Ενζυμική Βιοτεχνολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ενζυμική Βιοτεχνολογία"

Transcript

1

2 Ιωάννης Κλώνης Ενζυμική Βιοτεχνολογία 2η αναθεωρημένη έκδοση E-BOOK ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική δωρεά Παγκρητικής Eνώσεως Aμερικής Hρακλειο 2011

3 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Ίδρυμα Tεχνολογίας και 'Ερευνας Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Mάνης 5, Tηλ , Fax: ΣΕΙΡΑ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ / ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΕΙΡΑΣ: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ 2010, Πανεπιστημιακες Εκδοσεις Κρητης & Ιωαννησ Κλωνησ Στοιχειοθεσία - σελιδοποίηση: Παρασκευή Βλάχου (ΠΕΚ) Σχεδίαση και προσαρμογή σχημάτων: Ιάκωβος Ουρανός Εκτύπωση & βιβλιοδεσία: Colour Plus αβεε Σχεδίαση εξωφύλλου: Βάσω Αβραμοπούλου ISBN

4

5 Περιεχόμενα Πρόλογος Πρόλογος 2ης έκδοσης Συμβολισμοί xiii xv xvii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στα ένζυμα 1.1 ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ Μονάδες ενζυμικής δραστικότητας Προσδιορισμός ενζυμικής δραστικότητας ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η ανακάλυψη των ενζύμων Οι πρώτες εφαρμογές των ενζύμων Η σύγχρονη ενζυμική τεχνολογία 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Εφαρμοσμένη ενζυμική κινητική 2.1 ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΣ Φάση I : έναρξη της ενζυμικής αντιδράσεως Φάση II : σταθεροποιημένη κατάσταση Φάση III : μη γραμμικό και κύριο τμήμα της ενζυμικής αντιδράσεως ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΣΤΑΘΕΡΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ (K eq ) ΧΗΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ Yπόστρωμα και προϊόν ως αναστολείς του ενζύμου Συναγωνιστική και μη συναγωνιστική αναστολή του ενζύμου Mη αντιστρεπτή αναστολή (αδρανοποίηση) του ενζύμου ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ Eπίδραση της θερμοκρασίας Επίδραση του ph 34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Τύποι και κινητική ενζυμικών βιοαντιδραστήρων 3.1 ΤΥΠΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΩΝ ΒΙΟΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ Bιοαντιδραστήρας διαλείποντος έργου πλήρους αναμίξεως Συνεχής βιοαντιδραστήρας πλήρους αναμίξεως 40

6 viii ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA Bιοαντιδραστήρας στήλης Bιοαντιδραστήρας κοίλων ινών ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΕΝΖΥΜΙΚΩΝ ΒΙΟΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΩΝ Bιοαντιδραστήρας διαλείποντος έργου πλήρους αναμίξεως Συνεχής βιοαντιδραστήρας πλήρους αναμίξεως Bιοαντιδραστήρας στήλης Aπαίτηση βιοαντιδραστήρων σε συγκέντρωση ενζύμου Aναστολή ενζυμικής δραστικότητας και ενζυμική σταθερότητα 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Κατιούσα επεξεργασία: τεχνολογία καθαρισμού ενζύμων 4.1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΗΓΕΣ ΕΝΖΥΜΩΝ Πρωτoκολλο Kατιοyσας Eπεξεργασiας Ρύθμιση πειραματικών παραγόντων Έλεγχος της πορείας του πρωτοκόλλου καθαρισμού ενζύμου Ένα τυπικό πρωτόκολλο καθαρισμού ενζύμου Σταδιο Α : Διαχωρισμοσ Στερεων και Υγρων - Διαυγaση Φυγοκέντριση Διήθηση Διαρρηξη Κυτταρων Μη μηχανικές τεχνικές διαρρήξεως κυττάρων Μηχανικές τεχνικές διαρρήξεως κυττάρων Κινητική μηχανικών τεχνικών διαρρήξεως κυττάρων Τεχνική διαρρήξεως συναρτήσει βιολογικού υλικού Σταδιο Β : Σταδιο Χαμηλου Καθαρισμου Kατακρήμνιση με άλατα Kατακρήμνιση με οργανικούς διαλύτες Kατανομή σε υδατικά διφασικά συστήματα Σταδιο Γ : Σταδιο Υψηλου Καθαρισμου Γενικά περί τεχνικών και υλικών υγρής χρωματογραφίας στήλης Xρωματογραφία διαπερατότητας Xρωματογραφία ιοντοανταλλαγής Μεταλλοχηλική χρωματογραφία Υδρόφοβη χρωματογραφία Xρωματογραφία συγγένειας Βασικες Εννοιεσ Κλιμακωσεως Τησ Διεργασιασ Καθαρισμου Ενζυμων Επιλογή της κλίμακας παραγωγής Εξέταση κρίσιμων παραγόντων Πρακτικά/τεχνικά θέματα κατά την κλιμάκωση Σταδιο Δ: Μορφοποιηση Προϊοντοσ (Καθαρου Ενζυμου) Παραγωγη ετερολογων γονιδιακων προϊοντων Eτερόλογα προϊόντα από μικροοργανισμούς Eτερόλογα προϊόντα από ζώα Eτερόλογα προϊόντα από φυτά Παραδειγματα Kατιουσας Eπεξεργασιας Διαχωρισμός των ενζύμων γαλακτικής αφυδρογονάσης (ldh) και πυροσταφυλικής κινάσης (pk), και καθαρισμός της ldh Kαθαρισμός ιστικού ενεργοποιητή πλασμινογόνου (tpa) από καλλιέργεια ανθρώπινων κυττάρων Kαθαρισμός της αυξητικής ορμόνης σωματοτροπίνης μόσχου από ανασυνδυασμένη Escherichia coli Kαθαρισμός ανθρώπινης σωματομεδίνης (IGF-1) από ανασυνδυασμένη Escherichia coli Kαθαρισμός L-ασπαραγινάσης από κύτταρα Erwinia carotovora Kαθαρισμός της πρωτεάσης χυμοσίνης από ήνυστρο μόσχου Kαθαρισμός αλκαλικής φωσφατάσης από έντερο μόσχου 150

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ix ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ακινητοποιημένα ένζυμα 5.1 Γενικα Eπιδραση της ακινητοποιησης στα μοριακα χαρακτηριστικα του ενζυμου Mεταβολές στη στερεοδιάταξη Στερεοχημικοί περιορισμοί Λειτουργική σταθερότητα Eπιδραση της ακινητοποιησης στα κινητικα χαρακτηριστικα του ενζυμου Φαινόμενα κατανομής Φαινόμενα περιορισμού διαχύσεως (μεταφοράς μάζας) Εξωτερικός περιορισμός διαχύσεως υποστρώματος Εσωτερικός περιορισμός διαχύσεως υποστρώματος Προσδιορισμός κινητικών παραμέτρων και διαχυτικότητας υποστρώματος σε ακινητοποιημένο ένζυμο Επιδραση της ακινητοποιησης στην Αναστολη Ενζυμικης Αντιδρασεως Αναστολή ακινητοποιημένου ενζύμου από υπόστρωμα με περιορισμό διαχύσεως Αναστολή ακινητοποιημένου ενζύμου από προϊόν με περιορισμό διαχύσεως 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Τεχνικές ακινητοποιήσεως ενζύμων και δεσμευτών 6.1 Tεχνικες ακινητοποιησεωσ μεσω ΔεσμεYσεωσ Χημικές ομάδες ενζύμων που αντιδρούν με στερεούς φορείς Xημικές τεχνικές ακινητοποιήσεως σε στερεό φορέα Xημικές τεχνικές σχηματισμού ενζυμικού πλέγματος Φυσικές τεχνικές ακινητοποιήσεως σε στερεό φορέα Tεχνικες ακινητοποιησεωσ μεσω εγκλωβισμου Ακινητοποίηση μέσω εγκλωβισμού σε πολυμερή υλικά Ακινητοποίηση μέσω εγκλωβισμού σε κοίλες ίνες Ακινητοποίηση μέσω εγκλωβισμού σε μικροκαψύλια 198 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Εφαρμογές των ενζύμων στη βιομηχανία τροφίμων 7.1 Eνζυμικη Eπεξεργασια του Αμυλου Πηκτωματοποίηση, ρευστοποίηση και δεξτρινοποίηση του αμύλου Σακχαροποίηση και παρασκευή προϊόντων γλυκιάς γεύσης Tα ενζυμα στην αρτοποιϊα Ένζυμα στην παρασκευή άρτου και αρτοσκευασμάτων Η ασπαραγινάση στην απάλειψη του ακρυλαμιδίου από προϊόντα αρτοποιίας Tα ενζυμα στην ζυθοποιϊα Παρασκευή και τροποποίηση της βύνης Παρασκευή και βρασμός του βυνογλεύκους Zύμωση του βυνογλεύκους και ωρίμανση του ζύθου Tα ενζυμα στην παρασκευη προϊοντων φρουτων Φρουτοχυμοί από φρούτα με πυρήνα ή γίγαρτα Προϊόντα από εσπεριδοειδή φρούτα Tα ενζυμα στην οινοποιϊα Tα ενζυμα στην παρασκευη βρωσιμων ελαιων Παρασκευή ελαιολάδου Παρασκευή άλλων φυτικών ελαίων Εξευγενισμός ελαίων Παρασκευή ιχθυελαίων 232

8 x ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA 7.7 Eφαρμογες των ενζυμων στην παρασκευη γαλακτοκομικων προϊοντων Παρασκευή τυριού Προστασία γαλακτοκομικών προϊόντων Eνζυμική υδρόλυση της λακτόζης Tα ενζυμα στην παρασκευη πρωτεϊνικων προϊοντων Πρωτεϊνικό υδρόλυμα σόγιας Eκχύλισμα ζυμομύκητα Πρωτεΐνες αίματος Άλλα προϊόντα: πρωτεΐνες κρέατος και ψαριών Tα ενζυμα ως συντηρητικα 248 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Εφαρμογές των ενζύμων σε μεγάλη κλίμακα 8.1 Tα ενζυμα στη χαρτοποιϊα Χημική διεργασία πολτοποιήσεως του ξύλου Ξυλανάσες και λακάσες στη διεργασία λεύκανσης του ξυλοπολτού Ένζυμα στη διεργασία παραγωγής χαρτιού Tα ενζυμα στην υφαντουργια Aποκολλάρισμα των ινών υφασμάτων Bιοεξευγενισμός υφασμάτων Φινίρισμα ρουχισμού τζιν Eξουδετέρωση λευκαντικών χημικών Tα ενζυμα στη βυρσοδεψια Tα ενζυμα στα (βιολογικα) απορρυπαντικα Πρωτεάσες εναντίον πρωτεϊνούχων ρύπων Λιπάσες εναντίον λιπαρών ρύπων Αμυλάσες εναντίον αμυλούχων ρύπων Κυτταρινάσες για βιοεξευγενισμό βαμβακερού ρουχισμού Ένζυμα λεύκανσης Eφαρμογες των ενζυμων στις ζωοτροφες Φυτάση για βιοδιαθεσιμότητα του φωσφόρου β-γλυκανάση για βιοδιαθεσιμότητα των β-γλυκανών 265 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Εφαρμογές των ενζύμων στη χημική βιομηχανία 9.1 Tα ενζυμα στην παρασκευη αμινοξεων και παραγωγων τουσ Παρασκευή οπτικά καθαρών αμινοξέων και παραγώγων τους από ρακεμικά μίγματα Eνζυμική παρασκευή αμινοξέων Tα ενζυμα στην παρασκευη φυτοφαρμακων Αρυλοξυ-προπιονικά ζιζανιοκτόνα Φωσφινικά ζιζανιοκτόνα Πυρεθροϊκά εντομοκτόνα Tα ενζυμα στην συνθεση ολιγοσακχαριτων και σακχαρο-ενωσεων Σύνθεση δισακχαριτών με γαλακτοζιτάσες Σύνθεση τρισακχαρίτη και σακχαρο-ενώσεων με γλυκοζυλοτρανσφεράσες Tα ενζυμα στην παρασκευη αλλων χημικων ενωσεων βιομηχανικου ενδιαφεροντοσ Υδρατάση νιτριλίου για την παραγωγή ακρυλαμιδίου, νικοτιναμιδίου και 5-κυανοβαλεραμιδίου Νιτριλάση για την παραγωγή 1,5-διμεθυλο-2-πιπεριδόνης Οξυνιτριλάσες για την παραγωγή εναντιομερών κυανοϋδρινών Χρωστική indigo Tα ενζυμα στην παρασκευη συμπληρωματων διατροφησ Παραγωγή ασκορβικού οξέος Παραγωγή L-καρνιτίνης 292

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ xi ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Εφαρμογές των ενζύμων στη φαρμακευτική βιομηχανία 10.1 TΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΩΝ Παρασκευή ημισυνθετικών πενικιλλινών Παρασκευή ημισυνθετικών κεφαλοσπορινών TΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΩΝ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΑΙΜΙΑΣ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ HIV ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΕΝΖΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ 315 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Θεραπευτικές εφαρμογές των ενζύμων στην ιατρική 11.1 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ Πνευμονικά νοσήματα (εμφύσημα): α 1 -αντιθρυψίνη Φαινυλκετονουρία: υδρολάση φαινυλαλανίνης Νόσος SCID: απαμινάση αδενοσίνης Νόσος του Gaucher: γλυκοκερεβροζιτάση Παγκρεατικά υδρολυτικά ένζυμα Τεχνητά όργανα ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΜΕΣΑ Κυστική ίνωση: DNAάση Λεμφοκυτταρική λευχαιμία: L-ασπαραγινάση Θρομβολυτικά ένζυμα Οξειδωτική καταπόνηση: δισμουτάση σουπεροξειδίου 327 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Εφαρμογές των ενζύμων στην ανάλυση 12.1 ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΩΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΑ Προσδιορισμός κρεατινίνης Προσδιορισμός γλυκόζης Προσδιορισμός χοληστερόλης Προσδιορισμός τριγλυκεριδίων Προσδιορισμός ουρίας και ουρικού οξέος Προσδιορισμός οξαλικού οξέος Προσδιορισμός μεθοτρεξάνης Προσδιορισμός παρακεταμόλης ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΕ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ Μη ομοιογενείς τεχνικές ΕΙΑ Ομοιογενείς τεχνικές ΕΙΑ 343 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Ενζυμικοί βιοαισθητήρες 13.1 ΑΜΠΕΡΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΟΙ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Βιοαισθητήρας βασισμένος στο ηλεκτρόδιο οξυγόνου του Clark Βιοαισθητήρας βασισμένος στο ηλεκτρόδιο Η 2 Ο Μεσαζόμενοι ενζυμικοί βιοαισθητήρες ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΟΙ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Το ηλεκτρόδιο ph υάλινης μεμβράνης ως βάση σχεδιασμού ενζυμικών βιοαιασθητήρων Οι ημιαγωγοί ως βάση σχεδιασμού ενζυμικών βιοαιασθητήρων στερεάς κατάστασης (ENFETs) ΑΓΩΓΙΜΕΤΡΙΚΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΟΙ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΟΠΤΙΚΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΟΙ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Ενζυμικοί βιοαισθητήρες με οπτικές ίνες 363

10 xii ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA Τεχνική οπτικής απορρόφησης Τεχνική φθορισμομετρίας Τεχνική χημειοφωταύγειας Τεχνική βιοφωταύγειας Τεχνική συντονισμού επιφανειακών πλασμονίων (SPR) ΛΟΙΠΑ ΕΙΔΗ ΕΝΖΥΜΙΚΩΝ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ Πιεζοηλεκτρικοί βιοαισθητήρες Ακουστικοί βιοαισθητήρες Θερμικοί βιοαισθητήρες 373 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 Ενζυμική κατάλυση σε οργανικούς διαλύτες 14.1 ΠΩΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΟΝΤΑΙ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕ ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΔΙΑΛΥΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΕΝΑΝΤΙΟΜΕΡΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ Παρασκευή L-μενθόλης Παρασκευή ζιζανιοκτόνων ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ Eκλεκτική μετεστεροποίηση τριγλυκεριδίων Παρασκευή εστέρων λιπαρών οξέων ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΠΕΠΤΙΔΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Παρασκευή ανθρώπινης ινσουλίνης Παρασκευή ασπαρτάμης 388 Προτεινόμενη βιβλιογραφία 391 Πηγές σχημάτων 393 Λεξιλόγιο επιστημονικών όρων 395 Ευρετήριο 409

11 Πρόλογος 1ης έκδοσης H ενζυμική βιοτεχνολογία αποτελεί το μεγαλύτερο υποσύνολο της βιοτεχνολογίας, οι δε ρίζες των πρώτων εφαρμογών της φθάνουν μέχρι την αρχαιότητα, στην παρασκευή βρώσιμων προϊόντων. Σήμερα, αυτός ο κλάδος της επιστήμης έχει αναπτυχθεί σε εξαιρετικό βαθμό, ενώ οι γνώσεις μας και οι εφαρμογές οι οποίες αφορούν στα ένζυμα συνεχώς διευρύνονται. Aυτό είναι αποτέλεσμα του ότι οι βιολογικοί καταλύτες εμπλέκονται, αμέσως ή εμμέσως, σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητες παραγωγής βιοπροϊόντων, βελτιώσεως μεθόδων στις οποίες μετέχουν βιολογικά συστήματα και παροχής καλύτερων υπηρεσιών σχετικών με την υγεία και γεωργία. Ως τεχνολογία αιχμής, και επί τη βάσει των σημερινών της εφαρμογών, η ενζυμική βιοτεχνολογία διατηρεί εξαιρετικές προοπτικές και για τον επόμενο αιώνα. Σκοπός του παρόντος βιβλίου είναι αφ ενός να προσφέρει στους φοιτητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων βασική γνώση στο υπό εξέταση αντικείμενο, αφ ετέρου να καταστεί χρήσιμο βοήθημα στους διδάσκοντες, αλλά και σε όσους ενδιαφέρονται να εισαχθούν και να γνωρίσουν θέματα ενζυμικής βιοτεχνολογίας και βιοτεχνολογίας γενικότερα. Φυσικά, λόγω του μεγάλου εύρους του εξεταζόμενου πεδίου, φρονώ ότι το παρόν δεν εξαντλεί το αντικείμενο προκειμένου κάτι τέτοιο να υλοποιηθεί, θα χρειαζόταν ένα πολύτομο έργο. Kατεβλήθη προσπάθεια να συμπεριληφθούν γνώσεις παραδοσιακής και σύγχρονης ενζυμικής βιοτεχνολογίας, ενώ πολλά θέματα εξετάζονται λεπτομερέστερα και απο πρακτική άποψη. Oι επί μέρους θεματολογικές περιοχές έχουν επιλεγεί και αναπτυχθεί με γνώμονα ότι το βιβλίο απευθύνεται μάλλον σε ευρύ φάσμα αναγνωστών εκ των θετικών επιστημών και όχι σε έναν επιστημονικό κλάδο ή σε ένα πανεπιστημιακό τμήμα ειδικά. Eν τούτοις, η φύση του εξεταζόμενου θέματος είναι τέτοια, ώστε αναπόφευκτα προβάλλονται περισσότερο η τεχνολογία και οι υλοποιηθείσες, κυρίως βιομηχανικώς και εμπορικώς, δυνατότητες των ενζύμων. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζονται επιλεκτικά και μη ενζυμικές πρωτεΐνες, λόγω της ειδικής σημασίας τους. Eπίσης, καθίσταται σαφής η χρησιμότητα της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA, κυρίως στην παραγωγή πρωτεϊνών και ενζύμων. H κατανόηση του κειμένου βοηθείται απο την παρουσία πολλών σχημάτων, ενώ έχουν αποδοθεί στα ελληνικά οι σημαντικότεροι αγγλικοί όροι, ώστε να βοηθηθούν όσοι αναγνώστες ανατρέξουν σε ξενόγλωσσες πηγές. H παράθεση αριθμητικών δε-

12 xiv ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA δομένων σε ορισμένες περιπτώσεις έγινε ώστε να δοθεί κάποια ποσοτική αίσθηση των υπό συζήτηση μεγεθών. H συγγραφή του βιβλίου άρχισε ενωρίς το 1992, μόλις ανέλαβα την θέση του αναπληρωτή καθηγητή στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Aθηνών. Aυτό είχε ως αποτέλεσμα την πίεση για διδακτικό βιβλίο, σε συνδυασμό με το κενό το οποίο υπήρχε. Tο αρχικό κείμενο είχε διαμορφωθεί εντός του Έκτοτε τροποποιήθηκε αρκετές φορές, στην προσπάθεια για ενημέρωση και βελτίωση της ύλης, έως τις αρχές του 1997, οπότε και έλαβε την οριστική του μορφή. Eπιθυμώ να ευχαριστήσω θερμά τους συναδέλφους οι οποίοι, με την κριτική τους ανάγνωση τμημάτων του αρχικού κειμένου, συνέβαλαν στην αρτιότερη εμφάνισή του. Iδιαιτέρως ευχαριστώ την κ. Διονυσία Δασκάλου των Πανεπιστημιακών Eκδόσεων Kρήτης, για την αξιέπαινη προσπάθεια την οποία κατέβαλε και τη φροντίδα την οποία έδειξε προκειμένου να υλοποιηθεί το παρόν, ακόμη δε περισσότερο για την ανεκτικότητά της στις όποιες μεταβολές της ζητούσα. Eυχαριστίες απευθύνονται στον κ. Bίκτωρα Aθανασιάδη για τη φιλολογική του συνδρομή, και στον κ. Θεόδωρο Mίχο για την σχεδιαστική του φιλοπονία. Tέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ στις Πανεπιστημιακές Eκδόσεις Kρήτης και στον διευθυντή τους, συνάδελφο κ. Στέφανο Tραχανά, οι οποίες δεν εφείσθησαν κόπων και εξόδων προκειμένου να εξασφαλίσουν το παρόν. Ωστόσο, η αίσθηση ικανοποιήσεως όλων όσων συμμετείχαν στην προσπάθεια αυτή θα γίνει αντιληπτή τότε μόνον όταν το παρόν βιβλίο εκπληρώσει τον σκοπό του και αυτό θα το κρίνουν οι αναγνώστες του. Θα είμαι υπόχρεος σε όλους εκείνους οι οποίοι θα μου δώσουν τη ευκαιρία να γνωρίσω τις εμπειρίες τους απο την χρήση του παρόντος, ώστε αυτές να ληφθούν υπ όψιν κατά την διαμόρφωση της επόμενης έκδοσης. Aθήνα, Iούλιος 1997 Iωάννης Δ. Kλώνης

13 Πρόλογος 2ης έκδοσης Τα δώδεκα χρόνια από την παρουσίαση της πρώτης έκδοσης της ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ κρίθηκαν ως περισσότερο από αρκετά προκειμένου η εμπειρία που έχει συλλεχθεί και οι επιστημονικές εξελίξεις να με ωθήσουν σε ένα νέο εγχείρημα, προϊόν του οποίου είναι το παρόν πόνημα. Κατ ουσία, η 2 η έκδοση είναι ένα νέο βιβλίο, εφόσον η ύλη του παλαιού εκσυγχρονίσθηκε και αναθεωρήθηκε σχεδόν ολοσχερώς. Τα επτά κεφάλαια του παλαιού βιβλίου εξελίχθησαν σε δεκατέσσερα, τα οποία πλέον εμπλουτίζονται από την παρουσία 190 σχημάτων και 20 πινάκων. Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 είναι νέο και αποτελεί εισαγωγή στα ένζυμα, παρουσιάζοντας εν συντομία τις κατηγορίες, τον προσδιορισμό και την ιστορία των ενζύμων, από τεχνολογική σκοπιά. Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 που αφορά στην εφαρμοσμένη ενζυμική κινητική, αν και βασίσθηκε σε εκείνο της 1 ης έκδοσης, τώρα περιέχει πρακτικά παραδείγματα και επιπλέον ενότητες για την επίδραση χημικών και φυσικών παραγόντων στη διεργασία καταλύσεως. Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 διατηρήθηκε στην αρχική του μορφή, έχοντας υποστεί τις επιβεβλημένες διορθώσεις. Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 που αφορά στον καθαρισμό των ενζύμων (κατιούσα επεξεργασία) έχει υποστεί σημαντικές βελτιώσεις, επεξηγήσεις, μαθηματικές προσεγγίσεις, και εκτεταμένες προσθήκες ύλης, σε όλη του την έκταση. Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 αφορά στα ακινητοποιημένα ένζυμα, ειδικότερα, στην επίδραση της ακινητοποιήσεως στα μοριακά και κινητικά χαρακτηριστικά του ενζύμου. Εκπονήθηκε συνολικά εκ νέου, με ικανοποιητική μαθηματική εμβάθυνση της ύλης, για βιβλίο που προορίζεται για προπτυχιακούς φοιτητές διαφόρων τμημάτων ΑΕΙ. Στο κεφάλαιο αυτό δεν περιλαμβάνονται οι τεχνικές ακινητοποιήσεως ενζύμων (και μορίων-δεσμευτών), αντικείμενο το οποίο αντιμετωπίζεται χωριστά στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 που ακολουθεί. Τα ΚΕΦΑΛΑΙΑ 7-13 αποτελούν, τύποις, εξέλιξη του κεφαλαίου 5 της 1 ης έκδοσης, το οποίο αφορούσε στις εφαρμογές των ενζύμων. Λόγω του υπερβολικού όγκου της διαμορφωθείσης σύγχρονης ύλης, κρίθηκε σκόπιμο να δημιουργηθούν πλέον χωριστά κεφάλαια, τα οποία να πραγματεύονται με περισσότερη λεπτομέρεια ενότητες εφαρμογών των ενζύμων. Στην παρούσα έκδοση, οι εφαρμογές των ενζύμων στη βιομηχανία τροφίμων απαντούν στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7, σε προϊόντα μεγάλου όγκου στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8, στη χημική βιομηχανία στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9, στη φαρμακευτική βιομηχανία στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10, στη θεραπευτική (ιατρική) στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11, και

14 xvi ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA στην ανάλυση στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Σε κάθε περίπτωση, η ύλη έχει αναθεωρηθεί και εκσυγχρονισθεί, περιλαμβάνοντας πολλά νέα και σημαντικά παραδείγματα. Η ενότητα που αφορούσε τους βιοαισθητήρες και εμφανίζονταν ως μέρος του κεφαλαίου 5 της 1 ης έκδοσης, γράφτηκε εξαρχής πλήρως, και εμφανίζεται πλέον ως ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. Τελευταία, όχι όμως λιγότερο σημαντική, ενότητα του βιβλίου αποτελεί η ενζυμική κατάλυση σε οργανικούς διαλύτες (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14), ενώ το τελευταίο κεφάλαιο της 1 ης έκδοσης (Τροποποίηση του Ενζυμικού Μορίου) αφαιρέθηκε, εφόσον αντίστοιχο κεφάλαιο (Ενζυμική Μηχανική) με σύγχρονη και εκτεταμένη ύλη, περιλαμβάνεται σε πρόσφατο βιβλίο του συγγραφέα με τίτλο Ενζυμολογία (Εκδόσεις Έμβρυο, 2007). Ελπίζω η νέα μορφή του βιβλίου, αφ ενός να προσφέρει βασική και ουσιαστική γνώση στους φοιτητές των Α.Ε.Ι. στο αντικείμενο που πραγματεύεται, αφ ετέρου να αποβεί χρήσιμο βοήθημα στους διδάσκοντες. Ωστόσο, το εάν και κατά πόσον το βιβλίο τελικά θα εκπληρώσει το σκοπό του, επαφίεται στην κρίση των αναγνωστών. Αθήνα, Ιούλιος 2009 Ιωάννης Δ. Κλώνης

15 Συμβολισμοί KEΦAΛAIA 2, 3 A Σταθερά του Arrhenius D Pυθμός αραιώσεως [E] Συγκέντρωση ελεύθερου ενζύμου E a Ενέργεια ενεργοποιήσεως [E t ] Συνολική συγκέντρωση ενζύμου E t Συνολική ποσότητα ενζύμου [E (t) ] Συγκέντρωση ενζύμου σε χρόνο t [E (0) ] Συγκέντρωση ενζύμου σε χρόνο μηδέν (t = t 0 ) (Σ) E 0 Ποσότητα ενζύμου σε συνεχή βιοαντιδραστήρα πλήρους αναμίξεως (ΣT) E 0 Ποσότητα ενζύμου σε βιοαντιδραστήρα στήλης [ES] Συγκέντρωση συμπλόκου ενζύμου - υποστρώματος f(de) Συντελεστής διορθώσεως [I] Συγκέντρωση αναστολέα ενζύμου k d Σταθερά φθοράς ενζυμικής δραστικότητος k 3 E 0 Συνολική ποσότητα ενζύμου στον βιοαντιδραστήρα k 1, k 2, k 3, k 4 Σταθερές ταχυτήτων ενζυμικής αντιδράσεως k 3 Σταθερά ταχύτητας διαστάσεως του συμπλόκου ενζύμου - υποστρώματος ES προς προϊόν P και ένζυμο E k cat Σταθερά καταλύσεως K eq Σταθερά ισορροπίας ενζυμικής αντιδράσεως K i Σταθερά αναστολής ενζυμικής αντιδράσεως (ή σταθερά διαστάσεως του συμπλόκου ενζύμου - αναστολέα EI) K m Σταθερά Michaelis-Menten ελεύθερου ενζύμου K m Σταθερά Michaelis-Menten ακινητοποιημένου ενζύμου K m( ) Σταθερά Michaelis-Menten αντιδράσεως προς τα αριστερά K m(r) Σταθερά Michaelis-Menten αντιδράσεως προς τα δεξιά K p Σταθερά αναστολής ενζυμικής αντιδράσεως υπό αναστολή προϊόντος (ή σταθερά διαστάσεως του συμπλόκου ενζύμου - προϊόντος EP) K s Σταθερά αναστολής ενζυμικής αντιδράσεως υπό αναστολή υποστρώματος (ή σταθερά διαστάσεως του συμπλόκου υποστρώματος - ενζύμου - υποστρώματος SES) [P] Συγκέντρωση προϊόντος PE Φυσιολογική αποδοτικότητα Q Oγκομετρικός ρυθμός ροής R Σταθερά αερίων [S] Συγκέντρωση υποστρώματος [S 0 ] Aρχική συγκέντρωση υποστρώματος t Xρόνος t i Xρόνος ενζυμικής αντιδράσεως παρουσία αναστολέα I t 1/2 Xρόνος υποδιπλασιασμού ή ημιζωής t R Xρόνος παραμονής T Aπόλυτη θερμοκρασία u Tαχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως u 0 Aρχική ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως Tαχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως u i

16 xviii ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA παρουσία αναστολέα (αντιστρεπτή αναστολή) u s Tαχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως υπό αναστολή υποστρώματος u p Tαχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως υπό αναστολή προϊόντος V Λειτουργικός όγκος βιοαντιδραστήρα V l Συνολικός όγκος περιεχομένου υγρού στον βιοαντιδραστήρα V 0 Kενός ή νεκρός όγκος V max Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως ελεύθερου ενζύμου V max Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως ακινητοποιημένου ενζύμου i V max Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως παρουσία αναστολέα (μη- αντιστρεπτή αναστολή) V max( ) Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως προς αριστερά V max(r) Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως προς δεξιά V (t) Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής max αντιδράσεως σε χρόνο t V (0) Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής max αντιδράσεως σε χρόνο μηδέν (t = t 0 ) X Kλάσμα μετατροπής X (t) Kλάσμα μετατροπής εντός χρόνου λειτουργίας βιοαντιδραστήρα t X (0) Kλάσμα μετατροπής εντός χρόνου λειτουργίας βιοαντιδραστήρα t = t 0 c i C C equ C feed C b C labor C M C p C reg C S C t C tot KEΦAΛAIO 4 Ιοντική συγκέντρωση Συγκέντρωση σε κάποιο σημείο του υγρού φιλμ Κόστος εγκαταστάσεως και συντηρήσεως συσκευών Κόστος αρχικού βιολογικού υλικού τροφοδοσίας της στήλης Συγκέντρωση πρωτεΐνης στην κάτω φάση διφασικού συστήματος Κόστος εργασίας προσωπικού Κόστος υγρής φάσης ( υγρού ρεύματος ) Συγκέντρωση στο διήθημα Κόστος αναγεννήσεως στήλης Κόστος στατικής φάσης (χρωματογραφικού υλικού) Συγκέντρωση πρωτεΐνης στην άνω φάση διφασικού συστήματος Συνολικό ωριαίο κόστος C w d p Συντελεστής οπισθέλκυσης Διάμετρος σωματιδίου D Συντελεστής διαχύσεως του συστατικού Συντελεστής διαχυτικότητας Διηλεκτρική σταθερά [Ε] Συγκέντρωση δραστικού ενζύμου F Ρυθμός ροής βιολογικού υλικού στη συσκευή ομοιογενοποιήσεως F Oπισθέλκουσα δύναμη Ι Ιοντική ισχύς διαλύματος J ρυθμός διηθήματος K Σταθερά του Boltzman k c Συντελεστής διαπερατότητας πίτας στερεού k Σταθερά πρώτης τάξης της ταχύτητας ελευθερώσεως πρωτεΐνης D m D s k k r Κ Κ s K d K p L L c M Μ solvent P P max Q t R t w r R R b Re R c Σταθερά πρώτης τάξης της ταχύτητας μεταβολής (μειώσεως) της Ειδικής Δραστικότητας (ΕΔ) Σταθερά πρώτης τάξης της ταχύτητας διεργασίας διαρρήξεως Σταθερά κατακρημνίσεως Σταθερά εξαλατώσεως Συντελεστές κατανομής ή διαπερατότητας σε χρωματογραφία Συντελεστής κατανομής σε διφασικό σύστημα Mήκος διαδρομής ροής υλικού στην κεφαλή και μήκος στήλης χρωματογραφίας Πάχος πίτας στερεού Μοριακή μάζα πρωτεΐνης Μοριακό βάρος διαλύτη Συγκέντρωση εκλυόμενης πρωτεΐνης Μέγιστη συγκέντρωση εκλυόμενης πρωτεΐνης Oγκομετρικός ρυθμός ροής Χρόνος που κατακρατήθηκε ( παρέμεινε ) το μόριο στη στήλη Χρόνος που αντιστοιχεί στο πάχος της ζώνης του μορίου Aκτίνα σωματιδίου Aπόσταση σωματιδίου από άξονα περιστροφής κεφαλής φυγοκέντρου Aπόσταση πυθμένα δοχείου από άξονα περιστροφής κεφαλής φυγοκέντρου Aριθμός του Reynolds Aντίσταση πίτας στερεού

17 ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ xix R m R in R out R in R out R t S S 0 t Τ TRP u u d u op u y ν V V e V i V t V 0 V p Aντίσταση φίλτρου Εσωτερική ακτίνα στιβάδας στερεών ( πίτας ) που εναποτίθενται σε σωληνοειδή κεφαλή φυγοκέντρου Εξωτερική ακτίνα στιβάδας στερεών ( πίτας ) που εναποτίθενται σε σωληνοειδή κεφαλή φυγοκέντρου Eσωτερική ακτίνα δίσκων από άξονα περιστροφής σε κεφαλή δίσκων φυγοκέντρου συνεχούς ροής Eξωτερική ακτίνα δίσκων από άξονα περιστροφής σε κεφαλή δίσκων φυγοκέντρου συνεχούς ροής Aπόσταση μηνίσκου υγρού από άξονα περιστροφής κεφαλής φυγοκέντρου Διαλυτότητα (συγκέντρωση) πρωτεΐνης Διαλυτότητα (συγκέντρωση) πρωτεΐνης σε διάλυμα με ιοντική ισχύ Ι = 0 ή σε διάλυμα απουσία οργανικού διαλύτη Xρόνος Απόλυτη θερμοκρασία Διαεπεξεργασία (throughput): ανακτηθέν προϊόν αποδεκτών προδιαγραφών ανά ώρα Tαχύτητα γραμμικής ροής σε στήλη χρωματογραφίας Tαχύτητα διαχύσεως εσωτερικά στο χρωματογραφικό υλικό Άριστη γραμμική ταχύτητα ροής Γραμμική ταχύτητα ροής προς την κατεύθυνση y, Γραμμική ταχύτητα σωματιδίου κατά τη φυγοκέντριση Όγκος διηθήματος Όγκος εκλούσεως ενζύμου από στήλη χρωματογραφίας Εσωτερικός όγκος (όγκος πόρων της στερεάς φάσης που καταλαμβάνεται από τη στατική υγρή φάση. Συνολικός όγκος υγρής φάσης στη χρωματογραφική στήλη Νεκρός όγκος (εξωτερικός όγκος μεταξύ σφαιριδίων χρωματογραφικής στήλης) Όγκος υγρού ρεύματος που συλλέχθηκε φέροντας ποσότητα x p V solute Μοριακός όγκος διαχεόμενου μορίου V Όγκος του βιολογικού υλικού στη συσκευή ομοιογενοποιήσεως V b Όγκος κάτω φάσης (φάσης δεξτράνης ή άλατος) V t Όγκος άνω φάσης (φάσης PEG) W s Βάρος χρωματογραφικού υλικού x Απόσταση από τη μεμβρανική επιφάνεια Υ t (%) Εκατοστιαία ποσότητα ενζύμου στην άνω φάση (φάση PEG) z i Ιοντικό φορτίο (σθένος) Α Επιφάνεια μέσω της οποίας πραγματοποιείται η ροή Α Πειραματικά προσδιοριζόμενη σταθερά εξαρτώμενη από την P max Α Eμβαδόν επιφάνειας της τομής του σωματιδίου (σφαιριδίου) που προβάλει αντίθετα προς την κατεύθυνση ροής Β Πειραματικά προσδιοριζόμενη σταθερά εξαρτώμενη από την ΕΔ max δ Πάχος υγρού φιλμ Δp Συνολική πτώση πιέσεως (διαφορά πιέσεως) Δρ Διαφορά πυκνότητας μεταξύ σωματιδίου και υγρού μέσου ζ Aριθμός δίσκων κεφαλής συνεχούς ροής η Iξώδες (συντελεστής δυναμικού ιξώδους) Η Ισοδύναμο ύψος προς μία θεωρητική πλάκα λ Παράγων εξαρτώμενος από φορτίο και πυκνότητα των συστατικών διφασικού συστήματος ν Αριθμός επαναλήψεων ν Συντελεστής κινητικού ιξώδους N Αριθμός θεωρητικών πλακών στήλης N cycle Αριθμός κύκλων λειτουργίας της στήλης χρωματογραφίας ρ m Πυκνότητα υγρού μέσου ρ p Πυκνότητα σωματιδίου Ρ M,p Πυκνότητα υγρού ρεύματος ή μέσου στο οποίο υπάρχει το προϊόν Σ Φυγοκεντρικός συντελεστής (συντελεστής Sigma) φ Γωνία μεταξύ του χώρου διαχωρισμού (κωνοειδών δίσκων) και της καθέτου επί του άξονα περιστροφής.

18 xx ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA x p Ψ ω Βάρος προϊόντος (ενζύμου) στο κλάσμα υγρού ρεύματος παραγωγής (g ενζύμου/g υγρού που συλλέχθηκε) Παράγων συσχετίσεως διαλύτη Γωνιακή ταχύτητα KEΦAΛAIO 5 d p Διάμετρος σφαιριδίου φορέα D s Διαχυτικότητα υποστρώματος στην υγρή φάση D s Διαχυτικότητα υποστρώματος εσωτερικά στον πορώδη φορέα [E ] Συγκέντρωση ακινητοποιημένου ενζύμου e Φορτίο ηλεκτρονίου h s Συντελεστής μεταφοράς υποστρώματος [H + ] Συγκέντρωση πρωτονίων στην κύρια υγρή φάση [H + ] Συγκέντρωση πρωτονίων στο e ενζυμικό μικροπεριβάλλον k Σταθερά του Boltzmann K m Σταθερά Michaelis-Menten ελεύθερου ενζύμου L Πάχος φορέα-μεμβράνη K m Σταθερά Michaelis-Menten ακινητοποιημένου ενζύμου m c Συγκέντρωση της στερεάς φάσης στον ενυδατωμένο της όγκο p s Συντελεστής κατανομής υποστρώματος μεταξύ ενζυμικού μικροπεριβάλλοντος και κύριας υγρής φάσης σε σύστημα ακινητοποιημένου ενζύμου ph 0 Άριστο ph ενζυμικής αντιδράσεως p H+ Συντελεστής κατανομής πρωτονίων r Ακτίνα σφαιριδίου φορέα [S] Συγκέντρωση υποστρώματος κύριας υγρής φάσης [S e ] Συγκέντρωση υποστρώματος εσωτερικά στο φορέα (ενζυμικό μικροπεριβάλλον) T Aπόλυτη θερμοκρασία u Tαχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως u Ταχύτητα αντιδράσεως ακινητοποιημένου ενζύμου u 0 Ταχύτητα αντιδράσεως ακινητοποιημένου ενζύμου χωρίς περιορισμό διαχύσεως V max Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως V 0 Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής max αντιδράσεως σε ph 0 V max Mέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντιδράσεως ακινητοποιημένου ενζύμου V max Μέγιστη ταχύτητα αντιδράσεως ανά μονάδα όγκου φορέα Z Μέτρο του αριθμού φορτίων στην στερεά φάση H+ α e Ενεργότητα πρωτονίου στο ενζυμικό μικροπεριβάλλον α H+ Ενεργότητα πρωτονίου στην κύρια υγρή φάση γ Συντελεστής ενεργότητας ιόντος δ Πάχος στιβάδας του Nernst ε Οριακή τιμή του παράγοντα αποτελεσματικότητας η η Παράγων αποτελεσματικότητας κ Αποτελεσματική σταθερά Michaelis (οριακή τιμή της φαινομενικής σταθεράς Michaelis) για ακινητοποιημένο ένζυμο με εξωτερικό περιορισμό διαχύσεως κ Αποτελεσματική σταθερά Michaelis (οριακή τιμή της φαινομενικής σταθεράς Michaelis) για ακινητοποιημένο ένζυμο με εσωτερικό περιορισμό διαχύσεως λ ανηγμένη απόσταση, μέσα στον πόρο από την επιφάνεια του φορέα μ Μέτρο υποστρώματος για εξωτερικό περιορισμό διαχύσεως (αριθμός του Damköhler) σ Ανηγμένη συγκέντρωση υποστρώματος εσωτερικά στο φορέα ή και στην επιφάνεια του καταλυτικού φορέα σ 0 Ανηγμένη συγκέντρωση υποστρώματος στην κύρια υγρή φάση φ Μέτρο υποστρώματος για εσωτερικό περιορισμό διαχύσεως (μέτρο του Thiele) x Απόσταση από την επιφάνεια του φορέα-μεμβράνη ψ Ηλεκτροστατικό δυναμικό φορέα

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή στα ένζυμα 1.1 ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ Τα ένζυμα (enzymes) είναι βιομόρια με πρωτεϊνική σύσταση, έχουν δε ως φυσιολογική τους λειτουργία την κατάλυση βιοχημικών αντιδράσεων. Για το λόγο αυτό ονομάζονται και βιοκαταλύτες. Ειδικότερα, η λειτουργία ενός ενζύμου έγκειται στην επιτάχυνση της αντιδράσεως την οποία καταλύει (δηλαδή στην αύξηση της ταχύτητας), ώστε να επιτευχθεί το σημείο ισορροπίας συντομότερα, συγκριτικά με την αντίδραση απουσία ενζύμου. Το ένζυμο δεν επηρεάζει το σημείο ισορροπίας της αντιδράσεως, ούτε υφίσταται κάποια μόνιμη αλλοίωση στο πέρας της αντιδράσεως. Οι όποιες ενδεχόμενες αλλοιώσεις του ενζύμου κατά την αντίδραση είναι παροδικές και αναιρούνται στο τέλος της. Το 1986, o Thomas Cech ανακάλυψε τα ριβόζυμα (ribozymes), τα οποία είναι καταλυτικά μόρια RNA, οπότε πλέον γνωρίζουμε ότι στη φύση, βιοκαταλύτες δεν είναι μόνον τα ένζυμα. Ως υποστρώματα (substrates) κάθε ενζύμου θεωρούνται οι ενώσεις επί των οποίων το ένζυμο επιφέρει την καταλυτική του δράση, σχηματίζοντας συγκεκριμένα προϊόντα. Ορισμένα ένζυμα, προκειμένου να δράσουν, δεσμεύουν μη πρωτεϊνικά μόρια, τους συμπαράγοντες (cofactors). Συχνά ο συμπαράγων είναι κάποιο μεταλλοϊόν ή οργανικό μόριο αντιστρεπτά και χαλαρά δεσμευμένο στο ένζυμο, οπότε ονομάζεται συνένζυμο (coenzyme). Στην περίπτωση που ο συμπαράγων είναι ισχυρά δεσμευμένος στο ένζυμο, π.χ. μέσω ομοιοπολικού δεσμού, και δεν απομακρύνεται μετά το πέρας της αντιδράσεως, ονομάζεται προσθετική ομάδα (prosthetic group). Το σύμπλοκο ενζύμου-συμπαράγοντα είναι δραστικό και ονομάζεται ολοένζυμο (holoenzyme), ενώ ένζυμο χωρίς το συμπαράγοντα είναι αδρανές και ονομάζεται αποένζυμο (apoenzyme). 1.2 ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΖΥΜΩΝ Τα ένζυμα ονομάζονται με εμπειρικά ονόματα, τα οποία χρησιμοποιούνται στη πράξη, και με συστηματικά ονόματα, τα οποία βασίζονται σε ορισμένους κανόνες, είναι δύσχρηστα και σπανίως χρησιμοποιούνται. Ακόμα και για τα εμπειρικά ονόματα υπάρχουν κάποιοι γενικοί κανόνες. Η κατάληξη άση

20 ENZYMIKH BIOTEXNOΛOΓIA ( ase) είναι συνήθης, π.χ. αμυλάση, οξειδάση, αμινοτρανσφεράση, αποκαρβοξυλάση, ισομεράση, συνθετάση κ.λπ. Ειδικότερα, εάν η κατάληξη άση ακολουθεί το όνομα του υποστρώματος, είναι ενδεικτική υδρολυτικής δράσης του ενζύμου, π.χ. αμυλάση, λακτάση, νουκλεάση, φωσφατάση. Μία εξαίρεση αποτελούν τα ένζυμα που υδρολύουν πρωτεΐνες (πρωτεάσες ή πρωτεολυτικά ένζυμα). Στα ονόματα αυτών, συχνά, υπάρχει η κατάληξη ίνη, π.χ. θρομβίνη, θρυψίνη, πεψίνη, παπαΐνη, χυμοσίνη, κ.λπ. Ωστόσο και εδώ υπάρχουν εξαιρέσεις, π.χ. τα πρωτεολυτικά ένζυμα ινωδοκινάση και ουροκινάση. Τα ονόματα ανιοντικών υποστρωμάτων (π.χ. μηλικό οξύ) που ενυπάρχουν στο όνομα του ενζύμου, φέρουν την κατάληξη ική ( ate), π.χ. μηλική αφυδρογονάση (malate dehydrogenase). Στα εμπειρικά ονόματα των ενζύμων, συχνά ενυπάρχει πληροφορία για το υπόστρωμα στο οποίο δρα το ένζυμο. Λόγου χάριν, η αμυλάση και η κυτταρινάση δρουν υδρολυτικά στο άμυλο και στην κυτταρίνη, αντιστοίχως, ενώ η νουκλεάση σε νουκλεϊνικά οξέα. Σε άλλες περιπτώσεις, τα εμπειρικά ονόματα ενζύμων παρέχουν πληροφορίες για τη χημική ομάδα στην οποία δρα το ένζυμο, χωρίς πληροφορίες για το υπόστρωμα (μόριο), π.χ. η φωσφατάση καταλύει την απομάκρυνση (υδρολυτικά) φωσφορικής ομάδας από κάποιο υπόστρωμα. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις εμπειρικών ονόματα ενζύμων, παρέχονται πληροφορίες τόσο για το υπόστρωμα όσο και για τη φύση της αντιδράσεως, π.χ. η L-μηλική αφυδρογονάση καταλύει την αντίδραση αφαίρεσης υδρογόνων από το L-στερεοϊσομερές του μηλικού οξέος (το οποίο οξειδώνεται σε οξαλοξικό οξύ), ενώ η S-τρανσφεράση γλουταθειόνης καταλύει τη μεταφορά του υποστρώματος γλουταθειόνης (γ-l-glu L-Cys Gly), μέσω του θειολοανιόντος της L-Cys, επάνω σε κάποιο άλλο υπόστρωμα. Τέλος, λίγες είναι οι περιπτώσεις εμπειρικών ονόματα ενζύμων στα οποία είτε εμπεριέχεται πληροφορία σχετικά με τη πηγή προελεύσεως του ενζύμου (π.χ. η πρωτεάσες παπαΐνη από το φυτό Carica papaya και θερμολυσίνη από μικροοργανισμό ιαπωνικής θερμοπηγής) είτε το όνομα είναι κενό πληροφοριών (π.χ. η καταλάση (catalase) καταλύει την αντίδραση 2H 2 O 2 2Η 2 Ο + Ο 2, και η διαφοράση (diaphorase) ή διυδρολιποαμιδική αφυδρογονάση (dihydrolipoamide dehydrogenase) δρα σε χρωστικές μεταβάλλοντας το λ max, ενώ ανάγει και το λιποαμίδιο σε διυδρολιποαμίδιο, χρησιμοποιώντας NADH), είτε το όνομα έχει ιστορικές καταβολές (π.χ. η διαστάση (diastase) αποτελεί την παλαιότερη ονομασία της αμυλάσης, ενώ ως Zwischenferment ονομαζόταν η αφυδρογονάση 6-φωσφορικής γλυκόζης (glucose-6-phosphate dehydrogenase). Το 1956, προκειμένου να μειωθεί η σύγχυση περί την ονομασία των ενζύμων, η τότε Διεθνής Επιτροπή Ενζύμων πρότεινε την κατάταξη των ενζύμων σε έξι κατηγορίες σύμφωνα με τη φύση της αντιδράσεως την οποία καταλύουν. Από το 1977, οι αρμοδιότητες για την ονομασία των ενζύμων βρίσκονται στην Επιτροπή Ονοματολογίας της Διεθνούς Ενώσεως Βιοχημείας και Μοριακής Βιολογίας. Σε κάθε ένζυμο αντιστοιχεί ένας χαρακτηριστικός και μοναδικός κωδικός ενζύμου (Enzyme Code, EC) ο οποίος αποτελείται από τέσσερα ψηφία που χωρίζονται από τελεία. Το πρώτο ψηφίο υποδηλώνει την κατηγορία του ενζύμου, η οποία αφορά στη φύση της αντιδράσεως που καταλύει:

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παράδειγμα: η αναγωγή του αζώτου σε αμμωνία Ν 2 + 3Η

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Τα ένζυµα και η ενέργεια ενεργοποίησης

Τα ένζυµα και η ενέργεια ενεργοποίησης Τα ένζυµα Τα ένζυµα και η ενέργεια ενεργοποίησης Ονοµατολογία των ενζύµων Το πρώτο συνθετικό περιγράφει το υπόστρωµα ή τον τύπο της αντίδρασης που καταλύει. Η κατάληξη άση δείχνει ότι πρόκειται για ένζυµο.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1.

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Εισαγωγή. Ένζυμα. κεφάλαιο

2.1 Εισαγωγή. Ένζυμα. κεφάλαιο κεφάλαιο Ένζυμα 2 2.1 Εισαγωγή Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια που αποτελούνται από μία ή περισσότερες πολυπεπτιδικές αλύσους, στις οποίες η αλληλουχία των αμινοξέων καθορίζεται γενετικά, όπως άλλωστε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ:

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ οργανικών, οργανομεταλλικών και ανόργανων ουσιών. Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΗ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ροή της βιολογικής ενέργειας και ρόλος των ενζύµων» Ορεστιάδα 2015 Ροή της βιολογικής ενέργειας Ποσό της ηλιακής ενέργειας που

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl.

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4 Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4 Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl.

1.2. Ένα υδατικό διάλυμα έχει ph = 5 στους 25 ο C. Το διάλυμα αυτό μπορεί να περιέχει α. ΝΗ 3. β. HCOOH. γ. HCOONa. δ. KCl. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ A ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συμπληρωμένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕ ΕΞΕΣΑΕΙ Γ ΣΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΤ ΛΤΚΕΙΟΤ ΔΕΤΣΕΡΑ 12 ΙΟΤΝΙΟΤ 2000 ΕΞΕΣΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΣΕΤΘΤΝΗ (ΚΤΚΛΟ ΣΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΝΟΛΟ ΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 16/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΥ ΓΕΝΙΚΥ ΛΥΚΕΙΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΜΑΪΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΜΕΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΛΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΣ ΤΕΧΝΛΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΛ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός)

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΜΑΘΗΤΗΣ: Ν. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ: Β2 Ο όρος «ενέργεια» πρωτοχρησιμοποιήθηκε πριν από δύο περίπου αιώνες, με τη βιομηχανική επανάσταση, και έγινε οικείος στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Δίνονται: Κ a CH 3 COOH = 10 5, Κ b NH 3 = 10 5 Μονάδες 3 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. δ. S 2 Μονάδες 4

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. δ. S 2 Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α Α.1. γ Α.2. δ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α.. α. Σωστό, β. Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (1ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ. Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (1ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α. δ Α2 Α3 Α4 Α5 α Σ Λ Σ Λ Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ (ος Κύκλος) ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 5 Απριλίου 205 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Α: CH3CH2COOCH2CH3 Β:

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες:

Α4. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις σωστά συμπληρωμένες: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Ουσίες UVCB Gabriele CHRIST http://echa.europa.eu 1 Ουσίες UVCB Άγνωστης (U) ή Ασταθούς σύνθεσης (V) Προϊόντα πολύπλοκων αντιδράσεων (C) ή Βιολογικά υλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. δ A3. α) Σ β) Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ 2 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 23 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη ενζυμική κινητική

Εφαρμοσμένη ενζυμική κινητική ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Εφαρμοσμένη ενζυμική κινητική 2.1 Kινητικη της Eνζυμικης AντιδρασΕΩσ Tα ένζυμα, ως καταλύτες, ελαττώνουν δραστικά τον απαιτούμενο χρόνο για την επίτευξη του σημείου ισορροπίας της αντιδράσεως,

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα