Διά Βίου Μάθηση και Σύγχρονη Κοινωνία: Τοπική Αυτοδιοίκηση, Εκπαίδευση και Εργασία ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διά Βίου Μάθηση και Σύγχρονη Κοινωνία: Τοπική Αυτοδιοίκηση, Εκπαίδευση και Εργασία ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ"

Transcript

1

2 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Διά Βίου Μάθηση και Σύγχρονη Κοινωνία: Τοπική Αυτοδιοίκηση, Εκπαίδευση και Εργασία ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ (Η καταχώρηση των περιλήψεων έγινε με αλφαβητική σειρά: α. στις θεματικές εισηγήσεων και στα εργαστήρια σύμφωνα με το όνομα του πρώτου εισηγητή β. στα ΚΔΒΜ/ ΣΔΕ/ Σχ. Γονέων σύμφωνα με το όνομα του Δήμου. Η καταχώρηση των περιλήψεων στα στρογγυλά τραπέζια έγινε σύμφωνα με το θέμα τους.) 27 και 28 Ιουνίου 2015 Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Θεσσαλονίκη llc-ekp-pamak2015.gr Α. ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 2

3 1. ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η Ανοικτή εξ Αποστάσεως Εκπίδευση στη Δια Βίου Μάθηση: Θεωρητικές και Φιλοσοφικές προεκτάσεις Αλεξιάδου Αναστασία-Σοφία Διδάκτωρ Φιλοσοφίας ΑΠΘ Στη σημερινή εποχή, ζούμε και εργαζόμαστε σε μια διεθνοποιημένη κοινωνία και οικονομία, σε μια κοινωνία διαρκώς αναπτυσσόμενη, όπου οι γνώσεις αυξάνονται με γρήγορους ρυθμούς, οι απαιτήσεις στην αγορά εργασίας διαρκώς μεταβάλλονται, ενώ η ανεργία είναι έντονα υπαρκτή. Οι εργαζόμενοι, λοιπόν αναζητούν τρόπους να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας και να βελτιώσουν τις προοπτικές εξέλιξής τους. Παράλληλα, η ανάπτυξη και η εισαγωγή της τεχνολογίας στην εκπαίδευση έχει διαμορφώσει το πλαίσιο μιας κοινωνίας της πληροφορίας. Οι προκλήσεις, λοιπόν, αυτές έχουν κάνει επιτακτική την ανάγκη να αναβαθμιστεί ο ρόλος της παιδείας προς την εισαγωγή και ανάπτυξη εναλλακτικών και ευέλικτων συστημάτων εκπαίδευσης, προσαρμοσμένα στα σύγχρονα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα. Η μόρφωση αποτελεί κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα κάθε ανθρώπου, βασιζόμενη σε μια φιλοσοφική αντίληψη ότι η εκπαίδευση θεωρείται μακροχρόνια διαδικασία, εκκινώντας από την γέννησή του και συνεχίζοντας σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, στοχεύοντας στη βελτίωση των γνώσεων, ικανοτήτων, δεξιοτήτων σε επαγγελματικό, προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο (δια βίου μάθηση ή εκπαίδευση), καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα ηλικιών (από 0 ετών έως και άνω των 60 ετών), προωθώντας έτσι την ισότητα των ευκαιριών συμμετοχής στην εκπαίδευση και κατάρτιση. Δίνεται δηλαδή η δυνατότητα ιδιαίτερα σε ομάδες ενηλίκων να αποκτήσουν και εκείνοι τις ίδιες ή ίσως και περισσότερες γνώσεις και δεξιότητες προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους στο ιδιαιτέρως ανταγωνιστικό κοινωνικό και επαγγελματικό γίγνεσθαι ή ακόμα και να εξελιχθούν. Η δια βίου μάθηση προσφέρεται τόσο από ανοικτά συστήματα εκπαίδευσης όσο και από τα συμβατικά πλέον συστήματα. Για την υλοποίηση και επίτευξη της ανάγκης των ανθρώπων για δια βίου μάθηση εφαρμόζεται μέθοδος της Ανοικτής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης (ΑεξΑΕ). Η ΑεξΑΕ απευθύνεται τόσο σε όσους επιθυμούν την βελτίωση των επαγγελματικών προοπτικών όσο και σε εκείνους που για διάφορους λόγους (οικονομικούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς) στερήθηκαν της δυνατότητας να σπουδάσουν την επιστήμη που επιθυμούσαν. Στην παρούσα, λοιπόν, μελέτη μεταξύ των άλλων θα επισημανθεί η σημασία των όρων «παιδεία» και «εκπαίδευση», η διάσταση της έννοιας «εξ αποστάσεως» από την έννοια της «ανοικτής εκπαίδευσης», «της ανοικτότητας», δηλαδή της φιλοσοφίας του δικαιώματος ελεύθερης πρόσβασης όλων των ανθρώπων στη μόρφωση, καθώς επίσης θα διατυπωθούν οι λόγοι που καθιστούν αναγκαία τη δια βίου μάθηση και εκπαίδευση. Επιπρόσθετα, θα αναδειχθεί η συμβολή της Φιλοσοφίας της Παιδείας στη θεωρητική θεμελίωση της ανοικτής εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, αρχικά με την εννοιολογική προσέγγιση του όρου «Φιλοσοφία της παιδείας», την παρουσίαση της σχέσης της φιλοσοφίας με την παιδεία, την μορφή με την οποία υφίσταται η φιλοσοφία της παιδείας στην ανοικτή εξ αποστάσεως εκπαίδευση κλπ. Λέξεις- Κλειδιά: Ανοικτή εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, Δια Βίου Μάθηση, φιλοσοφία της παιδείας Ο ρόλος του εκπαιδευτή ενηλίκων στην ενίσχυση της ικανότητας του κριτικού στοχασμού στους εκπαιδευόμενους ενήλικες Γιακουμάκης Γιώργος Εκπαιδευτικός, MSc, MEd Νικολάου Χαρά Εκπαιδευτικός, MSc Οι ραγδαίες οικονομικές, τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις, καθιστούν αναγκαία την απόκτηση νέων δεξιοτήτων και επικαιροποιημένων γνώσεων, προσαρμόσιμων στις συντελούμενες αλλαγές. Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδοτικότερος τρόπος να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις των αλλαγών είναι η δια βίου κατάρτιση και μάθηση (European Commission, 2000). Διαμορφώνεται, έτσι, το πλαίσιο για μια κοινωνία της γνώσης, μέλη μάθησης της οποίας δεν είναι μόνο ο νεαρός πληθυσμός, αλλά όλοι οι πολίτες (Ranson, 1998). Βασικός σκοπός της παρούσας εργασίας αποτελεί η ανάδειξη του ρόλου του εκπαιδευτή ενηλίκων στην ενίσχυση του κριτικού στοχασμού των ενηλίκων μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία. Η σημαντικότητά της συνδέεται με την τάση που κυριαρχεί στη σύγχρονη εποχή για την εξατομικευμένη αυτοδιαχειριζόμενη μάθηση, σε οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου, που θα του επιτρέψει να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στα νέα κοινωνικά δεδομένα. Το παραπάνω, αποτελεί βασικό σκοπό της εκπαίδευσης ενηλίκων, η οποία μπορεί να οδηγήσει τους εκπαιδευόμενους στην ανάπτυξη της κριτικής τους σκέψης, στη συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων τους, της κοινωνικής τους υπευθυνότητας και στην πρόσβαση σε εναλλακτική οπτική για την κατανόηση της ζωής τους (Mezirow, 1981). 3

4 Ο Mezirow ανέπτυξε τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης και αντλώντας στοιχεία κυρίως από τα έργα των Dewey και Habermas, υποστηρίζει ότι οι βασικοί πυλώνες της μάθησης είναι ο κριτικός στοχασμός και ο κριτικός διάλογος. Η προοπτική του μετασχηματισμού, σύμφωνα με τον Mezirow (1981), είναι η μαθησιακή διαδικασία με την οποία οι ενήλικοι μπορούν να αναγνωρίσουν τους πολιτισμικά εξαρτημένους ρόλους τους και να αναλάβουν δράση. Ο ενήλικας αποκτά κίνητρο μάθησης όταν η πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται έρθει σε σύγκρουση με μια συγκεκριμένη κατάσταση. Κεντρική σημασία για την εκπαίδευση ενηλίκων αποτελεί η ενίσχυση της ικανότητας του μαθητή για αυτοδιαχείριση της μάθησης. Όπως συμπεραίνει ο Dirkx (1998) ο ρόλος του εκπαιδευτή ενηλίκων στη μετασχηματίζουσα μάθηση σχετίζεται άμεσα με τη στάση του απέναντι στη σχέση του με τους εκπαιδευόμενους και τη γενικότερη θεώρηση του εαυτού του ως κοινωνικό ον, παρά με στρατηγικές που ακολουθεί στο σχεδιασμό της μαθησιακής διαδικασίας. Επομένως, ο εκπαιδευτής ενηλίκων προσανατολίζεται να ενισχύσει τις δεξιότητες του εκπαιδευόμενου και τη θέλησή του για να γίνει πιο ενεργός και ορθολογικός πολίτης, να ανακαλύψει τις δυνατότητες του και να δρα ως χειραφετημένο και αυτοδύναμο μέλος της κοινωνίας (Mezirow, 2003). Λέξεις- Κλειδιά: εκπαιδευτής ενηλίκων, κριτικός στοχασμός, ενήλικες εκπαιδευόμενοι Διά Βίου Μάθηση: Ναι, αλλά Γιατί; Γουγουλάκης Πέτρος Αν. Καθηγητής Ένα κεντρικό ζήτημα που απασχολεί τις οργανωμένες κοινωνίες από τη σύστασή τους είναι πώς θα μεταβιβάσουν στις επόμενες γενιές ό,τι συλλογικά σημαντικό και αξιόλογο έχουν μάθει, επινοήσει και δημιουργήσει, δηλαδή την πολιτιστική τους κληρονομιά. Από την προβιομηχανική εποχή, όπου η διαδικασία μεταβίβασης της πολιτιστικής κληρονομιάς περιορίζονταν στα πλαίσια της μικρής κοινωνίας του αγροτικού οικισμού μέχρι τις μέρες μας, όπου ολόκληρη η ανθρωπότητα κινείται στο γαλαξία της παγκοσμιοποίησης και της «κοινωνικής επιτάχυνσης», η εκπαίδευση και η μάθηση αποτελούν σημαντικό παράγοντα επιβίωσης, εξέλιξης και ευημερίας. Η εξελικτική πορεία των αντιλήψεων για το τι είναι γνώση, τι πρέπει να γνωρίζει κανείς και ποιοι είναι αυτοί, που μπορούν και πρέπει να μαθαίνουν και να εκπαιδεύονται, συνιστά ιστορία διαρκών συγκρούσεων και αγώνων. Η έκβασή τους μας προίκισε σήμερα με την ιδεολογία και πράξη της Διά Βίου Μάθησης. Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται η προσέγγιση του λόγου της Δια Βίου Μάθησης μέσα από δυο οπτικές γωνίες. Η πρώτη αναφέρεται στο φιλοσοφικό αξιακό της υπόβαθρο αναφορικά με την αντίληψή της για τον άνθρωπο και τη γνώση. Η δεύτερη εστιάζει στην πολιτική ή πολιτικές της Δια Βίου Μάθησης. Το δίλημμα που τίθεται είναι: θα περιοριστεί η Διά Βίου Μάθηση στις ανάγκες αναπαραγωγής του κοινωνικού συστήματος με όρους απασχολησιμότητας και ευελιξίας ή θα εξακολουθεί να υπηρετεί το ιδεώδες του χειραφετημένου, δημοκρατικά ευαίσθητου και ενεργού πολίτη; Ο θεσμός της Διά Βίου Μάθησης αποτελεί πεδίο και αντικείμενο κοινωνικών συγκρούσεων και, ως εκ τούτου, το μέλλον της είναι ανοιχτό! Λέξεις- Κλειδιά: Διά Βίου Μάθηση, γνώση, εκπαίδευση ενηλίκων Η εκπαίδευση ενηλίκων ως χώρος ανάπτυξης του αντι-ηγεμονικού ρόλου του εκπαιδευτή Δεληγκάρη Ολυμπία Παιδαγωγός Σκοπό της παρούσας εισήγησης αποτελεί η παρουσίαση της ανάπτυξης του αντι-ηγεμονικού ρόλου του εκπαιδευτή στο πλαίσιο μιας εκπαίδευσης ενηλίκων που προσφέρεται ως χώρος για ανάπτυξη αντι-ηγεμονικής δράσης. Συγκεκριμένα, θα γίνει αναφορά στην έννοια της ηγεμονίας και των οργανικών διανοούμενων για την ανάληψη ενός αντι-ηγεμονικού ρόλου από τους σύγχρονους εκπαιδευτές ενηλίκων έτσι όπως αναπτύχθηκαν στο έργο του Antonio Gramsci. Η εκπαίδευση, στην ευρύτερη σημασία της, κατέχει κεντρική θέση στη συγκρότηση και λειτουργία της ηγεμονίας, καθώς η διασφάλιση της συναίνεσης προς το συμφέρον των κυρίαρχων κοινωνικών ομάδων συντελείται και μέσω του εκπαιδευτικού μηχανισμού και της εμπλοκής σε αυτών των υπόλοιπων μελών και ατόμων του κοινωνικού σχηματισμού. Η εκπαίδευση σε καμία περίπτωση δεν είναι κοινωνικά και πολιτικά ουδέτερη, αφού συμβάλλει με τον δικό της τρόπο στην εδραίωση της υπάρχουσας ηγεμονίας και στην εξασφάλιση της συναίνεσης, εξυπηρετώντας τα συμφέροντα των κοινωνικών ομάδων που βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας (Mayo, 1994: 127), παγιώνοντας τις ηγεμονικές κοινωνικές σχέσεις. O Gramsci έχει αποδώσει στην ηγεμονία έναν εξαιρετικά δυναμικό χαρακτήρα, κάτι που σημαίνει ότι επιτρέπεται η διαδικασία διαπραγμάτευσης και επαναδιαπραγμάτευσης των ηγεμονικών σχέσεων παρέχοντας, έτσι, τη δυνατότητα άσκησης αντι-ηγεμονικής δραστηριότητας και αντι-ηγεμονικών πρακτικών (Mayo 2008: 421). Η εκπαίδευση ενηλίκων αποτελεί σημαντικό πεδίο αμφισβήτησης της κυρίαρχης ηγεμονίας συμμετέχοντας στον «πόλεμο θέσεων» με την παραγωγή αντι-ηγεμονικής πολιτισμικής δραστηριότητας (Armstrong, 1988: 257). Η εκπαίδευση ενηλίκων μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση αντι-ηγεμονίας, εφόσον είναι συνδεδεμένη με την ανάγκη για χειραφέτηση και εξέταση των δυνατοτήτων για κοινωνική αλλαγή (Fischman & McLaren: 430). 4

5 Ο Gramsci θεώρησε το ρόλο των διανοούμενων καταλυτικό για την παραγωγή αντι-ηγεμονικής δραστηριότητας και για την ανάπτυξη κριτικής συνειδητοποίησης (Armstrong 1988: 257). Οι εκπαιδευτές ενηλίκων που αναπτύσσουν αντιηγεμονικές πρακτικές, αντιστοιχούν στους οργανικούς διανοούμενους του Gramsci, που είναι λειτουργικοί προς εκείνες τις κοινωνικές ομάδες που προσδοκούν να πάρουν την εξουσία και να αλλάξουν τις ηγεμονικές σχέσεις (Mayo 1994: 129). Οι εκπαιδευτές ενηλίκων καλούνται να προωθήσουν τον κριτικό στοχασμό και να βοηθήσουν τις μάζες μέσω της κριτικής αυτο-συνειδητοποίησης να μετασχηματίσουν τις ηγεμονικές σχέσεις και να αναλάβουν την εξουσία (Borg & Mayo 2006: ). Σημαντικό ζήτημα αποτελεί η συνειδητοποίηση του ρόλου του εκπαιδευτή και η δράση του ως φιλόσοφου δημοκράτη (Δημητράκος 1984: 59-61). Οι εκπαιδευτές οφείλουν μέσα από την ανάπτυξη πλήρους συνείδησης του «ειδικού» ρόλου που έχουν αναλάβει στην κοινωνία, να δράσουν δημοκρατικά και να δημιουργήσουν μαζί με τους εκπαιδευόμενους ένα κοινό ιστορικό σύνολο μέσω της φιλοσοφίας της πράξης (Mayo 2008: 430), που οδηγεί στο μετασχηματισμό της κοινωνίας. Λέξεις- Κλειδιά: εκπαιδευτής ενηλίκων, ηγεμονικός ρόλος, εξουσία Η κοινωνία, η εκπαίδευση και η μαζική κουλτούρα στους Adorno, Horkheimer και Marcuse Ηλιόπουλος Παναγιώτης Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ Επιστ. Συνεργάτης Παν. Πελοποννήσου Για διανοητές όπως ο Theodor Adorno, o Max Horkheimer και ο Herbert Marcuse, η σύνδεση κοινωνίας και εκπαίδευσης αποτελεί μια προβληματική περιοχή. Πέραν από το «κατασταλαγμένο περιεχόμενο» που θα διδαχθεί, το οποίο για τον Adorno αποτελεί μιαν αναντίρρητη αστική φενάκη, ο κυριότερος προβληματισμός αφορά τη διαύγαση και τελική διήθηση της γνώσης ως κουλτούρας μέσα στο κοινωνικό σώμα. Στη Διαλεκτική του Διαφωτισμού, τόσο ο ίδιος όσο και ο Max Horkheimer επαναθέτουν το θεωρητικό ερώτημα που είχε θέσει παλαιότερα ο Schiller: Γιατί η ανθρωπότητα, αντί να μπει σε ένα αληθινά ανθρώπινο στάδιο, βυθίζεται σε ένα νέο είδος βαρβαρότητας;. Για τους Adorno και Horkheimer, ο ορθολογισμός -στην πραγματικότητα, ένας τεχνικός ορθολογισμός που συνιστά κι έναν ορθολογισμό της κυριαρχίας- δεν κατόρθωσε να αποτελέσει το δρόμο προς την απελευθέρωση του ανθρώπου και των κοινωνιών του. Οι σχέσεις είναι ανταλλακτικές, και μέσω πολύπλοκων μηχανισμών επικρατούν κίβδηλοι κώδικες ηθικής. Έτσι η ζωή υπέπεσε στο επίπεδο του ιδιωτικού και της κατανάλωσης. Στο δοκίμιο του Η Θεωρία της Ημιμόρφωσης ο Adorno διατυπώνει ουσιώδεις παρατηρήσεις σχετικά με την απώλεια των πνευματικών προϋποθέσεων και σκοπών της μόρφωσης: της ικανότητας για αυθόρμητη εμπειρία και εννοιολογική εργασία, της ιστορικής μνήμης, της κριτικής συνείδησης και της αυτονομίας του πνεύματος, μέσα από τις οποίες διαμορφώνεται το υποκείμενο, σύμφωνα με την εξαγγελία του Διαφωτισμού. Σύμφωνα με τον Marcuse, αντί για μια διαδικασία εξανθρωπισμού, η κουλτούρα που αναπαράγεται εντός της εκπαίδευσης δεν αποσκοπεί στην ανάπτυξη των πνευματικών ικανοτήτων των ανθρώπων, αντίθετα αντικατοπτρίζει την οδυνηρή απουσία μιας διανοητικής προοπτικής. Οι άνθρωποι εκφράζουν τη γνώμη τους και κινούνται σχετικά ελεύθερα όσον αφορά την εξεύρεση μιας εργασίας ή το εμπόριο- ωστόσο, οι γνώμες τους χαρακτηρίζονται από παθητικότητα, δεν υπερβαίνουν ποτέ το κατεστημένο κοινωνικό σύστημα που καθορίζει όχι μόνο τις επιλογές τους αλλά και τα φρονήματά τους. Έτσι, μια τέτοια κουλτούρα καθιστά το ανθρώπινο υποκείμενο μονοδιάστατο και ενισχύει την εξάρτησή του από τις εξωτερικές συνθήκες και τις ανάγκες του. Λέξεις- Κλειδιά: κοινωνία, Adorno, Θεωρία της Ημιμόρφωσης Για έναν πολιτισμό της μάθησης Καραβάκου Βασιλική Αν. Καθηγήτρια ΠαΜακ Σήμερα τόσο η φιλοσοφία όσο και η επιστήμη έχουν προσυπογράψει την ανειρήνευτη καθολικότητα, τη σχετικότητα και την πολυπλοκότητα της γνώσης. Ο εναγκαλισμός απολυτοκρατικών μύθων, οι οποίοι υπηρετούν την κάθε είδους επιστημονική αυθεντία, την πολιτική μυωπία και το στείρο ιδεολογικό δογματισμό, ανήκει -πρέπει να ανήκει- στο παρελθόν. Η παιδεία, η εκπαίδευση, η εκπαιδευτική έρευνα και η εκπαιδευτική πολιτική τελούν οφείλουν να τελούνσε έναν ορίζοντα νέων συνθηκών της γνώσης και νέων γνωσιολογικών και αξιολογικών κριτηρίων. Ακολουθώντας τα κριτήρια δεν σημαίνει ότι η γνώση διαφεύγει του σφάλματος ή διέπεται από προνομιακή ασυλία από αυτό. Ακόμη, όμως, και σε αυτή την περίπτωση, η γνώση σήμερα δεν είναι ποτέ δεν πρέπει να είναι- το αποτέλεσμα της ιδιόλεκτης έρευνας, της υπερβατικής αποκάλυψης, της ιδεολογικής εσχατολογίας ή της ωμής επιβολής της ισχύος. Σήμερα πιστεύουμε ότι η γνώση είναι αποτέλεσμα της προσπάθειας του ανθρώπινου νου να γνωρίσει και να κατανοήσει τον εαυτό του και τον περιβάλλοντα φυσικό και κοινωνικό κόσμο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η γνώση είναι αποκλειστικά και κατεξοχήν το αποτέλεσμα της μαθησιακής διαδικασίας, η οποία περιγράφει και εξηγεί τη σκέψη και την πρακτική οργανισμών του ανθρώπινου τύπου. 5

6 Σήμερα τελούμε στον ορίζοντα της μάθησης και οφείλουμε να μετατρέψουμε εμπράκτως και σε απόλυτη συνέπεια με τα επιστημονικά και διανοητικά επιτεύγματα του ανθρώπινου νου τον ορίζοντα αυτό σε έναν πολιτισμό της μάθησης. Η διανοητική και η εκπαιδευτική αυταρέσκεια ότι αυτό αποτελεί ήδη κεκτημένο των παιδευτικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων μας προδίδει τις αγκυλώσεις και τις σκληρύνσεις της πρόσληψης εκ μέρους μας του νεωτερικού διαφωτιστικού προτάγματος για την εκπαίδευση, την άρνησή μας να αντικαταστήσουμε την εργαλειακή λογική και τις αγοραίες μεταμορφώσεις της με μία ορθολογικότητα της ακεραιότητας, της σκόπευσης και της ανταπόκρισης στις μεγάλες διακυβεύσεις της εποχής μας, την άρνησή μας να μετουσιώσουμε τη γνώση στις νέες συνθήκες ενός μετα-νεωτερικού μαθησιακού διαφωτισμού. Οι συνέπειες του ανερυθρίαστου εθελοτυφλισμού μας: η ομοιογενοποίηση και ο πνευματικός μαρασμός, η δογματικότητα της ποσοτικοποίησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων, η διαχείριση των μαθησιακών περιβαλλόντων με κριτήρια που υπερβαίνουν τις παιδευτικές ανάγκες όσων εμπλέκονται σε αυτά, η χειραγώγηση της αποκλίνουσας σκέψης, της δημιουργικής σκέψης, της φαντασίας, η εξάντληση της βιωματικότητας και της εμπειρικότητας της μάθησης σε μεμονωμένους σχεδιασμούς, ενώ η διδασκαλία εξακολουθεί να στηρίζεται στην εύρωστη μηχανική απομνημόνευση και σε μία αδικαιολόγητα αλαζονική και αήθη αντίληψη απέναντι στην ετερότητα (φύση, άλλοι οργανισμοί, άλλοι άνθρωποι διαφορετικοί από εμάς). Η πλήρης αδιαφορία για τα ελλείμματα στη διαμόρφωση της σκέψης μέσα από την άσκηση της αμφισβήτησης και της κριτικής, μέσα από τη διασύνδεση όλων των παρεχόμενων γνώσεων με την πραγματική ζωή πραγματικών ανθρώπων, η ανενδοίαστη απόρριψη απαραίτητων δεξιοτήτων για τη διατήρηση της δημοκρατίας συμβάλλει στη μετατροπή μίας κρίσης σε πλήρη καταστροφή: η εντελέχεια των διά βίου μαθητών-πολιτών υποκλίνεται στα σύγχρονα ανίσχυρα νοητικά δοχεία των αποθησαυρισμένων γνώσεων. Στις νέες συνθήκες του μετα-νεωτερικού μαθησιακού διαφωτισμού η μάθηση δεν αποτελεί μία απλή παράμετρο, ή διάσταση, του ορίζοντα στον οποίο εκτυλίσσεται η εκ-παιδευτική μας σκέψη και δράση. Απεναντίας, η μάθηση αποτελεί το μοναδικό, ανθρωπολογικά καθολικό, παλίμψηστο στο οποίο καλούμαστε να εγγράψουμε, με πνεύμα επιστημολογικής ταπεινοφροσύνης και αξιολογικού πλουραλισμού, κάθε θεωρητικό, πρακτικό και θεσμικό σχεδιασμό μας για την παιδεία και την εκπαίδευση του σύγχρονου ανθρώπου. Λέξεις-Κλειδιά: μάθηση, γνώση, διαφωτισμός, επιστημολογική ταπεινοφροσύνη, αξιολογικός πλουραλισμός Η ελλειμματικότητα του ανθρώπου και η συμβολή της μάθησης στην οντογένεσή του Καρακατσάνης Παναγιώτης Καθηγητής, ΔΠΘ Θεοδωρίδης Αλέξανδρος Επ. Καθηγητής, ΔΠΘ Η ελλειμματικότητα του ανθρώπου σε σύγκριση με άλλα έμβια όντα είναι γνωστή τουλάχιστον από την εποχή του πλατωνικού Πρωταγόρα και εντεύθεν. Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε, όμως, στο ζήτημα αυτό κατά την εποχή της ύστερης νεωτερικότητας, με την εμφάνιση μιας σειράς έργων, προερχόμενων από τους χώρους της βιολογίας και της ανθρωπολογίας. Διαπιστώνεται, ωστόσο ότι η υστέρηση του ανθρώπου οφείλεται, εν αντιθέσει προς τα άλλα έμβια όντα, στον φυσιολογικό πρώιμο τοκετό του, με συνέπεια τα βασικά ειδολογικά χαρακτηριστικά του να προσκτώνται μέσω της μάθηση, όχι στην ενδομήτρια περίοδο της ζωής του, αλλά με την είσοδό του στην ιστορική και κοινωνική ζωή μια συνθήκη που σημαδεύει των οντολογική του σύσταση καθ όλη της διάρκεια της ζωής του. Η διά βίου μάθηση, όμως, αυτή δεν πρέπει να νοηματοδοτείται εντός ενός λειτουργικού-εργαλειακού πλαισίου, αλλά ως ανοιχτή διαδικασία εξοικείωσης ενός κοινωνικού πλέον ατόμου με τον κόσμο του. Λέξεις- κλειδιά: μάθηση, ελλειμματικότητα, κοινωνική εξοικείωση Η αναγκαιότητα της δια βίου ηθικής εκπαίδευσης στη σύγχρονη φιλελεύθερη κοινωνία Καλοκαιρινού Ελένη Αν. Καθηγήτρια, Α.Π.Θ. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να δείξει ότι οι στοχαστές όλων των εποχών, αρχαίων και νεότερων, αντιλήφθηκαν ορθά ότι η εκπαίδευση των νέων δεν θα πρέπει να περιλαμβάνει απλώς τεχνική γνώση για την απόκτηση προσόντων με απώτερο σκοπό την επαγγελματική αποκατάστασή τους, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνει κυρίως ηθική καλλιέργεια και ευιασθητοποίηση του χαρακτήρα τους έτσι ώστε, όποια κι αν είναι η τέχνη την οποία θα ασκήσουν στη ζωή τους, να την ασκούν ως ενάρετοι και αγαθοί χαρακτήρες. Ακριβώς επειδή κατανόησαν πολύ καλά τη σημασία που έχει η καλλιέργεια και η ευαισθητοποίηση του χαρακτήρα του νέου και η δύναμη της συμπονετικής φαντασίας του, για τον λόγο αυτό συνέλαβαν και πρότειναν τρόπους ηθικής διαπαιδαγώγησης των νέων τέτοιους οι οποίοι θα συνέβαλαν τα μέγιστα στην ηθική ανάπτυξη του φρονήματός τους από τη μια, και στην πειθάρχηση του χαρακτήρα τους από την άλλη. Ο τρόπος ηθικής διαπαιδαγώγησης που προτείνει τόσο ο φιλόσοφος R. M. Hare στον 20ό αιώνα αφ ενός όσο και ο Immanuel Kant στον 19 ο αιώνα αφ ετέρου δηλώνει σαφώς ότι η ηθική καλλιέργιεα του ανθρώπου όχι μόνο είναι 6

7 απαραίτητη σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε στην ανθρώπινη κοινωνία αλλά κυρίως ότι διαφυλάσσει το πνεύμα ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης το οποίο διέπει και θα πρέπει να διέπει τις σύγχρονες φιλελεύθερες κοινωνίες. Λέξεις- κλειδιά: διά βίου εκπαίδευση, ηθική, πολιτικός φιλελευθερισμός Μετασχηματίζουσα μάθηση μέσα από την Τέχνη: Μορφές της βίας και συνειδητοποίηση τους Καπετανίδου Μαριάνα Καθηγήτρια Ξένων Γλωσσών Υποψήφια Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Στο πλαίσιο της μετασχηματίζουσας μάθησης έχει μελετηθεί η χρήση της τέχνης για εκπαιδευτικούς σκοπούς με στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης (Cranton 2006, Dirkx 2000, Mezirow 1990, 1998, 2009, Taylor 2000). Η τέχνη ως ανθρώπινη δραστηριότητα ή δημιουργία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης υπόστασης της οποίας διεγείρει τις αισθήσεις, το νου και το συναίσθημα. Στο έργο του κάθε καλλιτέχνη όντας η δημιουργική έκφραση του ατόμου αποτυπώνονται συναισθήματα, ιδέες, κοινωνικές, οικονομικές ή πολιτικές συνθήκες που το περιβάλλουν. Η μέθοδος «μετασχηματίζουσα μάθηση μέσα από την τέχνη» επιχειρεί να συνδυάσει τις διάφορες μορφές τέχνης, μέσω έργων ζωγραφικής, γλυπτικής, μουσικής, λογοτεχνίας, κινηματογράφου, και άλλων τεχνών (ανάλογα με το θέμα) με τον κριτικό στοχασμό. Τα θέματα που μελετώνται προσεγγίζονται κριτικά μέσα από την αξιοποίηση της αισθητικής εμπειρίας. Ένα διαχρονικά σημαντικό θέμα προς μελέτη αποτελεί η βία και οι διάφορες και διαφορετικές εκφάνσεις της. Το πλαίσιο της μετανεωτερικής εποχής, μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η σύγχρονη κοινωνία, χαρακτηρίζεται από έντονες κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές αντιθέσεις και διαφορές που συχνά και ανεξέλεγκτα οδηγούν σε φαινόμενα άμεσης και έμμεσης βίας. Η φτώχεια, η εξαθλίωση, ο ρατσισμός, η χειραγώγηση, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις, ο ανταγωνισμός, η καταπίεση, οι διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνικής προέλευσης, θρησκείας ή πίστης, φύλου, αναπηρίας, ηλικίας ή λόγω γενετήσιου προσανατολισμού, η μόλυνση του περιβάλλοντος κ.α. αποτελούν σοβαρές εκφάνσεις της βίας της σύγχρονης κοινωνίας. Η βαθύτερη γνώση και αναγνώριση των μορφών της βίας και των αιτιών της που χτίζονται μέσα στις κοινωνικο-οικονομικο-πολιτισμικές δομές, καθώς και η συνειδητοποίηση της συγκάλυψης και φυσικοποίησης τους από το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει τον ενήλικα στην απαλλαγή από τα στερεότυπα, στην κατανόηση και εξάλειψη των σχέσεων εξουσίας, στην αποτελεσματικότερη ισότιμη σχέση μεταξύ όλων, στη χειραφέτηση και στη διαμόρφωσή του ως ενός δημοκράτη πολίτη. Στην παρούσα εισήγηση παρουσιάζεται η κριτική προσέγγιση του θέματος της βίας και των αιτιών της μέσα από έξι έργα τέχνης που σχετίζονται με διαφορετικές μορφές βίας. Λέξεις- κλειδιά: μετασχηματίζουσα μάθηση, κριτική σκέψη, τέχνη Αισθητική εμπειρία και μετασχηματίζουσα μάθηση: μια προσπάθεια σύνδεσης της διδακτικής πρακτικής με τις θεωρητικές προσεγγίσεις της μετασχηματιστικής εκπαίδευσης Κουλαουζίδης Γεώργιος ΣΕΠ, ΕΑΠ Η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης έτσι όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Jack Mezirow αλλά και εμπλουτίστηκε από τους συνεργάτες του έργου του, αποκτά συνεχώς μεγαλύτερη αποδοχή από την κοινότητα των εκπαιδευτών ενηλίκων. Κατά την άποψή μου η αποδοχή αυτή οφείλεται στο ότι η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης αφενός περιγράφει με κατανοητό τρόπο τους λόγους που οδηγούν τους ενήλικες να συμμετάσχουν σε μια μαθησιακή διεργασία, ενώ αφετέρου αναδεικνύει τον τρόπο που η μάθηση πραγματώνεται στην ενήλικη φάση της ζωής του ανθρώπου. Η θεωρητική προσέγγιση της μετασχηματίζουσας μάθησης γίνεται ακόμη πιο ελκυστική επειδή στην περιγραφή της πραγμάτωσης που προαναφέραμε θέτει ως κεντρικά στοιχεία δύο πολύ δημοφιλείς έννοιες του πεδίου της εκπαίδευσης ενηλίκων: τον ορθολογικό διάλογο και τον κριτικό στοχασμό. Και τα δύο αυτά στοιχεία μπορούν να οδηγήσουν σε διδακτικούς σχεδιασμούς και μεθοδολογικές εφαρμογές που συνδέονται με όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που το πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων έχει θέσει ως θεμέλια της ιδιαιτερότητας του. Ωστόσο, τόσο η ενίσχυση της διεργασίας του κριτικού στοχασμού όσο και η υποστήριξη ορθολογικών διαλογικών διαδικασιών δεν είναι απλά ζητήματα. Στους κύκλους των εκπαιδευτών ενηλίκων πολλές φορές έχουν τεθεί αυτά τα ζητήματα ως στόχοι που δεν είναι πάντα εύκολο να επιτευχθούν. Στο πλαίσιο της αναζήτησης μεθοδολογικών εργαλείων που θα μπορούσαν να διευκολύνουν το έργο των εκπαιδευτών ενηλίκων που ενστερνίζονται τους στόχους της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης, αναπτύχθηκε μια απαιτητική εκπαιδευτική μεθοδολογία που αξιοποιεί την αισθητική εμπειρία και ειδικότερα χρησιμοποιεί την τέχνη προκειμένου να ενισχύσει την ικανότητα κριτικού στοχασμού των ενηλίκων εκπαιδευόμενων μέσα από συνθήκες διαλόγου που έχουν όλα τα χαρακτηριστικά της διαλογικής διεργασίας που περιγράφεται στη θεωρία. Αν και η συγκεκριμένη μεθοδολογία υιοθετείται όλο και περισσότερο από πολλούς εκπαιδευτές ενηλίκων έχουν δημιουργηθεί μια σειρά από εύλογα ερωτήματα όπως το αν 7

8 είναι η συγκεκριμένη μεθοδολογία κατάλληλη για εφαρμογή στο πλαίσιο όλων των θεωρητικών προσεγγίσεων που σχετίζονται με τη μετασχηματίζουσα μάθηση; Και ακόμη, ποια είναι τα στοιχεία της μεθοδολογίας αυτής που την αναδεικνύουν ως επαρκή «μετασχηματιστική» διδακτική μέθοδο; Η εργασία αυτή έχει ως στόχο να απαντήσει στα προαναφερόμενα ερωτήματα παρουσιάζοντας την συγκεκριμένη μεθοδολογία στο πλαίσιο τριών εκδοχών της θεωρίας της μετασχηματιστικής εκπαίδευσης: της προσέγγισης του Paulo Freire που πρώτος μίλησε για κριτική σκέψη, ενδυνάμωση και μετασχηματισμό, της κλασσικής προσέγγισης του Jack Mezirow και της δομο-αναπτυξιακής προσέγγισης του Robert Kegan. Επίσης στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας θα διευκρινιστούν τα στοιχεία εκείνα που την αναδεικνύουν ως μια διδακτική μέθοδο που έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει μετασχηματισμό των πλαισίων αναφοράς των ενηλίκων εκπαιδευόμενων. Λέξεις- κλειδιά: μετασχηματίζουσα μάθηση, εκπαιδευτής ενηλίκων, εκπαίδευση Τεχνοεπιστημονική ανάπτυξη: Δια βίου μάθηση και οι κοινωνικο- πολιτικές και εκπαιδευτικές προϋποθέσεις της προσβασιμότητας στη γνώση Μαρκόπουλος Ιωάννης Καθηγητής Α.Π.Θ. Στέλλα Χατζίκου Υπ.Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Ζούμε σε μία εποχή που κύριο χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι η ραγδαία όσο και ανεξέλεγκτη πλέον ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης. Μέσα σε ένα κλίμα καταναλωτικής ευφορίας, στις αναπτυγμένες κυρίως αλλά σταδιακά και στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι άνθρωποι έρχονται καθημερινά σε επαφή, και χρησιμοποιούν, εξειδικευμένους τεχνικοεπιστημονικούς όρους, εργαλεία, προηγμένες συσκευές, τεχνολογίες και πρακτικές. Δίχως να έχουν τις περισσότερες φορές την παραμικρή γνώση ή κατανόηση της σημασίας των όρων αυτών και της σωστής, από κάθε άποψη, λειτουργίας των διαφόρων συσκευών και τεχνολογιών ή έχοντας συχνά και μια εντελώς λανθασμένη άποψη για πολλά από τα ζητήματα αυτά καταλήγουν οι άνθρωποι να μεταβάλλονται σε μια αγέλη καταναλωτών και αδαών χρηστών των σύγχρονων τεχνοεπιστημονικών επιτευγμάτων. Η κατάσταση αυτή επιτείνεται συνεχώς ακόμη περισσότερο, καθώς μια πανταχόθεν επιβαλόμενη ταχυκουλτούρα, σε όλα τα επίπεδα, διόλου άσχετη και με τη συνεχή διαφημιστική πίεση του Τύπου, των Μ.Μ.Ε. και του διαδικτύου, οδηγεί σε ένα κοινωνικο-πολιτικό, οικονομικό και ιδεολογικό πλαίσιο που διόλου δεν μπορεί να συμβάλει και μάλιστα μέσα στο αγοραίο και ανθρωποφαγικό πλαίσιο του σύγχρονου νεοφιλελευθερισμού στη δημιουργία χρηστών όσο και σωστά κατατοπισμένων, σε όλα αυτά τα σύγχρονα τεχνικοεπιστημονικά ζητήματα, πολιτών. πολιτών, που μέσα από μια κατάλληλη εκπαιδευτική πολιτική και εκπαιδευτική διαδικασία, και επομένως μέσα από μια σωστά όσο και κοινωνικά δίκαιη παραγωγή και διάχυση της γνώσης, και μια ανάπτυξη των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων τους, θα μπορέσουν όχι μόνο να ανταπεξέρχονται στις επαγγελματικές/εργασιακές τους ανάγκες, αλλά να αποτελούν ζωντανό μέρος μιας κοινωνικής και πολιτισμικής ανάπτυξης, που θα αποσκοπεί στην ουσιαστική τους ευδαιμονία. Για το σκοπό αυτό, προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση, η διά βίου μάθηση θα μπορούσε, υπό ορισμένες όμως προϋποθέσεις που δεν θα περιορίζονται μόνο στις βασικές/παραδοσιακές γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες των ενηλίκων, στις αντίστοιχες εργαλειακές και σε μία εκλαϊκευμένη, επίσης, διάδοση της τεχνοεπιστημονικής γνώσης να συμβάλει καθοριστικά. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει η εκπαιδευτική διαδικασία να μεριμνά επίσης και για την ανάπτυξη και εδραίωση βασικών κοινωνικο-ηθικών χαρακτηριστικών. Ενθυμούμενοι τον Καντ, θα υποστηρίζαμε ότι η διά βίου μάθηση θα πρέπει συγχρόνως να συμβάλει στην ανάπτυξη τόσο της διάνοιας (Verstand) όσο και του λόγου (Vernunft). Στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε, μέσα από μία κριτική προσέγγιση, να ανιχνεύσουμε αυτές τις κοινωνικο-πολιτικές και εκπαιδευτικές προϋποθέσεις, που θα επέτρεπαν στη δια βίου μάθηση να επιτελέσει τον υψηλό αυτό της σκοπό. Λέξεις-Κλειδιά: τεχνοεπιστήμη, εκλαϊκευμένη γνώση, βασικές και εργαλειακές δεξιότητες, λόγος, διά βίου μάθηση Διά Βίου Μάθηση: Μια φεμινιστική ηθική θεώρηση Πανάτσα Ναταλία, Υπ. διδάκτωρ, Α.Π.Θ. Μαρκόπουλος Ιωάννης Καθηγητής, Α.Π.Θ Για πολλούς αιώνες η θέση της γυναίκας υπήρξε αδιαμφισβήτητα κατώτερη από εκείνη του άνδρα. Αν και θα περίμενε κανείς πως τα πράγματα θα έχουν αλλάξει ριζικά στη σύγχρονη πραγματικότητα, τα δεδομένα μαρτυρούν το αντίθετο, μια διαπίστωση εμφανής και στο χώρο της μάθησης. Αναγνωρίζοντας την υφιστάμενη κατάσταση και τοποθετώντας στον πυρήνα σκέψης τη μεταβλητή του φύλου, διαμορφώθηκε ο χώρος της Ηθικής Φιλοσοφίας που ονομάζεται Φεμινιστική Ηθική. Η Φεμινιστική Ηθική Φιλοσοφία αναγνωρίζει τις έντονες ανισότητες εις βάρος των γυναικών και διαμορφώνει προτάσεις για την αναβάθμιση της θέσης τους. Στο πλαίσιο αυτό, η δια βίου μάθηση 8

9 προτείνεται ως ένα ισχυρό μέσο για την ενδυνάμωση των γυναικών και τη βελτίωση της θέσης τους, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ωστόσο, για την επίτευξη της πολυπόθητης ισότητας των ευκαιριών, θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τη μορφή και το περιεχόμενο της δια βίου μάθησης, αναγνωρίζοντας πως είναι δυνατόν να διέπεται από κρυφές αρχές που λειτουργούν εις βάρος των κοριτσιών και των γυναικών. Σημείο εστίασης της αναφοράς μας είναι η ανισότητα στην πρόσβαση αλλά και το περιεχόμενο, καθώς συχνά αυτό που ορίζουμε ως «μάθηση» και ως «γνώστης» είναι δυνατόν να δρα επιβαρυντικά για το γυναικείο φύλο. Σκοπός της ανακοίνωσης είναι η κριτική θεώρηση της δια βίου μάθησης και η διατύπωση προτάσεων για την ενσωμάτωση αρχών φεμινιστικής ηθικής στους κόλπους της, ώστε, εν τέλει, να εξασφαλιστεί πως η δια βίου μάθηση θα συντελέσει στην εξάλειψη της ανισότητας των φύλων. Πρότασή μας είναι πως η δια βίου μάθηση θα πρέπει να αμφισβητήσει ό,τι παραδοσιακά έχει περιγραφεί ως ουδέτερο και αντικειμενικό και να λάβει υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες διαβίωσης, εργασίας, σκέψης και, εν τέλει, ζωής των γυναικών. Η δια βίου μάθηση θα πρέπει να πάψει να λειτουργεί με τα μάτια στραμμένα στο οικονομικό όφελος και να τεθεί στην υπηρεσία της κοινωνίας των πολιτών. Λέξεις κλειδιά: φεμινιστική ηθική, δια βίου μάθηση, φύλο, ισότητα ευκαιριών Η συμβολή της προσωπικής εκπαιδευτικής φιλοσοφίας στην εκπαίδευση ενηλίκων Παπαδήμα Γενοβέφα Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Υπ. διδάκτωρ Πα.Μακ. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει και να διερευνήσει τον τρόπο και το βαθμό που το μορφωτικό επίπεδο των εκπαιδευτών, οι οποίοι εργάζονται στο χώρο της εκπαίδευσης ενηλίκων, επηρεάζει την εκπαιδευτική φιλοσοφία, η οποία διέπει την εκπαιδευτική και τη διδακτική τους σκέψη και δραστηριότητα. Τα συμπεράσματα της διερεύνησης δύνανται να προσφέρουν βελτιωτικές προτάσεις στο χώρο της εκπαίδευσης ενηλίκων. Είναι γεγονός ότι οι πεποιθήσεις και οι αξίες των ανθρώπων αντακλώνται στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Κατά συνέπεια, οι εκπαιδευτές ενηλίκων οι οποίοι συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά προγράμματα μεταφέρουν σε αυτά μέσω των αποφάσεων που παίρνουν τις πεποιθήσεις τους για τη ζωή και την εκπαίδευση, την προσωπική δηλαδή εκπαιδευτική τους φιλοσοφία, η οποία αποτελεί για αυτούς μια ενσυνείδητη δέσμευση. Δεδομένου, λοιπόν, ότι η εκπαιδευτική φιλοσοφία επηρεάζει τον εκπαιδευτή ενηλίκων σχετικά με το πώς αντιλαμβάνεται το σκοπό της εκπαίδευσης, τη θέση της μάθησης, το ρόλο του ίδιου αλλά και του εκπαιδευόμενου κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς επίσης και τη διδακτική μεθοδολογία που ακολουθεί, είναι απαραίτητο η επίδραση αυτής να διερευνηθεί. Η ερευνητική μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν ποσοτική με συμπτωματική δειγματοληψία. Ο πληθυσμός της μελέτης αποτελείται από εκατόν ογδόντα εκπαιδευτές που εργάζονται σε διαφορετικές πόλεις της Ελλάδας κατά την περίοδο Μοιράστηκαν εκατόν ενενήντα ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης, από τα οποία επιστράφηκαν τα εκατόν σαράντα πεντε. Το ερευνητικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε είναι το ερωτηματολόγιο της Lorraine Zinn, Philosophy of Adult Education (PAEI, 1991), το οποίο σταθμίστηκε στα ελληνικά δεδομένα. Τα συλλεχθέντα ερωτηματολόγια αναλύθηκαν με τη μέθοδο της διακύμανσης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι παράγοντες όπως φύλο και πόλη εργασίας δεν είχαν καμία επίδραση όσον αφορά στην επιλογή της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας. Αντίθετα, διαπιστώθηκε ότι το επίπεδο μόρφωσης του κάθε εκπαιδευτή ενηλίκων, βασικό πτυχίο ή μεταπτυχιακός/ διδακτορικός τίτλος ξεχώρισε τους εκπαιδευτές. Οι μεν πρώτοι φάνηκε να στρέφονται σε περισσότερο συμπεριφοριστικές και φιλελεύθερες τάσεις οι δε δεύτεροι σε πιο προοδευτικές και κάποιοι και σε κονσρουκτιβιστικές προσεγγίσεις, με οριακές όμως διαφορές. Η εργασία αξιοποιεί ερμηνευτικά τα συμπεράσματα της διερεύνησης και προσφέρει προτάσεις βελτίωσης της απόδοσης των εκπαιδευτών ενηλίκων μέσα από την προώθηση της προοδευτικής και της κονστρουκτιβιστικής προσέγγισης. Οι προτάσεις αυτές είναι απόλυτα εναρμονισμένες με τον πυρήνα των εκπαιδευτικών φιλοσοφικών αρχών της εκπαίδευσης ενηλίκων. Λεξεις- κλειδιά: εκπαιδευτική φιλοσοφία, εκπαδευτής ενηλίκων, PAEI Πειραματισμός πάνω σε πρακτικές της Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής στην Εκπαίδευση Ενηλίκων Παπαπέτρου Βασιλική Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Σπανέα Σταυρούλα Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Κουγιουμτζής Γεώργιος Επ. Συνεργάτης ΕΚΠΑ & ΑΣΠΑΙΤΕ Στην παρούσα μελέτη επιχειρείται σύνδεση των αρχών της φιλοσοφικής συμβουλευτικής με τις αντίστοιχες της εκπαίδευσης ενηλίκων. Η φιλοσοφική συμβουλευτική είναι μια πρόσκληση για ένα φιλοσοφικό τρόπο ζωής με εύλογή του την έμφασή του στις αρετές. Πρόκειται για μια διαρκή αντιμετώπιση οποιασδήποτε κατάστασης στη ζωή με 9

10 ευρύτητα πνεύματος και εις βάθος, αφού έχει βέβαια προηγηθεί η φιλοσοφική ενασχόληση με το θέμα. Η αντίληψη ότι η σοφία ασχολείται με τη γνώση για την επίτευξη καλύτερου τρόπου ζωής σημαίνει ότι οι φιλόσοφοι πρέπει να δίνουν έμφαση στις δεξιότητες, διαθέσεις και νοητικές καταστάσεις που δρομολογούν ένα υψηλό επίπεδο ποιότητας ζωής. Η φιλοσοφική συμβουλευτική βρίσκει πλήρη εφαρμογή στο καινοτόμο πρόγραμμα «Φιλοσοφία για Παιδιά», που εφαρμόζεται πιλοτικά στις βαθμίδες της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Επιχειρούμε να προσαρμόσουμε το πρόγραμμα αυτό στο πεδίο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, αποφέροντας οφέλη σε τρία επίπεδα: (α) διανοητικό, (β) κοινωνικό και (γ) υπαρξιακό. Λέξεις- κλειδιά: εκπαίδευση ενηλίκων, φιλοσοφία, συμβουλευτική Δια βίου μάθηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Υπεράσπιση του δικαιώματος της εργασίας σε περιόδους ανθρωπιστικής κρίσης. Περπερίδης Παύλος Δρ. Φιλοσοφίας Στο υφιστάμενο πλαίσιο κρίσης απεικονίζεται μια γενικότερη υποβάθμιση και υπονόμευση του συνολικού πλαισίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με τον ορατό κίνδυνο να οδηγηθούμε σε μια συνολική κατάρρευση του οικοδομήματος των δικαιωμάτων. Από την εφαρμογή μιας μονοδιάστατης οικονομικής πολιτικής διεξόδων της κρίσης, με στόχευση τη διασφάλιση της οικονομικής και δημοσιοοικονομικής σταθερότητας, με στόχους που ετέθησαν με την εφαρμογή των μέτρων του πρώτου και του δεύτερου μνημονίου, εν ονόματι της «απωλεσθείσας» εμπιστοσύνης των χρηματοπιστωτικών αγορών και της αποκατάστασης της οικονομικής τάξης, δε διατυπώνεται απλώς με ευκολία μια περιοριστική, εσφαλμένη και άκρως ανησυχητική, επιζήμια αντίληψη σχετικά με το τι θεωρείται παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά τείνει να παγιώνεται στους οικονομικοτεχνικούς κύκλους ότι αυτή η ανομολόγητη παραδοχή αποτελεί το «αναγκαίο κακό» στη γενική διαχείριση της κρίσης. Οι τάσεις αυτές έχουν φέρει στο προσκήνιο μια προθυμία, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, να θυσιαστούν τα πάντα για την οικονομική ανάκαμψη. Στις απαιτούμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ως αντάλλαγμα για τη διεθνή διάσωση της χώρας -στο πλαίσιο και μόνον του δευτέρου Μνημονίου- καταγράφονται οκτώ τομείς δράσης, ή στόχοι πολιτικής, ένας εκ των οποίων είναι «η ενίσχυση των θεσμών της αγοράς εργασίας και η προώθηση της απασχόλησης». Κατά τη διάρκεια πολυάριθμων συζητήσεων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών η απασχόληση δεν τέθηκε ούτε μία φορά ως πρωταρχικός στόχος των πολιτικών που υιοθετήθηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης. Σε αυτόν τον τομέα δράσης, οι πέντε από τις έξι μεταρρυθμίσεις που καταγράφονται στο Μνημόνιο προτείνουν την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, καθιστώντας την πιο ευέλικτη, και τη μείωση του κόστους. Επομένως, οι πολιτικές που δρομολογήθηκαν βασίζονται κατά κύριο λόγο στην απελευθέρωση ως πανάκεια για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών δυσλειτουργιών στην απασχόληση. Η προσέγγιση αυτή, όπως επισημάνθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υποτιμά «τη σημασία διατήρησης της εγχώριας ζήτησης, των επενδύσεων και της πιστωτικής στήριξης για την πραγματική οικονομία». Η κρίση είχε σοβαρές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Μεταξύ άλλων: καλπάζουσα ανεργία, η οποία σε χώρες όπως η Ελλάδα έφτασε σε πρωτοφανή επίπεδα, ειδικά στις νεότερες γενιές υποβάθμιση της προστασίας του εργατικού δυναμικού, της ασφάλειας και της υγείας στις συνθήκες εργασίας, καθώς και της συλλογικής διαπραγμάτευσης σοβαρές περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες, την κοινωνική ασφάλιση και την κοινωνική προστασία φορολογικές μεταρρυθμίσεις που εντείνουν τη φτώχεια και τον αποκλεισμό πτώση του βιοτικού επιπέδου, συνήθως κάτω από το επίπεδο που θεωρείται επαρκές σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο αύξηση του αριθμού των αστέγων περιορισμοί στο δικαίωμα στην εκπαίδευση, λόγω των περικοπών στον προϋπολογισμό για την παιδεία και το διδακτικό προσωπικό περικοπές στις δαπάνες για την υγεία. Επιπλέον περισσότερες ώρες απασχόλησης, περισσότερες περιστασιακές εργασίες, ολοένα αυξανόμενος αριθμός ατόμων που αποκλείονται από τις σφαίρες της παραγωγής και της διανομής, με την έμφαση να δίνεται στην απασχολησιμότητα, όχι στην απασχόληση. Η πρόσβαση στην αγορά εργασίας γίνεται ακόμα δυσκολότερη για τους νέους, καθώς το εκπαιδευτικό σύστημα έχει πέσει θύμα της γενικής κατάρρευσης των κοινωνικών υπηρεσιών. Κομβικής σημασίας είναι το γεγονός ότι ένας αριθμός τεχνικών σχολών και σχολών επαγγελματικής κατάρτισης έχουν διακόψει τη λειτουργία τους ή να εξετάζεται το κλείσιμό τους. Πέρα από το γεγονός ότι οι ελληνικές αρχές έλαβαν μέτρα τα οποία επιδείνωσαν την ανεργία, επιπλέον απέτυχαν να προσφέρουν την απαραίτητη κοινωνική στήριξη για την αντιμετώπιση της κατακόρυφης αύξησης της ανεργίας. Εκτός από τις οικογένειες και τις άτυπες κοινωνικές δομές, που βοήθησαν στην εξομάλυνση του πλήγματος, ήταν οι δήμοι οι οποίοι κλήθηκαν να διαχειριστούν τη νέα πραγματικότητα. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι πόροι τους είχαν επίσης περικοπεί αρκετά, τόσο οι δημόσιοι υπάλληλοι οι οποίοι εργάζονται στους δήμους όσο και οι τοπικές αρχές έχουν εμφανώς υπερβεί τις δυνατότητές τους στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Το γεγονός αυτό αντανακλά τη συνολική αποτυχία του κράτους να διασφαλίσει την πτυχή της πρόσβασης του δικαιώματος στην εργασία. Αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι μόνο μια μεταρρύθμιση αφορά «την υποστήριξη των ανέργων». Το ζήτημα των θεσμικών μηχανισμών τυπικής και μη τυπικής μάθησης δεν μπορούν να διαχωριστούν από τα πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, ούτε να παρακαμφθούν ως ζητήματα που απλώς αφορούν το εποικοδόμημα. Τα ζητήματα εκπαίδευσης εμπεριέχουν «σκληρά» οικονομικά ζητήματα πολιτικών θεσμών. Έτσι το ζήτημα της δια βίου μάθησης δεν έχει να κάνει με το εάν το άτομο μπορεί να μάθει να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες περιστάσεις ούτε εάν η προσαρμογή, που είναι απλός βιολογικός νόμος, είναι δυνατή, αλλά πρέπει να σηματοδοτεί τη σημασία της 10

11 επένδυσης στο πολιτικό ως τμήμα μιας ευρύτερης προσπάθειας για την αναζωογόνηση των εννοιών της δημοκρατικής ιδιότητας του πολίτη, της κοινωνικής δικαιοσύνης και του δημοσίου καλού. Το υψηλό ποσοστό ανεργίας και υποαπασχόλησης στις τάξεις της νεολαίας θα δημιουργήσουν πιέσεις για υπεράσπιση αλλά και για επέκταση των πιο δημοκρατικών στοιχείων της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης. Συμμεριζόμενοι την άποψη του Καστοριάδη ότι τα άτομα και οι θεσμοί θα έπρεπε να αλλάξουν ταυτόχρονα, ώστε να γίνει πραγματικότητα οποιαδήποτε έννοια ουσιαστικής δημοκρατίας, και καθιστώντας το πολιτικό πιο παιδαγωγικό, πιστεύουμε πως απαιτείται μια βαθιά, εκτεταμένη αλλαγή στους θεσμούς και στο χαρακτήρα της δια βίου μάθησης και της εκπαίδευσης ενηλίκων. Ακριβώς επειδή ζούμε σε μια ιδιαίτερη ιστορική συγκυρία δογματικού και ανεξέλεγκτου καπιταλισμού, όπου οι άνθρωποι πρέπει να υποταχθούν στις επιταγές της «αυτοδιορθούμενης» αγοράς και νομιμοποιείται η τραυματική συμπίεση του εργατικού εισοδήματος. Κατά την παρούσα περίοδο η δια βίου μάθηση πρέπει να ανταποκριθεί στις βασικές ανάγκες των ανθρώπων για επιβίωση και ευημερία. Είναι σίγουρα αλήθεια ότι οι ανάγκες είναι ιστορικές και τροποποιούνται. Επομένως η δια βίου μάθηση στο πλαίσιο των μη τυπικών μορφών εκπαίδευσης πρέπει να αναγνωρίσει ένα πρότυπο ελάχιστων υλικών αναγκών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να διεκδικήσει μια πολιτική αναδιανομής μέσων και πόρων, να εξετάσει τις αντικειμενικές, υλικές συνθήκες του χώρου εργασίας και των εργασιακών σχέσεων στις οποίες υποβαθμίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα Πρέπει να δοθεί έμφαση σε προσπάθειες να μεταρυθμιστούν οι εκπαιδευτικές πρακτικές, να αντιληφθούν οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι ως ενεργοί φορείς του κοινωνικού μετασχηματισμού, τη συνείδηση της σημασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, σύμφωνα με τη δική τους κρίση και δράση. Εάν λοιπόν η ίδια η διαδικασία της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης Ενηλίκων και πολύ περισσότερο η αποτελεσματικότητα της εξαρτώνται από τη σαφή στοχοθεσία, το ευρύ φάσμα κοινωνικών και επαγγελματικών εμπειριών, τη διάθεση αυτενέργειας και την επιθυμία ενεργούς συμμετοχής γίνεται σαφές ότι το επιστημολογικό πλαίσιο της δια βίου μάθησης αποσταθεροποιείται ή περιστέλλεται επικίνδυνα. Αποκτά ως ειδικευμένη κατάρτιση μονοδιάστατο-εργαλειακό χαρακτήρα που στοχεύει στην ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων για την εξεύρεση από τους εκπαιδευόμενους μιας έτσι και αλλιώς αδιευκρίνιστης εργασίας, μια ευκαιρίας να ζήσουν αξιοπρεπώς, εγκαταλείποντας την κοινωνικοπολιτισμική συνεισφορά της. Η συνεχιζόμενη εκπαίδευση γίνεται ταυτόχρονα αποτέλεσμα αντιφάσεων και πηγή νέων αντιφάσεων. Ως εκ τούτου η δια βίου μάθηση με ηθικό σημείο αναφοράς τη δημοκρατία ως θεωρία, πρακτική με έμφαση στην προστασία των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων, πρέπει μέσω μιας ριζοσπαστικής δημοκρατικής εκπαιδευτικής πρακτικής, να συνδεθεί με τη διεκδίκηση, επικαιροποίηση και επέκταση των πιο δημοκρατικών στοιχείων της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης, τη θεμελίωση και προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο αυτό η κοινωνική σφαίρα της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης μπορεί να θεωρηθεί ένας «πραγματικός χρόνος» και κατεξοχήν χώρος, από τους λόγους που απέμειναν, στον οποίο οι εκπαιδευόμενοι θα έχουν την ευκαιρία να συνδέσουν το πολιτικό με το προσωπικό, έχοντας τη δυνατότητα της υποκειμενικής παρέμβασης, να οργανώσουν σημαντικές ανάγκες και σχέσεις. Εν κατακλείδι οι ερμηνευτικές αυτές θέσεις καθιστούν σαφές ότι η ανεπάρκεια οικονομικών πόρων επιβάλλει στο Κράτος την υποχρέωση να προσπαθεί να εξασφαλίσει την ευρύτερη δυνατή άσκηση των σχετικών δικαιωμάτων υπό τις επικρατούσες συνθήκες, να ενσωματώσει τα ανθρώπινα δικαιώματα στις εκπαιδευτικές στρατηγικές, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τους φορείς εκπαίδευσης να παρέχουν ένα σύνολο από εκπαιδευτικές πρακτικές που θα επιτρέψουν στους εκπαιδευόμενους να κατανοήσουν ότι ο άκρατος οικονομικός ορθολογισμός που έχει επιβληθεί συμβάλλει στην επιδείνωση μαζικών κοινωνικών προβλημάτων καθιστώντας αναγκαία μια νέα οικονομική ηθική η οποία θα αναμορφώσει εντέλει μια νέα οικονομική πολιτική. Λέξεις- κλειδιά: ανθρώπινα δικαιώματα, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκπαίδευση ενηλίκων Ζώντας και ανακαλύπτοντας τη ζωή: για μια δια βίου μάθηση Πέτρου Αλέξης Αν. Καθηγητής, Παν. Λευκωσίας Στο άρθρο αυτό θα επιχειρήσω να ξανασκεφτώ τη ζωή και το βίο, αναζητώντας το βαθύτερο νόημα της δια βίου εκπαίδευσης και αναζήτησης. Θεωρώ μάλιστα πως η ενθάρρυνση των εκπαιδευτικών να σκέφτονται τη ζωή τους ως βίωμα, θα τους βοηθήσει να αποφύγουν την αδράνεια της συνήθειας και θα τους οδηγήσει στο δρόμο της καινοτομίας και της έκπληξης. Με δεδομένο μάλιστα ότι το κάθε μας ενέργημα δικαιολογείται κυρίως από το παρελθόν --εκεί είναι που εδράζεται η συνήθεια και η γνώση-- θα πρέπει να φροντίσουμε ούτως ώστε αυτό να είναι γόνιμο και χρήσιμο και για το μέλλον. Αυτή την ίδια διαπίστωση έκανε και ο Nietzsche, αμφισβητώντας τόσο τη γνώση μας για τα πράγματα όσο και την επιστήμη. Αμφισβήτησε ακόμη και το ίδιο το εργαλείο της σκέψης του, τη γλώσσα, που τόσο ανώδυνα και φυσικά φαίνεται πως εγκλωβίζει τη σκέψη και σε γενικές γραμμές περιορίζει δια βίου την ελευθερία και τη δύναμη της βούλησης για ζωή. Εδώ θα υποστηρίξω πως η επίγνωση του τρόπου της ζωής μας δια βίου δεν είναι στόχος αλλά σκοπός. Με τον τρόπο αυτό ο στοχασμός μας πάνω στην καθημερινότητα του νιτσεϊκού βίου παύει να θεωρείται αυτοσκοπός και καθίσταται η μέθοδος που θα ακολουθήσουμε για να αναστοχαστούμε τη ζωή, ως μια δυναμική πορεία και δια βίου πρακτική. Η άσκηση της εν λόγω πρακτικής, με τη σειρά της, μας δείχνει τόσο τον τρόπο που κάποιος μπορεί να μαθαίνει όσο και την αναγκαιότητα της μεταμόρφωσης του υποκειμένου από γνωστικό σε στοχαστικό, και της εκπαίδευσης από εργαλειακή σε εγγενή. Λέξεις- κλειδιά: διά βίου μάθηση, αυτοσκοπός, γνώση 11

12 Η κριτική θεωρία του Habermas και η σημασία της για τη διά βίου μάθηση Πραπαλοπούλου Δέσποινα Μετ.φοιτήτρια Πα.Μακ. Η εισήγηση έχει στόχο να παρουσιάσει και να εξετάσει τη σχέση μεταξύ της επαναπροσδιορισμένης (σύμφωνα με πραγματολογικούς, γλωσσολογικούς, κοινωνιολόγικούς και γνωσιοθεωρητικούς όρους) Κριτικής θεωρίας από τον Jürgen Habermas και της δια βίου μάθησης. Η παρουσίαση της σχέσης θα βασιστεί, κυρίως, στη θεωρία της επικοινωνιακής δράσης του Habermas, στην κοινωνική του θεωρία καθώς και στις γνωσιοθεωρητικές του τοποθετήσεις που ξεχωρίζουν το χειραφετητικό ενδιαφέρον ως το καθολικό και πιο σημαντικό γνωστικό ενδιαφέρον που βοηθά το άτομο μέσω του αυτοστοχασμού να κερδίσει αυτογνωσία και αυτονομία. Ο Habermas θέτει θεμελιώδους σημασίας θεωρητικές βάσεις για τη διαμόρφωση και πρακτική της δια βίου μάθησης. Το θεωρητικό του σύστημα αφιερώνεται στην αποκάλυψη των δυνατοτήτων του Λόγου, της χειραφέτησης, της λανθάνουσας ορθολογικής-κριτικής επικοινωνίας στους σύγχρονους θεσμούς και της ανθρώπινης ικανότητας να εκπληρώνει και να επιδιώκει ορθολογικά ενδιαφέροντα. Ο Habermas προτάσσει το βιοκοσμικό χώρο, ως απόθεμα γνώσεων και ως «παρασκήνιο» της επικοινωνιακής δράσης, στο οποίο μπορούν να πραγματοποιούνται όλα τα παραπάνω. Στον κοινωνικοπολιτιστικό βιόκοσμο ανήκει και η δια βίου μάθηση και η εκπαίδευση ενηλίκων και μέσω αυτών μπορούν να υπάρξουν καθημερινά ιδανικές συνθήκες στοχαστικού και απελευθερωτικού διαλόγου. Στα πλαίσια της διυποκειμενικής καθημερινής αλληλόδρασης μπορούν να προωθηθούν μαζί με τα ενδιαφέροντα-γνώση, εξίσου η χειραφέτηση και η αυτονομία των ενήλικων εκπαιδευομένων. Στόχος είναι οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι να γίνουν ενεργοί πολίτες, να σκέφτονται κριτικά εξίσου και ως προς την εργαλειακή αλλά και ως την πρακτική γνώση. Οι εκπαιδευτές ενηλίκων, ως διαμεσολαβητές, οφείλουν να αναδείξουν τους «κριτικούς-στοχαστικούς» τρόπους αντίστασης στις επεμβάσεις του συστημικού κοινωνικού κόσμου. Τέλος, επισημάινεται η δυναμική επιρροή της χαμπερμασιανής θεωρίας στις ανθρωπιστικές θεωρίες μάθησης ενηλίκων, οι οποίες προωθούν και διαφυλάσσουν την ενεργητική, κριτική και αυτόνομη παρουσία του εκπαιδευομένου στην εκπαιδευτική και μαθησιακή διαδικασία. Λέξεις- κλειδιά: αυτογνωσία, αυτονομία, Habermas, εκπαιδευτής ενηλίκων Ο καταιγισμός ιδεών ως εκπαιδευτική τεχνική στην εκπαίδευση ενηλίκων: ένα παράδειγμα από τη διδασκαλία της φιλοσοφίας Ρεντίφης Γεράσιμος Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ Ο καταιγισμός ιδεών (Brainstorming) ως τεχνική διδασκαλίας στην εκπαίδευση ενηλίκων συνιστά ένα πολύτιμο εργαλείο για τον εκπαιδευτή προγραμμάτων μη τυπικής εκπαίδευσης, αφού η εφαρμογή της δύναται να εμπλουτίσει δημιουργικά την καθημερινή διδακτική πράξη. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα συμμετοχική διαδικασία, η οποία επιτρέπει στους εκπαιδευόμενους να εκφράσουν ελεύθερα τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, ανακαλώντας συνειρμικά προϋπάρχουσες αντιλήψεις, προβαίνοντας παράλληλα σε ελεύθερη και αυθόρμητη έκφραση ιδεών για ένα ζήτημα. Επί πλέον δια της τεχνικής αυτής αναπτύσσεται η εμπλοκή των εκπαιδευομένων στη διεργασία της μάθησης και αυξάνεται η μεταξύ τους οικειότητα και συνεργασία, με αποτέλεσμα τη βελτίωση του μαθησιακού κλίματος. Στην παρούσα ανακοίνωση, αφού αναδείξουμε σε θεωρητικό πλαίσιο τη μέθοδο της τεχνικής θα εστιάσουμε την προσοχή στην παρουσίαση ενός παραδείγματος εφαρμογής στην προσέγγιση της προσωκρατικής φιλοσοφίας, προκειμένου να εξακριβωθεί η προϋπάρχουσα γνώση και η εμπειρία των εκπαιδευομένων στο θέμα της φιλοσοφίας και συγκεκριμένα της προσωκρατικής φιλοσοφίας, ώστε να διαμορφωθεί θετική στάση για την ενασχόληση με αυτή, καθώς και να αναπτυχθεί η ικανότητα ελεύθερης έκφρασης, προσεκτικής ακρόασης, αξιολόγησης, καθώς και εργασίας σε μικρές ομάδες. Λέξεις- κλειδιά: καταιγισμός ιδεών, διδασκαλία, εκπαιδευόμενος Φιλόσοφος: ο ενήλικος που μαθαίνει Χριστοδούλου Ιωάννης Λέκτορας Πανεπιστημίου Κύπρου Το αρχαίο ελληνικό πρότυπο του φιλοσόφου είναι το πρότυπο του ενηλίκου όχι που ξέρει, δηλαδή του σοφού, αλλά του ενηλίκου που μαθαίνει. Σοφία, εδώ, είναι η ικανότητα να γνωρίζεις, που φυσικά τροφοδοτείται από γνωστικές μνήμες, οι οποίες όμως στη φιλοσοφική σκέψη έχουν προπαιδευτική αξία. Αυτό καταδεικνύεται στο status του στωικού φιλοσόφου που βρίσκεται στο στάδιο του προκόπτοντος. Η εργασία, μέσα από αναφορές στους Σωκράτη, Διογένη και Επίκτητο, περιγράφει την εσφαλμένη εντύπωση για τη σοφία ως μια κατάσταση στην οποία εκείνος που ξέρει δεν έχει τίποτε άλλο να μάθει. Σκοπός της εργασίας είναι να καταδείξει γιατί μια τέτοια αντίληψη για τη φιλοσοφική γνώση μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο οδηγό για τη σύγχρονη θεωρία για τη διά βίου μάθηση. Έμφαση, εν προκειμένω, δίδεται όχι σε μια εκπαιδευτική διαδικασία που στοχεύει στη μετάδοση γνώσεων σε εκπαιδευόμενους ενηλίκους, αλλά σε μια παιδευτική διαδικασία εμπέδωσης της γνώσης ως 12

13 διαδικασίας της ανθρώπινης ζωής. Εξετάζεται το ενδεχόμενο η αντίληψη αυτή για τη διά βίου μάθηση να σημαίνει την αναβίωση της Φιλοσοφίας όχι ως τρόπου ζωής ούτε ως τρόπου σκέψης αλλά ως παιδείας εμπλουτισμού της γλωσσοστοχαστικής εμπειρίας των ενηλίκων και, κατ επέκταση, της ενίσχυσης της ικανότητάς τους να μαθαίνουν. Λέξεις κλειδιά: φιλοσοφία, παιδεία, ενήλικη μάθηση, διά βίου μάθηση 2. ΓΛΩΣΣΑ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΜΑΘΗΣΗ Η Ποντιακή Διάλεκτος, η ζωντανή διάλεκτος της πρότυπης ελληνικής γλώσσας Γεωργιάδου Κατερίνα, Φιλόλογος Η συγκεκριμένη εισήγηση φιλοδοξεί να αποτελέσει μια πρόταση διδασκαλίας της ποντιακής διαλέκτου, ενταγμένης στο Ενιαίο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς του Συμβουλίου της Ευρώπης στον τομέα των Γλωσσών (βλ. και στηριγμένης στις νέες γλωσσοπαιδαγωγικές αντιλήψεις του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Όπως άλλωστε είναι γνωστό τα νέα προγράμματα σπουδών γλωσσικής διδασκαλίας (πβ. Υπ.Ε.Π.Θ. - Π.Ι Yπ.Ε.Π.Θ - Π.Ι. 2001) δεν στοχεύουν πλέον απλώς και μόνο σε γλωσσικούς στόχους, αλλά ενσωματώνοντας τη μελέτη και διδακτική αξιοποίηση και των γλωσσικών τοπικών διαφοροποιήσεων, δηλαδή των διαλέκτων και ιδιωμάτων, επιχειρούν να καλύψουν ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων των μαθητών. Εκμεταλλευόμενη αυτή την ευνοϊκή εκπαιδευτική συγκυρία θα ήθελα να δώσω -κυρίως στον εκπαιδευτικό που υπηρετεί σε ποντιόφωνες περιοχές- ιδέες και προτάσεις, προκειμένου να φέρει σε επαφή τους μαθητές του με την ποντιακή διάλεκτο, η διδασκαλία της οποίας εφαρμόστηκε, βέβαια σε τάξεις ενηλίκων, αλλά αποτελεί ενδεικτικότατο δείγμα γραφής για την διεύρυνσή του στην τυπική εκπαίδευση. Λέξεις- Κλειδιά: Ποντιακή διάλεκτος, γραμματισμός, ιδίωμα Παράγοντες που επηρεάζουν την συμμετοχή των ενηλίκων μεταναστών στα προγράμματα εκμάθησης ελληνικής γλώσσας Θεοδωρακοπούλου Θωμαΐτσα Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Οι περισσότεροι ενήλικοι έχουν πρακτικούς και πραγματικούς λόγους για τους οποίους συμμετέχουν σε μαθησιακές δραστηριότητες. Οι περισσότεροι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι προσανατολισμένοι στον στόχο. Πολλοί από αυτούς ανταποκρίνονται στις μεταβάσεις που παρουσιάζονται στη ζωή τους και οι οποίες λειτουργούν ως «ενεργοποιητές» για τη συμμετοχή σε νέες μαθησιακές δραστηριότητες. Έρευνες που διεξήχθηκαν έδειξαν ότι οι κοινωνικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμετοχή στη δια βίου εκπαίδευση είναι η ηλικία, ο τόπος γέννησης και κατοικίας, το φύλο, η οικογένεια, οι εμπειρίες και η διάρκεια της προηγούμενης, αρχικής κυρίως, εκπαίδευσης. «Ο λόγος που υπαγορεύει τη συμμετοχή δεν εντοπίζεται πάντα στους εκπαιδευόμενους, αλλά στη δυναμική που αναπτύσσεται ανάμεσα σ εκείνους και στο κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον» (Jarvis, 2004, σελ. 93). Επομένως οι εκπαιδευτικές ανάγκες των κοινωνικά ευπαθών ομάδων, προσδιορίζονται σύμφωνα με την Τσιμπουκλή από ατομικούς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς, εργασιακούς παράγοντες. Στην εργασία αυτή θα εστιάσουμε στους παράγοντες αυτούς όπως έχουν διαμορφωθεί από τους μετανάστες που παρακολουθούν το πρόγραμμα «Οδυσσέας» του ΙΝΕΔΙΒΙΜ. Λέξεις κλειδιά: μετανάστες, παράγοντες, συμμετοχή Δημιουργικά εργαλεία για ποιοτική ξενόγλωσση εκπαίδευση στα Κέντρα Δια Βίου Μάθησης. Η περίπτωση της ιταλικής γλώσσας Χριστίνα Κλειδαρά Yπ. Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Κουτράκης Σπυρίδων Yπ. Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Μπίκα Στυλιανή Yπ. Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Τσέκρελη Όλγα Yπ. Διδάκτωρ Α.Π.Θ. H εποχή μας, λόγω των οικονομικών συνθηκών που επικρατούν, χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα και ανασφάλεια. Σε αυτή τη φάση οι κοινωνίες έχουν ανάγκη να στηρίζονται στους πολίτες που μπορούν να προσαρμόζονται και να 13

14 σκέφτονται δημιουργικά. Σήμερα, στα πλαίσια της Δια Βίου Μάθησης, υλοποιούνται προγράμματα με σκοπό την πολύπλευρη καλλιέργεια της προσωπικότητας του πολίτη. Στην Ελλάδα αν και κάπως καθυστερημένα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη τα προγράμματα αυτά κερδίζουν ολοένα έδαφος ενώ παράλληλα αναπτύσσεται και η κουλτούρα της Δια Βίου Μάθησης αφού δράσεις σχετικά με δραστηριότητες προσωπικής ανάπτυξης, ελεύθερου χρόνου, εκπαίδευσης πολιτών ή πολιτιστικής εκπαίδευσης ήταν λίγες και ανεπαρκείς. Η έννοια της Διά Βίου Μάθησης βρίσκεται στον πυρήνα των δραστηριοτήτων του Ιδρύματος Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης (Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) και τα Κέντρα Διά Βίου Μάθησης (Κ.Δ.Β.Μ.) εκπροσωπούν με τον πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο τους στόχους του Ιδρύματος. Τα Κ.Δ.Β.Μ., ως μονάδες εκπαίδευσης ενηλίκων και υποσύστημα της δια βίου μάθησης, στοχεύουν -ως προς τους εκπαιδευομένους τους- στα εξής: Δημιουργία θετικής στάσης Ενίσχυση της ικανότητας προσαρμογής στις γνωστικές απαιτήσεις ενός συνεχώς εξελισσόμενου κοινωνικοοικονομικού χώρου δράσης Σύνδεση ή επανασύνδεση με την εκπαιδευτική διαδικασία ενηλίκων που δεν ολοκλήρωσαν την υποχρεωτική εκπαίδευση Συμμετοχή στην «κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας» και πρόσβαση στις νέες εργασιακές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ευκαιρίες Αναβάθμιση των συνθηκών εκπαίδευσης, εργασίας και κοινωνικής κατάστασης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων του πληθυσμού Ανάπτυξη της ενεργού ιδιότητας του πολίτη Δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου στο πεδίο του πολιτισμού To ενδιαφέρον των ειδικών στρέφεται στην απόκτηση δεξιοτήτων από τους ενήλικες κι έτσι η διδασκαλία των γλωσσών ενισχύει όλα τα παραπάνω και υπηρετεί την επικοινωνία ενώ η διδακτική γίνεται κομμάτι των επιστημών της επικοινωνίας. Η εκμάθηση γλωσσών ενισχύει τη συνειδητοποίηση της πολιτισμικής διαφοράς κι αυτό οδηγεί στην αμοιβαία κατανόηση των λαών μέσω της αξιοποίησης της γλωσσικής και πολιτισμικής πολυμορφίας. Με το διάλογο οδηγούμαστε στο να εξαλείψουμε την ξενοφοβία και το ρατσισμό κατανοώντας τον «άλλο». Ο εκπαιδευτής ενηλίκων κινούμενος στο πλαίσιο αυτό προσπαθεί χρησιμοποιώντας έναν δημιουργικό τρόπο διδασκαλίας της ξένης γλώσσας σε ενήλικους να υπερβεί τις όποιες δυσκολίες και μέσα από τη συνεχή εκπαίδευση να υλοποιήσει το σκοπό της Δια Βίου Μάθησης. Με αφορμή την προσωπική μας εμπειρία, ως εκπαιδευτών της Ιταλικής γλώσσας στα Κ.Δ.Β.Μ παρουσιάζουμε πρόταση για τη χρήση των έργων τέχνης, της λογοτεχνίας και του τραγουδιού όχι μόνο ως εναλλακτικές πρακτικές διδασκαλίας της ξένης γλώσσας σε ενήλικες αλλά και ως δημιουργικά εργαλεία που βοηθούν τους εκπαιδευόμενους να αναπτύξουν την επιχειρηματολογία τους, τη δημιουργικότητά τους, το στοχασμό τους δίνοντάς τους την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις σε οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό επίπεδο. Λέξεις- Κλειδιά: Διά Βίου Μάθηση, Κ.Δ.Β.Μ., δημιουργικά εργαλεία Εκπαίδευση ενηλίκων και διδασκαλία ξένης γλώσσας:από τη θεωρία στην πράξη Κορδώνη Αγγελική Ph.D. Université Sorbonne Nouvelle-Paris III Σκοπός του πρώτου μέρους της εργασίας αυτής είναι η εισαγωγή του θεωρητικού πλαισίου της εκπαίδευσης ενηλίκων, η παρουσίαση των βασικών όρων καθώς και των χαρακτηριστικών των ενήλικων εκπαιδευομένων. Το περιεχόμενό της θα επικεντρωθεί στα πέντε βασικά βήματα σχεδιασμού μιας διδακτικής ενότητας για τη διδασκαλία της ξένης γλώσσας. Πιο συγκεκριμένα, θα παρουσιάσει αρχικά τους τρόπους διερεύνησης των εκπαιδευτικών αναγκών και τη διατύπωση των στόχων της διδακτικής ενότητας σε επίπεδο γνώσεων, ικανοτήτων και στάσεων. Στη συνέχεια, θα ασχοληθεί με την οργάνωση του περιεχομένου και την επιλογή των κατάλληλων εκπαιδευτικών τεχνικών και μέσων. Οι εκπαιδευτικές τεχνικές που θα μελετηθούν θα είναι συμμετοχικές και θα έχουν στόχο να προάγουν την αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εκπαιδευτή και στους εκπαιδευομένους. Το τελευταίο βήμα θα αφορά τον σχεδιασμό της αξιολόγησης των εκπαιδευομένων καθώς και της διδακτικής παρέμβασης. Το δεύτερο μέρος της εισήγησης αυτής θα περάσει από τη θεωρία στην πράξη και θα παρουσιάσει παραδείγματα εφαρμογής των εκπαιδευτικών τεχνικών στα πλαίσια 25 ωρών και 50 ωρών προγραμμάτων εκμάθησης της ξένης γλώσσας. Οι εφαρμογές αυτές πραγματοποιήθηκαν σε Κέντρα Δια Βίου Μάθησης του νομού Θεσσαλονίκης κατά τα εκπαιδευτικά έτη και επιτρέποντας την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας συγκεκριμένων τεχνικών και στρατηγικών. Η εισήγηση θα κλείσει με μια διαδραστική συζήτηση με τους συμμετέχοντες με σκοπό να μοιραστούν τις εμπειρίες και τους προβληματισμούς τους. Λέξεις- Κλειδιά: εκπαίδευση ενηλίκων, ξένη γλώσσα, εκπαιδευόμενος 14

15 Σχεδιασμός εναρκτήριας συνάντησης στη Διά Βίου Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων: μία πρόταση εφαρμογής της Μετασχηματίζουσας Μάθησης για τα ελληνικά σε ξένους Κουτσιμπέλη Όλγα Υπ. διδάκτωρ Α.Π.Θ. Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Η εναρκτήρια συνάντηση για την εκπαίδευση μιας ομάδας ενηλίκων ή εκπαιδευτών ενηλίκων περιλαμβάνει τα τρία επόμενα βήματα: α) γνωριμία των μελών της ομάδας μεταξύ τους και με τον εκπαιδευτή, β) διάγνωση των εκπαιδευτικών αναγκών των ενήλικων εκπαιδευόμενων, ανάλυση των προσδοκιών τους και ορισμό των κανόνων λειτουργίας της ομάδας και γ) κατάστρωση του μαθησιακού συμβολαίου. Στο άρθρο αυτό αναφέρομαι στους τρόπους προσέγγισης της ομάδας, εφαρμόζοντας α) την ανδραγωγική προσέγγιση, β) την προσέγγιση της κοινωνικής αλλαγής και γ) την μετασχηματίζουσα μάθηση. Στόχος είναι να ακολουθηθούν τα 10 βήματα της μετασχηματίζουσας μάθησης στα οποία οφείλουμε να εμπλέξουμε τους εκπαιδευόμενους μας -εφόσον εφαρμόζουμε τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης- αλλά και τους εαυτούς μας. Ο εκπαιδευτής ενηλίκων επηρεάζεται από το πλαίσιο στο οποίο ο ίδιος ζει και με τη σειρά του επηρεάζει και τους εκπαιδευόμενους. Οι ιστορικές, κοινωνικές, ιδεολογικές και φιλοσοφικές παραδοχές του επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται και δρα ως άτομο στην καθημερινότητά του, αλλά και στην εργασία του, ως εκπαιδευτής ενηλίκων. Επομένως, οφείλει να υποβάλει τον εαυτό του σε συνεχή διερεύνηση και κριτική αυτοαξιολόγηση, προκειμένου να είναι αποτελεσματικότερος και στην εργασία του. Η πρόταση εφαρμογής αφορά την εκπαίδευση εκπαιδευτών ενηλίκων στο πεδίο Ελληνικά για ξένους. Λέξεις- Κλειδιά: μετασχηματίζουσα μάθηση, εκπαίδευση εκπαιδευτών, εκπαιδευτής ενηλίκων Μικροδιδασκαλία εκμάθησης «Τα Ελληνικά στις συναλλαγές με το Δημόσιο» σε άτομα που δεν έχουν ως μητρική την ελληνική γλώσσα Στέλιος Λαζαρίδης Φιλόλογος Παυλίδου Ειρήνη Φιλόλογος Οι σύγχρονες κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες που επέβαλλε η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών καθώς και η ραγδαία έλευση μεταναστών στη χώρα επιτάσσει τη δημιουργία κατάλληλων διαπολιτισμικών προγραμμάτων που θα καλύψουν τις πάγιες ανάγκες των μεταναστών. Την υλοποίηση ανάλογων προγραμμάτων αναλαμβάνει το ΙΝΕΔΙΒΙΜ μέσω του Προγράμματος Οδυσσέας. Η παρούσα εργασία πραγματοποιείται για το Πρόγραμμά Οδυσσέας του Νομού Δράμας. Σκοπός της είναι η καθημερινή επικοινωνία των μεταναστών στις καθημερινές συναλλαγές τους με τις δημόσιες υπηρεσίες. Γενικός στόχος είναι η προετοιμασία των μεταναστών σε επίπεδο γλώσσας. Επιπλέον στόχος της ενότητας είναι η αναγνώριση των κατάλληλων λεκτικών και εκφραστικών τύπων που θα χρησιμοποιήσουν οι εκπαιδευόμενοι και οι εκπαιδευόμενες στην καθημερινή επικοινωνία τους και στη συναλλαγή τους με τις δημόσιες υπηρεσίες. Επιπρόσθετος στόχος είναι να γνωρίσουν τη δημόσια διοίκηση και τις υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο με τις οποίες συναλλάσσονται. Στο επίπεδο των ικανοτήτων στόχος είναι να χρησιμοποιούν τις εκφράσεις, να τις εντάξουν στο λεξιλόγιο τους, να περιγράφουν το αίτημα τους, να διεκπεραιώνουν τις υποθέσεις τους. Όσον αφορά το επίπεδο των στάσεων στόχο αποτελεί η ενθάρρυνση τους στην επαφή με δημόσιες υπηρεσίες, τόσο στην καθημερινή όσο και στην επαγγελματική τους ζωή. Επιδιωκόμενο αποτέλεσμα αποτελεί η υιοθέτηση μιας πιο θετικής στάσης απέναντι στη νέα τους πατρίδα και η πλήρη ένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο. Λέξεις- Κλειδιά: διαπολιτισμικά προγραμμάτα, Πρόγραμμα Οδυσσέας, μικροδιδασκαλία Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Μέτοικος». Μία έρευνα για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας σε ενήλικες μετανάστες στο πλαίσιο της άτυπης μάθησης Ευθυμία Στεργίου Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Γιώργος Χλαπάνης Μέλος ΣΕΠ, ΕΑΠ Μέσα από αυτήν την περίληψη παρουσιάζονται βασικά σημεία της έρευνας μελέτης του ευρωπαϊκού προγράμματος «Μέτοικος», στην οποία διερευνάται η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας σε μετανάστες με άτυπη μεθοδολογία στο πλαίσιο της άτυπης μάθησης. Η μαθησιακή διαδικασία, σύμφωνα με το Rogers (2003) είναι ένα 15

16 αχανές πεδίο. Οι ενήλικοι δεν σταματούν να μαθαίνουν όταν ολοκληρωθεί ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, αλλά η μάθηση είναι συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης υπόστασης. Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει ο όρος «Διά Βίου Μάθηση», στον οποίο εντάσσονται όλες οι μορφές μάθησης, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην άτυπη μάθηση, που βασίζεται σε μη δομημένες μαθησιακές δραστηριότητες. Επίσης, η έρευνα εξετάζει τη σημασία της άτυπης μάθησης των ενηλίκων και συγκεκριμένα τη γλωσσική εκμάθηση σε μετανάστες με άτυπη μεθοδολογία στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Μέτοικος. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε κατά το και συμμετείχαν σ αυτό δύο οργανισμοί από την Ελλάδα και άλλοι από την Ευρώπη. Το έναυσμα για τη μελέτη του συγκεκριμένου προγράμματος δόθηκε από το γεγονός ότι συνδυάζει καινοτόμα στοιχεία. Βασική καινοτομία του είναι ότι συνίσταται σε μια διαφορετική μεθοδολογία, η οποία δεν έχει εφαρμοστεί ευρέως στην Ελλάδα για την εκμάθηση μιας γλώσσας, όπως είναι το καφέ γλωσσών (language café). Μία άλλη καινοτομία του αφορά στην ομάδα στόχο, που ήταν ενήλικοι μετανάστες και τέλος, άλλο καινοτόμο στοιχείο του προγράμματος ήταν ότι επεδίωκε να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητά του και την αποτελεσματικότητά του. Για την εκπόνηση της έρευνας μελετήθηκε βιβλιογραφία σχετικά με την άτυπη μάθηση και σχετικές έρευνες για την άτυπη μεθοδολογία εκμάθησης γλωσσών που διεξήχθησαν τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος της τριγωνοποίησης και η σύγκριση των αποτελεσμάτων της ποιοτικής έρευνας που διεξήχθη στους εκπαιδευτές και στους εκπαιδευόμενους και τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι η συνέντευξη και η σχάρα παρατήρησης. Τα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας διερευνούν το βαθμό κατά τον οποίο η μεθοδολογία του προγράμματος βοήθησε στη βελτίωση της επικοινωνιακής ικανότητας και των κοινωνικών δεξιοτήτων των μεταναστών, ενώ διερευνάται και ο ρόλος του εκπαιδευτή στις μαθησιακές διαδικασίες, στις οποίες εφαρμόζονται άτυπες μέθοδοι εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας για ενήλικους μετανάστες. Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι η άτυπη μεθοδολογία μπορεί να βοηθήσει τους ενήλικους μετανάστες να βελτιώσουν τις επικοινωνιακές και κοινωνικές τους ικανότητες, ενώ ο ρόλος του εκπαιδευτή ενηλίκων στη μαθησιακή διαδικασία που αφορά στους μετανάστες διαπιστώθηκε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικός, πιο σημαντικός σε σχέση με άλλη ομάδα ενηλίκων εκπαιδευομένων. Τα ευρήματα της εργασίας μπορούν να αξιοποιηθούν από φορείς που παρέχουν γλωσσική εκπαίδευση σε μετανάστες και σχεδιάζουν εκπαιδευτικές πολιτικές στη Διά Βίου Μάθηση. Λέξεις- Κλειδιά: Διά Βίου Μάθηση, Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Μέτοικος», μετανάστες Μαθαίνοντας Αγγλικά στα Κέντρα Δια Βίου Μάθησης: Στάσεις και αντιλήψεις των εκπαιδευομένων για τη μεθοδολογία και το ευέλικτο πρόγραμμα σπουδών Τσάνταλη Καλλιόπη Καθηγήτρια Αγγλικών, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Νικολιδάκης Συμεών Φιλόλογος Στην παρούσα εργασία σχολιάζονται οι στάσεις, οι απόψεις και οι αντιλήψεις των ενήλικων εκπαιδευομένων σε ζητήματα αξιολόγησης, αποδοτικότητας, δομής, λειτουργίας και προγράμματος των Κέντρων Δια Βίου Μάθησης. Η έρευνα διεξάγεται στο Κέντρο Δια Βίου Μάθησης του δήμου Σερρών στην ενότητα Βασικά Αγγλικά Α1/Α2. Πραγματοποιήθηκαν 18 συνεντεύξεις στους συμμετέχοντες, οι οποίοι ερωτήθηκαν για τις παραπάνω θεματικές. Οι συνεντεύξεις αναλύθηκαν με τη θεματική μέθοδο, ενώ επιχειρήθηκε και φαινομενολογική προσέγγιση, με σκοπό να διερευνηθούν τα βαθύτερα κίνητρα και οι επιδιώξεις των εκπαιδευομένων. Από τα αποτελέσματα προέκυψε η ανάγκη για ενίσχυση και εκσυγχρονισμό του θεσμού, καθώς οι εκπαιδευόμενοι τόνισαν, στο πλαίσιο των σύγχρονων προκλήσεων, την ανάγκη για συνεχή επιμόρφωση και διεύρυνση των προσόντων τους, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της καθημερινότητας. Διαφοροποιήσεις επισημάνθηκαν ανάλογα με το κοινωνικό και μορφωτικό κεφάλαιο των εκπαιδευομένων και το σκοπό φοίτησής τους στα Κέντρα Δια Βίου Μάθησης. Σχολιάστηκε εκ νέου η ανάγκη για προσαρμογή των προγραμμάτων στις ανάγκες των εκπαιδευομένων, με σκοπό την προσαρμογή των πεδίων μελέτης τους στην παρεχόμενη γνώση. Στο συγκεκριμένο τμήμα είχε προηγηθεί δομημένη εργασία σε ομάδες και διαφοροποίηση της διδακτικής διαδικασίας ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των εκπαιδευόμενων. Έτσι, φάνηκαν οι επιδιώξεις τους και έγινε φανερή η ανάγκη για τόνωση των νέων διδακτικών πρακτικών, ώστε τα κέντρα να μπορούν να προσεγγίσουν όχι μόνο τις απαιτήσεις των εκπαιδευόμενων, αλλά ένα πιο διευρυμένο κοινό που στοχεύει στη γνώση και τον περαιτέρω γλωσσικό εμπλουτισμό. Λέξεις- κλειδιά: διδακτική της Αγγλικής, ενήλικες εκπαιδευόμενοι, στάσεις και αντιλήψεις, φαινομενολογική προσέγγιση. Η χρήση των πολυτροπικών κειμένων (κόμιξ) ως μέσο επίρρωσης της γλωσσικής και κοινωνικής υποστήριξης των ενήλικων εκπαιδευομένων. Κατσαρού Δήμητρα Φιλόλογος, Υπ. διδάκτωρ 16

17 Κοκορότσκου Μαρία Θεατρολόγος Δαλαμπύρας Νικόλαος Καθηγητής Αγγλικής Γλώσσας Αντωνακούδη Σουζάνα Καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας Πολυτροπικό είναι το κείμενο που χρησιμοποιεί για τη μετάδοση μηνυμάτων συνδυασμό σημειωτικών τρόπων, με σκοπό την πληρέστερη κατανόηση των πληροφοριών μέσω πληθώρας αισθητηριακών μέσων (Χοντολίδου, 1999). Η ανάγκη διαχείρισης πολυτροπικών κειμένων επιβάλλει την παιδαγωγική συνιστώσα του πολυγραμματισμού και της διαθεματικότητας (Kalantzis & Cope 2000), η οποία θα περιλαμβάνει, παράλληλα με την γλωσσική επεξεργασία, αναλύσεις κοινωνιολογικές, πραγματολογικές και σημειολογικές που διαμορφώνουν την ικανότητα κατανόησης και διαχείρισης εικόνων και λοιπών οπτικοακουστικών πληροφοριών (Ιντζίδης & Καρατζόλα, 2000). Συγκεκριμένα, στην εκπαίδευση ενηλίκων η ικανότητα διαχείρισης πολλαπλών πληροφοριών και η μεταγνώση αποτελούν το ζητούμενο σε κάθε μορφή γραμματισμού (Βεργίδης, 2003). Ακόμα, σκοπός των γραμματισμών δεν είναι απλώς η εμπέδωση γνώσεων αλλά η απόκτηση δεξιοτήτων, όπως επικοινωνία, προσωπική ανάπτυξη, επίλυση προβλημάτων και αξιοποίηση πληροφοριών (Δαγδιλέλης & Χοντολίδου, 2003). Με βάση τα ανωτέρω, σχεδιάστηκε εργαστήρι μυθολογίας σε Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, συνδυάζοντας τον Γλωσσικό Γραμματισμό και τον Αισθητικό Πολιτισμικό Γραμματισμό. Γνωστικός στόχος του εργαστηρίου ήταν αφενός να γνωρίζουν οι εκπαιδευόμενοι τη μυθολογία και αφετέρου να αναπτύσσουν, μέσα από γνωστικούς χάρτες, τη γλωσσική τους δεινότητα. Επίσης στόχος δεξιοτήτων ήταν να δημιουργήσουν μέσα από ομαδικές εργασίες ένα κόμιξ με κοινωνικό περιεχόμενο, προτείνοντας λύσεις σε θέματα καθημερινότητας. Σκοπός της παρουσίασης είναι να καταδειχτούν σε εκπαιδευτές ενηλίκων, τόσο των ΣΔΕ όσο και των ΚΔΒΜ, οι τεχνικές δημιουργίας και ανάπτυξης κόμιξ και πώς το συγκεκριμένο είδος μπορεί να συμβάλλει θετικά στην γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη των εκπαιδευομένων. Λέξεις- Κλειδιά: Πολυτροπικό κείμενο, αισθητηριακά μέσα, εκπαιδευόμενος Ο ρόλος του εκπαιδευτή στην Εκπαίδευση Ενηλίκων- Βιωματική Μάθηση Χατζηδημητρίου Κατερίνα Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων, Οικονομολόγος, Εργ. Συνεργάτης ΤΕΙ Καβάλας, Εκπαιδεύτρια ΕΚΔΔ Σύμφωνα με τη θεωρία του Carl Rogers οι εκπαιδευόμενοι έχουν τη φυσική ικανότητα να μαθαίνουν καλύτερα μέσα από την πράξη. Η μάθηση είναι ευκολότερο να επέλθει, όταν οι εκπαιδευόμενοι αντιληφτούν ότι το περιεχόμενό της έχει σχέση με τους προσωπικούς τους στόχους και η συμμετοχή τους πρέπει να είναι ενεργητικοί και συνυπεύθυνοι για το αποτέλεσμα. Οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι έχουν διαμορφωμένη προσωπικότητα (συμπεριφορές, αξίες, ενδιαφέροντα), συγκεκριμένους στόχους αλλά και προσδοκίες που έχουν άμεση σχέση με την επαγγελματική τους εξέλιξη. Ο καθένας μαθαίνει με το δικό του τρόπο, προτιμούν την ενεργητική συμμέτοχη στην μαθησιακή διαδικασία, έχουν τις δικές τους εμπειρίες και τον δικό τους τρόπο ζωής. Μαθαίνοντας μέσα από την πράξη οι γνώσεις εσωτερικεύονται πιο εύκολα και διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Rogers προτείνει την προσωποκεντρική προσέγγιση στην εκπαίδευση και αναφέρεται σε στάσεις και παιδαγωγικές διεργασίες απαραίτητες σε έναν εμψυχωτή. Βασικό στοιχείο αποτελεσματικότητας αμεσότητα σχέσης με τους εκπαιδευόμενους και ομαδική συζήτηση. Ο εκπαιδευόμενος οδηγείται στην αυτογνωσία βασιζόμενος σε διευκολυντικές σχέσεις προσώπων και έχουμε μορφωτική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του. Είναι απαραίτητη η ψυχολογική άνεση των εκπαιδευομένων, ώστε να καλυφτούν οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες για σεβασμό, εμπιστοσύνη, ελευθερία και δημιουργικότητα. Με βάση τα παραπάνω ο εκπαιδευτής: 1.Πρεπει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του εκπαιδευόμενου, 2.Να δημιουργήσει κλίμα οικειότητας ώστε ο εκπαιδευόμενος να αποκαλύψει μέρη της εμπειρίας του και 3.Να εγκαθιδρύσει μια αυξανόμενη αμοιβαιότητα μεταξύ εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου. Επίσης η μετασχηματίζουσα μάθηση του Jack Mezirow υποστηρίζει ότι η μάθηση δεν αποτελεί συσσώρευση γνώσεων αλλά μια διεργασία κατά την οποία αρκετές αξίες και παραδοχές αλλάζουν. Βασικό ρόλο σε αυτήν την αλλαγή και την διαχείριση γνώσεων παίζει ο Εκπαιδευτής ενηλίκων. Πέρα από τις γνώσεις που πρέπει να διαθέτει για αυτόν το ρόλο είναι απαραίτητο να αγαπάει αυτό που κάνει, εμπνέει τους εκπαιδευόμενους, να μπορεί να επικοινωνεί μαζί τους και αυτό φυσικά μπορεί εύκολα να γίνει εφαρμόζοντας ενεργητικές διαδικασίες μάθησης, να τους καθοδηγεί και να τους συντονίζει, να τους δείξει σεβασμό ώστε να τους βοηθήσει να συμμετέχουν και να τον εμπιστευτούν, να επιβραβεύει κάθε προσπάθεια και να δίνει κίνητρα για την επόμενη ενέργεια, να χρησιμοποιεί μέσα και τεχνικές που θα διεγείρουν το ενδιαφέρον των εκπαιδευόμενων, να βρίσκεται και αυτός σε μια συνεχή διαδικασία μάθησης και να χρησιμοποίει βιωματικές τεχνικές γιατί ο συμμετοχικός ρόλος των εκπαιδευόμενων ορίζει και καθορίζει το αποτέλεσμα και μπορεί να συντελέσει στην αλλαγή δεξιότητας. Θα παρουσιαστούν περιπτώσεις από την Εκπαίδευση Ενηλίκων στα Κέντρα Διά Βίου Μάθησης. 17

18 3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Η διά βίου εκπαίδευση ως μεθοδολογικό εργαλείο προάσπισης της ατομικής και δημόσιας υγείας Γαλογαύρος Φώτιος Δάσκαλος Εφέογλου Ελένη Εικαστικός, Υπ. Διδάκτωρ Παν. Δ.Μακεδονίας Η εκπαίδευση, όχι μόνο για τα παιδιά και τους εφήβους αλλά και για τους ενήλικες, αντιμετωπίζεται ως επένδυση, η οποία αποδίδει πολύτιμους καρπούς τόσο στο άτομο όσο και στην κοινωνία στην οποία μετέχει. Οι άνθρωποι που επενδύουν στην εκπαίδευση και την κατάρτισή τους για να συγκεντρώσουν ένα απόθεμα δεξιοτήτων και ικανοτήτων (ένα κεφάλαιο), από το οποίο μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες αποδόσεις, δεν συνδέουν την εν λόγω επένδυση μόνο με τα οικονομικά οφέλη αλλά με ένα ευρύ φάσμα ωφελειών όπως η ποιότητα ζωής και η μεγαλύτερη διάρκειά της, η προσωπική ανάπτυξη και η μεγαλύτερη πιθανότητα συμμετοχής στα κοινά. Οι επιδράσεις της εκπαίδευσης(ή της έλλειψής της) καταγράφονται, κατανέμονται και επιδρούν καταλυτικά σε τομείς όπως η κοινωνική συμμετοχή και η συνοχή, η οικονομία, η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, η αντικοινωνική συμπεριφορά, η εγκληματικότητα, η φτώχεια, το προσδόκιμο ζωής και φυσικά η υγεία. Στην παρούσα μελέτη θα παρουσιάσουμε τους τρόπους με τους οποίους η δια βίου εκπαίδευση επηρεάζει την υγεία του εκπαιδευθέντος, των μελών της οικογένειά του αλλά και την επενέργεια της δια βίου μάθησης στην δημόσια υγεία. Λέξεις- Κλειδιά: εκπαίδευση, υγεία, διά βίου μάθηση Πρόσβαση και συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στον κοινωνικό διάλογο για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση στην Ελλάδα: ζητήματα ποιότητας, αποτελεσματικότητας και βιωσιμότητας Ζαρίφης Γιώργος Επ. Καθηγητής, Α.Π.Θ. Ο γενικός σκοπός της εισήγησης είναι να συζητηθεί ο βαθμός στον οποίο οι κοινωνικοί εταίροι (συνομοσπονδίες, σωματεία, συνδικάτα, επαγγελματικοί σύνδεσμοι, επιμελητήρια, κρατικοί οργανισμοί και φορείς και υφιστάμενες δομές) συμμετείχαν στο παρελθόν ή συμμετέχουν αποτελεσματικά στη θέσπιση μέτρων που αφορούν στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ), καθώς και την ποιότητα, αποτελεσματικότητα και βιωσιμότητα του κοινωνικού διαλόγου στο παραπάνω ζήτημα. Ο κοινωνικός διάλογος χωρίς αμφιβολία συνεισφέρει στην επωφελή και αποτελεσματική διαχείριση των κοινωνικών υποθέσεων τεκμηριώνοντας και ενισχύοντας τις θεμελιώδεις αρχές της συμμετοχικής δημοκρατίας. Ταυτόχρονα θεωρείται αναπόσπαστο τμήμα της ποιότητας των σχέσεων μεταξύ του κράτους, των κοινωνικών εταίρων και των πολιτών, αλλά και μέσο διαχείρισης αλλαγών, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί και σημαντικό παράγοντα διακυβέρνησης. Πρόκειται ουσιαστικά για εκείνη τη διαλεκτική διαδικασία η οποία συμπεριλαμβάνει όλες τις μορφές ανταλλαγής πληροφοριών, συμβουλών, συλλογικών διαπραγματεύσεων, ενώ παράλληλα αναφέρεται και σε μηχανισμούς συλλογικής λήψης αποφάσεων βασισμένων σε διαφορετικές διαδικασίες μεταξύ κυβερνήσεων, των εκπροσώπων των κοινωνικών εταίρων και πολιτών (ανεξαρτήτως της διαδικασίας) για ζητήματα τα οποία αφορούν την οικονομική και κοινωνική πολιτική με στόχο το κοινό και δημόσιο συμφέρον. Οι μέχρι τώρα γενικές διαπιστώσεις βάσει και της υφιστάμενης έρευνας και βιβλιογραφίας πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα, καταδεικνύουν ότι μία ποιοτική μορφή κοινωνικού διαλόγου πάνω σε ζητήματα που συνδέονται με το παραπάνω πλαίσιο περιορίζει σημαντικά τόσο το κόστος κατάρτισης για το κράτος ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί και προϋποθέσεις για είσοδο νέου και ποιοτικά καταρτισμένου δυναμικού στην αγορά εργασίας. Ταυτόχρονα συμβάλλει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους επισήμους φορείς και θεσμούς της κοινωνικής διαβούλευσης καλλιεργώντας το αναγκαίο κλίμα συμμετοχής, αξιοπιστίας και διαφάνειας. Η εισήγηση παρουσιάζει και αναλύει τις απόψεις κοινωνικών εταίρων σε σχέση με τη μορφή του κοινωνικού διαλόγου για την ΕΕΚ στην Ελλάδα, τον τρόπο με τον οποίο διαπιστώνεται το κατά πόσο εφαρμόζονται, ενσωματώνονται ή απορρίπτονται τα αποτελέσματα των κοινωνικών διαβουλεύσεων στις επίσημες πολιτικές του κράτους, καθώς και για το πώς μπορεί να βελτιωθεί ο κοινωνικός διάλογος για την ΕΕΚ. Λέξεις- Κλειδιά: επαγγελματική εκπαίδευση, κοινωνικός διάλογος, κοινωνικοί εταίροι Η αρμοδιότητα της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στους Δήμους Γκόνου Γεωργία Διευθ. Κατάρτισης και Απασχόλησης ΕΕΤΑΑ 18

19 Εισαγωγή: Παρουσίαση των βασικών ενοτήτων της εισήγησης και σύνδεσή τους με το αντικείμενο του Συνεδρίου 1η ενότητα: Θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις αρμοδιότητες των Δήμων στο τομέα της Δια Βίου Μάθησης Σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, η Πρωτοβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει, ως φορέας διοίκησης, την ευθύνη κατάρτισης και παρακολούθησης του Τοπικού Προγράμματος Δια Βίου Μάθησης και, ως φορέας πάροχος προγραμμάτων δια βίου μάθησης, τη δυνατότητα ίδρυσης Δημοτικού Κέντρου Δια Βίου Μάθησης για την υλοποίηση προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων. Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστούν οι αρμοδιότητες του Δήμου ως φορέα διοίκησης του Εθνικού Δικτύου Δια Βίου Μάθησης, καθώς και φορέα παρόχου προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων. Συγκεκριμένα θα γίνει αναφορά: Ποιός ο ρόλος των Δημοτικών Κέντρων Δια Βίου Μάθησης Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι αποκεντρωμένες δομές του Εθνικού Δικτύου Δια Βίου Μάθησης Δήμος ως φορέας διοίκησης (Τοπικό Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης - Διαδικασίες Εκπόνησης - Φορείς Διαβούλευσης, Εφαρμογή, Παρακολούθηση, Ανατροφοδότηση) Δήμος ως φορέας πάροχος (Προγραμματισμός - Σχεδιασμός - Οργάνωση - Υλοποίηση - Αποτίμηση) 2η ενότητα: Η υφιστάμενη κατάσταση στους Δήμους στο τομέα της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα της έρευνας πεδίου που η ΕΕΤΑΑ πραγματοποίησε, με τη χρηματοδότηση του ΕΠ "Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση " και θα αφορούν: αριθμός Δήμων που λειτουργούν Κέντρο Δια Βίου Μάθησης που στοχεύουν τα προγράμματα δια βίου μάθησης που υλοποιούν ή προτίθενται να υλοποιήσουν οι δήμοι ποιός, σύμφωνα με την άποψη των δήμων, είναι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για την υλοποίηση προγραμμάτων δια βίου μάθησης επιχειρησιακή ετοιμότητα Δήμων για την άσκηση του ρόλου τους, τόσο ως φορέας διοίκησης όσο και ως φορέας πάροχος προτάσεις δήμων για θεματικές γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων 3η ενότητα: Η ανάδειξη της τοπικής ιδιαιτερότητας στα Προγράμματα Δια Βίου Μάθησης Η ανάδειξη της τοπικής ιδιαιτερότητας αποτελεί ένα σημαντικό ζητούμενο για τους Δήμους. Τι σημαίνει τοπική ιδιαιτερότητα; Πως καλύπτεται; Πως εκφράζεται στα προγράμματα δια βίου μάθησης και πως αυτά συμβάλλουν στην ανάδειξη της και την αξιοποίησή της; Τι απαιτείται; αλλά και τι είναι εφικτό να γίνει. 4η ενότητα: Συνέργεια με άλλες δράσεις και πρωτοβουλίες της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η διπλή αρμοδιότητα του Δήμου, στο τομέα της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων (φορέας διοίκησης και φορέας πάροχος) του δίδει τη δυνατότητα να λειτουργήσει συνεργατικά τις δράσεις που θα αναπτύξει στο τομέα της Δια Βίου Μάθησης με άλλες δράσεις και πρωτοβουλίες του. Η κοινωνική πολιτική, η προστασία του περιβάλλοντος, η πολιτική προστασία, ο πολιτισμός και γενικά η ανάδειξη του "κοινού καλού", του "κοινού συμφέροντος" και η προώθηση της τοπικής υπόθεσης είναι αρμοδιότητες και αποστολή της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που ο τομέας της Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων μπορεί να συμβάλει δυναμικά και να τις στηρίξει αποτελεσματικά. Λέξεις- Κλειδιά: Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων, Προγράμματα Δια Βίου Μάθησης, Δήμοι Η πόλη που μαθαίνει: Ένα αυτοδιοικητικό πείραμα Δεληγιάννης Δημήτρης Αντιδήμαρχος Κοιν. Πολιτικής Λαρισαίων, Μπατζιανούλης Αλέξανδρος Αντιδήμαρχος Παιδείας, Νεολαίας και Αθλητισμού Λαρισαίων «Η πόλη που μαθαίνει» είναι ο κεντρικός τίτλος μιας πρωτοβουλίας που αναλαμβάνει ο Δήμος Λαρισαίων αυτήν την περίοδο. Πρόκειται για ένα καινοτόμο σχέδιο που έχει ως σκοπό να παρέμβει δυναμικά στο επίπεδο της διά βίου μάθησης. Με σοβαρότητα και υψηλού επιπέδου επιστημονική προσέγγιση, ένας Δήμος της Ελληνικής περιφέρειας επιδιώκει συνεργασίες με κορυφαίους επιστήμονες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, επιχειρώντας να προσφέρει στην τοπική κοινωνία, οργανώνοντας εκπαιδευτικά προγράμματα για τη στήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων που πλήττονται από την κρίση, αλλά παράλληλα ωθώντας τα μέλη της τοπικής κοινωνίας σε μια ενδιαφέρουσα διαδικασία δια βίου μάθησης και προσωπικής εξέλιξης. Ποια είναι η σημερινή κατάσταση με την οποία έρχεται αντιμέτωπη μια τοπική κοινωνία; Ένα κράτος σε κρίση, τα νούμερα της οικονομίας σε κάθετη πτώση και οι πολίτες σε κίνδυνο, με το κράτος δικαίου να τελεί υπό εξαφάνιση και τη κοινωνική συνοχή να απειλείται. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση έρχεται να καλύψει κενά και να αντιμετωπίσει τις νέες ανάγκες, έχοντας αρμοδιότητες που εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, στην κοινωνική πρόνοια, την εκπαίδευση, την υγεία, τη στέγαση, την υδροδότηση, την προστασία του περιβάλλοντος, τις πολιτιστικές δραστηριότητες κλπ. Ενώ παράλληλα στους πολίτες μοιάζει να παρέχονται κάθε είδους «κοινωνικές υπηρεσίες», κάποτε αντιφατικές μεταξύ τους που αντικατοπτρίζουν και θεσμικές και ιδεολογικές διαφορές. Όπου εμπλέκεται ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας, ο εθελοντισμός, αλλά και ο ανεπίσημος, ο άτυπος, τα κάθε είδους οικογενειακά δίκτυα. Την ίδια στιγμή όλες οι τελευταίες έρευνες αναδεικνύουν πως η ανάπτυξη στο πλαίσιο μιας τοπικής κοινωνίας κάθε είδους υπηρεσιών φέρνει στην επιφάνεια παθογένειες και αδυναμίες γνωστές σε όλους, την ανομοιογένεια, τις αλληλοεπικαλύψεις, την έλλειψη 19

20 κατεύθυνσης και δικτύωσης. Με αποτέλεσμα τόσο την αποσπασματική αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων και αναγκών όσο και την μη προώθηση ολοκληρωμένων πολιτικών. Χρειάζεται λοιπόν ένα είδος «στρατηγικής ολοκλήρωσης», εδώ με επίκεντρο τη διά βίου μάθηση. Με μεθόδους και προσεγγίσεις που αποσκοπούν στον καλύτερο συντονισμό και στην μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της συνεργασίας μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών για την επίτευξη ενός καλύτερου αποτελέσματος, με σχεδιασμένη προσέγγιση και κοινά προγράμματα. «Η πόλη που μαθαίνει» είναι ένα πρόγραμμα που αποσκοπεί ακριβώς σ αυτό. Στη διαμόρφωση μιας λογικής ενός συστήματος παροχής υπηρεσιών -και όχι μόνο- που υλοποιείται στο πλαίσιο ενός δικτύου των τοπικών φορέων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της διά βίου μάθησης. Με τη διαμόρφωση κοινών στόχων και, όσο αυτό γίνεται, «μιας κοινής γλώσσας». Η φιλοσοφία, ο σχεδιασμός, κάποιες από τις δυσκολίες, αλλά και οι μεγάλες προκλήσεις του εγχειρήματος θα περιγραφούν στο πλαίσιο αυτής της εισήγησης. Η έναρξη υλοποίησης αυτής της πρωτοποριακής δράσης για τα ελληνικά δεδομένα, θα «εγκαινιαστεί» με τη διοργάνωση Διεθνούς Συνάντησης, που θα πραγματοποιηθεί στην Λάρισα, με τη συμμετοχή του παιδαγωγού και θεωρητικού της Εκπαίδευσης Ενηλίκων καθηγητή Peter Jarvis και άλλων σπουδαίων Ελλήνων και Ευρωπαίων επιστημόνων. Λέξεις- Κλειδιά: Τοπική Αυτοδιοίκηση, η πόλη που μαθαίνει, πρόγραμμα ΕΣΠΑ : Προγράμματα Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων ΕΣΠΑ : Τοπικά Προγράμματα Δια Βίου Μάθησης Ηλιοπούλου Μαρία Αντιδήμαρχος για το Παιδί - Δήμος Αθηναίων 1) Αξιολόγηση προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων: το παράδειγμα του Δήμου Αθηναίων 2) Το δημογραφικό προφίλ της πόλης, τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των αιτούντων και των συμμετεχόντων 3) Αξιολόγηση προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων από την ΓΓΔΒΜ και το ΙΝΕΔΙΒΙΜ: συμπεράσματα - προτάσεις προς τους Δήμους 4) Σύνδεση προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων με δημοτικές δραστηριότητες και πολιτικές: η πρόκληση της επόμενης περιόδου 5) Δημιουργία πιστοποιημένων κέντρων δια βίου μάθησης από τους δήμους: Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης Δήμου Αθηναίων. Από τα μεμονωμένα προγράμματα εθνικής και τοπικής εμβέλειας με βάση τα ενδιαφέροντα των πολιτών σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ανάπτυξης και βελτίωσης ικανοτήτων και δεξιοτήτων, ανάπτυξης της ιδιότητας του ενεργού πολίτη, άμβλυνσης των μορφωτικών και κοινωνικών ανισοτήτων 6) Σύνδεση δράσεων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων με δημοτικές και εκπαιδευτικές δομές: Σχολές Γονέων με βάση την βαθμίδα εκπαίδευσης, σχολές γονέων για νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς Σχολές Γονέων για παιδιά με ειδικές ανάγκες: το μεγάλο στοίχημα Διαγενεακά Προγράμματα και Συνεργασία Σχολείου Οικογένειας: νέος πυλώνας γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων για την περίοδο Ενεργοί Πολίτες: τοπική δημοκρατία, συμμετοχικός προϋπολογισμός, αναβάθμιση των διαδικασιών διαβούλευσης: νέα προγράμματα τοπικής εμβέλειας 7) Ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (μετανάστες, Ρομά κ.α.): εμπειρίες, ανάγκες - δυνατότητες κινητοποίησης, προσφορά νέων προγραμμάτων 8) Αξιοποίηση προγραμμάτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων από το προσωπικό των Δήμων: καθορισμός προτεραιοτήτων, διαδικασίες συμμετοχής 9) Τοπικό Δημοτικό Πρόγραμμα δια Βίου Μάθησης: το παράδειγμα του Δήμου Αθηναίων Ενσωμάτωση στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα κάθε Δήμου Περιεχόμενα: προφίλ πληθυσμού, αρμοδιότητες - υπηρεσίες αξιολόγηση δραστηριοτήτων γενικής εκπαίδευσης ενηλίκων, καθορισμός στόχων, σχεδιασμός δράσεων, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτικό σχέδιο, σύστημα διοίκησης του προγράμματος Εκπόνηση οδηγού από την ΓΓΔΒΜ Λέξεις- Κλειδιά: ΕΣΠΑ, ΙΝΕΔΙΒΙΜ, Διά Βίου Μάθηση, προγράμματα κατάρτισης Δια βίου Μάθηση για την Αειφορία: το παράδειγμα των τοπικών κοινωνιών Κάκαλου Ιωάννα Dipl.Eng.,MSc 20

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων Θανάσης Καραλής Ι. Θεωρητικές προσεγγίσεις Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως διακριτό θεσμικό και επιστημονικό πεδίο Ενήλικος και

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠ Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Ποιοτικά Κριτήρια Ένταξης Πράξεων ανά Ειδικό Στόχο

ΕΠ Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Ποιοτικά Κριτήρια Ένταξης Πράξεων ανά Ειδικό Στόχο ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΕΝΤΑΞΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΑΝΑ ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 1,2,3 Αναβάθµιση της ποιότητας της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Ατζέντα Ιστορικό πλαίσιο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η Εκπαίδευση Ενηλίκων στο κυπριακό συγκείμενο Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα