3 ΟΙ ΚΡΥΠΤΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "3 ΟΙ ΚΡΥΠΤΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ"

Transcript

1 3 ΟΙ ΚΡΥΠΤΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ 3.. Θεωρία της πληροφορίας Το 948 και το 949 ο Shannon παρουσίασε δύο εργασίες ορόσημα στις επικοινωνίες και στην ασφάλεια της πληροφορίας. Στο σημείο αυτό θα παρουσιάσουμε τις βασικές ιδέες της θεωρίας του Υποδομή: πιθανότητες και πληροφορία Θεωρούμε μια πηγή πληροφορίας X η οποία μπορεί να παράγει n σύμβολα από το σύνολο F = {x, x,, x n }. Το σύνολο αυτό αποτελεί το αλφάβητο της πηγής X. Έστω (x i ) η πιθανότητα εμφάνισης του συμβόλου x i, για i n. Το σύνολο με στοιχεία τις πιθανότητες όλων των συμβόλων αποτελεί την κατανομή πιθανότητας της πηγής X: { ( x ), ( x ),..., ( xn )} όπου φυσικά: n i= ( ) =. x i Θεωρούμε αντίστοιχα και μια δεύτερη πηγή πληροφορίας Y με αλφάβητο G = {y, y,, y } και κατανομή πιθανότητας: { q ( y ), q( y ),..., q( y )}. Η πιθανότητα όπου η πηγή X παράγει ένα σύμβολο x i ενώ ταυτόχρονα η πηγή Y παράγει ένα σύμβολο y j, ονομάζεται από κοινού πιθανότητα (joint robability) και συμβολίζεται με (x i, y j ). Εάν οι πηγές X και Y είναι ανεξάρτητες, τότε: x, y ) = ( x ) q( y ), για κάθε i, j. ( i j i j

2 68 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. Η πιθανότητα όπου η πηγή X παράγει ένα σύμβολο x i δοθέντος ότι η πηγή Y παράγει ένα σύμβολο y j, ονομάζεται δεσμευμένη ή υπό συνθήκη πιθανότητα (onditional robability), (x i y j ), όπου: ( xi, y j ) ( xi y j ) =, με q( y j ) > 0. q( y ) j Η υπό συνθήκη πιθανότητα υποδηλώνει την εξάρτηση της πηγής X από την πηγή Y. Είναι φανερό πως εάν οι πηγές είναι ανεξάρτητες, τότε: x y ) = ( x ). ( i j i Παρόμοια ορίζεται και η εξάρτηση της πηγής Y από την πηγή X με την υπό συνθήκη πιθανότητα: ( xi, y j ) q ( y j xi ) =, με ( x i ) > 0. ( x ) i ΟΡΙΣΜΟΣ 3. (Πληροφορία κατά Shannon). Η ποσότητα της πληροφορίας ή αβεβαιότητας με βάση μια πηγή πληροφορίας X, ορίζεται ως: n H( X) = ( x )log ( x ). i= i i Δηλαδή, σύμφωνα με τον Shannon, η πληροφορία που περιέχει ένα γεγονός μπορεί να μετρηθεί σχετίζοντάς την άμεσα με την πιθανότητα που έχει αυτό το γεγονός να πραγματοποιηθεί (ή να εμφανισθεί). Έτσι η πληροφορία και η αβεβαιότητα καθίστανται δυο ταυτόσημες έννοιες. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3. Δυαδική πηγή πληροφορίας. Έστω ότι η πηγή παράγει σύμβολα από το αλφάβητο δύο συμβόλων {0,}, με (0) = a και () = a. Τότε η αβεβαιότητα της πηγής θα είναι: H ( X ) = a log a ( a)log ( a). Εάν παραστήσουμε τις τιμές της συνάρτησης H(X) ως προς το a, θα έχουμε την καμπύλη του Σχήματος 3.. Η καμπύλη αυτή συμφωνεί με τη διαίσθησή μας σχετικά με την αβεβαιότητα. Εάν η πιθανότητα a είναι 0 ή, τότε η πηγή θα παράγει μόνον ή 0 αντίστοιχα. Εάν γνωρίζουμε ότι η πηγή πάντα θα παράγει το ίδιο σύμβολο, τότε η αβεβαιότητα θα είναι μηδενική. Αντίθετα, στην περίπτωση όπου η πιθανότητα είναι 0.5, τότε η αβεβαιότητα θα είναι και η μέγιστη, αφού δεν θα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πιο σύμβολο θα εμφανιστεί οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Στην περίπτωση που η πιθανότητα είναι μεταξύ των διαστημάτων (0, 0.5) ή (0.5, ), γνωρίζουμε απλώς ότι ένα σύμβολο θα εμφανίζεται πιο συχνά από το άλλο, οπότε και η αβεβαιότητα είναι μικρότερη.

3 3...Υποδομή: πιθανότητες και πληροφορία 69 H(x) Σχήμα 3. Γραφική παράσταση της αβεβαιότητας μιας πηγής δύο συμβόλων. Σε συμφωνία με την από κοινού πιθανότητα που αναφέρθηκε παραπάνω, ορίζεται η από κοινού αβεβαιότητα ή πληροφορία ως εξής: ΟΡΙΣΜΟΣ 3. Η από κοινού αβεβαιότητα δύο πηγών X και Y ορίζεται ως η ποσότητα: =, n H( X, Y) ( x, y )log ( x, y ) i= j= i j i j όπου (x i, y j ) η από κοινού πιθανότητα παραγωγής του συμβόλου x i και του συμβόλου y j από τις πηγές X και Y, αντίστοιχα. Εάν οι πηγές X και Y είναι ανεξάρτητες, τότε: = n H( X, Y) ( x) q( y )log ( ( x ) q( y )) i= j= i j i j n n = ( x) q( y )log ( x ) ( x) q( y )log q( y ) i j i i j j i= j= i= j= n n = qy ( ) x ( )log x ( ) x ( ) qy ( )log qy ( ) j i i i j j= i= i= j= = H( X) + H( Y). Αντίστοιχα ορίζεται και η υπό συνθήκη αβεβαιότητα, σε σχέση με την υπό συνθήκη πιθανότητα (x i y j ): ΟΡΙΣΜΟΣ 3.3 Η υπό συνθήκη αβεβαιότητα δύο πηγών X και Y ορίζεται ως η ποσότητα: α j

4 70 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. =. n H( X Y) ( x, y )log ( x y ) Αποδεικνύεται ότι: i= j= i j i j H ( X, Y ) = H ( X ) + H ( Y X ) = H ( Y ) + H ( X Y ). Με βάση τα παραπάνω, αποδεικνύονται οι ακόλουθες σχέσεις για τρεις πηγές X,Y,Z: H ( ) = 0 «Δεν υπάρχει αβεβαιότητα στο κενό σύνολο γεγονότων» H ( X ) H ( X Y ) «Η αβεβαιότητα μειώνεται όσο H ( X Y ) H ( X Y, Z) μαθαίνουμε» H ( X Y ) H ( X, Z Y ) «Η αβεβαιότητα αυξάνεται με την αύξηση του πλήθους των στοιχείων του συνόλου των γεγονότων» H ( X, Y Z) = H ( X Y, Z) + H ( Y Z) «Τα σύνολα των γεγονότων έχουν αθροιστική σχέση μεταξύ τους ως προς την αβεβαιότητα» Επιπλέον, μια ποσότητα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η αμοιβαία πληροφορία (utual inforation) η οποία ορίζεται ως η διαφορά: I( X ; Y ) = H ( X ) H ( X Y ). Η αμοιβαία πληροφορία αποκαλύπτει εάν και πόσο μειώνεται η αβεβαιότητα του X, εάν γνωστοποιηθεί το Y. Από πλευράς ασφάλειας αυτή η ποσότητα είναι πολύ σημαντική γιατί χρησιμοποιείται στη μέτρηση της διαρροής πληροφορίας. Οι σχέσεις αυτές και γενικότερα η θεωρία της πληροφορίας είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο στη ανάλυση των συστημάτων για τη μετάδοση και αποθήκευση της πληροφορίας. Η ανάλυση της ασφάλειας των κρυπτοσυστημάτων από πλευράς θεωρίας της πληροφορίας μπορεί να βοηθήσει τον κρυπτογράφο στη σχεδίαση ενός κρυπτοσυστήματος, συνεισφέροντας στην κατανόηση του επιπέδου ασφάλειας αυτού. Ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα είναι αυτό της δημιουργίας και της απόδειξης ενός άνευ όρων ασφαλούς κρυπτοσυστήματος, που παραθέτουμε σε επόμενη ενότητα Η θεωρία της πληροφορίας και το κρυπτοσύστημα Προκειμένου να μελετήσουμε ένα κρυπτοσύστημα από πλευράς θεωρίας της πληροφορίας, θεωρούμε τρεις πηγές που αντιστοιχούν στο απλό κείμενο P, στο κλειδί K και στο κρυπτοκείμενο C. Τα σύμβολα που παράγει η κάθε πηγή προέρχονται από τα αντίστοιχα σύνολα συμβόλων των P, K και C. Αρχικά μπορούμε να δηλώσουμε τις ακόλουθες αβεβαιότητες:

5 3..3. Τέλεια μυστικότητα 7 H ( K) H ( K P) «διαρροή πληροφορίας κλειδιού από το απλό κείμενο» H ( K) H ( K C) «διαρροή πληροφορίας κλειδιού από το κρυπτοκείμενο» H ( C) H ( C P) «διαρροή πληροφορίας κρυπτοκειμένου από το απλό κείμενο» H ( C) H ( C K) «διαρροή πληροφορίας κρυπτοκειμένου από το κλειδί» H ( P) H ( P K) «διαρροή πληροφορίας απλού κειμένου από το κλειδί» H ( P) H ( P C) «διαρροή πληροφορίας απλού κειμένου από το κρυπτοκείμενο» Για να είναι δυνατή η κρυπτογράφηση, θα πρέπει να γνωρίζουμε το απλό κείμενο και το κλειδί. Η γνώση αυτών των δύο οδηγεί σε ένα και μόνο κρυπτοκείμενο, δηλαδή: H ( C P, K) = 0. Παρόμοια, για να είναι δυνατή η αποκρυπτογράφηση, απαιτείται η γνώση του κρυπτοκειμένου, του κλειδιού, και επίσης θα πρέπει το κρυπτοσύστημα να είναι ενριπτικό (injetive), δηλαδή: H ( P C, K) = 0. Με βάση τις παραπάνω αβεβαιότητες που διέπουν ένα κρυπτοσύστημα, αποδεικνύεται ότι: για την κρυπτογράφηση ισχύει: H ( C K) H ( P K), H ( C P) H ( K P) για την αποκρυπτογράφηση ισχύει: H ( P C) H ( K C), H ( P K) H ( C K) Σε ένα κρυπτοσύστημα όπου το κρυπτοκείμενο και το απλό κείμενο έχουν το ίδιο μήκος, θα πρέπει να ισχύουν συγχρόνως όλες οι σχέσεις, γεγονός που οδηγεί στην ισότητα: H ( C K) = H ( P K), δηλαδή όταν είναι γνωστό το κλειδί η αβεβαιότητα του απλού κειμένου είναι ίδια με αυτήν του κρυπτοκειμένου Τέλεια μυστικότητα Η έννοια ενός τέλεια μυστικού (erfet seret) συστήματος σχετίζεται με το άνευ όρων ασφαλές κρυπτοσύστημα. Αν θεωρήσουμε ένα κρυπτοσύστημα με 3 σύμβολα απλού κειμένου, τα οποία αντιστοιχίζονται σε 3 σύμβολα κρυπτοκειμένου με βάση το κλειδί, τότε η τέλεια μυστικότητα θα είναι αυτή όπως φαίνεται στο Σχήμα

6 7 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. 3.. Το κλειδί μπορεί να πάρει 3 τιμές, οπότε ανάλογα με την τιμή το σύμβολο του απλού κειμένου i, μπορεί να κρυπτογραφηθεί ως, ή 3. Σχήμα 3. Τέλεια μυστικότητα (Shannon (949)). Στην περίπτωση όμως που το κλειδί είναι μικρότερο, δηλαδή μπορεί να πάρει λιγότερες τιμές, το σύμβολο του απλού κειμένου i δεν θα μπορεί να κρυπτογραφηθεί σε οποιοδήποτε από τα, ή 3, αλλά μόνον σε τόσα σύμβολα, όσες είναι οι δυνατές τιμές του κλειδιού. Αυτή η μείωση των επιλογών δίνει πολύτιμη πληροφορία στον αντίπαλο ως προς τα υποψήφια σύμβολα του απλού κειμένου. Ένα τέτοιο κρυπτοσύστημα δεν προσφέρει τέλεια μυστικότητα. Στο παράδειγμα του Σχήματος 3.3, το μπορεί να κρυπτογραφηθεί μόνον ως ή 3, οπότε όταν ο αντίπαλος συναντήσει το σύμβολο, αποκλείει την πιθανότητα το απλό κείμενο να είναι το. Σχήμα 3.3 Μη τέλεια μυστικότητα.

7 3..4. Περίσσεια της γλώσσας και uniity distane 73 Για να χαρακτηρισθεί ένα κρυπτοσύστημα ως άνευ όρων ασφαλές, θα πρέπει να προσφέρει τέλεια μυστικότητα, διότι στην αντίθετη περίπτωση το κρυπτοκείμενο «προδίδει» πληροφορίες σχετικά με το κλειδί η το απλό κείμενο. Όπως θα δούμε, τα άνευ όρων ασφαλή συστήματα δεν είναι πρακτικά εφαρμόσιμα. Επομένως, μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε πόση είναι η διαρροή πληροφορίας του απλού κειμένου ή του κλειδιού, ή ακόμη καλύτερα, πόση προσπάθεια θα πρέπει να καταβάλλει ο αντίπαλος προκειμένου να εκμεταλλευτεί τη διαρροή και να ανακτήσει το απλό κείμενο ή το κλειδί Περίσσεια της γλώσσας και uniity distane Ως περίσσεια (redundany) μιας γλώσσας εννοούμε το ποσοστό των συνδυασμών των γραμμάτων της γλώσσας αυτής που δεν οδηγούν σε μηνύματα τα οποία να ανήκουν στη γλώσσα αυτή. Για παράδειγμα, το ελληνικό αλφάβητο αποτελείται από 4 γράμματα. Ο ελάχιστος αριθμός των bits που χρειαζόμαστε για να αναπαραστήσουμε τα 4 αυτά γράμματα είναι log 4 = 5. Βέβαια, με λέξεις μήκους 5 bits μπορούμε να αναπαραστήσουμε 5 = 3 διαφορετικά σύμβολα (γράμματα), αλλά με 4 bits είναι μόνο 4 = 6. Η ποσότητα A = log (n), όπου n το πλήθος των γραμμάτων του αλφάβητου, ονομάζεται απόλυτος ρυθμός (absolute rate) μιας γλώσσας. Ο αριθμός μηνυμάτων μήκους γραμμάτων, είναι A. Για παράδειγμα, στην ελληνική γλώσσα αν καταγράψουμε όλες τις λέξεις που έχουν μήκος = 5, θα έχουμε 4 5 καταχωρήσεις. Μέσα σε αυτές υπάρχουν ελληνικές λέξεις όπως «ποδια», «ρωταν», «χερια», αλλά και λέξεις που δεν ανήκουν στο ελληνικό λεξιλόγιο όπως «ααααα», «αβαβα», «κσδδφ» κτλ. Έστω R ο αριθμός των μηνυμάτων που ανήκουν στην ελληνική γλώσσα. Αυτά τα μηνύματα τα ονομάζουμε έγκυρα. Η περίσσεια της γλώσσας ορίζεται ως η ποσότητα: D = A R η οποία μετριέται σε bits. Από πλευράς ασφάλειας της πληροφορίας, είναι επιθυμητό η περίσσεια D μιας γλώσσας να είναι όσο το δυνατόν μικρότερη. Αν η περίσσεια είναι μικρή, τότε ο αντίπαλος που έχει στην κατοχή του το κρυπτοκείμενο, κατά την αποκρυπτογράφηση το κρυπτοκείμενο αυτό θα έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να αντιστοιχίζεται σε πολλά έγκυρα απλά κείμενα. Αν όμως η περίσσεια είναι μεγάλη, τότε ο αντίπαλος θα μπορεί πιο εύκολα να αναγνωρίσει το ζητούμενο απλό κείμενο, αφού τα λάθος κλειδιά θα αποκρυπτογραφούν το κρυπτοκείμενο σε μη έγκυρα απλά κείμενα με μεγάλη πιθανότητα. Μπορούμε να δεχτούμε ότι όσο περισσότερο κρυπτοκείμενο διαθέτει ο αντίπαλος, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορεί να συσχετίσει τις αποκρυπτογραφήσεις και να οδηγηθεί στο σωστό απλό κείμενο. Επειδή όμως και η περίσσεια της γλώσσας επηρεάζει την επιτυχία της κρυπτανάλυσης, μπορούμε να φανταστούμε ότι υπάρχει εξάρτηση μεταξύ του μεγέθους του κρυπτοκειμένου που χρειάζεται για να ανακτήσει ο αντίπαλος το απλό κείμενο, και της περίσσειας της γλώσσας. Ο Shan-

8 74 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. non υπολόγισε ακριβώς αυτήν την ποσότητα του κρυπτοκειμένου που χρειάζεται για την ανάκτηση του απλού κειμένου, την οποία ονόμασε uniity distane. Όπως είναι γνωστό, η ποσότητα: H ( P C) αντιπροσωπεύει την αβεβαιότητα του απλού κειμένου, εφόσον είναι γνωστό το κρυπτοκείμενο. Η uniity distane (UD) είναι το μικρότερο εκείνο μήκος του κρυπτοκειμένου κατά το οποίο η παραπάνω αβεβαιότητα είναι ίση με 0. Ο Shannon απέδειξε ότι: H ( K) UD =, D όπου H(K) η αβεβαιότητα του κλειδιού και D η περίσσεια της γλώσσας. Όπως είναι φανερό στον παραπάνω λόγο, όσο μικρότερη είναι η περίσσεια της γλώσσας, τόσο περισσότερο κρυπτοκείμενο απαιτείται για να εντοπισθεί το κλειδί. Στην περίπτωση που το κρυπτοσύστημα μπορεί να χρησιμοποιεί όλα τα μηνύματα της γλώσσας του απλού κειμένου, τότε κάθε απόπειρα αποκρυπτογράφησης θα οδηγεί σε έγκυρο απλό κείμενο, οπότε ο αντίπαλος δεν θα είναι σε θέση να ξεχωρίσει τα λάθος κλειδιά από τα σωστά, όσο κρυπτοκείμενο και αν έχει στη διάθεσή του (UD = ). 3.. Ορολογία - παραστάσεις Έστω F το σύνολο των συμβόλων που απαρτίζουν το απλό κείμενο P, δηλαδή P = [ ], όπου i F, για i =,,. Αντίστοιχα, έστω G το σύνολο των συμβόλων που απαρτίζουν το κρυπτοκείμενο C, όπου C = [ ], με i G, για i =,,. Το σύνολο όλων των δυνατών απλών κειμένων ονομάζεται χώρος των απλών κειμένων και συμβολίζεται με F*, ενώ το σύνολο όλων των δυνατών κρυπτοκειμένων ονομάζεται χώρος των κρυπτοκειμένων και συμβολίζεται με G*. Έστω F n το σύνολο των απλών κειμένων μήκους n και G το σύνολο των κρυπτοκειμένων μήκους. Τότε εάν F (n) είναι το σύνολο των απλών κειμένων μήκους από 0 μέχρι n, θα είναι F (n) = F F F n, όπου το κενό σύνολο. Παρομοίως, εάν G () είναι το σύνολο των απλών κειμένων μήκους από 0 μέχρι, θα είναι G () = G G G. Το κάθε ένα από τα επιμέρους σύνολα του F (n) είναι ένα αλφάβητο του απλού κειμένου. Συνολικά το F (n) περιέχει n αλφάβητα, αν εξαιρέσουμε το κενό σύνολο. Αντίστοιχα, το G () αποτελείται από αλφάβητα κρυπτοκειμένου. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3. Έστω ότι τα σύμβολα του απλού κειμένου είναι τα πεζά ελληνικά γράμματα και τα σύμβολα του κρυπτοκειμένου είναι τα αντίστοιχα κεφαλαία.

9 3.. Ορολογία - παραστάσεις 75 F = {α, β, γ, δ, ε, ζ, η, θ, ι, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, π, ρ, σ, τ, υ, φ, χ, ψ, ω} G = {Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω} F = {αα, αβ, αγ,, βα, ββ, βγ,, ωω} Πλήθος στοιχείων του αλφάβητου F : F = 4. Εφόσον το αλφάβητο του απλού κειμένου του παραδείγματος περιέχει μόνον τα γράμματα του ελληνικού αλφάβητου, δεν επιτρέπονται κενά ή σημεία στίξης στο απλό κείμενο: P = [θασυναντηθουμεταμεσανυχτα]. Με βάση τα παραπάνω η κρυπτογράφηση ορίζεται ως μια απεικόνιση S: F* G* που απεικονίζει το σύνολο F* στο G*. Αν ορίζεται και η αντίστροφη απεικόνιση S - : G* F* τότε η S - είναι η αποκρυπτογράφηση. Έστω το σύνολο Ε = {e, e,, e } όπου το στοιχείο e i : F (n) G () ορίζει αντιστοιχίες μεταξύ του συνόλου του απλού κειμένου μήκους έως n και του συνόλου του κρυπτοκειμένου μήκους έως. Το e i είναι μια πράξη κρυπτογράφησης. Εάν το e i είναι ένριψη (injetive), τότε ορίζεται η πράξη αποκρυπτογράφησης d i = e - i : G () F (n), η οποία είναι στοιχείο του συνόλου D = {d, d,, d }. Το κλειδί χρησιμοποιείται για να επιλέξουμε μια πράξη κρυπτογράφησης από το Ε. Το πλήθος των στοιχείων του Ε ορίζει τον κλειδοχώρο Κ = {,,, }. Ένα κρυπτοσύστημα ορίζεται από την πεντάδα F (n), G (), Ε, D, K. Ο αλγόριθμος κρυπτογράφησης δέχεται ως εισόδους το P F (n) και το i K και επιλέγει και υλοποιεί το e i E και d i D, ώστε e i () = και d i () =. Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο, το κλειδί θα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο ώστε να αποτρέπει την επίθεση της εξαντλητικής αναζήτησης. Ε- πιπλέον, η ασφάλεια του κρυπτοσυστήματος θα πρέπει να εξαρτάται μόνον από τη μυστικότητα του κλειδιού. Σε ψηφιακά συστήματα επικοινωνίας όπου τα κλειδιά είναι δυαδικές λέξεις, ένα τυπικό μήκος κλειδιού για υποψήφιο ασφαλές κρυπτοσύστημα είναι 8 bits. Αυτό σημαίνει ότι το σύνολο Ε περιέχει ακριβώς 8 στοιχεία. Ένας αφελής τρόπος για να υλοποιήσουμε το κρυπτοσύστημα θα ήταν να αποθηκεύσουμε πίνακες των πράξεων κρυπτογράφησης e i, για όλα τα i. Δηλαδή, η συσκευή κρυπτογράφησης θα πρέπει να προβλέψει χώρο της τάξης του Στην πραγματικότητα, ο χώρος θα είναι πολλαπλάσιος της τιμής αυτής, αφού η κάθε πράξη κρυπτογράφησης θα καταλαμβάνει χώρο μεγαλύτερο του ενός bit. Έτσι λοιπόν είναι αναγκαία η δημιουργία αλγόριθμων κρυπτογράφησης ώστε το κλειδί να ελέγχει και να συμμετέχει σε μια σειρά μετασχηματισμών που θα α- ντιστοιχούν στο e i. Η πράξη της αποκλειστικής διάζευξης (exlusive OR, XOR) Μια από τις πιο δημοφιλείς πράξεις στα ψηφιακά κρυπτοσυστήματα είναι αυτή της αποκλειστικής διάζευξης. Η πράξη αυτή συμβολίζεται με το σύμβολο και ο πίνακας αληθείας στο σύνολο {0, } φαίνεται στον Πίνακα 3..

10 76 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. a b a b Πίνακας 3. Πίνακας αληθείας για την αποκλειστική διάζευξη Η αποκλειστική διάζευξη είναι, όπως είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο, ισοδύναμη πράξη με την πρόσθεση odulo. Η δημοτικότητα της αποκλειστικής διάζευξης οφείλεται στην ιδιότητα της ακύρωσης που διατηρεί, όπως φαίνεται στο ακόλουθο παράδειγμα. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.3 Κρυπταλγόριθμος XOR. Έστω ένα κρυπτοσύστημα όπου F = G = {0,} και P = [000] F (5). Έστω ότι K = [00] το μυστικό κλειδί κρυπτογράφησης. Η κρυπτογράφηση ορίζεται ως: C = P K = = 00. Κατά την αποκρυπτογράφηση ισχύει: P = C K = ( P K) K = = 000 Αν και ο κρυπταλγόριθμος αυτός είναι πολύ απλός σε περιγραφή και σε εκτέλεση, μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να μας οδηγήσει σε άνευ όρων ασφαλές κρυπτοσύστημα, όπως θα δούμε σε επόμενη ενότητα Κρυπταλγόριθμοι ροής και κρυπταλγόριθμοι τμήματος Οι κρυπταλγόριθμοι ροής ενεργούν σε ένα σύμβολο απλού κειμένου τη φορά. Η αρχή λειτουργίας φαίνεται στο Σχήμα 3.4. Σε ένα ψηφιακό κρυπτοσύστημα τα αλφάβητα του απλού κειμένου, του κρυπτοκειμένου καθώς και της κλειδοροής αποτελούνται από bits. Σχήμα 3.4 Αρχή λειτουργίας κρυπταλγόριθμου ροής Βασικό συστατικό ενός κρυπταλγόριθμου ροής είναι η γεννήτρια της κλειδοροής. Η κλειδοροή είναι μια περιοδική ακολουθία κλειδιών. Η αρχή της περιόδου καθορίζεται από το κλειδί εκκίνησης Κ το οποίο είναι και το μυστικό κλειδί του κρυπτοσυστήματος. Δύο είναι οι βασικοί και αλληλένδετοι λόγοι της περιοδικής φύσης της κλειδοροής. Πρώτον, η γεννήτρια κλειδοροής θα πρέπει να έχει τη δυ-

11 3... Κρυπταλγόριθμοι ροής και κρυπταλγόριθμοι τμήματος 77 νατότητα να παράγει την ίδια ακολουθία σε δύο διαφορετικές τοποθεσίες την ίδια χρονική στιγμή. Επομένως η υλοποίηση των γεννητριών αυτών πρέπει να γίνεται με συσκευές οι οποίες μπορούν με αξιοπιστία να αναπαράγουν την ίδια ακολουθία. Δεύτερον, οι μόνες γνωστές συσκευές σήμερα που μπορούν να αντεπεξέλθουν στον περιορισμό αυτό είναι οι μηχανές πεπερασμένων καταστάσεων, στην κατηγορία των οποίων ανήκουν και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Εάν δεν υπήρχε ο περιορισμός της αξιόπιστης αναπαραγωγής της κλειδοροής, τότε από τη μια θα έπρεπε να υπάρχει ένα ασφαλές κανάλι για τη μετάδοση της κλειδοροής η οποία έχει μέγεθος ίσο με το απλό κείμενο, ενώ από την άλλη ως γεννήτρια κλειδοροής θα μπορούσε να ήταν μια οποιαδήποτε πηγή τυχαίων αριθμών, ή γενικότερα συμβόλων. Από πλευράς κρυπτογραφικής ασφάλειας, η ανεξάρτητη κρυπτογράφηση των συμβόλων έχει σοβαρά μειονεκτήματα. Επειδή το κάθε σύμβολο του απλού κειμένου κρυπτογραφείται χωριστά, όλη η πληροφορία του συμβόλου αυτού περικλείεται σε ένα μόνο σύμβολο του κρυπτοκειμένου. Συνεπώς η διάχυση ενός αλγόριθμου ροής είναι πολύ χαμηλή. Ο συγχρονισμός των δύο γεννητριών κλειδοροής είναι η Αχίλλειος πτέρνα του συστήματος. Ένας αντίπαλος μπορεί να αποσυγχρονίσει το κρυπτοσύστημα παρεμβάλλοντας επιπλέον σύμβολα στο κρυπτοκείμενο, οπότε η αποκρυπτογράφηση θα οδηγεί σε απλό κείμενο άλλο από το αρχικό. Το πλεονέκτημα του αλγόριθμου ροής είναι η μεγάλη ταχύτητα κρυπτογράφησης. Επειδή το κάθε σύμβολο του απλού κειμένου δεν εξαρτάται από τα υπόλοιπα, μπορεί να κρυπτογραφηθεί και να σταλεί τη στιγμή που θα εισαχθεί στο κρυπτοσύστημα. Για το λόγο αυτόν οι αλγόριθμοι ροής βρίσκουν εφαρμογές στην κρυπτογράφηση τηλεφωνικών συνδιαλέξεων και γενικότερα σε δεδομένα τηλεσυνδυάσκεψης. Τέλος, το μειονέκτημα της χαμηλής διάχυσης είναι πλεονέκτημα από πλευράς κωδικοποίησης πληροφορίας. Η πληροφορία ενός συμβόλου του απλού κειμένου περιέχεται μόνο σε ένα σύμβολο του κρυπτοκειμένου, οπότε σε περίπτωση σφάλματος μετάδοσης ενός συμβόλου του κρυπτοκειμένου, δεν θα επηρεαστούν τα γειτονικά σύμβολα και το σφάλμα κατά την αποκρυπτογράφηση θα περιοριστεί στο αντίστοιχο σύμβολο του απλού κειμένου. Οι κρυπταλγόριθμοι τμήματος (blo) ενεργούν σε μια ομάδα συμβόλων απλού κειμένου και παράγουν μια ομάδα συμβόλων κρυπτοκειμένου. Το απλό κείμενο που συνήθως έχει μήκος μεγαλύτερο από το μήκος της ομάδας, χωρίζεται σε τμήματα όπου το κάθε τμήμα είναι η ομάδα που θα διοχετευθεί στον αλγόριθμο κρυπτογράφησης. Συνήθως το μήκος του τμήματος είναι σταθερό και συγκεκριμένο για έναν κρυπταλγόριθμο, οπότε υπάρχει το ενδεχόμενο το τελευταίο τμήμα του απλού κειμένου να συμπληρωθεί από μηδενικά σύμβολα προκειμένου να έχει το απαιτούμενο μήκος. Τα μειονεκτήματα των κρυπταλγόριθμων ροής είναι τα πλεονεκτήματα των κρυπταλγόριθμων τμήματος, ενώ τα πλεονεκτήματα των αλγόριθμων ροής είναι και τα μειονεκτήματα των αλγόριθμων τμήματος. Έτσι οι αλγόριθμοι τμήματος

12 78 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. μπορούν να έχουν υψηλή διάχυση, λόγω του ομαδικού χειρισμού των συμβόλων του απλού κειμένου κατά την κρυπτογράφηση. Επίσης, ο αντίπαλος δεν είναι σε θέση να παρεμβάλλει επιπλέον σύμβολα στο κρυπτοκείμενο, διότι στη περίπτωση αυτή θα μεταβαλλόταν το μέγεθος του τμήματος και η απόπειρα παρεμβολής θα γινόταν αντιληπτή. Τα μειονεκτήματα των αλγόριθμων ροής είναι η σχετικά χαμηλή ταχύτητα και η διάδοση των σφαλμάτων. Ο αλγόριθμος κρυπτογράφησης απαιτεί την συμπλήρωση του τμήματος του απλού κειμένου προκειμένου να εκτελεστεί η κρυπτογράφηση. Επίσης ένα σφάλμα σε ένα σύμβολο του κρυπτοκειμένου κατά τη μετάδοσή του, επηρεάζει όλο το τμήμα στο οποίο ανήκει με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτή η αποκρυπτογράφηση του τμήματος αυτού. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.4 Μέγιστη διάχυση και σύγχυση κρυπταλγόριθμου τμήματος. Έστω το κρυπτοσύστημα F (n) G (n) με F = G = {0, }, κλειδοχώρο Κ, και E, D που ορίζονται από κρυπταλγόριθμο τμήματος μήκους n-bit. Έστω P = [ n ] το τμήμα του απλού κειμένου και C = [ n ] το αντίστοιχο τμήμα του κρυπτοκειμένου. Για να υπάρχει μέγιστη διάχυση θα πρέπει να υπάρχει σχέση μεταξύ του κάθε συμβόλου του απλού κειμένου με όλα τα σύμβολα του κρυπτοκειμένου, για οποιοδήποτε κλειδί: = f ( ), i, j = 0,,, n i i, j j ενώ για να υπάρχει μέγιστη σύγχυση θα πρέπει η πιθανότητα αντιστροφής ενός συμβόλου του κρυπτοκειμένου i να είναι 0.5 εφόσον υπάρξει αντιστροφή του j, για όλα τα i, j: ( i = fi, j ( j )) =, i, j = 0,,, n ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.5 Δημιουργία κρυπταλγόριθμου ροής από κρυπταλγόριθμο τμήματος. Μπορούμε να εκμεταλλευτούμε την υψηλή διάχυση και σύγχυση ενός κρυπταλγόριθμου τμήματος για να κατασκευάσουμε μια γεννήτρια κλειδοροής για

13 3... Κρυπταλγόριθμοι ροής και κρυπταλγόριθμοι τμήματος 79 Σχήμα 3.5 Χρήση κρυπταλγόριθμου τμήματος ως γεννήτρια κλειδοροής κρυπταλγόριθμο ροής όπως φαίνεται στο Σχήμα 3.5. Η διαδικασία ξεκινά με την κρυπτογράφηση ενός αρχικού απλού κειμένου που εισάγεται στον κρυπταλγόριθμο τμήματος, για παράδειγμα [00 0]. Σε κάθε κρυπτογράφηση, το κρυπτοκείμενο του κρυπταλγόριθμου τμήματος τροφοδοτείται ως απλό κείμενο, ενώ από τα διαδοχικά αποτελέσματα επιλέγεται το πρώτο σύμβολο του τμήματος του κρυπτοκειμένου και εξάγεται από τη γεννήτρια κλειδοροής προς χρήση του κρυπταλγόριθμου ροής. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.6 Δημιουργία αυτοσυγχρονιζόμενου αλγόριθμου ροής. Παρατηρώντας ότι η γεννήτρια κλειδοροής του Παραδείγματος 3.6 έχει δύο εισόδους, μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τη μία από αυτές για να κατασκευάσουμε έναν κρυπταλγόριθμο ροής ο οποίος δεν έχει το μειονέκτημα της απώλειας συγχρονισμού. Στο Σχήμα 3.6 φαίνεται η συνδεσμολογία ενός αυτοσυγχρονιζόμενου κρυπταλγόριθμου ροής. καταχωρητής ολίσθησης n καταχωρητής ολίσθησης n Κ κρυπταλγόριθμος τμήματος Κ κρυπταλγόριθμος τμήματος... n επιλογή συμβόλου =... n επιλογή συμβόλου = κρυπτογράφηση αποκρυπτογράφηση Σχήμα 3.6 Αυτοσυγχρονιζόμενος κρυπταλγόριθμος ροής Το επιπρόσθετο συστατικό του κρυπταλγόριθμου, ο καταχωρητής ολίσθησης, χρησιμοποιείται ως μέσο αποθήκευσης n στοιχείων που απαιτούνται ως είσοδος στον κρυπταλγόριθμο τμήματος. Σε κάθε κρυπτογράφηση του συμβόλου του απλού κειμένου, το σύμβολο που προκύπτει αποθηκεύεται στην πρώτη θέση του καταχωρητή ολίσθησης. Στην επόμενη κρυπτογράφηση, το σύμβολο αυτό θα μεταβεί στη δεύτερη θέση για να δώσει την πρώτη θέση στο νεοεισερχόμενο σύμβολο. Μετά από n κρυπτογραφήσεις, το σύμβολό μας αποβάλλεται από τον καταχωρητή. Έτσι, σε περίπτωση που υπάρξει κάποιο σφάλμα ή αυθαίρετη εισαγωγή κρυπτοκειμένου κατά τη μετάδοση, η διαδικασία αποκρυπτογράφησης θα επανέλθει στη σωστή λειτουργία μετά από n αποκρυπτογραφήσεις από το τελευταίο σφάλμα.

14 80 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους Κατηγορίες κρυπτογραφικών πράξεων Οι κρυπτογραφικές πράξεις χωρίζονται σε δυο κύριες κατηγορίες, στην αναδιάταξη (transosition) και στην αντικατάσταση (substitution). Η αναδιάταξη επιδρά αποκλειστικά στη θέση των συμβόλων του απλού κειμένου, ενώ η αντικατάσταση επιδρά στα σύμβολα του απλού κειμένου. Η αντικατάσταση με τη σειρά της χωρίζεται σε δυο κατηγορίες, με κριτήριο το πλήθος των αλφάβητων στα οποία επιδρά μια κρυπτογραφική πράξη: στη μονοαλφαβητική αντικατάσταση και στην πολυαλφαβητική αντικατάσταση Αναδιάταξη Είναι φανερό πως στην περίπτωση της αναδιάταξης είναι F = G, δηλαδή τα σύμβολα του κρυπτοκειμένου είναι ίδια με τα σύμβολα του απλού κειμένου, αφού η κρυπτογράφηση αναδιάταξης επιδρά μόνο στις θέσεις των συμβόλων του απλού κειμένου. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.7 Κρυπτογράφηση με αναδιάταξη. Έστω τα σύνολα του απλού κειμένου και κρυπτοκειμένου: F = G ={α, β, γ, δ, ε, ζ, η, θ, ι, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, π, ρ, σ, τ, υ, φ, χ, ψ, ω} και έστω το απλό κείμενο: [αλλαγη]. Το κλειδί σε μια αναδιάταξη είναι η αντιστοίχιση των θέσεων των γραμμάτων του απλού κειμένου και του κρυπτοκειμένου. Έστω το κλειδί: [6453], το οποίο σημαίνει ότι το πρώτο γράμμα του απλού κειμένου θα εμφανισθεί στη δεύτερη θέση του κρυπτοκειμένου, το δεύτερο στην έκτη, κ.ο.κ. Η κρυπτογράφηση του απλού κειμένου θα δώσει: [λαηαγλ]. Το κρυπτοκείμενο που προκύπτει είναι στην ουσία ένας αναγραμματισμός του απλού κειμένου. Αν συμβολίσουμε με π( ) την κρυπτογραφική πράξη της αναδιάταξης, για το παράδειγμά μας θα ισχύει: π: F 6 G 6 με πράξη κρυπτογράφησης: π([ ])=[ ]. και πράξη αποκρυπτογράφησης: π - ([ ])=[ ].

15 3.3.. Μονοαλφαβητική αντικατάσταση 8 Ο αριθμός των ψηφίων του κλειδιού καθορίζει το μέγεθος του κλειδιού. Όπως είναι φανερό, η αναδιάταξη είναι κρυπταλγόριθμος τμήματος, όπου το μέγεθος του κλειδιού καθορίζει το μέγεθος του τμήματος του απλού κειμένου και του κρυπτοκειμένου. Η αναδιάταξη είναι μια ειδική περίπτωση του κρυπταλγόριθμου του Hill που θα εξετάσουμε σε επόμενη ενότητα Μονοαλφαβητική αντικατάσταση ΟΡΙΣΜΟΣ 3.4 Μονοαλφαβητική αντικατάσταση είναι η κρυπτογραφική πράξη e i : F (n) G (), όπου η e i παραμένει σταθερή σε όλη τη διάρκεια της κρυπτογράφησης ενός απλού κειμένου. Η ειδική περίπτωση F () G ονομάζεται απλή αντικατάσταση, όπου οι κρυπτογραφική πράξη αντιστοιχίζει ένα σύμβολο του απλού κειμένου σε ένα σύμβολο του κρυπτοκειμένου. Αυτό το οποίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην σύγχρονη κρυπτογραφία είναι όταν τα αλφάβητα του απλού κειμένου και του κρυπτοκειμένου είναι τα ίδια, δηλαδή F = G. Με αυτήν την ισοδυναμία, η υλοποίηση του κρυπτοσυστήματος από υπολογιστικά συστήματα είναι απλούστερη και επιπλέον οι κρυπτογραφικές πράξεις μπορούν με ευκολία να εφαρμοστούν διαδοχικά περισσότερες από μία φορές, ώστε να προκύψουν πιο ισχυροί κρυπταλγόριθμοι. Κρυπταλγόριθμος μετατόπισης ΟΡΙΣΜΟΣ 3.5 Ο κρυπταλγόριθμος μετατόπισης ορίζει το κρυπτοσύστημα F = G = K = Z n και με e E, d D, τέτοια ώστε και = e ( ) = + od n = d ( ) = od n, για F, G, K. Στην περίπτωση που το απλό κείμενο αναφέρεται στο ελληνικό αλφάβητο (μόνον πεζά, χωρίς κενά, όπως στο Παράδειγμα 3.), n = 4, ενώ τα γράμματα απαριθμούνται: α,α = 0, β,β =,, ω,ω = 3 και ο κρυπταλγόριθμος εφαρμόζεται στο αριθμητικό ισοδύναμο των γραμμάτων. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.8 Κρυπταλγόριθμος μετατόπισης του Καίσαρα. Έστω το απλό κείμενο [αγορασεμετοχεσ]. Με κλειδί = 3, η κρυπτογράφηση θα είναι ως εξής: = e ( ) = + 3 od 4 και το κρυπτοκείμενο που προκύπτει θα είναι το:

16 8 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. [ΔΖΣΥΔΦΘΟΘΧΣΑΘΦ] α γ ο ρ α σ ε μ ε τ ο χ ε σ : : Δ Ζ Σ Υ Δ Φ Θ Ο Θ Χ Σ Α Θ Φ Όταν το κλειδί του κρυπταλγόριθμου μετατόπισης έχει την τιμή = 3, όπως στο παράδειγμά μας, ο κρυπταλγόριθμος ονομάζεται «κρυπταλγόριθμος του Καίσαρα», διότι σύμφωνα με την Ιστορία ο Ιούλιος Καίσαρας χρησιμοποιούσε το συγκεκριμένο αλγόριθμο και το συγκεκριμένο κλειδί για την μυστική επικοινωνία με τους στρατιωτικούς του. Ασφάλεια του κρυπταλγόριθμου μετατόπισης Όπως μπορούμε να αντιληφθούμε, το εξαιρετικά μικρό μέγεθος του κλειδοχώρου επιτρέπει σε κάποιον αντίπαλο να βρει το κλειδί ακόμη και χωρίς τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή. Στο παράδειγμά μας, όπου το κλειδί μπορεί να πάρει 3 τιμές (θεωρούμε ότι δεν θα πάρει ποτέ την τιμή 0, αφού το κρυπτοκείμενο θα είναι το ίδιο με το απλό κείμενο), αναμένουμε ότι ένας αντίπαλος θα μπορέσει να το ανακαλύψει σε προσπάθειες. Ο αριθμός αυτός είναι ο μέσος όρος της χειρότερης και καλύτερης περίπτωσης. Γενίκευση μονοαλφαβητικής απλής αντικατάστασης Ο κρυπταλγόριθμος μετατόπισης χρησιμοποιεί αλφάβητα κρυπτοκειμένου τα οποία ορίζονται από την πράξη = + od n. Αυτό σημαίνει ότι το πλήθος των αλφάβητων του κρυπτοκειμένου είναι n. Το κλειδί καθορίζει το αλφάβητο το οποίο αντιστοιχεί το απλό κείμενο σε κρυπτοκείμενο. Όμως όλα τα πιθανά αλφάβητα του κρυπτοκειμένου είναι n!. Επομένως ένα κρυπτοσύστημα το οποίο μπορεί να επιλέξει οποιοδήποτε από τα αλφάβητα αυτά, θα έχει κλειδοχώρο ίσο με n!. Στην περίπτωση του ελληνικού αλφάβητου του Παραδείγματος 3.8, ο κλειδοχώρος θα έχει μέγεθος 4!. Ασφάλεια μονοαλφαβητικής απλής αντικατάστασης Φαινομενικά η χρησιμοποίηση όλων των δυνατών αλφάβητων του κρυπτοκειμένου δίνει την εντύπωση ενός ασφαλούς κρυπτοσυστήματος, αφού ο κλειδοχώρος είναι απαγορευτικά μεγάλος σε μια προσπάθεια του αντιπάλου να εκτελέσει εξαντλητική αναζήτηση. Όμως όπως αναφέραμε στο προηγούμενο κεφάλαιο, η εξαντλητική αναζήτηση είναι η προφανής (και πολλές φορές αφελής) επίθεση σε ένα κρυπτοσύστημα, και ο αντίπαλος προσπαθεί να βρει άλλες επιθέσεις οι οποίες τον οδηγούν συντομότερα στην ανακάλυψη του απλού κειμένου ή του κλειδιού. Η μονοαλφαβητική αντικατάσταση έχει μια σοβαρή αδυναμία, όπου ο αντίπαλος

17 3.3.. Μονοαλφαβητική αντικατάσταση 83 μπορεί να ανακαλύψει με σχετική ευκολία το απλό κείμενο, ακόμη και χωρίς τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η αδυναμία της μονοαλφαβητικής αντικατάστασης αφορά την διατήρηση της πληροφορίας σχετικά με τη συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων σε μια γλώσσα. Στον Πίνακα 3., φαίνεται η συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων της ελληνικής γλώσσας, όπως προέκυψε από μέτρηση δείγματος λογοτεχνικού κειμένου χαρακτήρων. Γράμμα Συχνότητα εμφάνισης (%) Γράμμα Συχνότητα εμφάνισης (%) α ν 7,9 β 0,8 ξ 0,6 γ ο 9,8 δ,7 π 5,04 ε 8 ρ 5,009 ζ 0,5 σ 4,9 η,9 τ 9, θ,3 υ 4,3 ι 7,8 φ, κ 4, χ,4 λ 3,3 ψ 0, μ 4,4 ω,6 Πίνακας 3. Συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων της ελληνικής γλώσσας (Πηγή: Sion Singh, «Κώδικες και Μυστικά»). Ο υπολογισμός της συχνότητας εμφάνισης των γραμμάτων σε μια γλώσσα είναι μια διαδικασία που μπορεί να εκτελεσθεί ανεξάρτητα από οποιονδήποτε. Οι συχνότητες που θα προκύψουν εξαρτώνται τόσο από το είδος του δείγματος (λογοτεχνικό, επιστημονικό, εφημερίδα, περιοδικό), όσο και από το μέγεθός του. Γενικά όμως όσο μεγαλώνει το δείγμα, τόσο οι συχνότητες των ανεξάρτητων μετρήσεων συγκλίνουν μεταξύ τους. Ο αντίπαλος έχει στη διάθεσή του το κρυπτοκείμενο, τον Πίνακα 3., και μπορεί να υπολογίσει την συχνότητα εμφάνισης των συμβόλων του κρυπτοκειμένου. Το πιο συχνό γράμμα στην ελληνική γλώσσα είναι το α, και ακολουθούν το ο, το ε και το ι. Επιπλέον ο αντίπαλος μπορεί να κατασκευάσει έναν πίνακα συχνοτήτων του κρυπτοκειμένου και να αντιπαραθέσει τις συχνότητες εμφάνισης του κρυπτοκειμένου με αυτές της ελληνικής γλώσσας. Για τα πιο συχνά γράμματα μπορεί να βρει τις αντιστοιχίες των συμβόλων του απλού κειμένου με το κρυπτοκείμενο. Αντικαθιστώντας στο κρυπτοκείμενο τα σύμβολα τα οποία έχει βρει τις αντιστοιχίες, μπορεί να εργαστεί δοκιμάζοντας σταδιακά πιθανές αντιστοιχίες συμβόλων, με μια διαδικασία παρόμοια με αυτήν του γνωστού παιχνιδιού της κρεμάλας. Παράλληλα, η ελληνική γλώσσα όπως και όλες οι φυσικές γλώσσες έχουν το χαρα-

18 84 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. κτηριστικό των περιττών συνδυασμών, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει ο αντίπαλος προς όφελός του. Για παράδειγμα, εάν κάποια στιγμή στο απλό κείμενο εμφανισθούν λέξεις που περιέχουν ακολουθίες γραμμάτων όπως «τγ», «κγ», «ψσ» κ.ο.κ. τότε κάποια από τις αντιστοιχίες είναι λάθος και χρειάζεται επανεξέταση. Βασική παράμετρος στην επιτυχία της μεθόδου αυτής είναι και το μέγεθος του κρυπτοκειμένου. Το κρυπτοκείμενο θα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο ώστε να μπορέσουν να διακριθούν τα γράμματα τα οποία έχουν μεγάλη συχνότητα εμφάνισης. Για λόγους πληρότητας, παραθέτουμε τη συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων του λατινικού αλφάβητου για την αγγλική γλώσσα στον Πίνακα 3.3. Η πλειοψηφία των παραδειγμάτων των κρυπτοκειμένων στη βιβλιογραφία είναι φυσικά στην αγγλική, και επομένως κρίθηκε σκόπιμο να συμπεριληφθεί ο παρακάτω πίνακας. Γράμμα Συχνότητα εμφάνισης (%) Γράμμα Συχνότητα εμφάνισης (%) a 8.67 n b.49 o d 4.53 q e.70 r f.8 s 6.37 g.05 t h u.758 i v j 0.53 w x 0.50 l 4.05 y z Πίνακας 3.3 Συχνότητα εμφάνισης των γραμμάτων της αγγλικής γλώσσας (Πηγή: Lewand, 000) Ο γραμμικός κρυπταλγόριθμος Ο γραμμικός κρυπταλγόριθμος είναι και αυτός μια ειδική περίπτωση μονοαλφαβητικής απλής αντικατάστασης, αλλά δίνει τη δυνατότητα πρόσβασης σε παραπάνω από n αλφάβητα κρυπτοκειμένου. ΟΡΙΣΜΟΣ 3.6 Ο γραμμικός κρυπταλγόριθμος ορίζει το κρυπτοσύστημα F = G = K = Z n, K ={(a, b) Z n Z n : gd(a, n) = } και με e E, d D τέτοια ώστε: = e ( ) = a+ b od n και

19 3.3.. Μονοαλφαβητική αντικατάσταση 85 = d = a b n, για F, G, = ( a, b) K. ( ) ( ) od Για a = έχουμε την περίπτωση του κρυπταλγόριθμου μετατόπισης. Ο περιορισμός που τίθεται στα a και n να έχουν μέγιστο κοινό διαιρέτη, δηλαδή οι ακέραιοι a, n να είναι σχετικώς πρώτοι, απαιτείται προκειμένου η αποκρυπτογράφηση να είναι εφικτή και να έχει μία μόνο λύση. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.9 Έλεγχος εγκυρότητας συνάρτησης γραμμικού κρυπταλγόριθμου. Θεωρούμε την κρυπτογραφική πράξη e ( ) = od 4 Επειδή gd(4,4)=4, η κρυπτογράφηση του και του + 4/4 θα οδηγεί στο ίδιο κρυπτοκείμενο: e ( 3) = + 5 = 7 od 4 e ( 9) = = 4 7 (od 4) Επομένως η κρυπτογραφική πράξη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως γραμμικός κρυπταλγόριθμος. Ασφάλεια του γραμμικού κρυπταλγόριθμου Η ασφάλεια του γραμμικού κρυπταλγόριθμου υπόκειται στην ασφάλεια της μονοαλφαβητικής απλής αντικατάστασης. Ο αντίπαλος έχοντας στη διάθεσή του το κρυπτοκείμενο, θα πρέπει να ανακαλύψει το ζευγάρι a και b που απαρτίζουν το κλειδί. Με βάση τη συχνότητα εμφάνισης των συμβόλων του κρυπτοκειμένου, επιλέγει τα δυο πιο συχνά εμφανιζόμενα σύμβολα για να σχηματίσει ένα σύστημα δυο εξισώσεων με δυο αγνώστους, το οποίο μπορεί να λυθεί. Έστω ότι τα σύμβολα i και j είναι τα πιο συχνά εμφανιζόμενα σύμβολα στο κρυπτοκείμενο, με το i να κατέχει τη μέγιστη συχνότητα. Αντίστοιχα, από τον πίνακα συχνότητας εμφάνισης των γραμμάτων της φυσικής γλώσσας, έστω ότι i και j είναι τα πιο συχνά εμφανιζόμενα σύμβολα. Τότε θα ισχύει: i = ai + b j = a j + b od n Το σύστημα εξισώσεων λύνεται με αγνώστους τα a και b. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3.0 Κρυπτανάλυση γραμμικού κρυπταλγόριθμου. Έστω ότι ο αντίπαλος έχει συλλέξει το ακόλουθο κρυπτοκείμενο: [ΓΦΖΕΓΟΡΦΣΝΦΥΡΥΝΦΟΜΟΤΦΗΡΧΦΔΟΦΑΖΑΦΝΣΝΜΧΝΕΝΔΟΛΟΒ θρφτνφμτραννχοχνενχολλοβμδεβχτνανλβτρμ]

20 86 3. Οι κρυπταλγόριθμοι και οι ιδιότητές τους. Είναι φανερό από τα σύμβολα ότι η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι η ελληνική. Με μια καταμέτρηση της συχνότητας εμφάνισης των γραμμάτων, προκύπτει ότι Ν:3, Φ:0, Ο:9, Ρ:6, Χ:6, Μ:5, Τ:5. Υποθέτουμε ότι Ν είναι η κρυπτογράφηση του α και Φ είναι η κρυπτογράφηση του ο. Έτσι λοιπόν θα έχουμε: = a 0 + b 0 = a 4 + b od 4 το οποίο δίνει b = και a = od 4, εφόσον υπάρχει το 4 - od 4 (= αντίστροφο του 4, odulo 4). Όμως gd(4, 4) =, που σημαίνει ότι δεν υπάρχει το αντίστροφο του 4. Επομένως θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε γράμμα το οποίο αντιστοιχεί σε περιττό αριθμό ο οποίος είναι σχετικώς πρώτος με το 4. Η επόμενη καλύτερη επιλογή είναι το Μ ( = ) το οποίο εμφανίζεται με συχνότητα 6%. Σύμφωνα με τον Πίνακα 3., τα πιο κοντινά γράμματα σε αυτήν την συχνότητα είναι τα π ( = 5), ρ ( = 6), σ ( = 7). Αυτό μας δίνει τις ακόλουθες τρεις πιθανές τιμές για το a: a a a 3 = (5 ) = (6 ) = (7 ) = 9 = 0 = 7 od 4 od 4 od 4 όπου χρησιμοποιήσαμε ότι, - (od 4). Οι τιμές a και a απορρίπτονται επειδή gd(0, 4) και gd(9, 4). Για a = 7, η αποκρυπτογράφηση δίνει: [γιωργοειμαιβεβαιοσοτιηεπικοινωνιαμασπαρακολουθειταιστενααποπαραπολλ ουσκρυπταναλυτες] Συνεπώς το κλειδί του γραμμικού κρυπταλγόριθμου είναι το (7, ), και η πράξη αποκρυπτογράφησης είναι η: d ( ) = 7 od Πολυαλφαβητική αντικατάσταση ΟΡΙΣΜΟΣ 3.7 Πολυαλφαβητική αντικατάσταση είναι η κρυπτογραφική πράξη e i : F (n) G (), όπου το i παίρνει τουλάχιστον δύο διαφορετικές τιμές κατά την κρυπτογράφηση ενός απλού κειμένου. Σε αντίθεση με τη μονοαλφαβητική αντικατάσταση όπου η κρυπτογραφική πράξη e i επιλέγει μια αντιστοιχία του αλφάβητου του απλού κειμένου με ένα συγκεκριμένο αλφάβητο του κρυπτοκειμένου, στην πολυαλφαβητική αντικατάσταση η κρυπτογράφηση μεταπηδά μεταξύ πολλών αλφάβητων του κρυπτοκειμένου όπως φαίνεται στο Σχήμα 3.7. Έτσι ένα γράμμα του απλού κειμένου μπορεί να αντιστοιχισθεί σε περισσότερα από ένα γράμματα του κρυπτοκειμένου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όλες οι συχνότητες εμφάνισης των γραμμάτων να προσεγγίζουν

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Οι Αλγόριθμοι Κρυπτογραφίας και οι Ιδιότητές τους Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Εργαστηριακό μάθημα 1

Κρυπτογραφία. Εργαστηριακό μάθημα 1 Κρυπτογραφία Εργαστηριακό μάθημα 1 Βασικοί όροι Με τον όρο κρυπτογραφία εννοούμε τη μελέτη μαθηματικών τεχνικών που στοχεύουν στην εξασφάλιση θεμάτων που άπτονται της ασφάλειας μετάδοσης της πληροφορίας,

Διαβάστε περισσότερα

5 ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΗ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΗ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ 5 ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΗ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ 5.. Εισαγωγή Η συμμετρική κρυπτογραφία είναι κατά πολύ αρχαιότερη από την ασύμμετρη κρυπτογραφία. Η συμμετρική κρυπτογραφία χρονολογείται από την Αρχαία Αίγυπτο, ενώ η ασύμμετρη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Κρυπτογραφία Ι

Εφαρμοσμένη Κρυπτογραφία Ι Εφαρμοσμένη Κρυπτογραφία Ι Κωνσταντίνου Ελισάβετ ekonstantinou@aegean.gr http://www.icsd.aegean.gr/ekonstantinou Συνολικό Πλαίσιο Ασφάλεια ΠΕΣ Εμπιστευτικότητα Ακεραιότητα Πιστοποίηση Μη-αποποίηση Κρυπτογράφηση

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση Κρυπτογραφία Κεφάλαιο 1 Γενική επισκόπηση Ανασκόπηση ύλης Στόχοι της κρυπτογραφίας Ιστορικό Γενικά χαρακτηριστικά Κλασσική κρυπτογραφία Συμμετρικού κλειδιού (block ciphers stream ciphers) Δημοσίου κλειδιού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Συναρτήσεις Κατακερματισμού και Πιστοποίηση Μηνύματος Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο

Διαβάστε περισσότερα

Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Διάλεξη 8 η. Βασίλης Στεφανής

Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Διάλεξη 8 η. Βασίλης Στεφανής Εισ. Στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Διάλεξη 8 η Βασίλης Στεφανής Περιεχόμενα Τι είναι κρυπτογραφία Ιστορική αναδρομή Αλγόριθμοι: Καίσαρα Μονοαλφαβιτικοί Vigenere Vernam Κρυπτογραφία σήμερα Κρυπτογραφία Σκοπός Αποστολέας

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι)

Κρυπτογραφία. Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι) Κρυπτογραφία Κεφάλαιο 4 Αλγόριθμοι Δημοσίου Κλειδιού (ή ασύμμετροι αλγόριθμοι) Κρυπτοσυστήματα Δημοσίου κλειδιού Αποστολέας P Encryption C Decryption P Παραλήπτης Προτάθηκαν το 1976 Κάθε συμμετέχων στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150)

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150) Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα ο (150) -- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος -3- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

4 ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

4 ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 4 ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 4.1. Εισαγωγή Τα προηγούμενα κεφάλαια αποτελούν μια εισαγωγή στην κρυπτολογία, στις κατηγορίες κρυπτογραφικών πράξεων καθώς και στα βασικά μοντέλα κρυπτανάλυσης και αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος 1. 1 Μαθηµατικό υπόβαθρο 9

Πρόλογος 1. 1 Μαθηµατικό υπόβαθρο 9 Πρόλογος 1 Μαθηµατικό υπόβαθρο 7 1 Μαθηµατικό υπόβαθρο 9 1.1 Η αριθµητική υπολοίπων.............. 10 1.2 Η πολυωνυµική αριθµητική............ 14 1.3 Θεωρία πεπερασµένων οµάδων και σωµάτων.... 17 1.4 Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο τύποι μνήμης, η μνήμη τυχαίας προσπέλασης (Random Access Memory RAM) και η μνήμη ανάγνωσης-μόνο (Read-Only Memory ROM).

Υπάρχουν δύο τύποι μνήμης, η μνήμη τυχαίας προσπέλασης (Random Access Memory RAM) και η μνήμη ανάγνωσης-μόνο (Read-Only Memory ROM). Μνήμες Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των ψηφιακών συστημάτων σε σχέση με τα αναλογικά, είναι η ευκολία αποθήκευσης μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών, είτε προσωρινά είτε μόνιμα Οι πληροφορίες αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Κρυπτογραφία. Εργαστηριακό μάθημα 10 (Επαναληπτικές ασκήσεις)

Κρυπτογραφία. Εργαστηριακό μάθημα 10 (Επαναληπτικές ασκήσεις) Κρυπτογραφία Εργαστηριακό μάθημα 10 (Επαναληπτικές ασκήσεις) Εύρεση αντίστροφου αριθμού Mod n Έχουμε ήδη δει ότι πολύ συχνά συναντάμε την ανάγκη να βρούμε τον αντίστροφο ενός αριθμού a modulo n, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων

Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Κρυπτογραφία/Ψηφιακές Υπογραφές Διάλεξη 2η Δρ. Β. Βασιλειάδης Τμ. Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΤΕΙ Δυτ. Ελλάδας Kρυπτανάλυση Προσπαθούμε να σπάσουμε τον κώδικα. Ξέρουμε το

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ.

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ. Παραδείγματα Απαρίθμησης Γνωστό: P (M 2 M τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M Τεχνικές Απαρίθμησης Πχ M {A, B, C} P (M 2 3 8 #(Υποσυνόλων με 2 στοιχεία ( 3 2 3 #(Διατεταγμένων υποσυνόλων με 2 στοιχεία 3 2

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων

ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 324 416 ασκήσεις για λύση. 20 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 118 ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 34 416 ασκήσεις για λύση ερωτήσεις κατανόησης λυμένα παραδείγματα 0 συνδυαστικά θέματα εξετάσεων Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Εισαγωγική ενότητα Το λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ...

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ... ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ Ορισμός : Μία ακολουθία ονομάζεται αριθμητική πρόοδος, όταν ο κάθε όρος της, δημιουργείται από τον προηγούμενο με πρόσθεση του ίδιου πάντοτε αριθμού. Ο σταθερός αριθμός που προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. Κεφάλαιο Πραγματικοί αριθμοί. Οι πράξεις και οι ιδιότητές τους Κατανόηση εννοιών - Θεωρία. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος και να δικαιολογήσετε την απάντησή

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α Α Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο Υ 1 Συνοπτική θεωρία Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Ασκήσεις Διαγωνίσματα 2 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Πότε ένας φυσικός αριθμός λέγεται άρτιος; Άρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόβληµα 2 (15 µονάδες)

Πρόβληµα 2 (15 µονάδες) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ, 2013-2014 ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Ε. Μαρκάκης Πρόβληµα 1 (5 µονάδες) 2 η Σειρά Ασκήσεων Προθεσµία Παράδοσης: 19/1/2014 Υπολογίστε

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Λογικές πύλες Περιεχόμενα 1 Λογικές πύλες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των. Aσφάλεια

Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των. Aσφάλεια Εισαγωγή στην επιστήμη της Πληροφορικής και των Τηλεπικοινωνιών Aσφάλεια Περιεχόμενα Πλευρές Ασφάλειας Ιδιωτικό Απόρρητο Μέθοδος Μυστικού Κλειδιού (Συμμετρική Κρυπτογράφηση) Μέθοδος Δημόσιου Κλειδιού (Ασύμμετρη

Διαβάστε περισσότερα

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης

Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Δυαδικό Σύστημα Αρίθμησης Το δυαδικό σύστημα αρίθμησης χρησιμοποιεί δύο ψηφία. Το 0 και το 1. Τα ψηφία ενός αριθμού στο δυαδικό σύστημα αρίθμησης αντιστοιχίζονται σε δυνάμεις του 2. Μονάδες, δυάδες, τετράδες,

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Κεφάλαιο 3 Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Μονάδα ελέγχου Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Δομή Αριθμητικής Λογικής Μονάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία

ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία ΕΠΛ 674: Εργαστήριο 1 Ασφάλεια Επικοινωνιακών Συστημάτων - Κρυπτογραφία Παύλος Αντωνίου Γραφείο: ΘΕΕ 02 B176 Εαρινό Εξάμηνο 2011 Department of Computer Science Ασφάλεια - Απειλές Ασφάλεια Γενικά (Ι) Τα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ

KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ KΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ 1 Γενικά Η ψηφιακή υπογραφή είναι µια µέθοδος ηλεκτρονικής υπογραφής όπου ο παραλήπτης ενός υπογεγραµµένου ηλεκτρονικού µηνύµατος µπορεί να διαπιστώσει τη γνησιότητα του,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ Εισαγωγικά-Κώστας Σαρηκιοσές Τι είναι η κρυπτογραφία; Χρήση κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου Μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο(από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Δ Εξάμηνο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Ασύμμετρη Κρυπτογράφηση (Κρυπτογραφία Δημόσιου Κλειδιού) Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πληροφορική & τον Προγραμματισμό

Εισαγωγή στην Πληροφορική & τον Προγραμματισμό ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Εισαγωγή στην Πληροφορική & τον Προγραμματισμό Ενότητα 3 η : Κωδικοποίηση & Παράσταση Δεδομένων Ι. Ψαρομήλιγκος Χ. Κυτάγιας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα

5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα 5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα Θέμα της δραστηριότητας Η δραστηριότητα εισάγει τους μαθητές στο ολοκλήρωμα Riemann μέσω του υπολογισμού του εμβαδού ενός παραβολικού χωρίου. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

Οι απειλές. Απόρρητο επικοινωνίας. Αρχές ασφάλειας δεδομένων. Απόρρητο (privacy) Μέσω κρυπτογράφησης

Οι απειλές. Απόρρητο επικοινωνίας. Αρχές ασφάλειας δεδομένων. Απόρρητο (privacy) Μέσω κρυπτογράφησης Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής στην Επιστήμη των Υπολογιστών 2014-015 Ασφάλεια Δεδομένων http://www.ionio.gr/~mistral/tp/csintro/ Οι απειλές Ένας κακόβουλος χρήστης Καταγράφει μηνύματα που ανταλλάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης 1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης Στη συγκεκριμένη ενότητα εξετάζουμε θέματα σχετικά με την αριθμητική πεπερασμένης ακρίβειας που χρησιμοποιούν οι σημερινοί υπολογιστές και τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 7-8: Ανάλυση και σύνθεση συνδυαστικών λογικών κυκλωμάτων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Η έννοια του συνδυαστικού

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ 1 Συναρτήσεις Όταν αναφερόμαστε σε μια συνάρτηση, ουσιαστικά αναφερόμαστε σε μια σχέση ή εξάρτηση. Στα μαθηματικά που θα μας απασχολήσουν, με απλά λόγια, η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Δεδομένων και Αλγόριθμοι

Δομές Δεδομένων και Αλγόριθμοι Δομές Δεδομένων και Αλγόριθμοι Χρήστος Γκόγκος ΤΕΙ Ηπείρου Χειμερινό Εξάμηνο 2014-2015 Παρουσίαση 20 Huffman codes 1 / 12 Κωδικοποίηση σταθερού μήκους Αν χρησιμοποιηθεί κωδικοποίηση σταθερού μήκους δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ, ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ( FUNCTIONS,TRIGONOMETRY) 3.1 ΘΕΩΡΙΑ-ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ-ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Συνάρτηση, ή απεικόνιση όπως ονομάζεται διαφορετικά, είναι μια αντιστοίχιση μεταξύ δύο συνόλων,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 3. Δίνεται ο πίνακας: 3 3 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΘΕΜΑ ο. Ένα κουτί περιέχει άσπρες, μαύρες, κόκκινες και πράσινες μπάλες. Οι άσπρες είναι 5, οι μαύρες είναι 9, ενώ οι κόκκινες και οι πράσινες μαζί είναι 6. Επιλέγουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων α) Σημειοεκτιμητική β) Εκτιμήσεις Διαστήματος ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

7 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΛΕΙΔΙΩΝ

7 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΛΕΙΔΙΩΝ 7 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΛΕΙΔΙΩΝ 7.1. Εισαγωγή Το σημείο αναφοράς της ασφάλειας ενός κρυπτοσυστήματος είναι οι ειδικές ποσότητες πληροφορίας που ονομάζουμε κλειδιά. Σε ένα καλά σχεδιασμένο κρυπτοσύστημα, η ασφάλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Όπως είδαμε η συνάρτηση g : S { } είναι ένας επιμορφισμός ομάδων. Ο πυρήνας Ke g {σ S / g σ } του επιμορφισμού συμβολίζεται με A περιέχει όλες τις άρτιες μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητικές μέθοδοι σε ταλαντώσεις μηχανολογικών συστημάτων

Αριθμητικές μέθοδοι σε ταλαντώσεις μηχανολογικών συστημάτων ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής κ. Σ. Νατσιάβας Αριθμητικές μέθοδοι σε ταλαντώσεις μηχανολογικών συστημάτων Στοιχεία Φοιτητή Ονοματεπώνυμο: Νατσάκης Αναστάσιος Αριθμός Ειδικού Μητρώου:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ε.1 I. 1. α 2 = 9 α = 3 ψ p: α 2 = 9, q: α = 3 Σύνολο αλήθειας της p: Α = {-3,3}, Σύνολο αλήθειας της q: B = {3} A B 2. α 2 = α α = 1 ψ p: α 2 = α, q: α = 1 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Άσκηση 1 (άσκηση 1 1 ης εργασίας 2009-10) Σε ένα ράφι μιας βιβλιοθήκης τοποθετούνται με τυχαία σειρά 11 διαφορετικά βιβλία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για τον καθορισμό του καλύτερου υποσυνόλου από ένα σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΠΛ 131: ΑΡΧΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ I ΕΡΓΑΣΙΑ 2

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΠΛ 131: ΑΡΧΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ I ΕΡΓΑΣΙΑ 2 ΕΡΓΑΣΙΑ Διδάσκων: Γιώργος Χρυσάνθου Υπεύθυνος Άσκησης: Πύρρος Μπράτσκας Ημερομηνία Ανάθεσης: 3/10/015 Ημερομηνία Παράδοσης: 09/11/015 09:00 π.μ. I.Στόχος Στόχος αυτής της εργασίας είναι η χρησιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Δ Εξάμηνο Ψηφιακή Υπογραφή και Αυθεντικοποίηση Μηνύματος Διδάσκων : Δρ. Παρασκευάς Κίτσος Επίκουρος Καθηγητής e-mail: pkitsos@teimes.gr, pkitsos@ieee.org Αντίρριο

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Τεχνολογία Πολυμέσων Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει;

Αναδρομή. Τι γνωρίζετε για τη δυνατότητα «κλήσης» αλγορίθμων; Τι νόημα έχει; ΜΑΘΗΜΑ 7 Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο Αναδρομή Σ χ ο λ ι κ ο Β ι β λ ι ο ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2.7: ΕΝΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟI 2.2.7.5: Κλήση αλγορίθμου από αλγόριθμο 2.2.7.6: Αναδρομή εισαγωγη

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Θεωρητική εισαγωγή

5.1 Θεωρητική εισαγωγή ΨΗΦΙΑΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΚΩ ΙΚΟΠΟΙΗΣΗ BCD Σκοπός: Η κατανόηση της µετατροπής ενός τύπου δυαδικής πληροφορίας σε άλλον (κωδικοποίηση/αποκωδικοποίηση) µε τη µελέτη της κωδικοποίησης BCD

Διαβάστε περισσότερα

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές

8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Κεφάλαιο 8 8.3.4 Τεχνικές Ασφάλειας Συμμετρική Κρυπτογράφηση Ασυμμετρική Κρυπτογράφηση Ψηφιακές Υπογραφές Σελ. 320-325 Γεώργιος Γιαννόπουλος ΠΕ19, ggiannop (at) sch.gr http://diktya-epal-g.ggia.info/ Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ Πολλαπλασιαστική αρχή (multiplicatio rule). Έστω ότι ένα πείραμα Ε 1 έχει 1 δυνατά αποτελέσματα. Έστω επίσης ότι για κάθε ένα από αυτά τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ 36 ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Πολλές από τις αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δισδιάστατη ανάλυση. Για παράδειγμα, έστω ότι 11 άτομα δήλωσαν ότι είναι άγαμοι (Α), 26 έγγαμοι (Ε), 12 χήροι (Χ) και 9 διαζευγμένοι (Δ).

Δισδιάστατη ανάλυση. Για παράδειγμα, έστω ότι 11 άτομα δήλωσαν ότι είναι άγαμοι (Α), 26 έγγαμοι (Ε), 12 χήροι (Χ) και 9 διαζευγμένοι (Δ). Δισδιάστατη ανάλυση Πίνακες διπλής εισόδου Σε πολλές περιπτώσεις μελετάμε περισσότερες από μία μεταβλητές ταυτόχρονα. Π.χ. μία έρευνα που έγινε σε ένα δείγμα 58 ατόμων περιείχε τις ερωτήσεις «ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr VI Ολοκληρώματα Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ mth-grlogspotcom, ououlismyschgr ΜΕΡΟΣ Αρχική Συνάρτηση Ορισμός Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ Αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της στο Δ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6. Κρυπταλγόριθμοι Ροής. 6.1 Εισαγωγή. Πίνακας Περιεχομένων

Κεφάλαιο 6. Κρυπταλγόριθμοι Ροής. 6.1 Εισαγωγή. Πίνακας Περιεχομένων Κεφάλαιο 6 Κρυπταλγόριθμοι Ροής Πίνακας Περιεχομένων 6.1 Εισαγωγή............................................... 1 6.2 Καταχωρητές ολίσθησης με ανάδραση........................6 6.3 Κρυπταλγόριθμοι ροής

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ - ΘΕΜΑ Ο Έστω η συνάρτηση f( ) =, 0 ) Να αποδείξετε ότι f ( ). f( ) =. ) Να υπολογίσετε το όριο lm f ( )+ 4. ) Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων

Ασφάλεια Υπολογιστικών Συστηµάτων Ορισµοί Κρυπτογράφηση: η διεργασία µετασχηµατισµού ενός µηνύµατος µεταξύ ενός αποστολέα και ενός παραλήπτη σε µια ακατανόητη µορφή ώστε αυτό να µην είναι αναγνώσιµο από τρίτους Αποκρυπτογράφηση: η διεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Οι πραγματικοί αριθμοί αποτελούνται από τους ρητούς και τους άρρητους αριθμούς, τους φυσικούς και τους ακέραιους αριθμούς. Δηλαδή είναι το μεγαλύτερο σύνολο αριθμών που μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier

Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier 1 Διακριτός Μετασχηματισμός Fourier Ο μετασχηματισμός Fourier αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της επεξεργασίας σήματος αλλά και συχνή αιτία πονοκεφάλου για όσους πρωτοασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση

Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση 1. Εισαγωγή Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση Μαθαίνω Γεωμετρία και Μετρώ Παίζω με τους αριθμούς Βρίσκω τα πολλαπλάσια Το εκπαιδευτικό λογισμικό «Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση» δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

β. Να βρείτε την πιθανότητα πραγματοποίησης καθενός από τα δύο ενδεχόμενα του ερωτήματος α).

β. Να βρείτε την πιθανότητα πραγματοποίησης καθενός από τα δύο ενδεχόμενα του ερωτήματος α). 1.: Έννοια της Πιθανότητας Κεφάλαιο 1ο: Πιθανότητες ΑΣΚΗΣΗ 1 (_497) Ένα τηλεοπτικό παιχνίδι παίζεται με ζεύγη αντιπάλων των δυο φύλων. Στο παιχνίδι συμμετέχουν 3 άντρες: ο Δημήτρης (Δ), ο Κώστας (Κ), ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013-2014 Επιμέλεια: Ομάδα Διαγωνισμάτων από το Στέκι των Πληροφορικών Θέμα Α A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους

Διαβάστε περισσότερα