ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΥΠΟΞΕΙΑΣ ΔΥΣΠΕΠΤΙΚΗΣ ΟΞΕΩΣΗΣ ΤΩΝ ΓΑΛΑΚΤΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΑΓΕΛΑΔΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΖΕΟΛΙΘΟΥ (ΚΛΙΝΟΠΤΙΛΟΛΙΘΟΥ) ΣΤΟ ΣΙΤΗΡΕΣΙΟ ΤΟΥΣ ΜΑΡΙΑΣ - ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΑ ΓΕΩΠΟΝΟΥ MSc ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 ΚΑΡΑΤΖΙΑ ΜΑΡΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Α.Π.Θ. Μελέτη της δυνατότητας πρόληψης της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης των γαλακτοπαραγωγών αγελάδων με την προσθήκη ζεόλιθου (κλινοπτιλόλιθου) στο σιτηρέσιο τους. ISBN «Η έγκριση της παρούσας Διδακτορικής Διατριβής από την Κτηνιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέως» (Ν. 5343/1932, άρθρο 202, παρ. 2) 2

3 Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Ρουμπιές Νικόλαος, καθηγητής, επιβλέπων Ταϊτζόγλου Ιωάννης, αναπληρωτής καθηγητής, μέλος Πανούσης Νικόλαος, επίκουρος καθηγητής, μέλος Επταμελής Εξεταστική Επιτροπή Φλώρου-Πανέρη Παναγιώτα, καθηγήτρια Αρσένος Γεώργιος, αναπληρωτής καθηγητής Ταϊτζόγλου Ιωάννης, αναπληρωτής καθηγητής, μέλος συμβουλευτικής επιτροπής Χρηστάκη-Σαρικάκη Ευτέρπη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Γιαδίνης Νεκτάριος, επίκουρος καθηγητής Πολυζοπούλου Ζωή, επίκουρη καθηγήτρια Βαλεργάκης Γεώργιος, λέκτορας 3

4 Στην οικογένειά μου και σε όσους με στήριξαν ηθικά 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΖΕΟΛΙΘΟΙ Ι. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΗ ΔΟΜΗ ΙΙΙ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΖΕΟΛΙΘΩΝ IV. ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΖΕΟΛΙΘΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΖΩΩΝ.. 20 α. Επίδραση των ζεόλιθων στη λειτουργία του πεπτικού συστήματος και στη διαδικασία της πέψης και της απορρόφησης ουσιών.21 β. Επίδραση των ζεόλιθων στις αποδόσεις των παραγωγικών ζώων γ. Επίδραση των ζεόλιθων στην αντιμετώπιση και πρόληψη διαφόρων παθολογικών καταστάσεων δ. Επίδραση των ζεόλιθων στην προστασία των παραγωγικών ζώων από τις μυκοτοξινώσεις, τοξικώσεις από βαρέα μέταλλα, ραδιενεργά στοιχεία και ενδογενείς τοξικές ουσίες

6 ΥΠΟΞΕΙΑ ΔΥΣΠΕΠΤΙΚΗ ΟΞΕΩΣΗ α. Αίτια και συχνότητα εμφάνισης της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης β. Πειραματική πρόκληση της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης γ. Υποξεία δυσπεπτική οξέωση - πτητικά λιπαρά οξέα αιματολογικές και βιοχημικές παράμετροι 39 δ. Πρόληψη της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ- Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΜΕΛΕΤΗ Α. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Ι. ΥΛΙΚΑ...41 ΙΙ. ΜΕΘΟΔΟΙ α. Βιοχημικές εξετάσεις στο υγρό περιεχόμενο της μεγάλης κοιλίας (Μ.Κ.)...47 β. Βιοχημικές εξετάσεις στον ορό του αίματος 47 γ. Αιματολογικές εξετάσεις 48 δ. Αξιολόγηση της σύστασης των κοπράνων ε. Προσδιορισμός του σωματικού βάρους των ζώων.. 49 στ. Ιστολογική εξέταση του τοιχώματος της μεγάλης κοιλίας ζ. Στατιστική ανάλυση Β. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ι. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις βιοχημικές παραμέτρους του υγρού περιεχομένου της μεγάλης κοιλίας α. ph β. Συνολική συγκέντρωση των Πτητικών Λιπαρών Οξέων (Π.Λ.Ο.)

7 γ. Εκατοστιαία αναλογία του οξικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο.59 δ. Εκατοστιαία αναλογία του προπιονικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο.63 ε. Εκατοστιαία αναλογία του βουτυρικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο...67 στ. Εκατοστιαία αναλογία του βαλερικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο...71 ζ. Εκατοστιαία αναλογία των ισολιπαρών οξέων επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο.75 ΙΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις αιματολογικές παραμέτρους α. Αιματοκρίτης..80 β. Αιμοσφαιρίνη.. 83 γ. Αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων.87 δ. Ποσοστιαία αναλογία των λεμφοκυττάρων. 91 ε. Ποσοστιαία αναλογία των ουδετερόφιλων κοκκιοκυττάρων. 95 ΙΙΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις βιοχημικές παραμέτρους του ορού του αίματος α. Γλυκόζη β. β-υδροξυβουτυρικό οξύ γ. Ακετοξικό οξύ ΙV. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στη σύσταση των κοπράνων.112 V. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στο σωματικό βάρος των ζώων

8 VI. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στο τοίχωμα της Μ.Κ Γ. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ι. Πρόκληση της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης ΙΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις παραμέτρους του υγρού περιεχομένου της μεγάλης κοιλίας α. ph β. Συνολική συγκέντρωση των Π.Λ.Ο γ. Εκατοστιαία αναλογία του οξικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο δ. Εκατοστιαία αναλογία του προπιονικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο ε. Εκατοστιαία αναλογία του βουτυρικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο στ. Εκατοστιαία αναλογία του βαλερικού οξέος επί της ολικής συγκέντρωσης των Π.Λ.Ο ζ. Εκατοστιαία αναλογία ισολιπαρών οξέων επί του συνόλου των Π.Λ.Ο..126 ΙΙΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις αιματολογικές παραμέτρους α. Αιματοκρίτης β. Αιμοσφαιρίνη 127 γ. Αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων δ. Εκατοστιαία αναλογία των λεμφοκυττάρων.127 ε. Εκατοστιαία αναλογία των ουδετερόφιλων κοκκιοκυττάρων. 128 IV. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στις βιοχημικές παραμέτρους του ορού του αίματος α. Γλυκόζη β. β-υδροξυβουτυρικό οξύ (β-ηβα).129 8

9 γ. Ακετοξικό οξύ (Ac-Ac) V. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στη σύσταση των κοπράνων VΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στο σωματικό βάρος των ζώων.130 VΙΙ. Επίδραση του κλινοπτιλόλιθου στο τοίχωμα της Μ.Κ Δ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ..131 Ε. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.133 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 134 SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκε με στόχο τη μελέτη της επίδρασης ενός φυσικού ζεόλιθου, του κλινοπτιλόλιθου, στην πρόληψη της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης, μετά την προσθήκη του στο σιτηρέσιο των βοοειδών. Θεωρώ πρωταρχικό καθήκον μου να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον καθηγητή του Διαγνωστικού Εργαστηρίου της Κτηνιατρικής Σχολής κ. Νικόλαο Ρουμπιέ, του οποίου η συχνή καθοδήγηση, ηθική συμπαράσταση και υποστήριξη συνετέλεσε τα μέγιστα στην εκπόνηση της παρούσας διατριβής. Αισθάνομαι επίσης, την υποχρέωση να ευχαριστήσω τον αναπληρωτή καθηγητή του Εργαστηρίου Φυσιολογίας κ. Ιωάννη Ταϊτζόγλου και τον επίκουρο καθηγητή της Κλινικής Παραγωγικών Ζώων κ. Νικόλαο Πανούση για τη σημαντική βοήθειά τους σε όλη τη διάρκεια της μελέτης αυτής. Θεωρώ ακόμη καθήκον μου να ευχαριστήσω τον αναπληρωτή καθηγητή του Εργαστηρίου Υγιεινής και Διατροφής Αθλουμένων του ΤΕΦΑΑ του Α.Π.Θ. κ. Βασίλειο Μούγιο, για την πολύτιμη βοήθειά του σχετικά με τη μέτρηση των συγκεντρώσεων των λιπαρών οξέων στο στομαχικό περιεχόμενο. Ακόμη θα ήθελα να ευχαριστήσω το λέκτορα Επιδημιολογίας του Εργαστηρίου Οικονομίας Ζωικής Παραγωγής κ. Μάριο Γεωργιάδη για την πολύτιμη βοήθειά του σχετικά με τη στατιστική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και το λέκτορα του Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομικής κ. Παναγιώτη Λουκόπουλο για την καταγραφή και αξιολόγηση των ιστολογικών αποτελεσμάτων. Επιθυμώ ακόμη να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στη Διευθύντρια του Εργαστηρίου Διατροφής κα. Παναγιώτα Φλώρου-Πανέρη και στην αναπληρώτρια καθηγήτρια κα. Ευτέρπη Χρηστάκη-Σαρικάκη για τη σημαντική βοήθειά τους στην ανάλυση των ζωοτροφών που χρησιμοποιήθηκαν. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στους ζωοκόμους της Κλινικής των Παραγωγικών Ζώων κ.κ. Νικόλαο Ίλτσο, Αθανάσιο Καρασανλή και Δημήτριο Χατζηαθανασιάδη για τη σημαντική βοήθεια που μου παρείχαν κατά τη διάρκεια του πειραματισμού. 10

11 Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την απεριόριστη υποστήριξη και κατανόηση που μου έχουν προσφέρει σε όλη τη διάρκεια των σπουδών μου. 11

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εντατικοποίηση της εκτροφής των βοοειδών με στόχο τη μεγαλύτερη δυνατή παραγωγή γάλακτος και κρέατος, οδηγεί συχνά στη χορήγηση μεγάλων ποσοτήτων συμπυκνωμένων ζωοτροφών, και ιδιαίτερα δημητριακών καρπών, σε βάρος των χονδροειδών ζωοτροφών. Η πρόσληψη από τα βοοειδή σιτηρεσίων με υψηλή περιεκτικότητα εύπεπτων υδατανθράκων και χαμηλή συγκέντρωση κυτταρινών, χωρίς την κατάλληλη προσαρμογή της μικροβιακής χλωρίδας της μεγάλης κοιλίας (Μ.Κ.), οδηγεί στην εμφάνιση της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης (subacute rumen acidosis, SARA), συχνού προβλήματος τόσο σε εκτροφές γαλακτοπαραγωγών αγελάδων, όσο και σε εκτροφές εντατικής πάχυνσης μόσχων. Η νόσος προκαλεί μείωση της γαλακτοπαραγωγής, χρόνια απώλεια βάρους, κακή ανάπτυξη, αυξημένη νοσηρότητα και σε μερικές περιπτώσεις διάρροια, με συνέπεια την πρόωρη απομάκρυνση των ζώων από την παραγωγή και αυξημένη θνησιμότητα (Nocek, 1977). Η διάγνωση της νόσου στηρίζεται στη μέτρηση του ph του περιεχομένου της Μ.Κ., που κυμαίνεται μεταξύ 5,2-5,6, και της συγκέντρωσης των λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου (πτητικών λιπαρών οξέων) (Cooper & Klopfenstein 1996, Krauze & Oetzel 2005). Η κλινική εξέταση ικανού αριθμού ζώων της εκτροφής και ο έλεγχος του χορηγούμενου σιτηρεσίου οδηγεί στην υποψία της νόσου, η οποία επιβεβαιώνεται με την εξέταση του περιεχομένου της Μ.Κ. Η πρόληψη της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης στηρίζεται στη χορήγηση ορθολογικών σιτηρεσίων, τα οποία καλύπτουν τις ανάγκες συντήρησης και παραγωγής των ζώων. Εν τούτοις, πολλές φορές αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο λόγω έλλειψης επαρκών ποσοτήτων χονδροειδών ζωοτροφών και έτσι κατά καιρούς χρησιμοποιούνται διάφορα προσθετικά, όπως το διττανθρακικό νάτριο, το οξείδιο του μαγνησίου και ο μπεντονίτης, για την πρόληψη της νόσου. Από τη διαθέσιμη βιβλιογαφία προκύπτει ότι διάφοροι ερευνητές χορήγησαν τα τελευταία χρόνια πειραματικά ζεόλιθο στα σιτηρέσια των βοοειδών και εξέτασαν την επίδρασή του στη τιμή του ph του περιεχομένου της Μ.Κ. και στη παραγωγή των πτητικών λιπαρών οξέων (Johnson και συν. 1988, Bosi και συν. 2002, Eng και συν. 12

13 2003, Nikkhah και συν. 2003). Τα αποτελέσματα των ερευνών τους διέφεραν μεταξύ τους, πιθανόν λόγω των διαφορετικών μορφών ζεόλιθων, φυσικών ή συνθετικών που χρησιμοποίησαν, της διαφορετικής δοσολογίας και της διάρκειας χορήγησης. Από τη μελέτη των διαθέσιμων βιβλιογραφικών πηγών συνάγεται το συμπέρασμα ότι η προσθήκη των ζεόλιθων στα σιτηρέσια των βοοειδών αυξάνει την πεπτικότητα των υδατανθράκων, αξιοποιώντας καλύτερα την ενέργεια της παρεχόμενης τροφής. Οι μεταβολές αυτές επηρεάζουν την τιμή του ph του στομαχικού περιεχομένου και την παραγωγή των πτητικών λιπαρών οξέων στη Μ.Κ. σε υγιή ζώα. Με βάση τα δεδομένα αυτά και την έλλειψη οποιασδήποτε βιβλιογραφικής αναφοράς σχετικά με την επίδραση των ζεόλιθων στην πρόληψη της υποξείας δυσπεπτικής οξέωσης των αγελάδων, αποφασίστηκε η πειραματική διερεύνηση της επίδρασης που έχει η προσθήκη κλινοπτιλόλιθου στο σιτηρέσιο των αγελάδων στην προκαλούμενη νόσο. Η εργασία αυτή αποτελείται από τρία μέρη: α) στο πρώτο μέρος γίνεται ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με τις ιδιότητες και την επίδραση των ζεόλιθων στην υγιεινή κατάσταση των παραγωγικών ζώων, και γίνεται αναφορά στην υποξεία δυσπεπτική οξέωση των βοοειδών. β) το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει τη δική μας έρευνα, τα αποτελέσματα και τη συζήτησή τους, και γ) το τρίτο μέρος περιλαμβάνει τα συμπεράσματα και τις προτάσεις. 13

14 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΖΕΟΛΙΘΟΙ Ι. ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ Οι ζεόλιθοι αποτελούν μια μεγάλη ομάδα λευκών, κατά κανόνα, κρυσταλλικών, ένυδρων υδροξυλιο-αργιλιο-τεκτοπυριτικών ορυκτών των αλκαλίων και αλκαλικών γαιών και σχηματίζουν πολύ μεγάλο αριθμό τρισδιάστατων κρυσταλλικών δομών. Η ανακάλυψη τους έγινε από το Σουηδό ορυκτολόγο Freiherrr Alex Frederick Cronstedt το 1756 και η ονομασία τους προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «ζέω» και «λίθος», εξαιτίας του αφρίσματος που παρατηρείται κατά την υποβολή τους σε θέρμανση, λόγω της αποβολής νερού (Mumpton και Fishman 1977, Murphy και συν. 1978, Mumpton 1984a, Mumpton 1999, Roy και συν. 2000, Τσιραμπίδης 2002). Γεωλογικά αποθέματα ζεόλιθων απαντώνται σε όλη την υδρόγειο και κυρίως σε πετρώματα ηφαιστειογενούς προέλευσης, προερχόμενα από την υδροθερμική εξαλλοίωση διάφορων αργιλιοπυριτικών ορυκτών, όπως αστρίων και αστριοειδών (Mumpton 1984a). Κατά το τέλος της δεκαετίας του `50, οι ζεόλιθοι αναγνωρίστηκαν ως το κύριο συστατικό πολυάριθμων ηφαιστειακών πετρωμάτων σε λίμνες των δυτικών ΗΠΑ και σε θαλάσσιες περιοχές της Ιταλίας και της Ιαπωνίας. Στην Ελλάδα ζεολιθικά κοιτάσματα έχουν, μέχρι σήμερα, εντοπιστεί σε πολλές περιοχές της Θράκης και σε νησιά του νοτιοανατολικού Αιγαίου και του Ιόνιου πελάγους (Kassoli- Fournaraki 2002). Οι ιδιαίτερες φυσικοχημικές ιδιότητες των φυσικών ζεόλιθων, προσέδωσαν σε αυτούς τεράστιο εμπορικό ενδιαφέρον. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, η ζήτησή τους αυξήθηκε ραγδαία, λόγω των πολλαπλών εφαρμογών τους στη γεωργία (Armbruster 2001), τη βιομηχανία και την κτηνοτροφία (Mumpton 1984a, Τσιραμπίδης 2002). 14

15 Η μεγάλη ζήτηση των φυσικών ζεόλιθων και η αδυναμία ανεύρεσης επαρκών εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων, οδήγησε στην παρασκευή τεχνητών ζεόλιθων, με κύριο μέλημα των επιστημόνων την επίτευξη όμοιων φυσικοχημικών ιδιοτήτων, με εκείνες των φυσικών προϊόντων (Τσιραμπίδης 2002). Μέχρι σήμερα και παρά την αναγνώριση 50 ειδών φυσικών ζεόλιθων, με σχετικά σταθερές ιδιότητες και χαμηλό κόστος, έχουν παρασκευαστεί περισσότερα από 100 συνθετικά είδη, με κύριο στόχο την κάλυψη των αναγκών της βιομηχανίας. Από τους φυσικούς ζεόλιθους περισσότερο διαδεδομένοι είναι ο κλινοπτιλόλιθος, ο χαβαζίτης, το ανάλκιμο, ο εριονίτης, ο ευλανδίτης, ο λωμονίτης, ο μορδενίτης, ο νατρόλιθος και ο ψιλλινίτης. Από τους παραπάνω, ο κλινοπτιλόλιθος και το ανάλκιμο απαντούν σε μεγαλύτερες ποσότητες στα φυσικά κοιτάσματα παγκόσμια, ενώ ο κλινοπτιλόλιθος απαντάται ιδιαίτερα συχνά και στα ελληνικά πετρώματα (Hawkins 1984, Holmes 1994, Kassoli-Fournaraki 2002, Τσιραμπίδης 2002). ΙΙ. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΗ ΔΟΜΗ Οι ζεόλιθοι σχηματίζουν ένυδρους κρυστάλλους, που αποτελούνται από πολυάριθμα τρισδιάστατα πλαίσια τετραέδρων αργιλίου-πυριτίου-οξυγόνου συνδεδεμένα μεταξύ τους (Holmes 1994). Από την ένωση των παραπάνω τετράεδρων, που καλούνται πρωτογενείς δομικές ομάδες, προκύπτουν οι δευτερογενείς δομικές ομάδες, που όταν συνδεθούν μεταξύ τους διαμορφώνουν τις τελικές μικροπορώδεις κρυσταλλικές δομές των ζεόλιθων, στις οποίες οφείλονται οι επιθυμητές ιδιότητές τους (Tsitsishvili 1988). Στο σχήμα 1 απεικονίζεται ένα ζεολιθικό τετράεδρο, όπου είναι εμφανής η σχέση των ιόντων οξυγόνου (λευκές σφαίρες) με το ιόν αργιλίου ή πυριτίου (μαύρη σφαίρα) (Holmes 1994). Στο σχήμα 2 απεικονίζεται ο τρόπος με τον οποίο συνδέονται τα τετράεδρα μεταξύ τους (Mumpton και Fishman 1977, Mumpton 1984a). 15

16 Σχήµα 1. Σχέση µεταξύ ιόντων πυριτίου ή αργιλίου (µαύρη σφαίρα) και ιόντων οξυγόνου σε ένα τυπικό ζεολιθικό τετράεδρο. Σχήµα 2. Απεικόνιση πολύεδρου που προκύπτει από τη συνένωση των τετράεδρων SiO4 4- και (AlO4-5 ). Το κρυσταλλικό πλέγμα που σχηματίζεται με τον τρόπο αυτό είναι φορτισμένο αρνητικά, η ηλεκτρική του όμως ουδετερότητα επιτυγχάνεται με την παρουσία των 16

17 ανταλλάξιμων κατιόντων, που συγκρατούνται χαλαρά στις εσωτερικές κοιλότητες του πλέγματος και περιβάλλονται από νερό. Τα ανταλλάξιμα κατιόντα είναι κυρίως μονοσθενή και δισθενή μεταλλικά ιόντα Na +, K +, Ca 2+ και Mg 2+ (Mumpton και Fishman 1977, Flaningen 1984, Mumpton 1984a, Holmes 1994). Τα ελεύθερα αυτά κατιόντα, υπό κατάλληλες συνθήκες, ανταλλάσσονται με κατιόντα του περιβάλλοντος, χωρίς να αλλοιώνεται η κρυσταλλική δομή των ζεόλιθων (Hawkins 1984). Ο γενικός χημικός τύπος των ζεόλιθων είναι: M 2/n O Al 2 O 3 xsio 2 yh 2 O όπου Μ είναι ένα άλκαλι ή μία αλκαλική γαία, n το σθένος του κατιόντος, x ένας αριθμός από 2 μέχρι 10 και y ένας αριθμός από 3 μέχρι 7. Ο χημικός και ο κρυσταλλικός τύπος του κλινοπτιλόλιθου είναι: (NaK) 2 O Al 2 O 3 10SiO 2 8H 2 O και (Na 3 K 3 )(Al 6 Si 30 O 72 ) 24H 2 O αντίστοιχα. Τα ιόντα στην πρώτη παρένθεση του κρυσταλλικού τύπου είναι τα λεγόμενα ανταλλάξιμα κατιόντα ενώ αυτά στη δεύτερη χαρακτηρίζονται ως δομικά γιατί, μαζί με τα ιόντα Ο, σχηματίζουν τα τετραεδρικά πλαίσια της κρυσταλλικής δομής (Mumpton 1984a). Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό από την τρισδιάστατη απεικόνιση των ζεόλιθων, τα αργιλιοπυριτικά πλαίσια είναι σε μεγάλο βαθμό ανοικτά και περιέχουν διαύλους και κενούς χώρους, κοιλότητες, που γεμίζουν μερικώς με κατιόντα και νερό. Οι ενδοκρυσταλλικοί κενοί χώροι αποτελούν το 20-50% του ολικού όγκου των κρυστάλλων και επικοινωνούν με την εξωτερική επιφάνεια μέσω ανοιγμάτων ή λιμένων εισόδου, όπως ονομάζονται, διαμέτρου 3 έως και 10 Å (Flaningen 1984). Διάφορες μεγαλομοριακές ενώσεις είναι δυνατόν να οδηγηθούν μέσω των διαύλων στους ενδοκρυσταλλικούς κενούς χώρους και να προσροφηθούν (Mumpton και Fishman 1977, Mumpton 1984a, Τσιραμπίδης 2002). Το σύστημα διαύλων και κοιλοτήτων και τα ανοίγματα των λιμένων εισόδου, είναι διαφορετικά σε κάθε ζεολιθική δομή, επιτρέποντας έτσι σε μεγάλη ποικιλία υλικών να δεσμεύονται σε αυτά τα «μοριακά κόσκινα» (Τσιραμπίδης 2002). 17

18 ΙΙΙ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΖΕΟΛΙΘΩΝ Η ευρύτερη χρήση των ζεόλιθων τα τελευταία χρόνια στη βιομηχανία, τη γεωργία και την κτηνοτροφία οφείλεται στις ιδιαίτερες φυσικοχημικές ιδιότητές τους. Οι κυριότερες από τις ιδιότητες αυτές είναι οι παρακάτω (Mumpton 1984a): α. Η ικανότητα προσρόφησης διάφορων ουσιών και από τον λόγο αυτό η χρησιμοποίησή τους ως «μοριακών κοσκίνων». β. Η ιδιότητα αποβολής και επαναπροσρόφησης νερού. γ. Η ιοντοανταλλακτική ικανότητα. δ. Η σταθερότητά τους σε όξινο περιβάλλον. Οι ιδιότητες αυτές είναι αποτέλεσμα της συγκεκριμένης κρυσταλλικής δομής και της σύνθεσης σε κατιόντα κάθε είδους ζεόλιθου (Holmes 1994). Η προσροφητική ικανότητα των ζεόλιθων ποικίλλει και εξαρτάται από σειρά παραμέτρων που αναφέρονται τόσο στους ίδιους τους ζεόλιθους, όσο και στις ουσίες οι οποίες πρόκειται να προσροφηθούν. Κύρια χαρακτηριστικά των ζεόλιθων που επηρεάζουν την ιδιότητά τους αυτή είναι η αναλογία Si/Al, ο αριθμός και το εύρος των διαύλων, που εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων Ο 2, η γεωμετρία, το είδος, η συγκέντρωση και η θέση των κατιόντων της δομής τους, ο αριθμός και το σχήμα των κοιλοτήτων, των διαύλων και η ενέργεια προσρόφησης κάθε ζεόλιθου (Flaningen 1984). Ακόμη, το μέγεθος των κρυστάλλων και ο βαθμός της κρυσταλλικής συσσωμάτωσης επηρεάζουν σημαντικά την προσροφητική ικανότητά τους. Από την πλευρά της προσροφήσιμης ουσίας, η χημική σύνθεση και κυρίως, το μοριακό της μέγεθος, επηρεάζουν μερικώς την ιδιότητα αυτή των ζεόλιθων (Mumpton και Fishman 1977, Mumpton 1984a, Tsitsishvili 1988, Holmes 1994). Ουσίες με πολύ μεγάλο μοριακό βάρος συνήθως δεν προσροφούνται, ενώ άλλες με μικρό ή μέσο μεταφέρονται εύκολα στο εσωτερικό του ζεολιθικού πλέγματος διαμέσου των διαύλων εισόδου. Η προσροφητική ικανότητα των ζεόλιθων επηρεάζεται σημαντικά από τη θερμοκρασία, η αύξηση της οποίας οδηγεί στην αποβολή νερού από τις κοιλότητες και την προσρόφηση και κατακράτηση ουσιών με μεγαλύτερο μοριακό βάρος. Έτσι οι ζεόλιθοι χρησιμοποιούνται ως μοριακά κόσκινα, διαχωρίζοντας σύνθετα μίγματα 18

19 ενώσεων διαφορετικού μοριακού βάρους και μεγέθους (Mumpton και Fishman 1977, Mumpton 1984a, Tsitsishvili 1988; 2002, Holmes 1994). Η ιδιότητα αποβολής και επαναπρόσληψης νερού από τους ζεόλιθους αποτελεί στην πραγματικότητα έναν ειδικό τύπο προσρόφησης. Η θέρμανση των ζεόλιθων οδηγεί στην αποβολή του νερού που περιέχουν και στην επαναπρόσληψη του όταν μειωθεί η θερμοκρασία (Holmes 1994). Μία άλλη σημαντική ιδιότητα των ζεόλιθων είναι η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων του κρυσταλλικού τους πλέγματος με ιόντα του περιβάλλοντος. Τα ανταλλάξιμα κατιόντα συγκρατούνται χαλαρά στην τετραεδρική δομή και είναι εύκολο να απομακρυνθούν ή να ανταλλαγούν, μετά από έκπλυση με κάποιο διάλυμα, που περιέχει σε υψηλή συγκέντρωση ένα άλλο ιόν (Holmes 1994). Η ιδιότητα αυτή των ζεόλιθων καλείται ΙοντοΑνταλλακτική Ικανότητα - ΙΑΙ (Cation Exchange Capacity-CEC) και εκφράζει τον αριθμό των κατιόντων που είναι διαθέσιμα για ανταλλαγή ανά μονάδα βάρους ή όγκου ζεόλιθου (Semmens 1984). Η διαδικασία της ανταλλαγής ιόντων διαφέρει μεταξύ των διαφόρων μορφών ζεόλιθων, ακόμα και όταν γίνεται κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Οι κρυσταλλικοί ζεόλιθοι, όπως ο κλινοπτιλόλιθος είναι καλύτεροι «ιοντοανταλλάκτες» σε σύγκριση με τους μη κρυσταλλικούς, όπως ο μπεντονίτης. Η ιδιότητα αυτή των ζεόλιθων εξαρτάται κυρίως από την αναλογία Al/Si στο κρυσταλλικό πλέγμα. Η αύξηση της αναλογίας αυτής συνεπάγεται μεγαλύτερη έλλειψη φορτίων, με αποτέλεσμα να απαιτείται μεγαλύτερος αριθμός αλκαλίων και αλκαλικών γαιών για την ηλεκτρική ουδετερότητα (Holmes 1994). Η ταχύτητα της ιοντοανταλλαγής εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία και το μέγεθος του κρυστάλλου, ενώ η φύση των ανταλλάξιμων κατιόντων επηρεάζει την ποιότητα της ανταλλαγής. Το μέγεθος και το σθένος των κατιόντων επηρεάζουν τη διάχυσή τους στους κενούς χώρους του πλέγματος. Αυτό οφείλεται στο ότι κάθε ζεόλιθος λειτουργεί ως «κόσκινο ιόντων», επιτρέποντας την είσοδο στο πλέγμα του των ιόντων με μικρό μέγεθος και αποκλείοντας εκείνα μεγάλου μεγέθους. Οι παραπάνω ιδιότητες προσδίδουν στους ζεόλιθους το χαρακτηριστικό της εκλεκτικότητας συγκεκριμένων κατιόντων. Ο κλινοπτιλόλιθος, σύμφωνα με τον Ames (1960) εμφανίζει την ακόλουθη εκλεκτικότητα σε κατιόντα: 19

20 Cs>Rb>K>NH 4 >Ba>Sr>Na>Ca>Fe>Al>Mg>Li Άλλη σημαντική ιδιότητα των ζεόλιθων είναι η σταθερότητά τους σε όξινο περιβάλλον, η οποία παρουσιάζει διακυμάνσεις στα διάφορα είδη και εξαρτάται από την αναλογία Si/Al του κρυστάλλου (Tsitsishvili 1988). Έτσι ο κλινοπτιλόλιθος, ο μορδενίτης και ο φεριονίτης, στους οποίους η σχέση Si/Al κυμαίνεται από 5 έως 6, είναι σταθεροί σε διαλύματα με ph=2, σε αντίθεση με άλλους ζεόλιθους, ειδικά τους συνθετικούς, που είναι λιγότερο σταθεροί. IV. ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΖΕΟΛΙΘΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Όπως ήδη αναφέρθηκε, η χρήση των φυσικών όσο και των συνθετικών ζεόλιθων, ως πρόσθετων υλών στα σιτηρέσια των παραγωγικών ζώων, έχει αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Οι πρώτες αναφορές για τη χρήση τους αυτή εντοπίζονται στο τέλος της δεκαετίας του 1960, όταν Ιάπωνες ερευνητές παρατήρησαν ότι η προσθήκη μοντμοριλονίτη, ενός φιλοπυριτικού ορυκτού, συγγενούς με τους ζεόλιθους, στο σιτηρέσιο κρεοπαραγωγών ορνιθίων, βελτίωσε την πεπτικότητα της χορηγούμενης τροφής, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της κρεοπαραγωγικής τους ικανότητας (Quisenberry 1968). Από τότε και μέχρι σήμερα έχουν διενεργηθεί πολλοί πειραματισμοί με στόχο τη μελέτη της επίδρασης της προσθήκης φυσικών και συνθετικών ζεόλιθων στα σιτηρέσια των περισσότερων παραγωγικών ζώων. Έτσι, ειδικότεροι στόχοι των πειραματισμών αυτών ήταν αφενός ο προσδιορισμός της ιδανικής αναλογίας προσθήκης των ζεόλιθων στα σιτηρέσια και αφετέρου ο έλεγχος της επίδρασης των ορυκτών αυτών στις αποδόσεις, την υγιεινή κατάσταση και στην πρόληψη ή στη θεραπεία διάφορων παθολογικών καταστάσεων. Από τη μελέτη των ερευνών αυτών προκύπτουν, πολλές φορές, αντικρουόμενα και μη επαναλήψιμα αποτελέσματα, τα οποία οδηγούν σε αντιφατικά συμπεράσματα ως προς την επίδραση των ζεόλιθων στη διατροφή των ζώων. Τα κυριότερα πιθανά αίτια για τα αντικρουόμενα αποτελέσματα είναι η χρησιμοποίηση στους διάφορους πειραματισμούς ζεολιθοφόρων υλικών με διαφορετική περιεκτικότητα σε ζεόλιθο και διαφορετικές προσμίξεις, από διαφορετικά κοιτάσματα 20

21 και με διαφορετικές ιδιότητες (Sheppard 1984). Ακόμη, η χρονική διάρκεια πολλών πειραματισμών ήταν πολύ μικρή, με συνέπεια τα αποτελέσματα να είναι αναξιόπιστα. Παρά τα αντικρουόμενα αποτελέσματα, στον επιστημονικό κόσμο έγινε αποδεκτή η χρησιμότητα των ζεόλιθων ως προσθετικών ζωοτροφών. Έτσι η Ευρωπαϊκή Ένωση με την Οδηγία 70/524/ΕΟΚ (European Commission Regulation No 2200/2001) έχει εγκρίνει τη χρήση των ζεόλιθων και συγκεκριμένα του κλινοπτιλόλιθου ως συνδετική και αντισυσσωματική ύλη στα σιτηρέσια βοοειδών, μικρών μηρυκαστικών, χοίρων, κονίκλων και πτηνών. Ως μέγιστη επιτρεπόμενη δόση ορίζεται αυτή των 20g/kg τελικού μίγματος τροφής. α. Επίδραση των ζεόλιθων στη λειτουργία του πεπτικού συστήματος και στη διαδικασία της πέψης και της απορρόφησης ουσιών Η επίδραση των φυσικών και συνθετικών ζεόλιθων στο πεπτικό σύστημα των παραγωγικών ζώων διαφέρει λόγω της διαφορετικής ανθεκτικότητάς τους στο όξινο ph. Η σταθερότητα των φυσικών ζεόλιθων είναι μεγαλύτερη εκείνης των συνθετικών και εξαρτάται άμεσα από την αναλογία Si/Al, δηλαδή όσο υψηλότερη είναι η αναλογία αυτή, τόσο μεγαλύτερη είναι και η σταθερότητα του ζεόλιθου (Holmes 1994). Οι φυσικοί ζεόλιθοι, κατά κανόνα, διέρχονται από τον πεπτικό σωλήνα και αποβάλλονται με τα κόπρανα αυτούσιοι, σε αντίθεση με τους συνθετικούς που αποδομούνται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Έτσι, διαπιστώθηκε ότι η προσθήκη συνθετικού ζεόλιθου Α στα σιτηρέσια ορνίθων (Roland και συν. 1993), αναπτυσσόμενων αμνών (Pond και συν. 1984) και σκύλων (Cefali και συν. 1995) συνοδεύεται από αύξηση των συγκεντρώσεων Si και Al στο αίμα, στους ιστούς και τα ούρα των ζώων. Αντίθετα, η προσθήκη κλινοπτιλόλιθου στα σιτηρέσια αναπτυσσόμενων αμνών (Pond και συν. 1984, Pond 1989) και χοίρων (Pond και συν. 1989) δεν επηρέασε τις παραπάνω συγκεντρώσεις. Σχετικά με την επίδραση των ζεόλιθων στην αφομοίωση της ξηράς ουσίας (Ξ.Ο.) από τα μηρυκαστικά, υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ των αποτελεσμάτων διαφόρων ερευνητών. Έτσι, οι Mumpton και Fishman (1977), Sweeney και συν. (1984), Hemken και συν. (1984), Pond (1984a) και Roussel και συν. (1992), 21

22 διαπίστωσαν αύξηση, οι McCollum και Galyean (1983) δεν παρατήρησαν καμιά μεταβολή, ενώ αντίθετα οι Hutcheson (1984), Johnson και συν. (1988) και Grabherr και συν. (2009), διαπίστωσαν μείωση της προσλαμβανόμενης Ξ.Ο. Τα αντικρουόμενα αποτελέσματα των ερευνητών αυτών οφείλονται στο γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές μορφές ζεόλιθων, σε διάφορα ποσοστά και σε σιτηρέσια διαφορετικής σύνθεσης. Ο Κατσούλος (2005) χορήγησε σε γαλακτοπαραγωγούς αγελάδες, για χρονικό διάστημα περίπου 300 ημερών, κλινοπτιλόλιθο σε ποσοστό 2,5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών, σταθερής σύνθεσης και δεν παρατήρησε καμιά μεταβολή στην πρόσληψη της τροφής. Οι White και Ohlrogge (1974) διαπίστωσαν ότι οι ζεόλιθοι δεσμεύουν τα ιόντα αμμωνίου (ΝΗ + 4 ) που απελευθερώνονται στη Μ.Κ. των μηρυκαστικών κατά την αποδόμηση μη πρωτεϊνικών αζωτούχων ουσιών και τα απελευθερώνουν σταδιακά, ανταλλάσσοντάς τα με ιόντα νατρίου που εισέρχονται στη Μ.Κ. με το σίελο. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε την αφορμή για τη διεξαγωγή πολλών πειραματισμών με στόχο τον προσδιορισμό της επίδρασης των ζεόλιθων στην παραγόμενη στη Μ.Κ. αμμωνία. Τα αποτελέσματα των ερευνών υπήρξαν και πάλι αντικρουόμενα. Έτσι, οι Hemken και συν. (1984) παρατήρησαν μείωση της συγκέντρωσης της αμμωνίας στη Μ.Κ., όταν χορηγήθηκε κλινοπτιλόλιθος σε ποσοστό 6% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών στο σιτηρέσιο γαλακτοπαραγωγών αγελάδων που περιείχε ουρία 2%. Στα ίδια αποτελέσματα κατέληξαν και οι Sweeney και συν. (1984) και Nestorov και συν. (1979) προσθέτοντας 5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών κλινοπτιλόλιθο στα σιτηρέσια μόσχων και αρνιών που περιείχαν ουρία, αντίστοιχα. Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξαν και οι McCollum και Galyean (1983) χορηγώντας κλινοπτιλόλιθο σε μόσχους που κατανάλωναν σιτηρέσια πλούσια σε συμπυκνωμένες τροφές. Αντίθετα, άλλοι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ζεόλιθοι δεν επηρεάζουν τη συγκέντρωση της αμμωνίας στη Μ.Κ., τόσο in vitro όσο και in vivo. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξαν οι Pickett και συν. (2002), χρησιμοποιώντας, in vitro, κλινοπτιλόλιθο και συνθετικό ζεόλιθο Α σε ποσοστό 2,5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών. Στα ίδια αποτελέσματα κατέληξαν και οι Bergero και συν. (1997) προσθέτοντας στο σιτηρέσιο γαλακτοπαραγωγών αγελάδων 250 g 22

23 κλινοπτιλόλιθου την ημέρα, οι Bosi και συν. (2002) χορηγώντας 200g κλινοπτιλόλιθου και οι Johnson και συν. (1988) προσθέτοντας συνθετικό ζεόλιθο Α σε ποσοστό 2% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών στο σιτηρέσιο των ίδιων ζώων. Ακόμη, οι Sweeney και συν. (1984) διαπίστωσαν ότι η χορήγηση 5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών κλινοπτιλόλιθου στο σιτηρέσιο με αυξημένη συμμετοχή χονδροειδών ζωοτροφών, δεν επηρέασε τη συγκέντρωση της αμμωνίας στη Μ.Κ. Η επιλεκτική δράση των ζεόλιθων και ειδικά του κλινοπτιλόλιθου στη δέσμευση των ιόντων αμμωνίου (ΝΗ + 4 ), παρατηρείται και σε άλλα είδη ζώων εκτός των μηρυκαστικών (Ames 1960, 1967, Bernal και Lopez-Real 1993). Πειραματισμοί σε χοίρους (Shurson και συν. 1984a) και επίμυες (Pond και συν. 1981) έδειξαν ότι η προσθήκη στην τροφή κλινοπτιλόλιθου μειώνει σημαντικά τη συγκέντρωση της αμμωνίας στην πυλαία κυκλοφορία, δεσμεύοντας μεγάλο μέρος της στον εντερικό αυλό (Pond και συν. 1988). Η δέσμευση αυτή της αμμωνίας (ΝΗ 3 ) δεν επηρεάζει αρνητικά την ουρεολυτική βακτηριακή χλωρίδα του παχέος εντέρου και τη δραστηριότητα της ουρεάσης (Varel και συν. 1987). Η δέσμευση της ΝΗ 3 στο γαστρεντερικό σωλήνα, οδηγεί στη μείωση του βάρους των οργάνων που εμπλέκονται στο μεταβολισμό της (ήπαρ και νεφροί) και την εξοικονόμηση θρεπτικών συστατικών με συνέπεια την καλύτερη ανάπτυξη του μυϊκού ιστού (Pond και συν. 1993, Yannakopoulos και συν. 2002). Όταν οι φυσικοί ζεόλιθοι προστίθενται σε υδατικά διαλύματα με όξινο ή αλκαλικό ph, ενεργούν ως ρυθμιστικοί παράγοντες (Filippidis και συν. 1996). Πολλοί ερευνητές έχουν προσπαθήσει να αξιοποιήσουν την ιδιότητά τους αυτή, με στόχο τη ρύθμιση του ph του περιεχομένου της Μ.Κ., τα αποτελέσματα όμως των μελετών τους είναι αντιφατικά. Η χορήγηση κλινοπτιλόλιθου σε γαλακτοπαραγωγούς αγελάδες στη δόση των 250g (Bergero και συν. 1997) ή 200g ανά ζώο ημερησίως (Bosi και συν. 2002), ή σε ποσοστό 1,4% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών (Moghaddam και Taghizadeh 2001) δεν επηρέασε την τιμή του ph του περιεχομένου της Μ.Κ., όπως και η προσθήκη του σε σιτηρέσια πλούσια σε χονδροειδείς τροφές (Sweeney και συν. 1984). Μείωση του ph παρατηρήθηκε όταν ενσωματώθηκε κλινοπτιλόλιθος σε ποσοστά 2,5 και 5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών σε σιτηρέσια μόσχων πλούσια σε συμπυκνωμένες τροφές (McCollum και Galyean 1983) και σε 23

24 σιτηρέσιο γαλακτοπαραγωγών αγελάδων σε ποσοστό 3% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών (Moghaddam και Taghizadeh 2001). Αντιθέτως, οι Eng και συν. (2003) διαπίστωσαν σημαντική άνοδο του ph όταν αντικατέστησαν με κλινοπτιλόλιθο καρπούς δημητριακών σε ποσοστό 1,2% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών σε σιτηρέσιο μόσχων πλούσιο σε συμπυκνωμένες τροφές. Αντίθετα, η προσθήκη συνθετικών ζεόλιθων δεν επηρεάζει την τιμή του ph του περιεχομένου της Μ.Κ. (Johnson και συν. 1988, Pickett και συν. 2002, Grabherr και συν. 2009). Η ιδιότητα πρόσληψης και απελευθέρωσης νερού των ζεόλιθων αποτέλεσε το ερέθισμα μελέτης της πιθανής επίδρασής τους στον όγκο και το ρυθμό ροής της υγρής φάσης του περιεχομένου του γαστρεντερικού σωλήνα των βοοειδών. Σύμφωνα με τους McCollum και Galyean (1983) η χορήγηση κλινοπτιλόλιθου σε διάφορα ποσοστά, σε σιτηρέσια μόσχων με υψηλή περιεκτικότητα συμπυκνωμένων ζωοτροφών δεν επηρέασε σημαντικά τον όγκο των υγρών στη Μ.Κ. αν και παρατηρήθηκε μια τάση αύξησής του και παράλληλης μείωσης της ξηράς ουσίας, ανάλογη με το ποσοστό συμμετοχής του κλινοπτιλόλιθου. Τα ευρήματα αυτά αποδίδονται στην επάνοδο μεγαλύτερης ποσότητας υγρών στη Μ.Κ., πιθανόν λόγω της μεταβολής της ωσμωτικής πίεσης από τη κατακράτηση νερού και τη δέσμευση κατιόντων του περιεχομένου από τον κλινοπτιλόλιθο. Στα ίδια περίπου αποτελέσματα κατέληξαν και άλλοι ερευνητές προσθέτοντας 3% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών (Galyean και Chabot 1981) και 5% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών (Sweeney και συν. 1984) κλινοπτιλόλιθου σε σιτηρέσια μόσχων πλούσια σε χονδροειδείς τροφές όπου ο όγκος και ο ρυθμός ροής της υγρής φάσης του περιεχομένου της Μ.Κ. παρέμειναν πρακτικά ανεπηρέαστοι. Από την άλλη, η προσθήκη συνθετικού ζεόλιθου Α σε ποσοστό 2% επί της Ξ.Ο. των συμπυκνωμένων ζωοτροφών στο σιτηρέσιο γαλακτοπαραγωγών αγελάδων, μείωσε τον όγκο και το ρυθμό ροής των υγρών της Μ.Κ. (Johnson και συν. 1988). Η προσθήκη ζεόλιθων στο σιτηρέσιο των βοοειδών δεν φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τη ζωτικότητα της μικροβιακής χλωρίδας της Μ.Κ. και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του στομαχικού περιεχομένου. Σύμφωνα με τους Moghaddam και Taghizadeh (2001), η προσθήκη ζεόλιθου σε ποσοστά 1,8 και 3% επί της Ξ.Ο. των 24

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΛΟΝΙΚΗΣ ΚΤΗΝΙΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΣ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΩΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΣΗΣ ΤΟΥ ΖΕΟΛΙΘΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΝΤΙΣΩΜΤΩΝ ΚΤ ΤΗΣ Escherichia coli, ΣΤΗΝ ΥΙΕΙΝΗ ΚΤΣΤΣΗ ΚΙ ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Γεώργιος I. Αρσένος Επίκουρος Καθηγητής Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιατί είναι σημαντική η Διατροφή... Καθορίζει την παραγωγικότητα 50

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan

Protecure και Endosan. Protecure. Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Protecure Endosan Protecure και Endosan Υγιεινό Φυσικό Προβιοτικό Τα νέα ϖροβιοτικά, Protecure και Endosan, ϖεριέχουν καλλιέργειες µικροοργανισµών γαλακτικού οξέος, είναι φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32 Πρόλογος...7 Αρκτικόλεξα και σύμβολα...21 1 Συστατικά του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΖΕΟΛΙΘΟΥ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΟΡΝΙΘΩΝ ΑΥΓΟΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΖΕΟΛΙΘΟΥ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΟΡΝΙΘΩΝ ΑΥΓΟΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΖΕΟΛΙΘΟΥ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ

Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ Ο ΣΤΟΜΑΧΟΣ ΤΩΝ ΜΗΡΥΚΑΣΤΙΚΩΝ 1 κεφάλαιο 1.1 Γενικά Τα μηρυκαστικά (Σχήμα 1.1), σε αντίθεση με τα μονογαστρικά ζώα (Σχήματα 1.2 και 1.3), έχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής της μικροβιακής ζύμωσης εντός του

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.11.2003 L 285/33 Ο ΗΓΙΑ 2003/100/ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 31ης Οκτωβρίου 2003 για την τροποποίηση του παραρτήµατος Ι της οδηγίας 2002/32/ΕΚ του ΕυρωπαϊκούΚοινοβουλίου και του Συµβουλίου σχετικά µε τις ανεπιθύµητες

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ VO2max Βαμβακούδης Ευστράτιος Επίκουρος Καθηγητής Εργοφυσιολογικής Αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Πρόκληση για κάθε εκτροφή προβάτων αποτελεί: Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας Πως αντιμετωπίζουμε αυτήν την πρόκληση; Κατάλληλο ζωϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή Μηρυκαστικών Ζώων

Διατροφή Μηρυκαστικών Ζώων Διατροφή Μηρυκαστικών Ζώων Θεματική ενότητα 3: Διατροφή Αναπτυσσόμενων Μηρυκαστικών 2/2 Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Γεώργιος Ζέρβας, Ελένη Τσιπλάκου Εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΖΕΟΛΙΘΟΥ ΚΑΙ ΕΝΟΣ ΠΡΟΣΡΟΦΗΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΝΩΣΗ ΦΥΛΗΣ ΧΟΛΣΤΑΙΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Γεωτεχνική Υπηρεσία και Υπηρεσία Πληροφορικών Συστημάτων ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα οικονομική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ και ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ Η αξιοποίηση των υποπροϊόντων τους μια σπουδαία ευκαιρία για την ελληνική κτηνοτροφία Γεώργιος Ε. Βαλεργάκης Εργαστήριο Ζωοτεχνίας, Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20.3.2014 COM(2014) 174 final ANNEXES 1 to 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ Ζωτικά σημεία (TPR) Θερμοκρασία Σφυγμός Αναπνοές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΕΣ ΠΤΗΝΩΝ Α. ΟΡΝΙΘΕΣ (ΚΟΤΟΠΟΥΛΑ & ΚΟΤΕΣ)

ΤΡΟΦΕΣ ΠΤΗΝΩΝ Α. ΟΡΝΙΘΕΣ (ΚΟΤΟΠΟΥΛΑ & ΚΟΤΕΣ) ΤΡΟΦΕΣ ΠΤΗΝΩΝ Α. ΟΡΝΙΘΕΣ (ΚΟΤΟΠΟΥΛΑ & ΚΟΤΕΣ) ΟΙΚΟΣΙΤΗ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ 09 ΕΝΙΑΙΟ ΜΙΓΜΑ ΝΕΟΣΣΩΝ - ΠΟΥΛΑ ΩΝ ΟΙΚΟΣΙΤΗΣ ΕΚΤΡΟΦΗΣ Φ19 ΕΝΙΑΙΟ ΜΙΓΜΑ ΝΕΟΣΣΩΝ - ΠΟΥΛΑ ΩΝ ΟΙΚΟΣΙΤΗΣ ΕΚΤΡΟΦΗΣ - ECO Πλούσιο σε πολυακόρεστα

Διαβάστε περισσότερα

Συχνές ερωτήσεις σχετικά µε το Bonvital Το προβιοτικό στην διατροφή των ζώων -Τι είναι το Bonvital; Το Bonvital είναι το νέο προβιοτικό ειδικά παρασκευασµένο για χοιρινά. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ισορροπιστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Σύνδρομο βραχέος εντέρου ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη/αντιμετώπιση της κακής θρέψης Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Προσαρμογή του εναπομείναντος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD Οι τιμές του σογιαλεύρου και των κρυσταλλικών αμινοξέων παραμένουν ασταθείς. Κατά καιρούς, υπάρχει ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις

Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις Μυκοπλάσμωση 1 Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις Τα είδη του γένους Mycoplasma, χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλομορφία επειδή δεν φέρουν κυτταρικό τοίχωμα. Δεν είναι εύκολο να αναδειχθούν. Καλλιεργείται

Διαβάστε περισσότερα