13 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "13 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος"

Transcript

1 13 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε) Κρήτης Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης (Μ.Φ.Ι.Κ.), Πανεπιστήμιο Κρήτης Τόμος Περιλήψεων 28 Ιουνίου 2012 ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε Κρήτης, Γούρνες, Ηράκλειο

2 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΤΗΣΙΑΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ 2012 Η ετήσια συνάντηση των μεταπτυχιακών φοιτητών του προγράμματος "Περιβαλλοντική Βιολογία - Διαχείριση Χερσαίων & Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων" θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο του κεντρικού κτιρίου του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε Κρήτης (Γούρνες Ηρακλείου). Επιστημονικό Πρόγραμμα, Τόμος Περιλήψεων Πουλακάκης Νίκος (Επικ. Καθηγητής, Αναπληρωτής Συντονιστής ΠΜΣΠΒ 1 ) Σμυρλή Μαρία (ΜΦ 2, ΤΒ 3 ) Χρίστου Μαρία (ΜΦ, ΤΒ) Διοικητικά ΠΜΣΠΒ Μπερβανάκη Ευφροσύνη (Γραμματέας ΠΜΣΠΒ) (Τηλ , Οικονομικά ΠΜΣΠΒ Παπαδάκη Γεωργία (Γραμματεία ΤΒ) (Τηλ , Συντονιστής ΠΜΣΠΒ Αναπ. Καθηγητής Κουμουνδούρος Γιώργος (Τηλ , Ευχαριστίες Θερμές ευχαριστίες εκφράζουμε προς το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών για την ευγενική παραχώρηση των χώρων προκειμένου να πραγματοποιηθεί η εκδήλωση και τη συμμετοχή του στη διοργάνωση του δείπνου. 1 Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Περιβαλλοντικής Βιολογίας 2 Μεταπτυχιακός Φοιτητής 3 Τμήμα Βιολογίας 1

3 Πίνακας Περιεχομένων Rotations Γρηγοράτου Μαρία 6 Ηλιοπούλου Μαρία 7 Καλατζής Παναγιώτης 8 Κεκλίκογλου Κλεονίκη 9 Λυράκης Μανόλης 10 Μεταξάκης Μανώλης 11 Μωραΐτης Εμμανουήλ 12 Σμυρλή Μαρία 13 Φατήρα Ευφροσύνη 14 Μεταπτυχιακές Διατριβές Αρμένη Ευθυμία 16 Γεωργαντής Παναγιώτης 17 Δημοπούλου Αγγελική 18 Μουρίκη Δήμητρα 19 Παπαστεφάνου Γαβριέλλα 20 Παυλούδη Χριστίνα 21 Σαμαράς Αθανάσιος 22 Τσικοπούλου Ειρήνη 23 Χρίστου Μαρία 24 Ψώνης Νικόλαος 25 Διδακτορικές Διατριβές Άρης Ηλίας 27 Γλαρόπουλος Αλέξιος 28 Δημητρίου Παναγιώτης 29 Δόξα Χρύσα 30 Καπλή Πασχαλιά 31 Κόκου Φωτεινή 32 Ρήγα Μαρία 33 Σχισμένου Ευδοξία 34 Φοδελιανάκης Στέλιος 35 2

4 Προσκεκλημένος ομιλητής 3

5 Νησιά της φωτιάς και της γνώσης Τριάντης Κώστας Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Οικολογίας & Ταξινομικής, Τμήμα Βιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τα νησιά είναι διακριτές, εγγενώς ποσοτικοποιήσιμες, πολυάριθμες και ποικιλόμορφες οντότητες. Αποτελούν μια σειρά από φυσικά εργαστήρια, που προσφέρoυν τη δυνατότητα να απλοποιηθεί η πολυπλοκότητα που διέπει το φυσικό κόσμο, καθιστώντας δυνατή την ανάπτυξη και τον έλεγχο διάφορων θεωριών. Παράλληλα, τα νησιά χαρακτηρίζονται από την ιδιαίτερα συχνή εμφάνιση ενδημικών ειδών των νησιών σε καταλόγους ειδών που είτε εξαφανίστηκαν πρόσφατα είτε απειλούνται με εξαφάνιση. Το μοντέλο δυναμικής ισορροπίας της νησιωτικής βιογεωγραφίας των MacArthur & Wilson αποτελεί ένα από τα γενικότερα και αποτελεσματικότερα «παραδείγματα» για την κατανόηση των οικολογικών διεργασιών που επιδρούν και επηρεάζουν τους νησιωτικούς πληθυσμούς. Παρόλα αυτά, το μοντέλο είναι λιγότερο αποτελεσματικό όταν εφαρμοστεί σε συστήματα και διεργασίες που λειτουργούν σε εξελικτικές και γεωλογικές κλίμακες χρόνου. Στην παρούσα εργασία, θα παρουσιάσω μια σύνοψη των γεωλογικών, γεωγραφικών και βιογεωγραφικών χαρακτηριστικών των ωκεάνιων νησιών υπό το πρίσμα του γενικού, δυναμικού μοντέλου της ωκεάνιας νησιωτικής βιογεωγραφίας (GDM), με βασικό στόχο την παράθεση μιας γενικευμένης ερμηνείας των προτύπων της βιοποικιλότητας στα συστήματα αυτά. Επιπλέον, θα περιγράψω τις σχέσεις μεταξύ των δομικών βιογεωγραφικών διεργασιών στο χρόνο αλλά και σε σχέση με την «οντογένεση» του νησιού. Το GDM προσφέρει ένα πλαίσιο για την αναγνώριση και την ερμηνεία προτύπων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα, τον ενδημισμό και τη διαφοροποίηση των ωκεάνιων νησιών. 4

6 Μέρος Πρώτο: Rotations 5

7 Γενετική μελέτη πληθυσμών των κωπηπόδων Calanus helgolandicus και Calanus euxinus με χρήση μιτοχονδριακού DNA καθώς και μορφολογική μελέτη τους με τομογράφο micro-ct Γρηγοράτου Μαρία 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Κασαπίδης Παναγιώτης Tα Kωπήποδα αποτελούν το 80% της βιομάζας του μεσοζωοπλαγκτού, παίζοντας σημαντικό ρόλο στη μεταφορά ενέργειας από το φυτοπλαγκτόν στα ανώτερα τροφικά επίπεδα των πελαγικών οικοσυστημάτων. Η οικογένεια των Καλανοειδών αποτελείται από 1800 είδη, έχοντας μεγάλη οικολογική σημασία στα τροφικά πλέγματα, εξαιτίας των μεγάλων πληθυσμών και της υψηλής βιομάζας τους. Η μοριακή συστηματική ανάλυση των θαλασσίων τάξα συμβάλει σημαντικά στην καταγραφή της ωκεάνιας βιοποικιλότητας, όπως επίσης παρέχει γνώση για τον ιστορικό διαχωρισμό των πληθυσμών και τη δυναμικής της ειδογένεσης. Στην παρούσα εργασία μελετώνται οι γενετικές σχέσεις μεταξύ των Calanus helgolandicus (άτομα από Βόρειο Αιγαίο και Ισπανία) και Calanus euxinus (άτομα από Μαύρη Θάλασσα), με βάση τμήμα της αλληλουχίας του μιτοχονδριακού γονιδίου 16S rdna και γίνεται μορφολογική ανάλυση με χρήση τομογράφου micro-ct. Το Calanus helgolandicus εξαπλώνεται από ανατολικά της Βόρειας Αμερικής σε όλο τον εύκρατο Ατλαντικό Ωκεανό. Στη Δυτική Μεσόγειο εμφανίζεται στη νηριτική ζώνη τους χειμερινούς μήνες, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο μεταναστεύει σε μεγαλύτερα βάθη. Στις Ελληνικές Θάλασσες παρατηρείται σποραδικά στο Βόρειο Αιγαίο τους χειμερινούς μήνες. Το Calanus euxinus είναι ενδημικό είδος της Μαύρης Θάλασσας και έχει αναγνωριστεί ως ξεχωριστό είδος, βάση των μορφολογικών διαφορών που παρουσιάζει σε σχέση με το Calanus helgolandicus με άτομα από Ατλαντικό, Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα. 1,2 Μιτοχονδριακό DNA, Calanus euxinus, Calanus helgolandicus 6

8 Μελέτη οικολογικής ποιότητας των θαλάσσιων υδάτων σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία 2000/60/EC Ηλιοπούλου Μαρία 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Τσαπάκης Εμμανουήλ Η παρούσα εργασία αφορούσε στην παρακολούθηση της οικολογικής ποιότητας του νερού σε 23 δειγματοληπτικούς σταθμούς παράκτιων υδατικών σωμάτων, στις περιοχές της Κρήτης, Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας, Ηπείρου και Ιονίων νήσων (Κεφαλονιά). Σκοπός της εργασίας είναι η εύρεση κλίμακας ευτροφισμού του κάθε σταθμού καθώς και συνολικά η εκτίμηση της οικολογικής ποιότητας των υδάτων. Το δεκαήμερο ταξίδι πραγματοποιήθηκε με το ερευνητικό πλοίο PHILIA, του ΕΛ.Κ.ΕΘ.Ε, και κατά τη διάρκεια αυτού μελετήθηκαν βιολογικά, υδρομορφολογικά και φυσικοχημικά στοιχεία ποιότητας του νερού. Πέρα από την συμμετοχή στην δειγματοληψία, το δεύτερο μέρος της πειραματικής διαδικασίας, ήταν η εργαστηριακή ανάλυση των δειγμάτων. Σε αυτήν την εργασία θα παρουσιαστούν τα φυσικοχημικά στοιχεία ποιότητας, δηλαδή οι συγκεντρώσεις θρεπτικών, η διαφάνεια, το ισοζύγιο οξυγόνου και από τα βιολογικά στοιχεία, η συγκέντρωση της χλωροφύλλης-α, ενώ παράλληλα πραγματοποιήθηκαν και οι μετρήσεις της χλωροφύλλης του ιζήματος. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων έδειξαν ολιγοτροφικές συνθήκες στους περισσότερους σταθμούς και ευτροφικές συνθήκες στις εκβολές του Λούρου. Τα επίπεδα του οξυγόνου των επιφανειακών στρωμάτων βρέθηκαν σχεδόν παντού ίδια, με τις περιοχές του Αμβρακικού να έχουν τα υψηλότερα επίπεδα. Τα επίπεδα της χλωροφύλλης ήταν αυξημένα σε κόλπους και εκβολές ποταμών, και τα θρεπτικά χαμηλά λόγω της γρήγορης κατανάλωσης τους μέσω της τροφικής αλυσίδας. Ακόμη, στα πλαίσια της εργαστηριακής άσκησης, συμμετείχα στο ερευνητικό πρόγραμμα MESOAQUA-ATMOMED που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., στη διαδικασία δειγματοληψίας και εργαστηριακών αναλύσεων των θρεπτικών καθώς και του σωματιδιακού άνθρακα. 1,2 Ευτροφισμός, Θρεπτικά, Οικολογική ποιότητα, Οξυγόνο, Χλωροφύλλη-α 7

9 Απομόνωση βακτηριοφάγων έναντι του παθογόνου των ψαριών ιχθυοκαλλιέργειας Vibrio anguillarum Καλατζής Παναγιώτης 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Καθάριος Παντελής Το βακτήριο Vibrio anguillarum, (οικογένεια Vibrionaceae) είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας για την κλασσική ασθένεια της δονακίωσης στα καλλιεργούμενα ψάρια, η οποία προκαλεί τυπική αιμορραγική σηψαιμία. Οι βακτηριοφάγοι ή φάγοι είναι ιοί οι οποίοι προσβάλουν τα βακτήρια, και βρίσκονται φυσικά στα υδάτινα οικοσυστήματα. Στόχος της παρούσας μελέτης, ήταν η απομόνωση εξειδικευμένων βακτηριοφάγων για το παθογόνο V. anguillarum που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον σαν μια εναλλακτική βιολογική θεραπεία της ασθένειας. Για το σκοπό αυτό έγινε δειγματοληψία υδάτων αλλά και διηθηματοφάγων οργανισμών (μύδια) από μονάδα στην οποία υπήρξε έξαρση δονακίωσης. Τα δείγματα αυτά εξετάστηκαν ως προς την παρουσία βακτηριοφάγων με 2 μεθόδους: την μέθοδο εμπλουτισμού και την άμεση μέθοδο. Καλλιέργεια των δειγμάτων παρουσία του βακτηριακού ξενιστή, οδήγησε στην εμφάνιση λυτικών πλακών. Οι αποικίες αυτές ήταν η εμφανής ένδειξη της ύπαρξης βακτηριοφάγων στα δείγματα. Ακολούθησε αφαίρεση των αποικιών αυτών και ξεχωριστή καλλιέργειά τους και πάλι παρουσία του ξενιστή, ώστε να μπορέσει να γίνει η επιτυχής απομόνωσή τους. Η διαδικασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα να απομονωθούν επιτυχώς δύο βακτηριοφάγοι (VAS1 και VAS2) οι οποίοι ελέγχθηκαν και απέδωσαν θετικά αποτελέσματα όσο αφορά την λύση του V. anguillarum το οποίο απομονώθηκε από την προσβεβλημένη μονάδα. Επιπλέον, έγινε έλεγχος του εύρους ξενιστή, συνεπώς του βαθμού εξειδίκευσής των VAS1 και VAS2, και ως προς άλλα στελέχη τόσο διαφορετικών γεωγραφικών σημείων όσο και διαφορετικών ειδών του γένους Vibrio. 1,2 Απομόνωση, Βακτηριοφάγοι, Δονακίωση, Εύρος ξενιστή, Vibrio anguillarum 8

10 Μελέτη της κατανομής της βιομάζας των νηματωδών σε δύο βαθιά ηφαίστεια λάσπης της ανατολικής Μεσογείου Κεκλίκογλου Κλεονίκη 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Λαμπαδαρίου Νικόλαος Τα ηφαίστεια λάσπης, είναι περιοχές ψυχρών αναβλύσεων στις οποίες η διαφυγή αεριών και υγρών καθώς και η ανάβλυση λάσπης έχουν ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται τρισδιάστατες δομές στο βυθό οι οποίες ενισχύουν τη χωρική ετερογένεια και ενδεχομένως αλλάζουν τη λειτουργικότητα των βενθικών οικοσυστημάτων. Στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος HERMES (Hotsot Ecosystem Research on the Margins of European Seas), συλλέχθηκαν δείγματα μειοπανίδας από δύο ηφαίστεια λάσπης στην ανατολική Μεσόγειο (Νάπολη:1950m και Άμστερνταμ: 2040m) με σκοπό τη μελέτη της κατανομής της βιομάζας των νηματωδών σε διαφορετικά μικροενδιαιτήματα των δύο ηφαιστείων. Τα μικροενδιαιτήματα που μελετήθηκαν είναι: α) πεδίο με Lamellibrachia (Polychaeta), β) περιοχή γύρω από το πεδίο με Lamellibrachia, και γ) περιοχή με δίθυρα μαλάκια. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι νηματώδεις αποτελούν την πιο άφθονη μειοβενθική ομάδα (80-90%) και τα μήκη τους και στα δύο ηφαίστεια κυμαίνονται κυρίως μεταξύ 400 και 600μm. Η σύγκριση των δύο ηφαιστείων έδειξε πως το Νάπολη είχε νηματώδεις με σημαντικά μεγαλύτερο μήκος τόσο στο πεδίο με Lamellibrachia όσο και στην περιοχή γύρω από το πεδίο με Lamellibrachia. Ωστόσο, στο Άμστερνταμ παρατηρείται περίπου διπλάσιο ποσοστό βιομάζας στο πεδίο με Lamellibrachia σε σχέση με το Νάπολη. Τέλος, η κατακόρυφη κατανομή της βιομάζας στα δύο ηφαίστεια λάσπης έδειξε πως στο Νάπολη η βιομάζα ακολουθεί το γενικό πρότυπο μείωσης της στα βαθύτερα στρώματα του ιζήματος. Το ίδιο πρότυπο ισχύει και στο Άμστερνταμ, με εξαίρεση στα μικροενδιαιτήματα πεδίο με Lamellibrachia και περιοχή γύρω από το πεδίο με Lamellibrachia όπου παρατηρείται μία μετακίνηση των νηματωδών στα βαθύτερα στρώματα του ιζήματος. 1,2 Λέξεις Κλειδιά Βαθιά θάλασσα, Βιομάζα, Ηφαίστεια λάσπης, Μειοπανίδα, Νηματώδεις 9

11 Μελέτη της ποικιλότητας του μεγέθους του mtdna στα Μετάζωα Λυράκης Μανόλης Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Λαδουκάκης Εμμανουήλ Το μιτοχονδριακό DNA (mtdna) των ζώων είναι ένα μικρό κυκλικό μόριο, με λίγες μη κωδικές περιοχές. Η κρατούσα θεωρία υποστηρίζει πως η φυσική επιλογή θα οδηγεί το mtdna συνεχώς σε μικρότερα μεγέθη, διότι τα μικρά μόρια αντιγράφονται ταχύτερα από τα μεγαλύτερα. Παρόλα αυτά, το μήκος του mtdna στα ζώα παρουσιάζει ποικιλομορφία και περιέχει μη κωδικές περιοχές τις οποίες θα μπορούσε να είχε αποβάλλει. Εξετάσαμε την κατανομή των μηκών σε 2564 mtdnas Μεταζώων για να ελέγξουμε ποιοι παράγοντες καθορίζουν το μέγεθος του μιτοχονδριακού γονιδιώματος και ποιες εξελικτικές δυνάμεις επιδρούν στη διαμόρφωση της κατανομής του. Τα αποτελέσματα δείχνουν πως η μεταβλητότητα στο μήκος του mtdna οφείλεται κυρίως στο διαφορετικό μήκος των μη κωδικών περιοχών. Διαπιστώσαμε όμως, πως ένας μεγάλος αριθμός γονιδιωμάτων (1460), που ανήκουν σε διαφορετικές ταξινομικές ομάδες, διατηρούν το μέγεθος του mtdna τους περίπου σταθερό. Διατυπώνουμε την υπόθεση πως η φυσική επιλογή δεν είναι απαραίτητο να οδηγεί σε ολοένα και μικρότερο μήκος mtdna (κατευθύνουσα επιλογή) αλλά είναι πιθανό να οδηγεί σε ένα σταθερό μήκος (σταθεροποιούσα επιλογή) με τις μη κωδικές περιοχές να παίζουν ρυθμιστικό ρόλο στην διατήρηση σταθερού μήκους του mtdna. Μέγεθος γονιδιώματος, Μεταβλητότητα, Μετάζωα, mtdna 10

12 Το μειοβένθος ως τροφή στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης του σαργού (Diplodus sargus) Μεταξάκης Μανώλης 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνοι: Λαμπαδαρίου Νικόλαος, Τσερπές Γεώργιος Κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης εργαστηριακής άσκησης μελετήθηκαν τα στομαχικά περιεχόμενα 6 εγκατεστημένων ιχθυονυμφών του σαργού (Diplodus sargus), τα οποία συλλέχθηκαν 2 χιλιόμετρα ανατολικά των εκβολών του Αχελώου (Μάιος 2011) με σκοπό να διαπιστωθεί κατά πόσο η μειοπανίδα ή άλλοι βενθικοί οργανισμοί αποτελούν σημαντική πηγή τροφής στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης των παραπάνω ιχθύων. Η συλλογή των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε με αυτόνομη κατάδυση, και χρήση απόχης χειρός, από βάθη μεταξύ 0,4 m και 1,5 m. Οι δειγματοληψίες έγιναν πρωινές (8.00) και βραδινές ώρες (21.00) και η κάθε μία περιλάμβανε ένα αντιπρόσωπο του 1 ου, 2 ου και 3 ου οντογενετικού σταδίου. Από τα στομαχικά περιεχόμενα έγινε διαλογή των μειοβενθικών οργανισμών και ταξινόμηση τους σε βασικές ομάδες με τη χρήση στερεοσκοπίου. Έπειτα, ακολούθησε αναγνώριση των ατόμων που βρέθηκαν, σε επίπεδο είδους, με τη χρήση μικροσκοπίου. Για να διαπιστωθεί κατά πόσον οι ιχθυονύμφες τρέφονται επιλεκτικά με μειοβενθικούς οργανισμούς, έγινε σύγκριση της σύνθεσης των μειοβενθικών οργανισμών στα στομάχια με αυτήν από δείγματα αντίστοιχου βάθους της υποπαραλιακής ζώνης. Η σύγκριση αυτή έδειξε πως οι ιχθυονύμφες του σαργού εξαρτώνται σημαντικά από τους μειοβενθικούς οργανισμούς καθώς τα αρπακτικοειδή κωπήποδα φαίνεται να αποτελούν την κύρια πηγή διατροφής τους, παρόλο που οι νηματώδεις αποτελούν την πιο άφθονη ταξινομική ομάδα στα βενθικά οικοσυστήματα (συνήθως > 70-80%). Το γεγονός αυτό πιθανόν να οφείλεται στη μεγαλύτερη διατροφική αξία των αρπακτικοειδών κωπηπόδων. 1,2 Διατροφή, Ιχθυονύμφες, Κωπήποδα, Μειοπανίδα, Diplodus sargus 11

13 Περιβαλλοντικές επιπτώσεις εκτροφής ερυθρού τόνου (Thunnus thynnus) στο βενθικό οικοσύστημα της Ανατολικής Μεσογείου Μωραΐτης Εμμανουήλ Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Καρακάσης Ιωάννης Η βιομηχανία εκτροφής τόνου γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη στην Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια, όμως ελάχιστες είναι οι πληροφορίες που αφορούν τις επιπτώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η παρούσα μελέτη διεξήχθη στην ανατολική Μεσόγειο κατά την διάρκεια λειτουργίας δυο μονάδων πάχυνσης ερυθρού τόνου (Thunnus thynnus) στην νότια περιοχή της Κύπρου. Οι επιπτώσεις εξετάστηκαν με την χρήση βιολογικών δεικτών που βασίζονται στους μακροβενθικούς οργανισμούς. Με την χρήση διαφόρων βενθικών δεικτών που προτάθηκαν στα πλαίσια της ευρωπαϊκής οδηγίας Water Framework Directive περί αξιολόγησης των παράκτιων υδάτων των χωρών μελών, εξάχθηκαν συμπεράσματα για την οικολογική κατάσταση της περιοχής. Δειγματοληψία διεξήχθη σε σταθμούς κάτω από τους κλωβούς καλλιέργειας όπως επίσης και σε διάφορες αποστάσεις από αυτούς. Από τα αποτελέσματα φάνηκε πως η οικολογική κατάσταση της περιοχής βρίσκεται σε αποδεκτά επίπεδα με την κατηγοριοποίηση των παραπάνω δειγμάτων ως Good και High από τους δείκτες που χρησιμοποιήθηκαν. Επίσης εξετάστηκε η συμφωνία των αποτελεσμάτων δυο μεθόδων διαλογής οργανισμών από το ίζημα με την χρήση κόσκινων διαφορετικής διαμέτρου. Φάνηκε πως υπάρχει μια σχετική συμφωνία των αποτελεσμάτων ανάμεσα σε κόσκινα διαμέτρου 0,5mm και σε κόσκινα διαμέτρου 1mm με μερικούς δείκτες να εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία σε σχέση με άλλους. Στην μελέτη δοκιμάστηκε και ο καινούργιος δείκτης BQI family ο οποίος χρησιμοποιεί κατάταξη σε ανώτερο ταξινομικό επίπεδο (οικογένεια) για εξαγωγή αποτελεσμάτων σε σχέση με τους άλλους Μεσογειακούς δείκτες οι όποιοι χρησιμοποιούν το επίπεδο του είδους. Τα αποτελέσματα της εφαρμογής του δείκτη φάνηκε να συμβαδίζουν με αυτά των υπολοίπων. Βενθικό οικοσύστημα, Βιοδείκτες, Εκτροφή τόνου, Μεσόγειος, Οικολογική κατάσταση 12

14 Μελέτη της γενετικής ποικιλότητας του είδους Natrix natrix (Squamata: Colubridae) στην Κύπρο Σμυρλή Μαρία 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Πουλακάκης Νίκος Τo νερόφιδο του είδους Natrix natrix (Linnaeus, 1758), της οικογένειας Colubridae, είναι το ευρύτερα διαδεδομένο από τα 4 είδη του γένους. Στην Κύπρο, η κατανομή του είδους είναι κατακερματισμένη. Παράλληλα, μορφολογικές, οικολογικές και ηθολογικές διαφορές διακρίνουν τους ορεινούς από τους παραθαλάσσιους κυπριακούς πληθυσμους και έχει προταθεί η διακρισή τους σε ποικιλίες. Στην παρούσα εργασία, εξετάστηκαν α) η γενετική ποικιλότητα του N. natrix στην Κύπρο (Natrix natrix cypriaca, Hecht, 1930) και β) οι σχέσεις των κυπριακών πληθυσμών με πληθυσμούς της Ευρασίας. Ως μοριακός δείκτης χρησιμοποιήθηκε το μιτοχονδριακό γονίδιο του κυτοχρώματος β και εφαρμόστηκε ανάλυση «Σύνδεσης Γειτόνων» (Neighbor-Joining, NJ) και «Μπεϋζιανής Συµπερασµατολογίας» (Bayesian Inference, ΒΙ). Οι πληθυσμοί της Κύπρου συγκροτούν μια μονομορφική ομάδα (1 απλότυπος) που ομαδοποιείται με τον πληθυσμό N. natrix της Βουλγαρίας και πληθυσμούς από την Τουρκία, την Αρμενία, τη Γεωργία, το Καζακστάν και τη Ρωσία. Η απουσία διαφοροποίησης των σύγχρονων πληθυσμών στην Κύπρο, υποδεικνύει την πρόσφατη εποίκηση του νησιού από το N. natrix ή/και ανακλά την επίδραση της δραματικής μείωσης (bottleneck) που υπέστη ο πληθυσμός του είδους στην Κύπρο τις τελευταίες δεκαετίες. Οι σχέσεις των γενεαλογικών γραμμών με τους οποίους ομαδοποιείται η Κύπρος με τους υπόλοιπους ευρασιατικούς πληθυσμούς δεν ξεκαθαρίζονται λόγω της χαμηλής στατιστικής υποστήριξης των υπόλοιπων κλάδων. 1,2 Γενετική ποικιλότητα, Κύπρος, κυτόχρωμα β, Natrix natrix 13

15 Συγκριτική πρόκληση ωοτοκίας στον κρανιό (Argyrosomus regius) με χρήση πολλαπλών ενέσεων ή εμφυτευμάτων GnRHa και παρακολούθηση της ποιότητας των παραγόμενων αυγών Φατήρα Ευφροσύνη 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Μυλωνάς Κωνσταντίνος Στόχος της εργαστηριακής άσκησης ήταν η σύγκριση της ορμονικής πρόκλησης της ωοτοκίας του κρανιού (Argyrosomus regius) με τη χρήση εμφυτευμάτων αγωνιστών της γοναδοεκλυτίνης (gonadotropin releasing-hormone agonist, GnRHa) ή πολλαπλών ενέσεων GnRHa. Αξιολογήθηκε παραγωγή και ποιότητα των αυγών/νυμφών μέχρι το στάδιο της απορρόφησης της λεκίθου. Τέσσερα ζευγάρια τοποθετήθηκαν σε διαφορετικές δεξαμενές και τους χορηγήθηκε GnRHa (ένεση ή εμφύτευμα GnRHa, n=2), ενώ και στα τέσσερα αρσενικά άτομα χορηγήθηκε εμφύτευμα GnRHa. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν τρεις επαναλήψεις εμφυτευμάτων (κάθε 3 εβδομάδες) και πέντε χορηγίες ενέσεων GnRHa (κάθε 10 ημέρες). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο τα άτομα που τους είχε χορηγηθεί θεραπεία με εμφυτεύματα, όσο και εκείνα με ενέσεις GnRHa, άρχισαν να γεννούν περίπου δύο ημέρες μετά τη θεραπεία. Αντιθέτως, η περίοδος ωοτοκίας διέφερε αφού στα άτομα με εμφυτεύματα η περίοδος ήταν σχεδόν πενταπλάσια από εκείνη των ατόμων με ενέσεις. Όμως, η χορηγία ενέσεων έδινε μεγάλη ποσότητα αυγών σε κάθε ωοτοκία, σε αντίθεση με τη χορηγία εμφυτευμάτων όπου σε κάθε ωοτοκία η απελευθέρωση των αυγών ήταν σταδιακή. Συμπερασματικά, η σύγκριση των δύο αυτών θεραπειών μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο στους ιχθυογενετικούς σταθμούς, καθώς μπορεί να παράσχει την επιθυμητή ποσότητα αυγών στο δεδομένο χρονικό διάστημα που αυτοί επιθυμούν και να καλύψει έτσι τις ανάγκες τους. 1,2 Εμφυτεύματα GnRHa, Ενέσεις GnRHa, Κρανιός (Argyrosomus regius), Συγκριτική πρόκληση ωοτοκίας 14

16 Μέρος Δεύτερο: Μεταπτυχιακές Διατριβές 15

17 Εκτίμηση των επιπτώσεων των Αιολικών Σταθμών στους γύπες Αρμένη Ευθυμία 1,2 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Μυλωνάς Μωυσής Η εγκατάσταση και η λειτουργία των Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (μαζί με τα συνοδευτικά έργα εγκαταστάσεις, διάνοιξη δρόμων, δίκτυα μεταφοράς κ.λ.π.) μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στη βιοποικιλότητα και κυρίως στην ορνιθοπανίδα. Οι επιπτώσεις της χωροθέτησης διακρίνονται σε άμεσες (πρόσκρουση) και έμμεσες (απώλεια ενδιαιτήματος, φραγμοί μετακίνησης, όχληση κτλ). Τα είδη που πλήττονται σε μεγαλύτερο βαθμό από τη παρουσία των ανεμογεννητριών είναι αυτά που ανεμοπορούν. Στόχος της πτυχιακής εργασίας είναι η εκτίμηση των επιπτώσεων των αιολικών σταθμών στους γύπες και συγκεκριμένα στο πληθυσμό του Όρνιου (Gyps fulvus) στο νησί της Κρήτης. Αρχικά θα γίνει η καταγραφή και η χωρική αποτύπωση των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων έργων ΑΣΠΗΕ (Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ενέργειας) σύμφωνα με τις αιτήσεις που έχουν ήδη κατατεθεί στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας για τη περιοχή της Κρήτης. Εν συνεχεία θα επιχειρήσουμε την εκτίμηση του θεωρητικού κίνδυνου πρόσκρουσης και της αναμενόμενης θνησιμότητας του είδους με βάση τον αριθμό των πτήσεων που πραγματοποιούνται εντός των ορίων του κάθε ΑΣΠΗΕ. Για το σκοπό αυτό θα εφαρμοστεί ένα ευρέως εφαρμοσμένο μοντέλο επικινδυνότητας πρόσκρουσης (BAND collision risk model) το οποίo λαμβάνει υπόψη τα μορφομετρικά χαρακτηριστικά και τη πτητική συμπεριφορά του είδους που μελετάται καθώς και τις διαστάσεις του εκάστοτε ΑΣΠΗΕ και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των ανεμογεννητριών. Η εργασία πεδίου έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο και τον Ιούνιο (2011, 2012) ώστε να καταμετρηθεί ο συνολικός πληθυσμός του Όρνιου και να εκτιμηθεί η παραγωγικότητα του. Στο τελικό στάδιο της εργασίας θα εκτιμηθούν οι επιπτώσεις των ΑΣΠΗΕ σε επίπεδο πληθυσμού με τη δημιουργία/κατασκευή πληθυσμιακών προτύπων (population modeling & Population Viability Analysis) που θα λαμβάνει υπόψη την θνησιμότητα λόγω προσκρούσεων σε ανεμογεννήτριες. Aιολικοί Σταθμοί, Αρπακτικά, Όρνιο, Gyps fulvus, Collision risk model 16

18 Στοιχεία οικολογίας χερσαίων γαστερόποδων κατά μήκος του υψομετρικού κλινούς σε δύο ορεινούς όγκους της Κρήτης Γεωργαντής Παναγιώτης 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνοι: Μυλωνάς Μωυσής, Πουλακάκης Νίκος, Βαρδινογιάννη Κατερίνα Τα βουνά αποτελούν ένα hotspot οικολογικής έρευνας αφού οι μεταβολές των περιβαλλοντικών παραγόντων κατά μήκος του υψομετρικού τους φάσματος αντικατοπτρίζονται σε αλλαγές στα οικολογικά, μορφολογικά και φαινολογικά χαρακτηριστικά των οργανισμών που τα κατοικούν. Η παρούσα εργασία ασχολείται με την επίδραση του υψομέτρου και των συμμεταβαλλόμενων με αυτό παραγόντων στην βιογεωγραφία, οικολογία και φαινολογία των χερσαίων γαστεροπόδων σε δύο ορεινούς όγκους της Κρήτης (Λευκά Όρη και Δίκτη). Σε αυτά τα βουνά πραγματοποιήθηκαν μηνιαίες δειγματοληψίες για 11 μήνες σε 4, αντιπροσωπευτικούς σταθμούς για κάθε υψομετρική ζώνη (400m, 800m, 1200m, 1600/1800m, m μόνο στα Λευκά Όρη). Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν αφορούσαν σύσταση ειδών, δραστηριότητα, αναλογία ενηλίκων-ανηλίκων (στο γένος Albinaria) ενώ λήφθηκαν και δεδομένα θερμοκρασίας και υγρασίας από κάθε σταθμό. Γενικά σχετικά με την αφθονία ειδών δεν παρατηρήθηκε κάποιο συγκεκριμένο πρότυπο αφού στα μεν Λευκά Όρη είχαμε μείωση των ειδών με αύξηση του υψομέτρου ενώ στην Δίκτη έχουμε αύξηση της βιοποικιλότητας έως τα 1200m και μετά απότομη πτώση. Χαρακτηριστική ήταν η τάση που παρατηρήθηκε για αύξηση των ποσοστών ενδημικών ειδών όσο κινούμαστε ψηλότερα. Όσο αφορά την φαινολογία στους χαμηλούς σταθμούς έχουμε περισσότερα δραστήρια είδη τους ψυχρούς και υγρούς μήνες (Φεβρουάριο-Απρίλιο) ενώ στους ψηλούς η τάση διχάζεται μεταξύ φθινοπώρου και άνοιξης. Τέλος η ομαδοποίηση των σταθμών ανάλογα με την σύσταση των ειδών του καθενός έδειξε 3 ξεκάθαρες ομάδες: μία με σταθμούς χαμηλού υψομέτρου (400m, 800m) μια με μέσο υψόμετρο (1200m, 1600m) και μια με μεγαλύτερου υψομέτρου (1800m, 2100m). 1,2 Κρήτη, Οικολογία, Σύσταση ειδών, Υψόμετρο, Φαινολογία, Χερσαία γαστερόποδα 17

19 Τα φυλογενετικά πρότυπα των χερσαίων μαλακίων του γένους Albinaria στην Κρήτη Δημοπούλου Αγγελική 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Πουλακάκης Νίκος Το γένος Albinaria (Gastropoda, Clausiliidae) εξαπλώνεται στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, παρουσιάζοντας υψηλό βαθμό μορφολογικής και γενετικής διαφοροποίησης, κυρίως στην Ελλάδα. Η ταξινομική του ωστόσο αναθεωρείται διαρκώς εξαιτίας της μορφολογικής και οικολογικής πλαστικότητας των τάξων που περιλαμβάνει, καθώς και της απουσίας ισχυρών συναπωμορφικών χαρακτήρων στη μελέτη ενός μεγάλου αριθμού τάξων. Ο υψηλός βαθμός μορφολογικής διαφοροποίησης που παρατηρείται στην Κρήτη και τις δορυφορικές νησίδες της, με τον αριθμό των περιγεγραμμένων ειδών να φτάνει τα 31, αποτελεί πρόκληση για την επίλυση των φυλογενετικών σχέσεων και της συστηματικής των τάξων που περιλαμβάνει το γένος. Στην παρούσα μελέτη χρησιμοποιήθηκαν, αρχικά, δεδομένα από ένα μιτοχονδριακό δείκτη (16S rrna) και προσεγγίστηκαν με ανάλυση Μπεϋζιανής Συμπερασματολογίας, ώστε να διαλευκανθούν οι φυλογενετικές σχέσεις, να αποτιμηθεί η γενετική ιδιαιτερότητα και συνεκτικότητα των τάξων του γένους και να ανοικοδομηθεί η εξελικτική τους ιστορία στην Κρήτη, δίνοντας μια προοπτική βαθύτερης και συνολικότερης προσέγγισης της εξελικτικής ιστορίας του γένους Albinaria στο μέλλον. 1,2 Κρήτη, Μιτοχονδριακός δείκτης, Φυλογένεση, Albinaria, 16S rrna 18

20 Temporal changes in the composition and abundance of deep-sea metazoan meiofauna in the Ierapetra Basin (Eastern Mediterranean) between the years Μουρίκη Δήμητρα 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, 2 Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Λαμπαδαρίου Νικόλαος The deep-sea has long been considered as a stable environment, buffered from shortterm changes in the atmosphere or the upper photic zone. However, recent long term monitoring studies have shown that the deep-sea is a dynamic environment linked to upper water column processes which significantly influence its benthic communities. In the eastern Mediterranean long term monitoring has been going on for the last twenty years in the Ierapetra Basin (southern Cretan margin) at m. Here we present trends in meiofauna community structure based on two different sampling campaigns in 2006 and in The meiofauna was composed by 16 taxa, with nematodes and harpacticoid copepods comprising more than 95% of the fauna. Total meiofauna densities ranged from 12 to 160 ind. 10 cm -2. 1,2 Deep-sea, Meiofauna, Nematodes, Temporal changes 19

21 Μορφολογικές, Φυλογενετικές και Οικολογικές σχέσεις των ειδών Passer της Κρήτης Παπαστεφάνου Γαβριέλλα 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Πουλακάκης Νίκος Το κοινό σπουργίτι, Passer domesticus, ή όπως αλλιώς είναι γνωστό: σπιτοσπουργίτης δεν έχει λάβει τυχαία τα ονόματα αυτά. Παρουσιάζει ευρεία φυσική εξάπλωση και έχει εισαχθεί σχεδόν σε όλες τις χώρες του κόσμου. Χρησιμοποιεί την ανθρώπινη παρουσία για εύρεση τροφής και φωλιάζει σε ανθρώπινες κατασκευές. Μπορεί ωστόσο να διασταυρωθεί με άτομα του είδους Passer hispaniolensis και να δημιουργήσει υβρίδια, όπως το Passer italiae (διακριτό είδος) ή Passer domesticus italiae (υποείδος του P. domesticus) που εντοπίζεται κυρίως στην Ιταλία. Στην Κρήτη, ο σπιτοσπουργίτης μοιάζει μορφολογικά στο τελευταίο, ενώ υπάρχουν και αναφορές πληθυσμών του νησιού που ζουν μακριά από τον άνθρωπο. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διασαφήνιση της θέσης του P. domesticus της Κρήτης ανάμεσα στα υπόλοιπα είδη Passer του νησιού και της Ελλάδας με τη χρήση μορφολογικών, φυλογενετικών, και οικολογικών δεδομένων. Μετρήθηκαν μορφομετρικά χαρακτηριστικά κυρίως του ράμφους, των φτερών και του ταρσού σε 117 άτομα προερχόμενα από τις συλλογές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, καθώς και από δειγματοληψίες σε περιοχές της Κρήτης. 22 Δείγματα από τα ίδια άτομα χρησιμοποιήθηκαν για τη φυλογενετική τους ανάλυση μέσω του μιτοχονδριακού γονιδίου της υπομονάδς 2 της NADH αφυδρογονάσης (ND2). Η οικολογική προσέγγιση περιορίστηκε στη μελέτη της οικολογίας κουρνιάσματος του P. domesticus σε δύο κούρνιες του Ηρακλείου, η μία εκ των οποίων ήταν μεικτή P. domesticus P. hispaniolensis και οι καταγραφές συσχετίστηκαν με κλιματικούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα των μορφομετρικών χαρακτηριστικών διαχωρίζουν σαφώς το P. domesticus της Κρήτης από το P. hispaniolensis, αλλά δεν παρατηρείται απόκλιση από τα P. domesticus εκτός Κρήτης. Οι οικολογικές καταγραφές στην κούρνια δεν έδειξαν σαφή συσχέτιση με τα κλιματικά δεδομένα αλλά παρουσιάστηκαν διαφορές στη συμπεριφορά μεταξύ των δύο ειδών. Τέλος, οι φυλογενετικές αναλύσεις επιβεβαιώνουν τα μορφολογικά δεδομένα, υποδεικνύοντας τη σαφή διαφοροποίηση του Κρητικού P. domesticus από τα υπόλοιπα είδη του νησιού (P. domesticus και P. montanus), όχι όμως και από το P. italiae, θέτοντας ένα προβληματισμό σχετικά με την εγκυρότητα του συγκεκριμένου τάξου. 1,2 Αφυδρογονάση NADH, Μορφομετρία, Οικολογία κουρνιάσματος, Passer domesticus, Passer hispaniolensis 20

22 Συγκριτική ανάλυση γεωχημικών μεταβλητών και μακροπανιδικών και μικροβιακών κοινοτήτων σε λιμνοθαλάσσια οικοσυστήματα Παυλούδη Χριστίνα 1,2 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνος: Καρακάσης Ιωάννης Οι λιμνοθάλασσες είναι γενικά εμπλουτισμένα ενδιαιτήματα με πολύ ασταθείς περιβαλλοντικές συνθήκες, εξαιτίας του περιορισμού τους από την ανοιχτή θάλασσα και του μικρού βάθους τους. Οι συχνές μεταβολές των αβιοτικών παραμέτρων προκαλούν σημαντικές μεταβολές στην αφθονία και τη διανομή των οργανισμών η συσχέτιση αυτή έχει μελετηθεί αρκετά όσον αφορά τους μακροπανιδικούς οργανισμούς, αλλά όχι επαρκώς για τους μικροοργανισμούς των λιμνοθαλασσών. Στόχος αυτής της μελέτης είναι η διερεύνηση των προτύπων της βιοποικιλότητας και η συσχέτιση των διαφορετικών προτύπων κατανομής τους (γενετική ποικιλότητα και ποικιλότητα των ειδών), καθώς και με τα πρότυπα που προκύπτουν από τις γεωχημικές μεταβλητές. Για το σκοπό αυτό, συλλέχθηκαν δείγματα ιζήματος από πέντε λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού κόλπου σε κάθε λιμνοθάλασσα επιλέχθηκαν δύο σταθμοί με διαφορετικό βαθμό επικοινωνίας με τη θάλασσα. Εκτιμήθηκε πληθώρα γεωχημικών μεταβλητών (οξειδοαναγωγικό δυναμικό, συγκέντρωση σωματιδιακού οργανικού άνθρακα, συγκέντρωση χλωροφύλλης α, συγκέντρωση βαρέων μετάλλων κ.ά.) σε κάθε σταθμό. Ακόμη, συλλέχθηκαν δείγματα πολυχαίτων για τα οποία ακολούθησε ταξινομικός προσδιορισμός στο επίπεδο του είδους. Ακολούθησε η εξαγωγή μικροβιακού γενετικού υλικού από το ανώτερο στρώμα του ιζήματος, από το οποίο, με αλληλούχιση νέας γενιάς (454 GS FLX Titanium Series, Roche), εκτιμήθηκε η αφθονία και η ποικιλότητα των προκαρυωτών, βάσει της περιοχής V5-V6 του γονιδίου 16S rrna. Περισσότερες από αλληλουχίες ανακτήθηκαν από όλα τα δείγματα ιζήματος και επεξεργάστηκαν περαιτέρω για την αφαίρεση σφαλμάτων. Μετά την επεξεργασία, οι ομαδοποιημένες αλληλουχίες αντιστοιχήθηκαν σε OTUs (97% ομοιότητα). Πρωταρχικά αποτελέσματα δείχνουν ότι το χωρικό πρότυπο κατανομής της μικροβιακής ποικιλότητας σχετίζεται με αυτό που προκύπτει από τις περιβαλλοντικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν τις μελετώμενες περιοχές. Αμβρακικός, Βαρέα μέταλλα, Λιμνοθάλασσες, Μακροπανίδα, Μικροβιακή ποικιλότητα, Πυροαλληλούχιση, 21

23 Μεταβολικές επιπτώσεις της οξείας καταπόνησης σε δύο είδη ιχθύων, το λαβράκι (Dicentrarchus labrax) και τον κρανιό (Argyrosomus regius) Σαμαράς Αθανάσιος Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Παυλίδης Μιχάλης Η έκθεση εκτρεφόμενων ψαριών σε παράγοντες οξείας καταπόνησης, όπως η καταδίωξη και η σύλληψη με απόχη, έχει φανεί ότι προκαλεί σημαντικές φυσιολογικές μεταβολές όπως αλλαγές σε μεταβολίτες του αίματος και των ιστών. Ενώ στα περισσότερα είδη οι μεταβολές αυτές ακολουθούν το ίδιο πρότυπο, παρατηρούνται ειδο-ειδικές διαφορές στο μέγεθος της απόκρισης. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η συγκριτική μελέτη των μεταβολικών διεργασιών δύο θαλάσσιων ειδών ιχθύων, του λαβρακιού (Dicentrarchus labrax) και του κρανιού (Argyrosomus regius) έπειτα από έκθεση σε οξεία καταπόνηση. Έτσι, χρησιμοποιήθηκαν δώδεκα άτομα από κάθε είδος (Μέσο βάρος σώματος ± SEM: λαβράκι 302 ± 23 g και κρανιός 330 ± 27 g), έξι από τα οποία θανατώθηκαν αμέσως μετά τη σύλληψη (ομάδα ελέγχου), ενώ στα υπόλοιπα εφαρμόστηκε καταδίωξη για 5 λεπτά και θανάτωση μετά από μισή ώρα. Από όλα τα άτομα λήφθηκε αίμα και δείγμα ήπατος και μυός για περαιτέρω ανάλυση. Οι αιματολογικές παράμετροι που εξετάστηκαν ήταν η γλυκόζη, το γαλακτικό οξύ και το phτουαίματος, η αιμοσφαιρίνη, ο αιματοκρίτης, η οσμωτική πίεση, καθώς επίσης και η κορτιζόλη, η χοληστερόλη και οι ολικές πρωτεΐνες του πλάσματος, ενώ επίσης μετρήθηκαν το ph των μυών και οι συγκεντρώσεις του γλυκογόνου στο ήπαρ και τους μύες και του γαλακτικού οξέος στους μύες. Παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές σε όλους τους δείκτες μεταξύ καταπονημένων και μη ψαριών, εκτός της αιμοσφαιρίνης, του γλυκογόνου και του γαλακτικού οξέος στους μύες, καθώς και ειδο-ειδικές διαφορές σε όλους τους μεταβολίτες, με το λαβράκι να εμφανίζει μεγαλύτερης έντασης απόκριση στην καταπόνηση. Τα αποτελέσματα αυτά πιθανά αντανακλούν διαφορές στην οικολογία και το βασικό μεταβολισμό των δύο αυτών ειδών. Γαλακτικό οξύ, Γλυκόζη, Δείκτες καταπόνησης, Κορτιζόλη, Οξεία απόκριση 22

24 Επίδραση του οργανικού εμπλουτισμού και της ανοξίας στη σύνθεση του μικροφυτοβένθους σε διαφορετικά θαλάσσια ιζήματα Τσικοπούλου Ειρήνη Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Καρακάσης Ιωάννης Οι αλλαγές που προκαλεί ο οργανικός εμπλουτισμός και η ανοξία στα βιογεωχημικά χαρακτηριστικά του θαλάσσιου ιζήματος μελετήθηκαν σε συνθήκες μεσοκόσμου. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις αλλαγές της σύνθεσης της βενθικής μικροβιακής φωτοσυνθετικής κοινότητας όπως αυτές αντικατοπτρίζονται στις φωτοσυνθετικές χρωστικές που υπάρχουν στο ίζημα. Συγκεκριμένα, συλλέχθηκαν θαλάσσια ιζήματα από 3 περιοχές διαφορετικής μικροβιακής και κοκκομετρικής σύστασης και επωάστηκαν σε 4 διαφορετικές συνθήκες αερισμού και οργανικού εμπλουτισμού το καθένα για διάστημα περίπου 1 μήνα. Οι συνθήκες επώασης ήταν: 1) χωρίς αερισμό, με προσθήκη οργανικού υλικού, 2) χωρίς αερισμό και χωρίς προσθήκη οργανικού υλικού, 3) με αερισμό και προσθήκη οργανικού υλικού, και 4) με αερισμό αλλά χωρίς προσθήκη οργανικού υλικού. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα χαρακτηρίζονταν οι φωτοσυνθετικές χρωστικές του ιζήματος με τη χρήση φασματοσκοπίας υπεριώδους - ορατού (UV/VIS) και υγρής χρωματογραφίας υψηλής πίεσης (HPLC). Παράλληλα, υπολογίζονταν το οξειδοαναγωγικό δυναμικό (Eh), η συγκέντρωση του υδρόθειου (H 2 S), το ph, το οργανικό υλικό και η συγκέντρωση της χλωροφύλλης α (Chl α). Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόλο που και τα τρία ιζήματα κατέληξαν σε μια παρόμοια κατάσταση υποξίας/ανοξίας (μείωση Eh, αύξηση H 2 S), οι φωτοσυνθετικές χρωστικές τους, και κατά συνέπεια η σύνθεση των μικροφυτοβενθικών τους κοινοτήτων, ήταν τελείως διαφορετικές. Ακόμη, η εμφάνιση βακτηριοχλωροφυλλών και καροτενοϊδών ενδεικτικών της φωτοσύνθεσης χωρίς την παρουσία οξυγόνου, όπως η οκενόνη, στο ίζημα δείχνει ότι υπό την πίεση της προσθήκης οργανικού υλικού ο αερόβιος μεταβολισμός αντικαθίσταται σταδιακά από τον αναερόβιο. Ανοξία, Οργανικός εμπλουτισμός, Φωτοσυνθετικές χρωστικές, ΗPLC 23

25 Πλαστικότητα του ρυθμού σωματικής αύξησης του zebrafish και συσχέτιση του με την εξωτερική μορφολογία των ενήλικων ατόμων Χρίστου Μαρία Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Υπεύθυνος: Κουμουνδούρος Γεώργιος Η φαινοτυπική πλαστικότητα ορίζεται ως η ικανότητα ενός γονοτύπου να παράγει περισσότερους από έναν φαινοτύπους ως απόκριση των περιβαλλοντικών συνθηκών. Ο ρυθμός σωματικής αύξησης είναι ένας πλαστικός χαρακτήρας που στα ψάρια επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (π.χ. θερμοκρασία, οντογενετικό στάδιο, αφθονία και ποιότητα τροφής, δομή και πυκνότητα του πληθυσμού, γονότυπος κ.α.). Αποτελεί δε σημαντικό χαρακτηριστικό, τόσο για τους φυσικούς, όσο και για τους εκτρεφόμενους πληθυσμούς. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση α) της συνέχειας του ρυθμού αύξησης των ψαριών μεταξύ του σταδίου των νυμφών και των ιχθυδίων, και β) της συσχέτισης του ρυθμού σωματικής αύξησης με τη μορφολογία των μεταμορφωμένων ατόμων. Για το σκοπό αυτό, στο μέσο του νυμφικού σταδίου (15 dpf, days post fertilization), ένας ενιαίος πληθυσμός zebrafish χωρίστηκε σε τρεις ξεχωριστές κλάσεις μεγεθών ( Small , Medium και Large mm SL). Από κάθε κλάση λήφθηκαν 150 άτομα τα οποία μέχρι την ενηλικίωση (180 dpf) συντηρηθήκαν ως ξεχωριστός πληθυσμός. Kατά την πορεία του πειράματος, λήφθηκαν δείγματα προκειμένου σε κάθε πληθυσμό να εκτιμηθεί η ανομοιογένεια μεγέθους, ο ρυθμός αύξησης, καθώς και η αναλογία φύλου και το σχήμα του σώματος των ενήλικων ατόμων. Τέλος, λήφθηκαν δείγματα προκειμένου να εξετασθεί η πιθανή συσχέτιση του ρυθμού σωματικής αύξησης με την ανάπτυξη των σκληρών δομών του ουραίου πτερυγίου. Η προκαταρκτική ανάλυση των αποτελεσμάτων δείχνει ότι ο ρυθμός αύξησης των νυμφών επιδρά σημαντικά στην ανομοιογένεια μεγέθους των ιχθυδίων. Η επεξεργασία των υπόλοιπων αποτελεσμάτων είναι σε εξέλιξη. φαινοτυπική πλαστικότητα, περιβάλλον, Danio rerio 24

26 Μοριακή Φυλογένεση και Φυλογεωγραφία των δύο συγγενικών γενών χερσαίων σαλιγκαριών Helicigona & Campylaea (Gastropoda: Pulmonata) στο χώρο της Ελλάδας Ψώνης Νικόλαος 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Πουλακάκης Νίκος Τα γένη χερσαίων σαλιγκαριών Helicigona (Férussac, 1821) και Campylaea (Beck, 1837) εμφανίζουν υψηλή ποικιλομορφία στην Ελλάδα, καθώς επίσης και υψηλά ποσοστά ενδημισμού. Το γένος Helicigona αποτελείται από 17 είδη, 14 από τα οποία είναι ενδημικά της Ελλάδας, ενώ τρία συναντώνται επίσης στην Αλβανία. Αντίστοιχα, το γένος Campylaea αποτελείται από οκτώ είδη, με τα μισά να είναι ενδημικά στην περιοχή της Ελλάδας. Τα παραπάνω είδη παρουσιάζουν έντονη μορφολογική και οικολογική πλαστικότητα και μπορούν να βρεθούν σε πολλά διαφορετικά ενδιαιτήματα: από ασβεστολιθικά βράχια και μακία βλάστηση, έως κωνοφόρα δάση και αλπικά λιβάδια. Η παρούσα εργασία αποτελεί ουσιαστικά την πρώτη φυλογενετική μελέτη αυτών των γενών βασιζόμενη σε δεδομένα αλληλουχιών DNA των δύο μιτοχονδριακών γονιδίων 16S rrna και COI. Συνολικά χρησιμοποιήθηκαν 80 δείγματα, τα οποία ανήκουν σε 21 είδη από 76 τοποθεσίες του ελληνικού χώρου. Οι φυλογενετικές αναλύσεις αποκάλυψαν αρκετές διακριτές γενεαλογικές γραμμές, γεγονός που αντανακλά την ανάγκη ταξινομικής αναθεώρησης των παραπάνω τάξων. 1,2 Χερσαία σαλιγκάρια, Φυλογενετικές αναλύσεις, 16S rrna, COI 25

27 Μέρος Τρίτο: Διδακτορικές Διατριβές 26

28 Χαρακτηρισμός της ανθεκτικότητας του Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae) στο abamectin Άρης Ηλίας 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου, ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Υπεύθυνοι: Βόντας Ιωάννης, Τσαγκαράκου Αναστασία Το άκαρι Tetranychus urticae Koch (Acari: Tetranychidae) είναι ένας σημαντικός εχθρός των καλλιεργειών, που έχει την ικανότητα να αναπτύσσει εντυπωσιακά επίπεδα ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα και ακαρεοκτόνα που χρησιμοποιούνται στην καταπολέμησή του. Στην συγκεκριμένη εργασία μελετήσαμε την ανθεκτικότητα ενός πληθυσμού T. urticae (MAR) από θερμοκηπιακή καλλιέργεια τριανταφυλλιάς στον Μαραθώνα για τον οποίο υπήρχαν αναφορές ότι είχε αναπτύξει ανθεκτικότητα σε μεγάλο εύρος εντομοκτόνων. Ο MAR εμφάνισε πολύ υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας στο ακμαιοκτόνο σκευάσματα abamectin (RR = 1980), όπως και σε μερικά άλλα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμησή του. Εστιάσαμε στη μελέτη του μηχανισμού ανθεκτικότητας στόχου του abamectin. Αναλύσαμε τις αλληλουχίες των καναλιών μεταφοράς ιόντων χλωρίου, που είναι ο υπομοριακός στόχος του abamectin. Στα ανθεκτικά ακάρεα, εντοπίστηκε η μεταλλαγή G323D που έχει βρεθεί ότι προσδίδει μέτρια επίπεδα ανθεκτικότητας στο συγκεκριμένο σκεύασμα (Kwon et al., 2010). Επιπλέον, εντοπίστηκε και μια δεύτερη μεταλλαγή, που πιθανόν ευθύνεται για τα εντυπωσιακά υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας που καταγράφηκαν στο συγκεκριμένο πληθυσμό MAR. Με κλασικές μεθόδους γενετικής (διασταυρώσεις μεταξύ ανθεκτικών και ευαίσθητων ακάρεων, και βιοδοκιμές) δείξαμε ότι, η νέα μεταλλαγή βρίσκεται μόνο στα άτομα που επιβιώνουν σε βιοδοκιμές με υψηλές συγκεντρώσεις abamectin. Η μεταλλαγή ανθεκτικότητας εξηγεί τα υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας του τετράνυχου στο abamectin. Με βάση τα ευρήματα της εργασίας, θα αναπτύξουμε μοριακά διαγνωστικά που θα ανιχνεύουν έγκαιρα τη μεταλλαγή στον αγρό και θα επιτρέπουν την πρόληψη και τη διαχείριση της ανθεκτικότητας, καθώς και για την ορθολογιστική διαχείριση των προγραμμάτων φυτοπροστασίας. 1,2 Ανθεκτικότητα, Τετράνυχος, Αbamectin, Tetranychus urticae 27

29 Συμπεριφορά διαφυγής της τσιπούρας Sparus aurata και του λαυρακιού Dicentrarchus labrax Γλαρόπουλος Αλέξιος Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Κεντούρη Μαρουδιώ Οι διαφυγές των εκτρεφόμενων ψαριών αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στις ιχθυοκαλλιέργειες, παρουσιάζοντας τόσο οικονομικές όσο και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ειδικότερα, όσον αφορά την ιχθυοκαλλιέργεια στη Μεσόγειο, διαφυγές ψαριών έχουν παρατηρηθεί και για τα δύο είδη που εκτρέφονται μαζικά, δηλαδή την τσιπούρα και το λαυράκι. Παρόλα αυτά, οι διάφοροι παράγοντες που σχετίζονται με τη συμπεριφορά διαφυγής τους δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς. Η παρούσα εργασία εστιάζεται στη μελέτη της συμπεριφοράς διαφυγής των δυο ειδών υπό το πρίσμα πρακτικών και καταστάσεων που συνήθως παρατηρούνται στη Μεσογειακή ιχθυοκαλλιέργεια (ιχθυοφόρτιση, παροχή τροφής, παρουσία βιοεπίστρωσης, συνθήκες φωτισμού, ύπαρξη περιφερειακών εμποδίων κοντά στο δίχτυ του ιχθυοκλωβού). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ιχθυοφόρτιση, η διαθεσιμότητα της τροφής, η παρουσία βιοεπίστρωσης επηρεάζουν σημαντικά τις αλληλεπιδράσεις της τσιπούρας με το δίχτυ, ενώ η κατάσταση του διχτυού μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό κίνητρο για την περαιτέρω ενασχόληση της με αυτό. Σε παρόμοια κατάσταση, το λαυράκι δεν φάνηκε να επηρεάζεται από την ποσότητα τροφής, αλλά σημαντικές διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν λόγω της ύπαρξης εμποδίων σε κοντινή απόσταση από τον ιχθυοκλωβό και μπροστά από μια τρύπα διαφυγής. Περαιτέρω κατανόηση των προαναφερθέντων παραγόντων καθώς και βελτίωση των πρακτικών καλλιέργειας θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην αποτροπή μεγάλης κλίμακας διαφυγών από μονάδες παραγωγής. Λέξεις Κλειδιά Διαφυγές, Λαυράκι, Συνθήκες εκτροφής, Τσιπούρα 28

30 Μελέτη των επιπτώσεων του ευτροφισμού και της υποξίας στην βενθική βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές λειτουργίες Δημητρίου Παναγιώτης Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Καρακάσης Ιωάννης O θαλάσσιος ευτροφισμός είναι ένα από τα πλέον ορατά παραδείγματα των ανθρωπογενών αλλαγών στην βιόσφαιρα, επηρεάζοντας οικοσυστήματα από την Αρκτική ως την Ανταρκτική. Η έρευνα που αφορά στο θαλάσσιο παράκτιο ευτροφισμό βρίσκεται ακόμη στην αρχή της και παραδοσιακά εστιαζόταν στο φυτοπλαγκτόν, αλλά έχει γίνει πια σαφές ότι ο ευτροφισμός επηρεάζει όλα τα συστατικά των παράκτιων οικοσυστημάτων και επομένως είναι αναγκαία η διάγνωση των επιπτώσεων αυτών να βασιστεί σε εύρωστους δείκτες της απόκρισης τους στο φαινόμενο. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η απόκριση του οικοσυστήματος στις μεταβολές των θρεπτικών υπόκειται σε σύνθετη μη-γραμμική δυναμική τόσο λόγω της ύπαρξης κατωφλίων (thresholds) στην εξέλιξη του φαινομένου όσο και λόγω της εμφάνισης χρονικών υστερήσεων (time lags) στις αποκρίσεις των οικοσυστημάτων. Γενικά, η αυξημένη παροχή ή παραγωγή οργανικής ύλης στο σύστημα οδηγεί σε αύξηση της καθίζησης Particulate Organic Matter, (POM) και σταδιακά στην μείωση του διαλυμένου Οξυγόνου (DO), και υποξία στο βένθος, λόγω της κατανάλωσης Ο 2 που προκαλεί η αποικοδόμηση της οργανικής ύλης. Στόχος της διδακτορικής διατριβής είναι μια πολύπλευρη διερεύνηση του φαινομένου του ευτροφισμού και της υποξίας που προκαλεί, στα παράκτια θαλάσσια οικοσυστήματα μέχρι το σημείο που επάγονται μη αντιστρεπτές μεταβολές, γνωστές και ως αλλαγή καθεστώτος (regime shift). Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει πειράματα σε μεσοκόσμους (με πρόκληση ευτροφισμού) με στόχο την διερεύνηση της δυναμικής της διασύνδεσης βενθικού και πελαγικού οικοσυστήματος (benthic pelagic coupling) σε καθεστώς αυξημένης διάθεσης θρεπτικών ή/και αυξημένης παροχής οργανικού υλικού καθώς και την μεταανάλυση ιστορικών δεδομένων σε περιοχές με αυξημένη διάθεση θρεπτικών. Ευτροφισμός, Μεσόκοσμοι, Υποξία, Benthic pelagic coupling 29

31 Επίδραση της θερμοκρασίας στην εμβρυϊκή ανάπτυξη του θαλάσσιου γαστερόποδου Charonia tritonis variegata (Lammarck, 1816) Δόξα Χρύσα 1,2 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Ενυδρείο Κρήτης, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Υπεύθυνη: Κεντούρη Μαρουδιώ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η περιγραφή της εμβρυϊκής ανάπτυξης του θαλάσσιου γαστερόποδου Charonia tritonis variegata (Lammarck, 1816) σε τρεις θερμοκρασιακές συνθήκες (17, 20 και 23 ο C). Χρησιμοποιήθηκαν 180 εμβρυϊκοί σάκοι που προήλθαν από το ίδιο άτομο (23,1 o C), εναποτέθηκαν την ίδια μέρα και βρίσκονταν στο ίδιο αναπτυξιακό στάδιο (στάδιο 1 κυττάρου). Όταν τα έμβρυα βρίσκονταν στο στάδιο του βλαστιδίου-γαστριδίου (7 η ημέρα μετά την εναπόθεση ΗΜΕ) χωρίστηκαν σε ομάδες των 60 σάκων και εγκλιματίστηκαν στους 20 και 17 ο C ενώ μια ομάδα σάκων παρέμεινε στους 23 ο C. Για την μελέτη της οντογένεσης λαμβάνονταν 2 τυχαία επιλεγμένοι σάκοι από κάθε συνθήκη (κάθε μέρα κατά τη διάρκεια των 5 πρώτων ημερών, κάθε 2 ημέρες από D7 μέχρι τη D17 και κάθε 3 ημέρες από τη D20 μέχρι την εκκόλαψη), ζυγίζονταν, ανοίγονταν και τα αυγά, έμβρυα ή νύμφες φωτογραφίζονταν στο στερεοσκόπιο. Το αναπτυξιακό στάδιο, το σχήμα και η συμπεριφορά τους μελετήθηκε in vivo και σε μικροφωτογραφίες. Στους 23 ο C οι σάκοι εκκολάφθηκαν την 49 η ΗΜΕ στο στάδιο της πελαγικής πεπλοφόρας νύμφης. Η διάρκεια του κάθε αναπτυξιακού σταδίου, από το στάδιο του ενός κυττάρου έως την πεπλοφόρα νύμφη περιγράφονται σε σχέση με τη θερμοκρασία. Η ανάπτυξη σε υψηλή θερμοκρασία (23 ο C) ήταν ταχύτερη κατά 17 και 24 ημέρες σε σχέση με τους 20 ο C και 17 ο C αντίστοιχα. Ανάπτυξη, Θερμοκρασία, Charonia tritonis variegata 30

32 Μοριακή Φυλογένεση και Φυλογεωγραφία του γένους Mesalina (Sauria: Lacertidae) Καπλή Πασχαλιά 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης 2 Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Πουλακάκης Νίκος Το γένος Mesalina αποτελείται από μικρού μεγέθους σαύρες της οικογένειας Lacertidae. Κατανέμεται κατά μήκος της Σαχαρο-Σινδικής περιοχής ενώ του έχουν αποδοθεί ως τώρα 14 μορφολογικά είδη. Η πρώτη απόπειρα εξερεύνησης των φυλογενετικών σχέσεων του γένους βάση γενετικών δεικτών (δύο μιτοχονδριακά και ένα πυρηνικό γονίδιο) αποκάλυψε ότι 1) αποτελείται από τρία συμπλέγματα ειδών (M. guttulata, M. olivieri και M. brevirostris) 2) περιλαμβάνει κλάδους που ενδέχεται να αντιστοιχούν σε νέα είδη 3) χαρακτηρίζεται από μορφολογική ομοπλασία και 4) χρήζει ταξονομικής αναθεώρησης. Σύμφωνα με τη χρονολόγηση της προκύπτουσας τοπολογίας η πρώτη διάσπαση του γένους τοποθετείται στο τέλος του Μειοκαίνου στην περιοχή της σημερινής Μέσης Ανατολής απ' όπου αργότερα εποίκισε τη Β. Αφρική. Τα κύρια γεγονότα που φαίνεται να έχουν επηρεάσει τη διαμόρφωση του είναι 1) η σύγκρουση της Αραβίας με την Ευρασία 2) η δημιουργία της Ερυθράς θάλασσας 3) τα ρήγματα ανατολικά και δυτικά της χερσονήσου του Σινά (Aqaba και Suez) καθώς και 4) η δημιουργία του Νείλου. Τα πολύπλοκα φυλογενετικά πρότυπα (πολυφυλίες και παραφυλίες) που παρουσιάζονται κυρίως στην περιοχή της Β. Αφρικής πιθανότατα οφείλονται στις ραγδαίες και επαναλαμβανόμενες σμικρύνσεις και εξαπλώσεις των ερήμων λόγω των παγετώδων και μεσοπαγετώδων του Πλειοκαίνου και του Πλειστοκαίνου. 1,2 Β. Αφρική, Μέση Ανατολή, Μιτοχονδριακό DNA, Μοριακή συστηματική, Παλαιογεωγραφία, Παλαιοκλιματολογία, Πυρηνικό DNA 31

33 Επίδραση της διατροφικής σόγιας στην ανάπτυξη και φυσιολογία της τσιπούρας Sparus aurata Κόκου Φωτεινή Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπεύθυνος: Κεντούρη Μαρουδιώ Η σόγια (Glycine mac L.) αποτελεί μια σημαντική εναλλακτική πηγή πρωτεΐνης για τις ιχθυοτροφές, καθώς η μικρή διαθεσιμότητα των ιχθυαλεύρων αποτελεί περιοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη των Υδατοκαλλιεργειών. Παρόλα αυτά, σιτηρέσια τα οποία περιέχουν σογιάλευρο, εξαιτίας των αντιδιατροφικών παραγόντων που περιέχουν, έχει βρεθεί ότι προκαλούν προβλήματα στην ανάπτυξη των ψαριών, δημιουργούν παθολογικής φύσεως μορφολογικές αλλαγές στο έντερο, και επιδρούν στο ανοσοποιητικό σύστημα. Οι αρνητικές επιδράσεις μπορούν να περιορισθούν με μείωση των αντιθρεπτικών μέσω κατάλληλης επεξεργασίας. Η περισσότερη έρευνα έχει επικεντρωθεί στα σολομοειδή, ενώ για τα Μεσογειακά ψάρια, οι αναφορές που υπάρχουν, δείχνουν ότι οι επιδράσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος. Η Διδακτορική Διατριβή πραγματεύεται τις επιδράσεις της σόγιας στα σιτηρέσια της τσιπούρας στην ανάπτυξη, τη φυσιολογία του εντέρου και την ανοσολογική κατάσταση των ατόμων που τις καταναλώνουν. Μέχρι στιγμής έχουν ολοκληρωθεί τέσσερις σειρές πειραμάτων. Οι δυο πρώτες περιλάμβαναν τον προσδιορισμό των επιπέδων ανοχής των ψαριών σε διαφορετικά επίπεδα κατεργασμένων προϊόντων σογιάλευρου. Η τρίτη περιλάμβανε τη μελέτη της επίδρασης ορισμένων επιμέρους αντιδιατροφικών συστατικών της σόγιας στην ανάπτυξη, το ανοσοποιητικό σύστημα, στα χαρακτηριστικά πέψης και τη φυσιολογία του εντέρου των ψαριών. Στην τελευταία σειρά πειραμάτων μελετήθηκε η επίδραση διαφορετικών υδρολυτικών ενζύμων σε τροφές που περιείχαν εμπορικό σογιάλευρο με στόχο την μείωση των άπεπτων συστατικών της σόγιας και την καλύτερη αξιοποίηση της πρωτεΐνης από το ψάρι. Τα αποτελέσματα έδειξαν διαφοροποιήσεις που φαίνεται να σχετίζονται με την κατεργασία του σογιάλευρου, καθώς και με τα διαφορετικά αντιθρεπτικά συστατικά που περιέχει, τα οποία φαίνεται να έχουν επίδραση στη φυσιολογία της τσιπούρας. Ανάπτυξη, Ανοσοποιητικό σύστημα, Σόγια; Τσιπούρα (Sparus aurata), Φυσιολογία εντέρου 32

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης. 2 Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 Department of Biology, Faculty of Science, Dokuz

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΙΚΑΠΑΒ «Ολική προσέγγιση για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής Το Έργο με Αρ. Πρωτοκόλλου

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ»

«ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή «ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙEΡΓΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ» Άντρεα Χ. Σταυρινίδη Λεµεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Το «INTRANEMMA» είναι Ευρωπαϊκό πρόγραμμα διά βίου μάθησης LDV - Leonardo Da Vinci - Μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ \ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Ερευνητικών Προγραµµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ 2005 Ανάπτυξη Τεχνολογιών Παραγωγής Καινοτόµων ιατροφής για εκτρεφόµενα είδη µεσογειακών ψαριών ( ΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΨΑΡΙΩΝ).

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Γιώργος Πουλής, Δημήτρης Ζέρβας, Βασιλική Τσιαούση e-mail: gpoulis@ekby.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Γενετική δομή και πρότυπα διαφοροποίησης των πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Δημήτρης Τσαπάρης Jacob Fric Αθήνα, Οκτώβριος 2012 Jon

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου, Τµήµα ιαχείρισης Περιβάλλοντος. (Επιστήµη και Τεχνολογία Περιβάλλοντος) Συντονιστής Προγράµµατος: Καθ. Κωνσταντίνος Βαρώτσης c.varotsis@cut.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αϖοµόνωση και γενετική διαφοροϖοίηση ϖληθυσµών του ζαρκαδιού (Capreoluscapreolus) στην Ελλάδα νέα δεδοµένα για αϖοτελεσµατικότερη διαχείριση και διατήρηση ηµήτρης Τσαϖάρης Παναγιώτης Κασαϖίδης Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Τοποθέτηση & Λειτουργία Μηχανών Θαλάσσιας Ενέργειας: Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Αναστασία Μήλιου Αρχιπέλαγος Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας www.archipelago.gr Αρχικό στάδιο ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

12 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος

12 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος 12 η Ετήσια Συνάντηση Μεταπτυχιακής Έρευνας Περιβάλλοντος Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Κρήτης Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Τόμος Περιλήψεων 30 Ιουνίου - 2 Ιουλίου 2011 Αγία Σοφία, Χανιά ΟΡΓΑΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης.

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ειδογένεση H ειδογένεση αναφέρεται στο σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΞ446914Γ-ΧΡΖ. Βαθμός Ασφαλείας. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων. Μεγ.

ΑΔΑ: ΒΙΞ446914Γ-ΧΡΖ. Βαθμός Ασφαλείας. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων. Μεγ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων Μεγ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μήπως η Γη αποτελεί ενιαίο υδατικό οικοσύστηµα ; Η απάντηση εξαρτάται από το πώς

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ

Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΙΚΑΠΑΒ «Ολική προσέγγιση για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης Σύντομη παρουσίαση του ερευνητικού προγράμματος ΟΙΚΑΠΑΒ κα. Πολίνα Πολυκάρπου MER LAB LTD BSc Βιολογία, ΑΠΘ,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μ. Αριανούτσου, Δρ. Καζάνης Δημήτρης Τομέας Οικολογίας - Ταξινομικής Τομέας Οικολογίας -Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας & Υδατοκαλλιεργειών Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 "Μέθοδοι και πλαίσια λήψης αποφάσεων για μια πολιτική με άξονα τη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών»

ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΓΠΣ, ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΘΕΜΑ: «Χωρική κατανομή και Γεωστατιστική ανάλυση δεδομένων εντομολογικών προσβολών» Μανωλαράκης Μιχ., Μυλωνάς Παν., Δήμου Παρ., Καλύβας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε. Μπακέας, 2013 Πηγή: Α. Βαλαβανίδης «Οικοτοξικολογία και Περιβαλλοντική Τοξικολογία», Τµήµα Χηµείας, ΕΚΠΑ, Αθήνα 2007, Κεφ.11. Οι κυριότεροι τοµείς οικοτοξικολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα νιτροποιητικά βακτήρια α. δεσμεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2.

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2. ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2.30 ώρες Ονοματεπώνυμο μαθητή/μαθήτριας: Τμήμα: Αριθμός: Όνομα Καθηγητή/τριας:

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS A Υ 3 3 4 6 Διδάσκουσα Μ. Αλεξίου Χατζάκη, Επίκ. Καθηγήτρια Γεν. Βιολογίας. Aντικειμενικοί στόχοι του μαθήματος Οι στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 28 Απριλίου 2013 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΧΕΡΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Διευθυντής Προγράμματος: Αναπλ. Καθηγητής Γ. Κουμουνδούρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1.1.1 Γιατί οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα μόρια που μεταφέρουν τη γενετική πληροφορία είναι οι πρωτεΐ νες; Οι επιστήμονες

Διαβάστε περισσότερα