά κρατούσαν το κεφάλι τους, με τη θηλιά γύρω από το λαιμό τους περασμένη, να βρούνε άθλιο θάνατο, καθώς τα πόδια κρεμασμένα σφάδαζαν για λίγο όμως, όχι για πολύ). Τιμωρία και νόμος Έχουν γραφτεί πολλά για το δίκαιο φόνο των μνηστήρων. Ο φόνος όμως των δουλών που ακολουθεί εκπλήσσει το σύγχρονο αναγνώστη με τη σκληρότητα της τιμωρίας. Γιατί ποιο είναι το έγκλημα που επισύρει τέτοια σκληρή και αναπότρεπτη τιμωρία; Ρίχνοντας μια ματιά στο σύγχρονο ποινικό δίκαιο διαπιστώνουμε ότι για να θεωρηθεί μια πράξη ως έγκλημα, θα πρέπει να ορίζεται ως τέτοια από γραπτό νόμο. Αν δεν υπάρχει γραπτός νόμος δεν υπάρχει έγκλημα, συνήθως στα λατινικά «nullum crimen nulla poena sine lege» (Αλεξιάδης 1989: 74). Επίσης, μια πράξη δεν είναι αντικειμενικά έγκλημα, αλλά ορίζεται ως τέτοιο από τον εκάστοτε νομοθέτη. Υπήρχε ολωσδιόλου νόμος στον ομηρικό κόσμο; Στη ραψωδία ι της Οδύσσειας ο ποιητής μιλώντας για «τη γη των αλαζονικών δίχως θεσμούς Κυκλώπων» αναφέρει μεταξύ άλλων: «Αυτοί δεν ξέρουν και δεν έχουν αγορές, να παίρνουν αποφάσεις και να βγάζουν νόμους» Ωστόσο, στο συγκεκριμένο χωρίο δεν εφαρμόζεται κάποιος νόμος, αφού ο Οδυσσέας παίρνει μόνος του την απόφαση να σκοτωθούν οι δούλες. Ο ποιητής βέβαια είχε προοικονομήσει. Στη ραψωδία τ, ο Οδυσσέας μιλώντας στην Ευρύκλεια λέει: «κι ας ήσουν παραμάνα μου, δεν πρόκειται να μου ξεφύγεις, όταν τις άλλες δούλες, σε τούτο, το δικό μου το παλάτι, όλες θα σφάξω με το χέρι μου.» Η τιμωρία λοιπόν είχε προαποφασιστεί. Ποιο αλήθεια ήταν το έγκλημα; Στους στίχους της ραψωδίας χ αναφέρεται σαν τέτοιο το γεγονός ότι οι δούλες πλάγιαζαν με τους μνηστήρες και ότι δεν σέβονταν την Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο. Αλλά είναι αυτή η πράξη αρκετή ώστε να επισύρει ως τιμωρία το θάνατο; Η σύγχρονη άποψη 3

4 Συζήτησα το θέμα με μια φίλη νεαρή νομικό, θέλοντας να ακούσω μια σύγχρονη και ανεπηρέαστη από σχετικά διαβάσματα γνώμη. Αφού με άκουσε προσεκτικά και σκέφτηκε για λίγο, μου απάντησε ότι δύο ήταν οι κύριες σκέψεις που επικρατούσαν στο μυαλό της. Πρώτον, εάν οι γυναίκες ήταν εντάξει στα εργασιακά τους καθήκοντα, τι αφορούσε στους κυρίους τους η ερωτική τους ζωή; Δεύτερον, αν παρόλα αυτά ο Οδυσσέας ήθελε να τις τιμωρήσει, γιατί δεν έλαβε υπόψη του ότι αυτές οι γυναίκες δεν έπαυαν να εκπροσωπούν ένα σημαντικό κεφάλαιο; Γιατί, π.χ. δεν προτίμησε να τις πουλήσει ώστε και να απαλλαγεί από αυτές αλλά και να αποζημιωθεί με κάποιο τρόπο για την υφιστάμενη ζημία; Ίσως αυτά τα ερωτήματα μας βοηθούν να εικάσουμε όχι τι ήταν αλλά τι δεν ήταν η ομηρική κοινωνία. Σχετικά με το πρώτο ερώτημα, νομίζω ότι η απάντηση είναι ότι βρισκόμαστε πολλούς αιώνες πίσω από την εποχή οιωνδήποτε φεμινιστικών διεκδικήσεων που ασυνείδητα βρίσκονται στο μυαλό της νεαρής νομικού, οι οποίες διαχωρίζουν την ερωτική ζωή της γυναίκας από την παραγωγική της ικανότητα. Σχετικά με το δεύτερο ερώτημα, η αβασάνιστη απάντηση θα ήταν ότι βρισκόμαστε επίσης πολλούς αιώνες πριν τον καπιταλιστικό κόσμο, επομένως ο Οδυσσέας δεν σκέφτεται με όρους κεφαλαιοκρατικούς. Αυτό όμως ίσως είναι εν μέρει σωστό. Θα προσπαθήσουμε λοιπόν να διερευνήσουμε το θέμα και να διαπιστώσουμε γιατί οι άπιστες δούλες έπρεπε να πληρώσουν με το ακριβό τίμημα της ζωής τους. Για να το κάνουμε, θα εξετάσουμε πρώτα τον ομηρικό όρο «δμῳή», που είναι η πρωτότυπη λέξη για τη δούλη στον Όμηρο. Δμῳή και δούλη Στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο του «'Servile Status' in the Sources for Early Greek History» ο Walter Beringer (1982) διερευνά τη σχέση της λέξης δούλα ανάμεσα στον ρεαλιστικό και ποιητικό κόσμο. Υποστηρίζει ότι η διχοτομία του αρχαίου ελληνικού κόσμου σε ελεύθερους και μη ελεύθερους-δούλους, όπως ορίστηκε από τη ρωμαϊκή νομοθεσία, «omnes homines aut liberi sunt aut servi», είναι απλουστευτική και δεν αντιπροσωπεύει την ομηρική κοινωνική πραγματικότητα. Αναρωτιέται τι άραγε σήμαινε να είσαι ελεύθερος ή ανελεύθερος στα χρόνια της Γραμμικής Γραφής Β και του Ομηρικού κόσμου. Αναφέρει ότι στις πινακίδες της Πύλου και της Κνωσού υπάρχουν οι λέξεις do-e-ro (δούλος) και do-e-ra (δούλα), καθώς επίσης και στον Όμηρο, αν και εξαιρετικά σπάνια, συναντάμε τις λέξεις δούλος/δούλιος σε αντίθεση με τη λέξη ελεύθερος. Επισημαίνει, ωστόσο, κάνοντας αναφορά και σε σχετική θέση του Finley, ότι τα όρια μεταξύ ελεύθερου και μη ελεύθερου-δούλου θα πρέπει να ήταν σε αρκετές περιπτώσεις ασαφή από την άποψη της κοινωνικής και οικονομικής τάξης. Υποστηρίζει ότι οι ομηρικές κοινότητες όπως αντικατοπτρίζονται στα ομηρικά παλάτια δεν είναι σε καμία περίπτωση πόλεις, και εκεί όπου δεν υπάρχει η έννοια της πόλης δεν υπάρχει ούτε η έννοια του ελεύθερου πολίτη. (Η πόλις ορίζεται ως κοινότητα ανθρώπων που διαμένουν σε συγκεκριμένο χώρο και διοικούνται σύμφωνα με συγκεκριμένους και κατάλληλους για την κοινότητα νόμους). Εδώ, αφού όλη η δύναμη ανήκει στους αριστοκράτες, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε αυτούς ως πολίτες, άρα ελεύθερους. Ωστόσο, από αυτό το καθεστώς ελευθερίας δεν θα έπρεπε να αποκλείσουμε και τους συγκατοίκους, δηλ. τη σύζυγο (άλοχος), τα παιδιά (τέκνα) και όλο το εξαρτημένο προσωπικό. Με άλλα λόγια ελεύθεροι είναι όλοι όσοι ανήκουν στην κοινότητα ενός αγροκτήματος και ζουν σύμφωνα με το δικό τους 4

5 εθιμικό δίκαιο, χωρίς να υπόκεινται σε κάποια εξωτερική εχθρική δύναμη και βούληση. Όσον αφορά στις δώδεκα δούλες ο Beringer επισημαίνει ότι αυτές παντού στο ομηρικό κείμενο αναφέρονται ως «δμῳαί», κάτι που είχε σημειώσει ήδη ο Ευστάθιος «μηδέ ποτε λέγειν τον ποιητήν δούλας τας θεραπαίνας αλλά δμῳάς ή δμῳΐδας» (Beringer, σελ. 17, υποσημείωση 16). Οι λεξικογράφοι απέδωσαν με ευκολία τον όρο δμῳή με τη λέξη δούλη ή ενίοτε με τη λέξη θεράπαινα. Στο Λεξικόν Ομηρικόν του Ι. Πανταζίδου στο λήμμα «δμῳή» διαβάζουμε: «ποι. (δαμάω), κυρ. η δεδαμασμένη, όθεν αιχμάλωτος, ελευθέρα δηλ. γεγεννημένη, κατά δε τον νόμον του πολέμου εις δουλείαν περιελθούσα (διάφορος άρα της δούλης), έπειτα εν γένει δούλη, θεράπαινα, υπηρέτρια κλπ.». Ο Beringer, στην προσπάθειά του να διαφωτίσει τους δύο όρους, υποστηρίζει αντιθέτως ότι ο δούλος εξαρτάται από έναν ξένο και πανίσχυρο βασιλιά μπροστά στον οποίον δεν έχει κανένα δικαίωμα αφού η εξάρτησή του ξεκίνησε ως μια άνευ όρων παράδοση ύστερα από μια πολεμική σύγκρουση. Έτσι, π.χ. αναφέρεται στην Ιλιάδα το δούλιον ήμαρ ως η μέρα κατά την οποία η Ανδρομάχη μετά το φόνο του Έκτορα και την καταστροφή της Τροίας θα γίνει η δούλη του Νεοπτόλεμου. Αντιθέτως, η δμῳή εξαρτάται από έναν κύριο με τον οποίο την ενώνει μια «φεουδαρχική» σχέση αμοιβαίων δικαιωμάτων και καθηκόντων. Επομένως, δεν είναι άνευ δικαιωμάτων μπροστά σε αυτόν τον κύριο, ο οποίος επίσης δεσμεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις προς τα κοινωνικώς κατώτερα μέλη της περιοχής του. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, κατά τον Beringer, ότι οι δμῳαί πουθενά μέσα στα έπη δεν αναφέρονται να μοιράζονται το κρεβάτι του κυρίου τους, και είναι χαρακτηριστικά τα λόγια που λέει η Ευρύκλεια στη ραψωδία χ ( ): Τηλέμαχος δὲ νέον μὲν ἀέξετο, οὐδέ ἑ μήτηρ σημαίνειν εἴασκεν ἐπὶ δμῳῇσι γυναιξίν. (Στο μεταξύ ο Τηλέμαχος έγινε άντρας πια, κι η μάνα του δεν άφηνε να χει με δούλες πάρε δώσε, κάνοντας το κουμάντο). Αντιθέτως, ο κύριος ή παντρεύεται μια γυναίκα και την έχει επίσημη σύζυγο ή, αν είναι δούλη, συνήθως αλλόφυλη, κοιμάται μαζί της και μπορεί να αποκτήσει μαζί της και νόθα παιδιά. Αυτή είναι και η περίπτωση του Μενέλαου, όπως αναφέρεται στη ραψωδία δ (10-13), όπου και στο αρχαίο κείμενο χρησιμοποιείται η λέξη δούλη : υἱέι δὲ Σπάρτηθεν Ἀλέκτορος ἤγετο κούρην, ὅς οἱ τηλύγετος γένετο κρατερὸς Μεγαπένθης ἐκ δούλης «Στο γιο του πάλι έφερε κορίτσι από τη Σπάρτη, του Αλέκτορα την κόρη, σ αυτόν που του γεννήθηκε στερνός, ο Μεγαπένθης σφριγηλός, από μια δούλη» Συνοψίζοντας, ο Beringer υποστηρίζει ότι οι δμῳαί, μην ανήκοντας στην αριστοκρατία αλλά ούτε και σε αλλόφυλους υποδουλωμένους πληθυσμούς, βρίσκονταν σε μία ενδιάμεση κατάσταση εξάρτησης και διαχωρίζονταν μέσα από 5

6 «κοινωνικούς μηχανισμούς εθίμων, άγραφων νόμων και του μονοπωλίου στη διοικητική και θρησκευτική τεχνογνωσία» (Beringer: 31). Ας δούμε τώρα σε τι έφταιξαν οι δούλες. Α. Τιμή Μια κατηγορία για τις δούλες είναι ότι δεν σέβονται, δεν αποδίδουν τιμή, στον Τηλέμαχο και την Πηνελόπη. Το ρήμα τίω στον Όμηρο, το οποίο ισοδυναμεί με το ρήμα τιμώ, έχει διπλή σημασία: αφενός σημαίνει «εκτιμώ, θεωρώ αντάξιον, εκτιμώ αντί» με υλική σημασία, αφετέρου, μεταφορικά «τιμώ, εκτιμώ, θεωρώ κάποιον αξιότιμο». Στον ομηρικό κόσμο αυτές οι δύο έννοιες είναι στενά συνδεδεμένες, αφού τα υλικά αγαθά των ηγεμόνων τους εξασφαλίζουν κύρος και σεβασμό εκ μέρους των πολλών. Η υπεράσπιση λοιπόν της τιμής είναι πρωταρχικό καθήκον του κάθε ήρωα αφού έτσι διασώζει τα υλικά αγαθά του μαζί με το κύρος και τη φήμη του. Έτσι γίνεται κατανοητή και η σημασία της ανταλλαγής δώρων με τα οποία εκφράζεται η «εκτίμηση» μεταξύ αυτών που ανταλλάσσουν τα δώρα, με τα οποία αποτιμάται το κύρος του κάθε δωρολήπτη. Με την ίδια λογική η αποκατάσταση της τιμής κάποιου επιβάλλει την καταβολή υλικής αποζημίωσης ή την εκδίκηση (τιμή και στις δύο περιπτώσεις). Η τιμή με την έννοια της υλικής αποζημίωσης, της πληρωμής, ονομάζεται και ποινή, ενώ η εκδίκηση είναι η τίσις, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τη βλάβη που έχει προξενηθεί. Το μέσον για να υλοποιηθεί η ποινή, είναι συχνά τα άποινα, δηλ. υλικά αγαθά που προσφέρονται ως λύτρα. Βέβαια, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Με την ποινή ικανοποιείται πλήρως αυτός που υπέστη τη ζημία, ενώ με τα άποινα απλώς αποζημιώνεται (Μαρωνίτης και Πόλκας 2007). Για αυτό και τα άποινα δεν γίνονται πάντα δεκτά. Έτσι, όταν ο Ευρύμαχος προτείνει στον Οδυσσέα πολύτιμα δώρα για να μαλακώσει την οργή του, ο Οδυσσέας απαντά περιφρονητικά ότι όσα και να του δώσουν δεν θα τον σταματήσουν από τον φόνο τους. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν γιατί η πώληση των δουλών για χρηματικό ποσό, που πρότεινε η νεαρή νομικός, είναι ένα ανύπαρκτο σενάριο στο μυαλό του ήρωα και του ποιητή. Β. Καθήκον και ευθύνη Μία ακόμη από τις παραβάσεις που έκαναν οι δούλες είναι ότι φέρθηκαν ύπουλα και πονηρά και όχι όπως άρμοζε στο καθήκον τους. Η έννοια του καθήκοντος είναι αμφιλεγόμενη όσον αφορά τους αρχαϊκούς Έλληνες. Ο Bernard Williams (2014) αναφέρει ότι οι υπέρμαχοι του προοδευτισμού από τους ομηρικούς μελετητές υποστηρίζουν ότι το καθήκον, με τη νεωτερική αφηρημένη έννοια, είναι κατά βάση άγνωστο στους αρχαίους και ιδιαίτερα στους αρχαϊκούς Έλληνες. Ο ίδιος στέκεται κριτικά απέναντι στην άποψη ότι η καντιανή θέση, σύμφωνα με την οποία το καθήκον και η ευθύνη αποτελούν κεντρικές έννοιες της ηθικής, ήταν παντελώς ξένη για τους αρχαίους, και υποστηρίζει ότι, όσο κι αν διέφερε ή έννοια του καθήκοντος στην αρχαϊκή εποχή, οι άνθρωποι έπαιρναν αποφάσεις για τον εαυτό τους, δηλ. είχαν βούληση. Επομένως, οι δούλες, άσχετα με την ηθικότητα της στάσης τους, ήταν υπεύθυνες για τη συμπεριφορά τους. Βέβαια, δεν θα έπρεπε να παραβλέψουμε και την ευθύνη αυτού που προκαλεί κάποια συμπεριφορά. Σε αυτήν την περίπτωση π.χ. ένα κομμάτι ευθύνης θα μπορούσε να επιρριφθεί στον Οδυσσέα. Μολονότι η Ιθάκη είναι ένας χώρος «με διασαλευμένη, εξαιτίας των μνηστήρων, την ηθική και πολιτική του τάξη» 6

7 (Μαρωνίτης και Πόλκας 2007: 42) δεν θα έπρεπε ίσως να παραβλεφθεί ότι ο Οδυσσέας με την απουσία του προκάλεσε αυτήν την έκρυθμη κατάσταση. Ακόμη και στην Πηνελόπη θα μπορούσε να αποδοθεί μέρος της ευθύνης, αφού επιτρέπει την παρουσία των μνηστήρων. Σε κανονικές συνθήκες οι δούλες δεν θα φέρονταν έτσι. Ο αντίλογος ωστόσο σε αυτήν τη θέση θα μπορούσε να είναι ότι και σε αυτές τις συνθήκες υπήρξαν δούλες που έμειναν πιστές, και μάλιστα οι περισσότερες. Ίσως με την έννοια του καθήκοντος συνδέεται και η έννοια της αρετής, η οποία ορίζεται ως «οτιδήποτε ταιριάζει η ανήκει στον ρόλο που προορίζεται να εκτελέσει ένας ήρωας (ή ζώο ή πράγμα) σε μια δεδομένη περίσταση» (Μαρωνίτης και Πόλκας, Αρχαϊκή επική ποίηση, 2007: 194). Η αρετή του δούλου είναι η αφοσίωση στον κύριό του. Με το να χάσουν οι δούλες την πίστη τους στον Οδυσσέα και την Πηνελόπη έχασαν την αρετή τους, δηλ. έγιναν κακές. Γ. Αιδώς Οι δούλες κατηγορούνται ακόμη από τον Τηλέμαχο ως αναίσχυντες. Έχει υποστηριχθεί ότι η ομηρική κοινωνία ήταν ένας πολιτισμός της αιδούς. Ο Williams (2014) προσπαθώντας να ορίσει το περιεχόμενο της ίδιας της έννοιας της ντροπής, εκθέτει διάφορες σημασιολογικές αποχρώσεις. Αιδώς και ακρασία Μία από αυτές εμφανίζεται σε σεξουαλικό πλαίσιο, π.χ. η λέξη αιδοία (γεννητικό όργανο) είναι παράγωγο της αιδούς. Η κύρια κατηγορία για τις δούλες είναι ότι πλαγιάζουν με τους μνηστήρες και υπάρχουν αρκετές σχετικές αναφορές. Έτσι, στη ραψωδία σ ( ), όταν ο Οδυσσέας-ζητιάνος προτείνει στις δούλες να πάνε στο δώμα, ὣς ἔφαθ, αἱ δ ἐγέλασσαν, ἐς ἀλλήλας δὲ ἴδοντο. τὸν δ αἰσχρῶς ἐνένιπε Μελανθὼ καλλιπάρῃος, τὴν Δολίος μὲν ἔτικτε, κόμισσε δὲ Πηνελόπεια, παῖδα δὲ ὣς ἀτίταλλε, δίδου δ ἄρ ἀθύρματα θυμῷ ἀλλ οὐδ ὣς ἔχε πένθος ἐνὶ φρεσὶ Πηνελοπείης, ἀλλ ἥ γ Εὐρυμάχῳ μισγέσκετο καὶ φιλέεσκεν. «εκείνες όμως, η μια κοιτάζοντας την άλλη, γέλασαν ειρωνικά. Οπότε η Μελανθώ, ωραία στην όψη, προκαλούσε με λόγια πρόστυχα τον Οδυσσέα- ήταν η κόρη του Δολίου, η ίδια η Πηνελόπη την ανάθρεψε, λες κι ήτανε παιδί δικό της, της χάριζε παιχνίδια να τα χαίρεται, εκείνη όμως αποδείχτηκε αναίσθητη στον πόνο και στα βάσανα της Πηνελόπης, έγινε ερωμένη του Ευρυμάχου, έσμιγε μαζί του στο κρεβάτι». Βλέπουμε εδώ ότι το σφάλμα της Μελανθώς, μολονότι αρχίζει ως αχαριστία, καταλήγει στην ερωτική σχέση της με τον Ευρύμαχο, δηλ. στη λαγνεία. Η λαγνεία είναι μία μορφή ακρασίας. Η ακρασία, αριστοτελικός όρος, μεταφράζεται ως «αδυναμία βούλησης» ή ως «ακράτεια». Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (Williams 2014: 76, 261) «ο ακρατής γνωρίζει ότι αυτό που κάνει είναι κακό, αλλά το κάνει από 7

8 πάθος, ο εγκρατής γνωρίζοντας ότι οι εν λόγω επιθυμίες είναι κακές, δεν τις ακολουθεί, εξαιτίας της λογικής». Ο Williams επιχειρώντας να συγκρίνει τον αρχαίο με τον σύγχρονο κόσμο και διαχωρίζοντας τα ψυχολογικά από τα ηθικά κίνητρα, αναφέρει ότι και σήμερα η ακρασία ορίζεται ως «νίκη του βραχυπρόθεσμου επί του μακροπρόθεσμου ή ως ήττα των πραγμάτων με τα οποία ταυτίζεται κάποιος από εκείνα με τα οποία ταυτίζεται λιγότερο». Ωστόσο επισημαίνει ότι ένα επεισόδιο ακρασίας ενδέχεται να εξαρτάται από μεταγενέστερες εκτιμήσεις και αναφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Κάποιος παντρεμένος, μολονότι έχει αποφασίσει να εγκαταλείψει την ερωμένη του, υποκύπτει και συνευρίσκεται και πάλι μαζί της. Το αν αυτό θα θεωρηθεί ακρατικό επεισόδιο εξαρτάται από την έκβαση της σχέσης. Τι σημαίνει αυτό για τη δική μας περίπτωση; Εάν οι μνηστήρες είχαν υπερισχύσει του Οδυσσέα, οι «άπιστες» δούλες δε θα είχαν υποστεί καμία βλαπτική συνέπεια. Τώρα, όμως, τιμωρούνται λόγω της εθελούσιας συνεύρεσης με τους μνηστήρες. Το κατά πόσον βέβαια αυτή η ερωτική πράξη είναι εθελούσια από μέρους των γυναικών δεν είναι απόλυτο. Στη ραψωδία π ( ) παραδείγματος χάριν μιλώντας ο Οδυσσέας-ζητιάνος στον Τηλέμαχο λέει: εἰ δ αὖ με πληθυῖ δαμασαίατο μοῦνον ἐόντα, βουλοίμην κ ἐν ἐμοῖσι κατακτάμενος μεγάροισι τεθνάμεν ἢ τάδε γ αἰὲν ἀεικέα ἔργ ὁράασθαι, ξείνους τε στυφελιζομένους δμῳάς τε γυναῖκας ῥυστάζοντας ἀεικελίως κατὰ δώματα καλά, (Αν πάλι, έναν εμένα, οι πολλοί με δάμαζαν, καλύτερα μες στο παλάτι μου νεκρός να πέσω χτυπημένος, παρά να βλέπουν συνεχώς τα μάτια μου τα ανόσια έργα τους, ξένους να τους προπηλακίζουν, δούλες γυναίκες να τις σέρνουν άσχημα σ ωραία δώματα). Μάλλον πρόκειται για κάποια από τις αντιφάσεις που συναντάμε στον Όμηρο. Αιδώς και ύβρις Μία ακόμη σημασιολογική απόχρωση της αιδούς είναι ο φόβος της ντροπής, όταν δηλ. σκεφτόμαστε τι θα πουν οι άλλοι για τις πράξεις μας, δηλ. η έννοια της υπόληψης/του φιλότιμου. Οι δούλες φέρονται ανάρμοστα και αγνοούν την Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο ή ακόμη και τον απόντα Οδυσσέα, δηλ. διαπράττουν ύβριν (ἀεικέα μηχανόωντο, ἀεικείη: κακή μεταχείριση, ύβρις). Η ύβρις συχνά περιλαμβάνει, όπως στην περίπτωσή μας, την αδιαντροπιά (ἀναιδείη), και ο αδιάντροπος χαρακτηρίζεται ἀναιδής. Υπενθυμίζω τον στίχο «τάων δώδεκα πᾶσαι ἀναιδείης ἐπέβησαν». Αιδώς και φόβος Ακόμη συχνά η αιδώς συνδέεται με τον φόβο. Έτσι π.χ. στη ραψωδία ρ ( ), ο Εύμαιος εξηγεί στον Οδυσσέα γιατί τον παίρνει μαζί του και δεν τον αφήνει στην καλύβα από τον φόβο του Τηλέμαχου: ξεῖν, ἐπεὶ ἂρ δὴ ἔπειτα πόλινδ ἰέναι μενεαίνεις σήμερον, ὡς ἐπέτελλεν ἄναξ ἐμός--ἦ σ ἂν ἐγώ γε αὐτοῦ βουλοίμην σταθμῶν ῥυτῆρα λιπέσθαι ἀλλὰ τὸν αἰδέομαι καὶ δείδια, μή μοι ὀπίσσω 8

9 νεικείῃ χαλεπαὶ δέ τ ἀνάκτων εἰσὶν ὁμοκλαί (Ξένε, αφού το αποφασίζεις σήμερα να πας στην πόλη θα θελα εδώ να σε κρατήσω εγώ, στη μάντρα φύλακα, αλλά εκείνον σέβομαι και τον φοβάμαι, μήπως θυμώσει και με ταπεινώσει είναι βαριές, το ξέρεις, των κυρίων οι φωνές). Οι δούλες ξεπέρασαν και αυτό το όριο, του φόβου απέναντι στους κυρίους τους. Έτσι η Πηνελόπη, απευθυνόμενη στην Μελανθώ, της λέει (τ 91-92): "πάντως, θαρσαλέη, κύον ἀδεές, οὔ τί με λήθεις ἔρδουσα μέγα ἔργον, ὃ σῇ κεφαλῇ ἀναμάξεις (Α, όχι, ξιπασμένη, σκύλα ξεδιάντροπη, το βλέπω το μεγάλο ανοσιούργημά σου, που σίγουρα μια μέρα θα πέσει στο κεφάλι σου). Η Μελανθώ δεν φοβάται την κυρία της, και αυτό η Πηνελόπη το προσλαμβάνει όχι απλώς ως προσβολή αλλά ως μεγάλο ανοσιούργημα. Αιδώς και έλεος Το ανοσιούργημα της Μελανθώς είναι η άσχημη συμπεριφορά της προς τον ξένο/ζητιάνο/οδυσσέα, λίγο πριν τη μαλώσει η Πηνελόπη (τ 65-69): ξεῖν, ἔτι καὶ νῦν ἐνθάδ ἀνιήσεις διὰ νύκτα δινεύων κατὰ οἶκον, ὀπιπεύσεις δὲ γυναῖκας; ἀλλ ἔξελθε θύραζε, τάλαν, καὶ δαιτὸς ὄνησο ἢ τάχα καὶ δαλῷ βεβλημένος εἶσθα θύραζε. (Ξένε, για πόσο ακόμη εδώ θα μας φορτώνεσαι; Θα τριγυρνάς όλη τη νύχτα και θα χαζεύεις τις γυναίκες μες στο σπίτι; Έξω από δω, αλιτήριε, σου φτάνει που ντερλίκωσες. Αλλιώς θα πάρω ένα δαυλί, και τότε θα βρεθείς ξυλοδαρμένος πια στο δρόμο). Επομένως, η Μελανθώ διαπράττει ανόσια πράξη αφού παραβαίνει το ιερό έθιμο της φιλοξενίας και φέρεται ανελέητα στον ξένο. Ο έλεος, όπως και η συμπάθεια και ο οίκτος, είναι αισθήματα με τα οποία συνδέεται η αιδώς προς τους κατωτέρους, ενώ με τους ανωτέρους συνδέεται η αιδώς με αισθήματα όπως ο θαυμασμός ή ο σεβασμός. Η αιδώς εκφράζεται προς αυτούς που βρίσκονται σε ανίσχυρη θέση, όπως οι ξένοι και οι ικέτες, και «αποτρέπει τον ισχυρό (οικοδεσπότη ή ικετευόμενο) από το να βλάψει τον ανυπεράσπιστο (ξένο ή ικέτη του)» (Μαρωνίτης και Πόλκας 2007: ) ενώ ο έλεος προκαλεί ενσυναίσθηση, βάζει δηλ. τον ισχυρό να μπει στη θέση του άλλου και να αισθανθεί τα βάσανα του σαν δικά του. Έτσι ό,τι προσφέρει ο οικοδεσπότης στον ξένο, φαγητό, δώρα κλπ., βοηθούν να συγκλίνουν οι δυο τους και να αναπτυχθεί μια μορφή φιλότητος. Οι άπιστες δούλες, μαζί με τους αλαζόνες μνηστήρες, παρέβησαν και αυτόν τον ηθικό νόμο. 9

10 Δ. Νέμεσις Στον Όμηρο, η αντίδραση απέναντι σε αυτόν που κάνει κάτι χωρίς να εμποδίζεται από το αίσθημα της ντροπής είναι η νέμεσις, που μπορεί να κυμαίνεται από την ταραχή και την περιφρόνηση μέχρι την οργή και την αγανάκτηση. Η αιδώς και η νέμεσις είναι λοιπόν «ανακλαστικό ζεύγος» (Williams 2014: 125) και όταν ο Αχιλλέας περιγράφεται ως αἰδοῖος νεμεσητὸς σημαίνει «εύθικτος όταν προσβάλλεται η τιμή του από πράξεις άλλων που η δική τους ντροπή θα έπρεπε να τους είχε εμποδίσει να διαπράξουν». Οι άνθρωποι έχουν ταυτόχρονα συναίσθηση της δικής τους τιμής και της τιμής των άλλων και αυτό βοηθάει στο να δημιουργούνται δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων σε μια κοινότητα συναισθημάτων. Οι μνηστήρες ήταν αναιδείς, το ίδιο και οι δούλες, ώστε φυσιολογικά προκαλούν την οργή, την νέμεσιν, του Οδυσσέα και της Πηνελόπης. Ε. Ενοχή και συγγνώμη Ένα ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί είναι κατά πόσον ο Οδυσσέας, παρόλες τις ατασθαλίες τους, θα μπορούσε να συγχωρήσει τις δούλες. Ο Williams (2014) και πάλι αναφέρει ότι η ιδέα της επανόρθωσης είναι σημαντική στον Όμηρο και διερευνά την έννοια της συγχώρεσης, η οποία όμως συνδέεται περισσότερο με την ενοχή και λιγότερο με την ντροπή. Στην προσπάθειά του να αντιδιαστείλει τις δύο έννοιες οδηγείται και πάλι στην ηθική. Η ιδέα της ντροπής συνδέεται με τον ενδεχόμενο εξευτελισμό μας σε περίπτωση που δεν επιδείξαμε αρκετή μεγαλοψυχία ή πονηριά, ενώ η ενοχή συνδέεται με την ηθικότητα. Βεβαίως, μπορούμε να νιώθουμε ενοχή και ντροπή για την ίδια πράξη. Έτσι οι δούλες θα έπρεπε να νιώθουν ντροπή και ενοχή, επειδή και δεν φέρθηκαν σωστά και πρόδωσαν τους κυρίους τους. Η ενοχή εξάλλου υπάρχει ακόμη και για ακούσια πράξη, δηλ. στη συγκεκριμένη περίπτωση οι δούλες θα μπορούσαν να νιώθουν ενοχή, ακόμη και αν αναγκάστηκαν να κοιμηθούν με τους μνηστήρες και δεν το έκαναν με τη θέλησή τους. Οι δούλες όμως δεν αισθάνονταν ούτε ντροπή, αλλά ούτε και ενοχή, και επομένως δεν έχουν καν το δικαίωμα να εκλιπαρήσουν για συγγνώμη. Έχουν την ευθύνη των πράξεών τους, αφού θα τιμωρηθούν σφῇσιν ἀτασθαλίῃσιν. Και, εννοείται, ως δούλες δεν έχουν το δικαίωμα της απολογίας, ώστε ενδεχομένως να επικαλεσθούν την Άτη ή να προβάλουν την αρχή της «διπλής υπευθυνότητας», ότι δηλ. κάποιος θεός τις παρακίνησε να συμπεριφερθούν έτσι, και να κριθούν επιεικώς. ΣΤ. Θέμις και δίκη Στον ομηρικό κόσμο δεν υπάρχουν γραπτοί κανόνες δικαίου, αλλά όλα τα ρυθμίζουν η θέμις και η δίκη, δύο λέξεις με παραπλήσια σημασία. Η θέμις αναφέρεται στις πατροπαράδοτες συνήθειες που θεωρούνται απαραβίαστες στο πέρασμα του χρόνου (Μαρωνίτης και Πόλκας 2007). Έτσι π.χ. είναι δίκαιο (θέμις ἐστίν) να υπάρχουν φιλικές σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας, να προσφέρεται στους ξένους φιλοξενία κλπ. Στη ραψωδία ρ 363 οι μνηστήρες χαρακτηρίζονται ως ἀθέμιστοι, είναι δηλ. άδικοι και υβριστές. Ο ίδιος χαρακτηρισμός θα ταίριαζε και στις δούλες. Επομένως, ο Οδυσσέας με την απόφαση που παίρνει, την δίκην, τιμωρεί τις δούλες με σκοπό να διαφυλάξει την ειρήνη στο εσωτερικό της κοινότητας και τα αριστοκρατικά πρότυπα ζωής, δηλ. να διαφυλάξει τον οίκο του. 10

11 Διάσωση του οίκου Στο άρθρο του «Social Order in the Odyssey» ο John Halverson (1985), εκκινώντας από την τριπλή παραδοχή ότι στην Οδύσσεια η έννοια της κοινωνικής τάξης, το ζήτημα της βασιλείας με την έννοια της πραγματικής μοναρχίας, και η έννοια της πόλης ή της πολιτικής ιδεολογίας δεν υφίστανται, υποστηρίζει ότι η βάση της κοινωνίας σε οργανωτικό αλλά και ψυχολογικό- επίπεδο είναι ο οίκος, δηλ. η παραδοσιακή οικογενειακή συγκρότηση. Οι ήρωες, επομένως, σε επίπεδο ατόμου ή οικογένειας δεν αντιδικούν για πολιτική δύναμη αλλά για πλούτο και κοινωνική καταξίωση (στο αγγλικό κείμενο status). Ισχυρίζεται λοιπόν ότι το κύριο έργο του Οδυσσέα είναι να διασώσει τη φυσική ενότητα του οίκου του και την τιμή του, καθώς η συμπεριφορά των μνηστήρων συνιστά μεγάλη προσβολή εναντίον ακριβώς αυτού του οίκου. Έτσι εξηγείται και η σχολαστική καθαριότητα της αίθουσας μετά το φόνο των μνηστήρων που προσλαμβάνει διαστάσεις τελετουργικής κάθαρσης. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Οδυσσέας δεν σκέφτεται ούτε στιγμή την πρόταση που του γίνεται από τον Ευρύμαχο για αποκατάσταση της περιουσίας του. Ποια είναι λοιπόν η φοβερή πράξη για την οποία πρέπει να φονευθούν οι μνηστήρες; Σύμφωνα με τον Halverson, η απάντηση δίνεται από το στόμα του Οδυσσέα στους στίχους της ραψωδίας χ: ὦ κύνες, οὔ μ ἔτ ἐφάσκεθ ὑπότροπον οἴκαδ ἱκέσθαι δήμου ἄπο Τρώων, ὅτι μοι κατεκείρετε οἶκον, δμῳῇσιν δὲ γυναιξὶ παρευνάζεσθε βιαίως (γι αυτό ρημάζετε στο μεταξύ το βιος μου, βάναυσα σέρνετε γυναίκες δούλες στο κρεβάτι σας, παντρολογήματα γυρεύετε, ενόσω ακόμη ζω, με τη δική μου τη γυναίκα). Στο πρωτότυπο η λέξη της μετάφρασης «βιος» είναι οἶκος και το «βάναυσα» «βιαίως». Η φοβερή πράξη λοιπόν των μνηστήρων είναι η επίθεση στον οίκο του Οδυσσέα και το ίδιο ισχύει και για τις δούλες. Έχουν δείξει απιστία, όχι απλώς στον ίδιο τον Οδυσσέα, αλλά στην ενότητα του οίκου του και γι αυτό πρέπει να τιμωρηθούν τόσο σκληρά. Αυτό είναι το έγκλημα που έχει διαπραχθεί. Η τιμή του οίκου πρέπει να αποκατασταθεί. Αυτό που στην Ιλιάδα ήταν η τιμή των ατόμων, στην Οδύσσεια είναι η τιμή του οίκου. Και ο Οδυσσέας είναι ο ήρωας του οίκου. Προσπαθώντας ο Halverson να οριοθετήσει τη σχέση ανάμεσα στον ποιητικό και τον πραγματικό κόσμο δίνει την ακόλουθη εξήγηση: στην ουσία η αντιπαράθεση του οίκου του Οδυσσέα και των μνηστήρων είναι η αντιπαράθεση ανάμεσα στην παλιά και τη νέα γενιά, στην πόλη και την ύπαιθρο και τα αντίστοιχα συστήματα αξιών που εκπροσωπούν. Οι μνηστήρες είναι οι νέοι που περνούν την ώρα τους γλεντώντας, πίνοντας, γελώντας, κάνοντας έρωτα και φλυαρώντας. Το μόνο που τους νοιάζει είναι να περνούν καλά αδιαφορώντας αν αυτό γίνεται εις βάρος κάποιου άλλου και αν με αυτό τον τρόπο καταπατούν τον ιερό θεσμό της φιλοξενίας. Αδιαφορούν για όλες τις αξίες που αντιπροσωπεύει ο οίκος. Ο όγδοος αιώνας όπου τοποθετείται η σύνθεση της Οδύσσειας ήταν ένας αιώνας σημαντικών μεταβολών, καθώς έγινε η ανάπτυξη του εμπορίου, η απαρχή της πόλης κράτους και η ανάδειξη των κοινωνικών τάξεων. Η σημασία του παραδοσιακού οίκου και της ζωής που εκπροσωπούσε ολοένα και μίκραινε. Ίσως ο 11

12 ποιητής της Οδύσσειας, όπως και ο ίδιος ο ήρωάς του, να έβλεπε την Ιθάκη με μια νοσταλγική ματιά, «σαν ένα τελευταίο οχυρό των παλιών αξιών και του παλιού τρόπου ζωής, μιας πιο σταθερής και ειδυλλιακής ζωής κάποιων αγροτικών κοινοτήτων που διοικούνταν από πατρικούς βασιλείς.» Ο φόνος των γυναικών τότε θα πρέπει να εξηγηθεί μέσα από το ίδιο πρίσμα, την προσβολή του οίκου. Μήπως όμως θα πρέπει να εικάσουμε επιπλέον ότι στον όγδοο αιώνα έχουμε και μια μεγαλύτερη ελευθερία στη συμπεριφορά, κοινωνική και ερωτική, των γυναικών στην οποία αντιτίθεται αυτός ο νοσταλγικός ποιητής ώστε να επιβάλει μια τόσο τρομερή τιμωρία στις δούλες; Από σημειωτική άποψη θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο φόνος των δουλών είναι το αντιστάθμισμα στο φόνο των μνηστήρων καθώς είναι η γυναικεία πλευρά αυτής της γενιάς, όπως εξάλλου έχει ήδη επισημανθεί ότι οι κακές δούλες συμβολίζουν τη λιγότερο πιστή πλευρά της Πηνελόπης. Έτσι εξηγείται ίσως και ο ατιμωτικός θάνατος δια πνιγμού. Οι δούλες παρομοιάζονται με τσίχλες ή αγριοπερίστερα που μπλέκονται σε βρόχια, ενώ ο Τηλέμαχος και ο Οδυσσέας στη μνηστηροφονία παρομοιάζονται με «αιγυπιούς» που επιτίθενται εναντίον άλλων αδύναμων πουλιών (Ζαμάρου 15). Από την άλλη, έγινε σαφές ότι στην ομηρική εποχή δεν υπήρχε διαχωρισμός ανάμεσα στην επαγγελματική και ερωτική ζωή όχι μόνο των δούλων αλλά και των ανθρώπων γενικά, καθώς αντιμετωπίζονταν σαν ενιαίες προσωπικότητες. Μόνο έτσι ίσως μπορούμε να καταλάβουμε γιατί αυτό που για μας θα μπορούσε να είναι πταίσμα κρίθηκε ως βαρύτατο κακούργημα που επέσυρε την ποινή του θανάτου, και μάλιστα ενός θανάτου ατιμωτικού δια πνιγμού ο οποίος έπρεπε να διασταλεί από το φόνο των μνηστήρων. Ποιητικό έργο Αυτό που δεν θα πρέπει να μας διαφύγει, είναι ότι τα έπη είναι λογοτεχνικά έργα. Σύμφωνα με τους Μαρωνίτη και Πόλκα, δύο είναι οι συντελεστές από τους οποίους επηρεάζεται και εξαρτάται ο ρευστός κόσμος που αναπαριστάνεται στα ομηρικά έπη: οι συμβάσεις του ποιητικού είδους και η σχέση με την ιστορική πραγματικότητα στην οποία έμμεσα αναφέρονται. Ο Όμηρος δεν γράφει ιστορία. Επομένως, όσο κι αν προσπαθούμε να ξεκλειδώσουμε με τη βοήθειά του την πόρτα του παρελθόντος, δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε με έναν πλαστό ποιητικό κόσμο. Ο αρχαίος αοιδός απευθυνόταν σε ένα ακροατήριο το οποίο έπρεπε να τέρψει, να το κάνει να αγωνιά αλλά και να «εκδικείται». Η κορύφωση λοιπόν της εκδίκησης επέβαλλε την παραδειγματική τιμωρία για τις δούλες, και το ίδιο ισχύει και σήμερα για τους σύγχρονους αναγνώστες, ακόμη κι αν ένα μέρος του μοντέρνου εαυτού μας επαναστατεί και νιώθει οίκτο για αυτές τις γυναίκες. Αυτό ακριβώς το στοιχείο εκμεταλλεύθηκε η διάσημη Καναδή συγγραφέας Μάργκαρετ Άτγουντ. Στο έργο της «Πηνελοπιάδα», όπου η ίδια η Πηνελόπη εξιστορεί τη ζωή της από δική της οπτική γωνία, οι δώδεκα δούλες, νέες και όμορφες κοπέλες, αποτελούν τον χορό ο οποίος τραγουδά άλλοτε χορικό, όπως στην τραγωδία, και άλλοτε παιδικό μοιρολόι, ναυτικό τραγούδι, μπαλάντα, ερωτικό τραγούδι κλπ. Στην εκδοχή της Άτγουντ (2005), η οποία εμφορείται από τις ιδεολογικές διεκδικήσεις των κινημάτων του φεμινισμού και των καταπιεσμένων, οι δούλες πλήρωσαν γιατί γνώριζαν τις ερωτικές σχέσεις της Πηνελόπης με τους μνηστήρες, και για αυτό έπρεπε να θανατωθούν. Αυτή, όσο κι αν φαίνεται μια αυθαίρετη εκδοχή, είναι η επανεγγραφή του μύθου του Οδυσσέα με τους όρους μιας ώριμης δυτικής δημοκρατίας των αρχών του 21ου αιώνα, σύμφωνα με την οποία, 12

13 τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, οι ταπεινοί πληρώνουν πάντα τα σπασμένα των εξουσιαστών τους. Βιβλιογραφία Αλεξιάδης, Σ. (1989) Εγκληματολογία, Θεσσαλονίκη: εκδόσεις Σάκκουλα Allen, Th. (1963) Homeri Opera, Tomus IV, Oxford: Typographeo Clarendoniano Άτγουντ, Μ. (2005) Πηνελοπιάδα, Αθήνα: Ωκεανίδα Beringer, W. (1982) «'Servile Status' in the Sources for Early Greek History» in Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 31, H. 1 (1st Qtr., 1982), pp Ζαμάρου, Ει. (1991) Η σύνταξη της μνηστηροφονίας, Αθήνα: Ινστιτούτο του βιβλίου-μ. Καρδαμίτσα Halverson, J. (1985) Social Order in the 'Odyssey' in Hermes, 113. Bd., H. 2 (2nd Qtr., 1985), pp Μαρωνίτης, Δ. Ν., 2005, Επιλεγόμενα στην Ομηρική Οδύσσεια, Αθήνα: Κέδρος Ομήρου Οδύσσεια, (2006), (μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτη), Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ Πανταζίδου, Ι. (χ.χ.) Λεξικόν Ομηρικόν, Αθήναι: Εκδοτικός οίκος «Ι. Σιδέρης» Williams, Bernand (2014) Αιδώς και Ανάγκη Ατομική βούληση, πράξη και ευθύνη στην αρχαία Ελλάδα, Αθήνα: Αλεξάνδρεια Μαρωνίτης, Δ.Ν. και Πόλκας, Λ (2007) Αρχαϊκή επική ποίηση, Θεσσαλονίκη: ΙΝΣ 13

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ( ΣΤΙΧΟΙ 1-13) 1.Να χαρακτηρίσετε τον Οδυσσέα με βάση τους στίχους 1-13, αιτιολογώντας σύντομα κάθε χαρακτηρισμό σας

Ερωτήσεις ( ΣΤΙΧΟΙ 1-13) 1.Να χαρακτηρίσετε τον Οδυσσέα με βάση τους στίχους 1-13, αιτιολογώντας σύντομα κάθε χαρακτηρισμό σας ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΗΛΕΜΑΧΕΙΑ Ραψωδία α Προοίμιο(στίχοι 1-25) ΔΟΜΗ Στην Οδύσσεια διακρίνουμε δύο προοίμια: α προοίμιο ( κυρίως προοίμιο ή προοίμιο του ποιητή) στίχοι 1-13 β προοίμιο( το προοίμιο της Μούσας )

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση

ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση 1. Μπάλες Μηνύματα (20 ) Να αντιληφθούν ότι το σώμα αντιδρά αυτόματα με τη λήψη μηνυμάτων. Να αποκτήσουν έλεγχο αυτών ων αντιδράσεων. Να ασκηθούν στον έλεγχο του ρυθμού και της διάρκειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με προβληματισμούς για την αλήθεια και τη γνώση. Απηχεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνικά στη Μέση εκπαίδευση: Γνωστικό αντικείμενο και διδακτικές προσεγγίσεις. Βουλγαράκη Αντωνία Στρίγγας Ιωάννης Χαλκιάς Παντελής

Αρχαία Ελληνικά στη Μέση εκπαίδευση: Γνωστικό αντικείμενο και διδακτικές προσεγγίσεις. Βουλγαράκη Αντωνία Στρίγγας Ιωάννης Χαλκιάς Παντελής Αρχαία Ελληνικά στη Μέση εκπαίδευση: Γνωστικό αντικείμενο και διδακτικές προσεγγίσεις Θέμα εργασίας Σε ποιες ραψωδίες της Οδύσσειας έρχεται ο Οδυσσέας σε επαφή με τους ήρωες του Τρωικού Πολέμου και ποια

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα.

ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα. EΡΓΑΣIΑ ΙΛΙAΔΑΣ ΘEΜΑ: Μονογραφία μίας αντρικής και μίας γυναικείας προσωπικότητας που ξεχωρίσατε στην Ιλιάδα. ΑΝΔΡΟΜAΧΗ Η Ανδρομάχη ήταν κόρη του Ηετίωνα, βασιλιά της «Υποπλακίης Θήβης», όπως την ονομάζει

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΕ 02 ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 1. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο Θουκυδίδης, Ιστορίαι Ζ,48 («Αλκιβιάδης δε κατοικίζειν») ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ο δε Αλκιβιάδης είπε ή [:ισχυρίστηκε ] ότι οι (Αθηναίοι),

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτες μου απορίες. ΚΟΙΤΑΖΑ τ αγόρια και σκέπτουμουν. [7]

Πρώτες μου απορίες. ΚΟΙΤΑΖΑ τ αγόρια και σκέπτουμουν. [7] A Πρώτες μου απορίες ΚΟΙΤΑΖΑ τ αγόρια και σκέπτουμουν. Ο Λουκάς έγραφε σιωπηλά, τα φρύδια του σουφρωμένα, θυμωμένος ακόμα, ενώ ο Βρασίδας, με τα χέρια στις τσέπες, πήγαινε κι έρχουνταν, κάθουνταν και σηκώνουνταν,

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 Η Ανδρομάχη στη Ραψωδία Ζ παρουσιάζεται στις Σκαιές Πύλες με το γιο της να ψάχνουν για τον Έκτορα. Η Ανδρομάχη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλή μητέρα μιας και αγωνιά

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ Ο χρόνος σε μια λογοτεχνική αφήγηση μπορεί να διακριθεί στο χρόνο της ιστορίας και στο χρόνο της αφήγησης:

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ Ο χρόνος σε μια λογοτεχνική αφήγηση μπορεί να διακριθεί στο χρόνο της ιστορίας και στο χρόνο της αφήγησης: 1 ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ Ο χρόνος σε μια λογοτεχνική αφήγηση μπορεί να διακριθεί στο χρόνο της ιστορίας και στο χρόνο της αφήγησης: ο χρόνος της ιστορίας ο χρόνος της αφήγησης είναι ο φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.ethnos.gr Γκίκα Ελένη http://www.ethnos.gr/biblio/arthro/megalosa_me_eikones_tis_elladas- 64562445/- ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Eρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο;

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο; Ημερομηνία 28/09/2015 Μέσο Συντάκτης Link clickatlife.gr Χριστίνα Χρυσανθοπούλου http://www.clickatlife.gr/euzoia/story/63076/pos-tha-kano-to-paidi-mou-naagapisei-to-sxoleio ΕΥΖΩΙΑ Πώς θα κάνω το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Δεσποτοπούλου: Έφη Τριγκίδου:

Κατερίνα Δεσποτοπούλου: Έφη Τριγκίδου: Κατερίνα Δεσποτοπούλου: «Σε ποια ηλικία κατάλαβες ότι ήθελες να ασχοληθείς με το θέατρο και ποιο ήταν το 'εναρκτήριο λάκτισμα';» Γύρω στα δώδεκα με δεκατρία μου γεννήθηκε η αγάπη για το θέατρο. Το έχω

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής συμπεριφοράς Θέματα Διάλεξης Οι κανόνες συμπεριφοράς Η σκέψη για τους ηθικούς κανόνες Η θεωρία του Piaget για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Το πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής 2. Σχέση της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 1 Τα Δικαιώματα Των Παιδιών Μαθητές : Νίκος Τσουκανάς Σπύρος Κούφαλης Αναστάσης Παπαχρήστος Σπύρος Φραγκούλης Τάσος Χούσος Εκπαιδευτικοί Δρεπανόπουλος Νίκος, Γυμναστής

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Προτεινόµενη διάρκεια: 5 διδακτικές ώρες Στην πορεία διαπραγµάτευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Α. Κείμενο: Μαρούλα Κλιάφα, Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς. 1 Δεκεμβρίου. Αγαπημένη μου φίλη Ελένη,

Α. Κείμενο: Μαρούλα Κλιάφα, Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς. 1 Δεκεμβρίου. Αγαπημένη μου φίλη Ελένη, Α. Κείμενο: Μαρούλα Κλιάφα, Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς 1 Δεκεμβρίου Αγαπημένη μου φίλη Ελένη, Έλαβα το γράμμα σου και χάρηκα πολύ, γιατί φοβόμουνα πως με την αλλαγή της διεύθυνσης μπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Maria Gravani Open University of Cyprus

Maria Gravani Open University of Cyprus Αντλεί από πρόσφατη έρευνά μου στο ΑΠΚΥ (μελέτη περίπτωσης) στην οποία συμμετείχαν 8 μέλη ΣΕΠ και 16 φοιτητές της ΣΑΚΕ. Η παρουσίαση οργανώνεται γύρω από τα εξής θέματα: Επικοινωνία Κλίμα-ατμόσφαιρα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι, αν το αγόρι σου κάνει τα παρακάτω, αυτό σημαίνει ότι είναι αρκετά ανασφαλής. #1 Αμφιβάλλει για τα κίνητρα σου

Έτσι, αν το αγόρι σου κάνει τα παρακάτω, αυτό σημαίνει ότι είναι αρκετά ανασφαλής. #1 Αμφιβάλλει για τα κίνητρα σου Οι τσακωμοί θα μπορούσε να πει κανείς, ότι είναι κάτι πολύ συνηθισμένο σε μια σχέση. Θεωρείται το αλάτι και το πιπέρι σε αυτή. Ωστόσο, αν είναι συνεχόμενοι τότε αυτό σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΣΤΙΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ. Αφηγητής = Η φωνή Ποιος Μιλά; Εστιαστής = Τα μάτια Ποιος βλέπει;

Η ΕΣΤΙΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ. Αφηγητής = Η φωνή Ποιος Μιλά; Εστιαστής = Τα μάτια Ποιος βλέπει; Η ΕΣΤΙΑΣΗ Η ΕΣΤΙΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Αφηγητής = Η φωνή Ποιος Μιλά; Εστιαστής = Τα μάτια Ποιος βλέπει; 1. Μηδενική εστίαση Αφηγητής > Ήρωα ήρωες 2. Εσωτερική εστίαση Αφηγητής = Ήρωα ήρωες 2.α.

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω.

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω. Η ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ - Από το Κεφάλαιο 21, II. THE RESPONSIBILITY FOR SIGHT - 1. Έχουμε πει επανειλημμένα το πόσα λίγα σου ζητούνται για να μάθεις αυτά τα μαθήματα. Είναι η ίδια μικρή προθυμία που

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ. Πέμπτη 19 Νοεμβρίου Αγαπητή Κίττυ,

ΚΕΙΜΕΝΟ. Πέμπτη 19 Νοεμβρίου Αγαπητή Κίττυ, ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ : ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ Αγαπητή Κίττυ, ΚΕΙΜΕΝΟ Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 1942

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Εξυπηρέτηση Πελατών. Μπίτης Αθανάσιος 2017

Εξυπηρέτηση Πελατών. Μπίτης Αθανάσιος 2017 Εξυπηρέτηση Πελατών Μπίτης Αθανάσιος 2017 Γιατί οι άνθρωποι αγοράζουν από ένα συγκεκριμένο κατάστημα και όχι από κάποιο άλλο; Μερικές από τις αιτίες που μπορούν να αναφερθούν είναι: οι ανάγκες των πελατών,

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα

Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα O ορισμός της διεκδικητικ ής συμπεριφο&r ho;άς (assertiveness) είι το διεκδικεί κάποιος τα δικαιώματά του, χωρίς όμως παραβιάζει τα δικαιώματα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Καλές Σχέσεις 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Καλές Σχέσεις 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι και γιατί χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 Το παρακάτω ερωτηματολόγιο είναι αυθεντικό και διαμορφώθηκε στις συναντήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY AT THE WORLD IN 2017 GALA DINNER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017 1 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ Στις άλλες δηλαδή ικανότητες, καθώς ακριβώς εσύ λες, αν κάποιος

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ Στις άλλες δηλαδή ικανότητες, καθώς ακριβώς εσύ λες, αν κάποιος ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ 2017 Α. Μετάφραση Στις άλλες δηλαδή ικανότητες, καθώς ακριβώς εσύ λες, αν κάποιος διατείνεται ότι είναι ικανός αυλητής ή (ενν. ικανός) σε άλλη οποιαδήποτε τέχνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού.

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού. ΜΗΔΕΙΑ -ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Η τραγωδία ξεκινάει με την παραμάνα να εξιστορεί τα βάσανα της Μήδειας το πως απαρνήθηκε σπίτι και οικογένεια για να ακολουθήσει τον Ιάσονα που τώρα τους παράτησε για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ. Ημερομηνία 10/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr/ Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500083418 Παρασκευή 10 Ιουνίου 2016, 13:01 Νικόλας Σμυρνάκης: Η

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία.

Η Ανάληψη. Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανάληψη Όπως αποκαλύφθηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 16 Απριλίου 2011 στο Μπόλντερ, Κολοράντο ΗΠΑ Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Θεό, την Ανώτερη Εξουσία. Η Ανώτερη Εξουσία σου μιλά τώρα, μιλώντας μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο [τα βασικά]

Το αντικείμενο [τα βασικά] Το αντικείμενο [τα βασικά] Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Παράλληλα θα δίνονται παραδείγματα και στα Νέα Ελληνικά (ΝΕ) Τι είναι το αντικείμενο; Αντικείμενο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα