Το πρώτο εικοσιτετράωρο ζωής του νεογνού κατά τους αρχαίους Έλληνες και βυζαντινούς συγγραφείς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το πρώτο εικοσιτετράωρο ζωής του νεογνού κατά τους αρχαίους Έλληνες και βυζαντινούς συγγραφείς"

Transcript

1 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, AΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ Το πρώτο εικοσιτετράωρο ζωής του νεογνού κατά τους αρχαίους Έλληνες και βυζαντινούς συγγραφείς Ι. Τσουκαλάς Γ. Τσουκαλάς Ν. Ανδρέου Χ. Βελιώτης Β. Γαλιάκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γίνεται αναφορά και σχολιασμός όλων των ενεργειών στις ο ποίες πρέπει να προβούν η μαία ή ο μαιευτήρας κατά το πρώτο εικοσιτετράωρο της ζωής του νεογνού, στην Αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο. (Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 2006, 53(1):59-72) Λέξεις ευρετηριασμού: πρόωρο (ηλιτόμηνο), ομφαλός, νανούρισμα, μητρικός θηλασμός, νεογνικά νοσήματα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Την παιδιατρική στην αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο την α σκούσαν, κυρίως ειπείν, ως Παιδοκομία, η οποία άρχιζε πριν από τη σύλληψη, συνεχιζόταν κατά την εγκυμοσύνη, εντεινόταν στη διαδικασία του τοκετού και ολοκληρωνόταν μετά τη γέννηση του νεογνού. Ήταν φυσικό να δώσουν εντελώς ιδιαίτερη προσοχή στην παιδιατρική, έχοντας πάντοτε κατά νου ότι η σωτηρία του άστεως κατορθώνεται όχι με άρρωστους, αλλά με εύρωστους σωματικά και ψυχικά άνδρες, οι οποίοι, όμως, εξελίσσονται έτσι λόγω των υγιών και ισχυρών καταβολών, αλλά και ανάλογα προς τη σοβαρή και έντονη παρακολούθησή τους κατά την κύηση, τη νεογνική, τη βρεφική, την παιδική και την εφηβική ηλικία. Μελετώντας κανείς την αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Γραμματεία διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει θέμα που αφορά στο πρώτο εικοσιτετράωρο της ζωής του ανθρώπου, το οποίο να διέλαθε του διορατικού τους πνεύματος. Α Νεογνικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Η Αγία Σοφία» Υποβλήθηκε: 1/4/05 ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΕΞΩΜΗΤΡΙΑ ΖΩΗ Οι σκέψεις του Ιπποκράτους σχετικά με τη μετάβαση του νεογνού από την ενδομήτρια στην εξωμήτρια ζωή και την προσαρμογή του στο εξωμήτριο περιβάλλον, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Τονίζει τους κινδύνους που υπάρχουν τη στιγμή της μετάβασης από την ενδομήτρια στην εξωμήτρια ζωή, δε

2 60 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 δομένου ότι το νεογνό έχει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αναπνοής και της διατροφής, αλλά ακόμη και του σπαργανώματος. Ό,τι του συμβαίνει είναι απόλυτα καινούργιο και διαφορετικό, αποτελείται από πράγματα εντελώς ξένα, ωμότερα, στεγνότερα και όχι τόσο κατάλληλα για τον άνθρωπο 1. Συγκριτικά με τους αρχαίους μας προγόνους, οι επιστήμονες της βυζαντινής εποχής φαίνεται ότι διέθεταν πιο εκσυγχρονισμένες γνώσεις για τις ψυχοπροφυλακτικές μεθόδους τοκετού και για τις τραυματικές εμπειρίες του νεογνού, που αποχωρίζεται την ασφάλεια του ενδομήτριου περιβάλλοντος, προκειμένου να υπάρξει σ έναν κόσμο ψυχρό, με φώτα που το ερεθίζουν, μέσα σε εχθρικές συνθήκες 2,3. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Ο Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος 4 φαίνεται ότι είναι ο πρώτος ερευνητής στην ιστορία της Ιατρικής, ο οποίος ασχολήθηκε με τη φυσιολογία της πρώτης αναπνοής του νεογνού: φρονεί ότι μετά την αποχώρηση του αμνιακού υγρού, δημιουργείται κενό, το οποίο επιτρέπει την είσοδο του αερώδους (αέρα) στα αγγεία (βρόγχους), τα οποία έχουν ήδη διανοιχτεί. Στη συνέχεια, με την ορμή του εμφύτου θερμού του σώματος εκβάλλεται ο αέρας κατά την εκπνοή και, αφού υποχωρήσει η θερμότητα, επανέρχεται ο αέρας κατά την εισπνοή. Με τον τρόπο αυτόν, όταν το αίμα φέρεται προς την επιφάνεια, ο αέρας εκβάλλεται από τους ρώθωνες και επιτελείται η εκπνοή. Όταν το αίμα παλινδρομεί, εισέρχεται ξανά ο αέρας και πληροί τα κενά, αυτά τα οποία εγκαταλείπει το αίμα, έτσι γίνεται η αναπνοή. Θεωρεί ότι η αναπνευστική λειτουργία θυμίζει τη λειτουργία της κλεψύδρας. Ουσιαστικά, περιγράφοντας ο Εμπεδοκλής την πνευματικήν ύλην και το αεριώδες, σε αντιδιαστολή προς την αιματικήν ύλην, διά της οποίας μεταφέρονται τα προϊόντα της σήψεως, δηλαδή της πέψεως των τροφών, διαισθάνθηκε ότι κάποιο συστατικό του αέρα, συγκεκριμένα το οξυγόνο, αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για τη ζωή. Με το θέμα αυτό έχουν ασχοληθεί ο Διογένης ο Απολλωνιάτης 5,6 και ο Αριστοτέλης 7,8,9. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΚΥΗΣΗΣ Ο Ιπποκράτης καθορίζει τη διάρκεια της κύησης σε εννιά μήνες 10,11. Καθορίζει, ακόμη, τη διάρκεια της κύησης σε επτά τεσσαρακοντάδες, δηλαδή σε διακόσιες ογδόντα ημέρες 12 και ο Αριστοτέλης στις Ο Γαληνός συμφωνεί με τις απόψεις του Ιπποκράτους 14, όπως και ο Ορειβάσιος 15. Κατά την άποψη των Βυζαντινών, η διάρκεια κύησης του νόμιμα αναγνωριζόμενου τέκνου τοποθετείται μεταξύ των εκατόν ογδόντα δύο και τριακοσίων ημερών 16. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΝΕΟΓΝΩΝ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ - ΠΡΟΓΝΩΣΗ Τα νεογνά, ανάλογα με τη διάρκεια της κύησης, κατατάσσονται αμέσως μετά τον τοκετό σε: - Τελειόμηνα ή εννεάμηνα 17. Τα νεογνά που συμπεριλαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία έχουν την καλύτερη πρόγνωση Παρατασιακά ή δεκάμηνα 24. Στα νεογνά αυτής της κατηγορίας παρατηρείται μεγαλύτερη θνησιμότητα, σε σχέση με τα τελειόμηνα Πρόωρα ή ηλιτόμηνα, σύμφωνα με τη διατύπωση του Ομήρου 30 και άλλων 31. Τα πρόωρα, ανάλογα με τη διάρκεια της κύησής τους, διαχωρίζονται σε: - Εξάμηνα, μικρότερα των 27 εβδομάδων. Φαίνεται ότι μερικά από τα νεογνά αυτά επιζούν 32, η πλειοψηφία όμως των νεογνών αυτών καταλήγει 33,34,35. - Επτάμηνα 36. Αρκετά από τα νεογνά που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία επιβιώνουν Οκτάμηνα 54. Από τα νεογνά αυτά δε ζει κανένα, τουλάχιστον σύμφωνα με τον Ιπποκράτη 55-60, ενώ, σύμφωνα με άλλους συγγραφείς, ορισμένα ζουν ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΝΕΟΓΝΩΝ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ - ΠΡΟΓΝΩΣΗ Οι Ιπποκρατικοί 68, ανάλογα με το βάρος που έχουν τα νεογνά κατά τη στιγμή της γέννησης, τα κατέτασσαν σε: νεογνά με φυσιολογικό βάρος για την ηλικία της κύησης και νεογνά μικρά για την ηλικία κύησης, δηλαδή λιποβαρή. Η πρόγνωση ε πιβίωσης είναι καλή, για όσα νεογνά ανήκουν στην πρώτη κατηγορία, ενώ για εκείνα που ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, γίνεται λιγότερο καλή. Ως αίτια γέννησης πρόωρων νεογνών θεωρούσαν: Την πρόωρη ρήξη του θυλακίου 69,70, την πλακουντιακή ανεπάρκεια 71,72, διάφορα νοσήματα της μητέρας κατά την κύηση, όπως υπερτασική νόσος - εκλαμψία 73,74,75,76, τη μεγάλη ή τη μικρή ηλικία των

3 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, γονέων 77,78, την πολύδυμη κύηση 79 και τα ψυχολογικά προβλήματα της μητέρας 80. Λιποβαρή νεογνά Ο Ιπποκράτης γνωρίζει ότι είναι δυνατό να γεννηθούν λιποβαρή τελειόμηνα νεογνά. Προφανώς, υπονοεί πως μπορεί να γεννηθούν και πρόωρα λιποβαρή νεογνά, όπως επιμαρτυρεί ο Πλούταρχος 81 κ.ά. 82. Η αυξημένη νοσηρότητά τους, σε σύγκριση με τα τελειόμηνα νεογνά κανονικού βάρους για την ηλικία τους, είναι επίσης γνωστή 83. Αίτια γέννησης λιποβαρών νεογνών Οι κλιματολογικές συνθήκες, δηλαδή οι εναλλαγές του κλίματος και οι συχνές μετεωρολογικές αλλαγές 84,85,86. Τα νοσήματα του εμβρύου με ενδομήτρια έναρξη, τα οποία ενδέχεται να οφείλονται σε συγγενείς λοιμώξεις 87. Η ανεπάρκεια του τραχηλικού στομίου 88. Οι συχνές μικρές αιμορραγίες κατά τη διάρκεια της κύησης ή όταν το αποβαλλόμενο αίμα έχει άσχημη μυρωδιά, ενδεχομένως, λόγω κάποιας λοίμωξης 89. Το μικρό μέγεθος της μήτρας 90. Η πλακουντιακή ανεπάρκεια 91,92. Το νεαρό της ηλικίας των γονέων και αφετέρου η πολύδυμη κύηση 93. Γνωρίζουν ότι τα λιποβαρή νεογνά αναπτύσσονται γρηγορότερα 94. ΚΑΤΩΤΕΡΟ ΟΡΙΟ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΜΒΡΥΟΥ Ήδη ο Όμηρος 95 αναφέρει ως κατώτερο όριο βιωσιμότητας του εμβρύου την εικοστή όγδοη εβδομάδα της κύησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ίδιο όριο παραδεχόταν και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας μέχρι πριν από λίγα χρόνια 96,97. Ιστορείται ότι οι Πυθαγορίδες γυναίκες 98, όσο και οι κόρες της, η Μυϊα 99 και η Αργινώτη 100, ή ταν άριστες θεραπεύτριες. Ιστορείται ότι είχαν κερδίσει σε μια συζήτηση - αντιπαράθεση με τον ιατρό Ευρυφώντα τον Κνίδιο 101, ηγέτη της Κνιδίας Ιατρικής Σχολής, υποστηρίζοντας ότι το νεογνό μπορεί να ζήσει, έστω κι αν γεννηθεί πριν από τον έβδομο μήνα. Συνεπώς, οι Πυθαγορίδες γυναίκες θεωρούν ότι το κατώτερο όριο βιωσιμότητας του εμβρύου είναι μικρότερο από την εικοστή έκτη εβδομάδα της κύησης 102, όριο που πλησιάζει αυτό που επικρατεί σήμερα. Ο Ηρόδοτος επιμαρτυρεί ότι το όριο των 28 εβδομάδων της κύησης ίσχυε, ήδη από τον ΣΤ αιώνα π.χ. στη Σπάρτη 103. Ο Ιπποκράτης στο Περί Επταμήνου βιβλίο του καθορίζει ως όριο βιωσιμότητας του εμβρύου τις εκατόν ογδόντα δύο ημέρες, δηλαδή την εικοστή έκτη εβδομάδα της κύησης 104. Mε τον Ιπποκράτη συντάσσονται ο γαμπρός του, ο Πόλυβος 105,106, ο Αριστοτέλης 107, o Γαληνός 108, ο Πλούταρχος 109, ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς 110, ο Φίλων ο Ιουδαίος 111, αλλά και οι Βυζαντινοί Νομοθέτες, δεδομένου ότι: Αυτό το είπε ο σοφότατος Ιπποκράτης 112. ΠΡΩΙΜΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Είναι γνωστό στους αρχαίους συγγραφείς ότι η θνησιμότητα των νεογνών κατά τη διάρκεια των πρώτων επτά ημερών της ζωής είναι μεγαλύτερη σε σχέση με τις επόμενες ημέρες ΟΨΙΜΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Όπως είναι φυσικό, είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον των παλαιών συγγραφέων και η αυξημένη όψιμη νεογνική θνησιμότητα 117. ΠΩΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟ ΒΡΕΦΟΣ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΑΝΑΘΡΕΨΟΥΜΕ Αμέσως μετά τον τοκετό, ο Σωρανός 118 και ο Γαληνός, όπως αναφέρει ο Ορειβάσιος 119, αλλά και ο Αέτιος ο Αμιδηνός 120, συμβουλεύουν πως η μαία ή ο μαιήτορας (μαιευτήρας) πρέπει να εξετάσει εάν αξίζει να ανατραφεί το έμβρυο. Έτσι, η μαία, λοιπόν, θα πάρει το νεογνό στην αγκαλιά της, αρχικά θα το αποθέσει στη γη και, αφού πρώτα επιθεωρήσει αν το νεογνό είναι αγόρι ή κορίτσι, όπως συνηθίζουν οι γυναίκες, θ ανακοινώσει το φύλο του με σημάδια. Στη συνέχεια θα εκτιμήσει αν αξίζει ή όχι, για να τ αναθρέψουμε, ανάλογα με την κατάσταση της υγείας που είχε η έγκυος στη διάρκεια της εγκυμοσύνης 121. Όμως, στη Σπάρτη, όπου η οικογενειακή ζωή παραχωρούσε τη θέση της στο συμφέρον της πόλης, ο νόμος του Λυκούργου που αφορούσε στην ανατροφή των παιδιών, ήταν πιο σκληρός. Σχετικά, ο Πλούταρχος αναφέρει: Και το παιδί που γεννήθηκε δεν ήταν υποχρεωμένος ο πατέρας του να το θρέψει, αλλά αφού το έπαιρνε, το έφερνε σε κάποιον τόπο, που ονομαζόταν "Λέσχη", στον οποίο, αφού κάθονταν οι πρεσβύτεροι και αφού μάθαιναν εάν το παιδί ήταν καλοσχηματισμένο και ρωμαλέο, διέταζαν τον γονιό να το τρέφει. Εάν όμως ήταν φαύλο (από άποψη ταπεινής καταγωγής και κοινωνικής θέσης) και κακώς σχηματισμένο (δύσμορφο), το έστελναν στους λεγόμενους "αποθέτες", σε βαραθρώδη τόπο κοντά στον Ταΰγετο, καθώς ούτε γι αυτό (το ίδιο το παιδί) ήταν καλύτερο να ζει, ούτε και για την πόλη, αφού αυτό δεν είχε γεννηθεί ευθύς

4 62 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 εξαρχής εύρωστο με σωματική ισχύ 122. Από την πλευρά του, ο Πλάτων, στην ιδανική Πολιτεία του καθορίζει: Και τα παιδιά που γεννιούνται τα παραλαμβάνουν οι αρχές και τα μεν παιδιά των "αγαθών" (με σημασία ταυτόσημη προς τους αρίστους) τα φέρνουν στις τροφούς, τα δε παιδιά των "φαύλων" και αν κάποιο από τα άλλα γεννηθεί ανάπηρο, θα τα κρύψουν σε μέρος απόκρυφο και αφανές, όπως αρμόζει 123. Ακολούθως, η μαία: Θα σημειώσει αν γεννήθηκε στον κατάλληλο χρόνο, ως καλύτερος θεωρείται ο ένατος μήνας, ή αν έτυχε να γεννηθεί αργότερα ή νωρίτερα, ακόμα και στον έβδομο 124. Η ΠΡΩΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΚΕΤΩΝ Στη συνέχεια, το καθήκον επιβάλλει στο μαιευτήρα ή τη μαία να προβεί σε μια προκαταρτική εξέταση του νεογνού, κατά την οποία, το καθήκον επιβάλλει να εξακριβωθούν τα ακόλουθα: α. Να ελέγξει αν θα κλάψει με ικανοποιητική ένταση αμέσως μόλις το τοποθετήσει στη γη. β. Για εκείνο που για πολλή ώρα δεν κλαίει ή που κλαίει περίεργα, μπορούμε να υποπτευθούμε πως για κάποιο λόγο δεν είναι σε καλή κατάσταση. γ. Εάν είναι αρτιμελές σε όλα του τα μέρη, τα μέλη και τα όργανα του σώματος και στις αισθήσεις, και (εάν) έχει όλες τις οδούς ακέραιες (δηλαδή ελεύθερες), όπως των αυτιών, της μύτης, του φάρυγγα, της ουρήθρας και του πρωκτού και αν οι φυσικές κινήσεις κάθε μέρους του σώματος δεν είναι ούτε νωθρές ούτε αδύναμες και (θα εξετάσει ώστε) οι κάμψεις και οι εκτάσεις των αρθρώσεων να είναι οι αρμόζουσες και στο μέγεθος και στο σχήμα, και να έχει την κανονική ευαισθησία σε ό λα, την οποία καταλαβαίνουμε αν απλά αγγίξουμε με τα δάχτυλά μας την επιφάνεια του κορμιού. Το φυσιολογικό είναι να νιώθει πόνο σε όποιο μέρος τσιμπιέται ή πιέζεται. Αν διαπιστώσουμε τα αντίθετα απ όσα είπαμε, το νεογνό δεν είναι κατάλληλο να ανατραφεί 125. Νομίζουμε ότι το ανωτέρω εδάφιο δε διαφέρει κατά πολύ από τη σημερινή βαθμολογία Apgar! ΟΜΦΑΛΟΤΟΜΙΑ - ΑΝΑΝΗΨΗ ΝΕΟΓΝΟΥ Αφού το νεογνό ηρεμήσει λίγο από την αναστάτωση του τοκετού, το έπαιρναν αγκαλιά και προχωρούσαν στην εκτέλεση της αποκοπής του ομφάλιου λώρου 126,127. Καθορίζεται, λοιπόν, ο τρόπος 128, το εργαλείο με το οποίο θα την έκαναν , το υλικό που θα χρησιμοποιούσαν για την απόδεση του ομφαλού , ο τρόπος της επίδεσής 138,139 και της επικάλυψής του 140,141,142, καθώς και ο κίνδυνος σε περίπτωση που θα λυθεί το ομφαλόδεμα 143. Στον Αριστοτέλη βρίσκουμε τα εξής σχετικά με την ομφαλοτομία και την αναζωογόνηση, δηλαδή την ανάνηψη, όσων νεογνών γεννιούνται έξαιμα, σε κατάσταση ασφυξίας: Και το κόψιμο του ομφαλού από τη μαία δεν είναι άστοχο να γίνεται. Γιατί η μαία, όχι μόνο πρέπει να μπορεί να βοηθήσει σχετικά με τις δυστοκίες των γυναικών, αλλά πρέπει να είναι ικανή και στο θέμα της απόδεσης (δηλαδή της απολίνωσης) του ομφάλιου λώρου στα παιδιά. Εφόσον, λοιπόν, πέσει συγχρόνως και το ύστερο (ο πλακούντας), ο λώρος απολινώνεται (δένεται) με μαλλί από το μέρος του ύστερου και κόβεται προς το μέρος αυτού. Και στο σημείο που θα απολινωθεί (δεθεί) ενώνεται με το σώμα, ενώ η συνέχεια (το κολόβωμα) πέφτει. Εάν λυθεί το δέσιμο, πεθαίνει το έμβρυο από αιμορραγία. Εάν δε βγει (το ύστερο) ταυτόχρονα με το έμβρυο, το οποίο ήδη έχει γεννηθεί, δένεται και κόβεται προς τα μέσα, αφού έχετε δέσει καλά τον ομφαλό. Πολλές φορές υπήρξε η γνώμη ότι γεννήθηκε πεθαμένο το έμβρυο, όταν, ενώ ήταν ασθενικό (μέσα στη μήτρα), πριν αποδεθεί ο ομφαλός, έτυχε να τρέξει αίμα έξω και γύρω από τον ομφαλό 144. Αλλά κάποιες τεχνικές που γίνονται ήδη από μαίες, πιέζοντας τον ομφάλιο λώρο, έστειλαν (απέθλειψαν) αίμα προς το νεογνό, και ενώ ήταν έξαιμο πάλι ζωντάνεψε (ανένηψε) 145. Από αυτή την άποψη, δηλαδή ότι οι μαίες έ καναν ανάνηψη σε νεογνά που γεννιόντουσαν πεθαμένα, πιθανόν να εξηγείται και η σύσταση του Ιπποκράτους σχετικά με την κατάλληλη χρονική στιγμή, κατά την οποία πρέπει να αποκοπεί ο ομφάλιος λώρος. Πιστεύει, λοιπόν, ότι πρέπει να αποκοπεί ο ομφάλιος λώρος όταν το νεογνό αρχίζει να κλαίει. Βεβαίως, γνωρίζει ότι το νεογνό με περιγεννητική ασφυξία έχει λίγες πιθανότητες να ζήσει. Έτσι, προβλέπει πως δεν πρόκειται να ζήσει το νεογνό, το οποίο όταν γεννηθεί είναι άσφυγμο, δηλαδή δε φουσκώνει ο ομφαλός του και παραμένει υποτονικό, χωρίς να κινείται για πολλή ώρα. Ίσως και ο ίδιος να χρησιμοποιούσε αυτόν τον τρόπο, να χορηγούσε αίμα στο νεογνό, αντίστοιχα προς ό,τι σημειώνει ο Αριστοτέλης, δηλαδή να χορηγούσε αίμα δι αποθλίψεως του ομφαλίου λώρου 146.

5 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΝΕΟΓΝΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ Μετά την πρώτη εξέταση του νεογνού παρελαμβάνετο παρά του πατρός αυτού και τούτο εθεωρείτο επίσημος πράξις πατρικής αναγνώρισης του νεογνού 147. ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΛΟΥΤΡΟ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Στη συνέχεια πρέπει να καθαριστεί, δηλαδή να κάνει το πρώτο του μπάνιο, ώστε να απαλλαγεί από το σμήγμα που το περιβάλλει, καθώς και από τα υγρά - αίματα της μητέρας του, με ψυχρό και κυρίως με χλιαρό νερό 148,149 ή με κρασί στη Σπάρτη, γιατί λέγεται ότι καταλαμβάνονται από κρίση τα επιληπτικά και τα άρρωστα καταλαμβάνονται από σπασμούς... ενώ τα υγιή μάλλον σκλήραιναν και δυνάμωνε η κατάστασή τους 150. Η οινοδιαγνωστική αυτή, όπως πολύ ευφυώς αποκαλεί τη δοκιμασία στην οποία υποβάλλονταν οι νεογέννητοι Σπαρτιάτες ο G. Schreiber 151, καταδικάζεται αυστηρά από τον Σωρανό 152. Ακολουθούσε ο αλισμός, δηλαδή το αλάτισμα των νεογνών 153 με λεπτό και χνοώδες αλάτι 154 και τα πρόωρα μαζί με λάδι 155 ή διάφορα βότανα για να γίνει πιο στερεό και πιο συμπαγές το δέρμα των εξωτερικών μορίων του σώματος 156,157. ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Ακολούθως, οι ιατροί αναγράφουν σειρά από συμβουλές για τον καθαρισμό των πόρων του σώματος: της μύτης, του στόματος, των αυτιών, των οφθαλμών κ.λπ. και (πρέπει) με χλιαρό νερό να πλύνουμε το σμήγμα που περιβάλλει το σώμα και με τα δάχτυλα να εκθλίψουμε τις βλέννες που υπάρχουν στη μύτη, να καθαρίσουμε το στόμα και τους ακουστικούς πόρους, να διανοίξουμε τα βλέφαρα και να σφουγγίσουμε τους οφθαλμούς, στάζοντας λάδι στους οφθαλμούς τους, και να κάνουμε δακτυλική εξέταση: αμέσως, λοιπόν, αποβάλλει από το έντερο αυτό που συνήθως καλούμε μηκώνιο 158. Σε περίπτωση που στον πρωκτό του νεογνού υπάρχει λεπτή υμενώδης μεμβράνη, η ο ποία συχνά υπάρχει εκεί, να την κομματιάσουμε με το δάκτυλο ώστε να εκκρίνονται ανεμπόδιστα τα κόπρανα (δηλαδή το μηκώνιο) 159,160. ΣΠΑΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΟΓΝΟΥ Η σπαργάνωση για τους αρχαίους είχε διπλό σκοπό: αισθητικό και δεύτερο υγιεινό. Ο Πλούταρχος γράφει πως οι Λάκαινες τροφοί φρόντιζαν, ώστε ανατρέφοντας τα βρέφη χωρίς σπάργανα, αφήνοντας τα μέλη τους και τα πρόσωπά τους ελεύθερα, να τα κάνουν καλόφαγα, χωρίς ιδιοτροπίες στο φαγητό, να μη φοβούνται το σκοτάδι και τα ερημικά μέρη, να μην έχουν παραξενιές άπρεπες και γκρίνια 161. Η χωρίς σπάργανα ανατροφή και η σκληραγωγία των νεογνών, βάσει του σπαρτιατικού συστήματος, δεν είχε οπαδούς στην Αθήνα, όπου αντιμετώπιζαν τα νεογνά με ηπιότητα και τα σπαργάνωναν επιμελώς, για να τα προφυλάξουν από το κρύο 162. Πολλές μέθοδοι σπαργάνωσης (διαδικασίας που τύχαινε καθολικής αποδοχής και εφαρμογής από όλους τους Έλληνες) , εφαρμόζονταν, όπως η θεσσαλική 169. Σύμφωνα με τη θεσσαλική μέθοδο, το νεογνό τοποθετείται μέσα σε ξύλο κοίλο στη μέση και επίμηκες (που αποτελούσε ένα είδος κρεβατιού) τοποθετούσαν ψάθα γεμάτη από χόρτο ή άχυρα, ύστερα την έστρωναν με πανιά και ξάπλωναν πάνω σ αυτό το βρέφος τυλιγμένο (φασκιωμένο) μέχρι τη μέση με ρούχα και ταινίες. Επιπρόσθετα, συγκρατούσαν το βρέφος στη θέση αυτή με ταινίες που έβγαιναν από τις πλάγιες εγκοπές του ξύλου που (από την κατασκευή του) έπρεπε να έχει 170. Ο Αριστοτέλης, αλλά και ο Σωρανός 171, καταδικάζει αυστηρά τη μέθοδο αυτή και συμβουλεύει να αφήνονται ελεύθερα τα μέλη του βρέφους, ώστε να εξασφαλιστεί η ανάπτυξή τους υπό φυσιολογικές συνθήκες 172. Οι γνώμες των συγγραφέων σχετικά με τη διάρκεια της σπαργάνωση διαφέρουν 173,174,175. ΔΙΑΠΛΑΣΗ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΗΣ Ακολουθούσε η διάπλαση της κεφαλής με τα χέρια, για την οποία μιλάει ο Μιχαήλ Ψελλός, που όμως ήταν γνωστή από την εποχή του Ιπποκράτους 176. Ο Σωρανός, επίσης, περιγράφει λεπτομερώς την αναπλαστική μάλαξη της κεφαλής 177. ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ακολουθούσε η χορήγηση φαρμάκων: α. Για την έξοδο του μηκωνίου και την πρόληψη του παρατρίμματος και, ταυτόχρονα, για να πλατύνει το έντερο 178. Ο Αριστοτέλης, πρώτος αυτός, αποκαλεί μηκώνιο τα κόπρανα, τα οποία αποβάλλει το νεογνό αμέσως μόλις γεννηθεί 179. Ο Ορειβάσιος, παραθέτοντας τις απόψεις του Ρούφου του Εφεσίου σχετικά με την ενδομήτριο θρέψη και τη μετέπειτα αποβολή του μηκωνίου, υπο

6 64 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 στηρίζει ότι το μέλι χορηγείται ως πρώτη τροφή στο νεογνό για καθαρισμό του εντέρου 180. β. Για την πρόληψη οφθαλμίας. Οι αρχαίοι, μαρτυρεί ο Σωρανός, γνωρίζουν τον κίνδυνο μόλυνσης των οφθαλμών κατά τον τοκετό. Γι αυτό συνιστούν, αμέσως μετά τη γέννηση, την ενστάλαξη ελαίου στους οφθαλμούς 181. Η αγωγή αυτή, συμπληρώνει, ο Σωρανός, πρέπει να συνεχιστεί για μερικές ημέρες 182. ΚΑΤΑΚΛΙΣΗ ΝΕΟΓΝΟΥ Μετά τη σπαργάνωση και τη χορήγηση των φαρμάκων, το νεογνό έπρεπε να κατακλίνεται. Οι αρχαίοι συγγραφείς δίνουν λεπτομερέστατες πληροφορίες για το στρώμα του νεογνού, για τα περικαλύμματα (δηλαδή τα σκεπάσματα), τη χρήση κουνουπιέρας 183 και την εκλογή του μέρους στο οποίο έπρεπε να τοποθετείται το κρεβατάκι του 184,185. Ο Σωρανός 186 αποδοκιμάζει το γεγονός να παραλαμβάνουν οι μητέρες τα νεογνά στο κρεβάτι τους, ως επικίνδυνο. Αιτιολογώντας την αυστηρότητά του, αναφέρει τους ενδεχόμενους κινδύνους. Ο Aέτιος ο Αμιδηνός, καθώς ασχολείται με την καθαριότητα του βρέφους και των κλινοσκεπασμάτων του, που τα θεωρεί ως απαραίτητες προϋποθέσεις για την υγεία, την ηρεμία και τον αδιατάρακτο ύπνο, παραθέτει τις απόψεις του Γαληνού 187. Αλλά και η βυζαντινή νομοθεσία λαμβάνει πρόνοια για τα βρέφη που πεθαίνουν από αμέλεια ΛΙΚΝΙΣΜΑ ΝΕΟΓΝΩΝ Τα λίκνα 192 (δηλαδή οι σκάφες) 193 δε χρησιμοποιήθηκαν από τους Έλληνες, τουλάχιστον, τα πρώτα χρόνια. Ο Πλάτων, σε σχετική παράγραφο των Νόμων του, δεν κάνει καμιά αναφορά σ αυτά 194. Τα κατασκεύαζαν από ξύλο ιτιάς και είχαν σχήμα συνήθως στρογγυλό, σπάνια δε έμοιαζαν με υπόδημα 195. Η συνήθεια του λικνίζειν τα νεογνά, για να τα καταπραΰνουν και να τα αποκοιμίσουν, ήταν σε ευρεία χρήση. Το λίκνισμα συνοδευόταν από γλυκές μελωδίες, γνωστές ως νανουρίσματα, βαυκαλήματα ή βαυκαλήσεις 196 ή καταβαυκαλήσεις 197. Ο Θεόκριτος έσωσε το τραγούδι, νανούρισμα της Αλκμήνης, που το έλεγε στα δίδυμα παιδιά της, τον Ηρακλέα και τον Ιφικλέα, κουνώντας τα μέσα στην ασπίδα, την οποία ο άνδρας της, ο Αμφιτρύων, είχε πάρει λάφυρο στη μάχη, σαν έπεσε ο Πτερέλαος (Βασιλιάς της Τάφου) 198. Ίσως και η Σαπφώ να τραγουδούσε στην κόρη της Κλεΐδα, που είχε αποκτήσει από τον πλούσιο άνδρα της, τον Κερκύλα από την Άνδρο, με γοητευτική ζωντάνια, ένα χαριτωμένο τραγούδι - νανούρισμα 199. Οι Έλληνες συγγραφείς 200,201 γνωρίζουν το κατευναστικό και υπνωτικό αποτέλεσμα που έχει το λίκνισμα και τα νανουρίσματα πάνω στο νευρικό σύστημα των παιδιών. Σχετικά, ο Πλάτων συνιστά ότι όταν κάποιο παιδί δυσκολεύεται να κοιμηθεί, η μητέρα του πρέπει αντί για ησυχία και σιωπή να το κουνήσει στην αγκαλιά της και να το νανουρίσει 202. Σύμφωνα με τον Γαληνό, η τροφή και ο μαστός της μητέρας είναι το ισχυρότερο ίαμα. Η δραστικότητα αυτού του φαρμάκου περιορίζει τόσο το κλάμα, όσο και την άνοια των νεογνών. Ο Γαληνός εισέρχεται σε λεπτομέρειες σχετικά με ό,τι αφορά στη φυσιολογική εξήγηση της επίδρασης του λικνίσματος: Κάποια μέτρια κίνηση και κάποιος μελωδικός χρωματισμός της φωνής τους (των τροφών), τα οποία, χρησιμοποιώντας συνεχώς, όχι μόνο καταπραΰνουν, αλλά και τα βάζουν για ύπνο, ενώ συγχρόνως αυτά δηλώνουν και το φυσικό στοιχείο, ότι διάκεινται ευμενώς προς τη μουσική και τη γυμναστική. Και όποιος είναι ικανός να χρησιμοποιεί καλά τις τέχνες, αυτός θα εκπαιδεύσει πάρα πολύ καλά το σώμα και τη ψυχή 203. Οι υπερβολές στον ύπνο καταδικάζονται από την Εκκλησία, όπως και η συνήθεια να δίνουν οι τίτθες φαρμακευτικές ουσίες ή βότανα στα παιδιά για να επιφέρουν νάρκη 204. ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ Σύμφωνα με τον Σωρανό τον Εφέσιο, αφού σπαργανώσουμε και ξαπλώσουμε το νεογνό, πρέπει να το αφήσουμε να ηρεμήσει και ν αποφύγουμε οποιαδήποτε παροχή τροφής, μέχρι δύο ημέρες συνήθως... εκτός αν εκδηλώσει όρεξη πριν από αυτό το διάστημα 205. Στη διάρκεια, λοιπόν, των χρόνων που η ζωή των ανθρώπων ήταν απλή και φυσική, ο μητρικός θηλασμός αποτελούσε κανόνα για την αρχαία Ελλάδα. Οι μητέρες, σχεδόν ουδέποτε παρέβαιναν το φυσικό νόμο, ο οποίος επιβάλλει οι ίδιες να νταντεύουν και να ανατρέφουν τα παιδιά που γέννησαν 206,207. Στην Αθήνα, γενικά, η μητέρα θήλαζε το παιδί της, το έλουζε, το λίκνιζε και το αποκοίμιζε με μελωδίες 208. Στη Σπάρτη, ο Λυκούργος, με νόμο, υποχρέωνε τις μητέρες να θηλάζουν και να τρέφουν τα παιδιά τους, ακόμη και οι βασίλισσες. Μάλιστα, ο νόμος αυτός ήταν πάρα πολύ σεβαστός 209,210. Συνεπώς,

7 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, οι πλούσιες γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας δεν ήταν δυνατό να απιστούν σ αυτή την κοινωνική συνήθεια 211. Αντίθετα, για τις γυναίκες των μεσαίων και των πτωχών τάξεων, ο μητρικός θηλασμός αποτελούσε είτε κανόνα, για τις πρώτες, είτε αδήριτη ανάγκη, για τις δεύτερες, όπως αναφέρει ο Λυσίας 212. Σύμφωνα με τη Διδακτορική Διατριβή της Kας Ε. Πουλάκου - Ρεμπελάκου 213, κατά τη βυζαντινή περίοδο συνέβαιναν τα ακόλουθα: Οι μητέρες, ιδιαίτερα εάν ήταν φτωχές, θήλαζαν τα παιδιά τους οι ίδιες, μόνες τους. Μάλιστα,η Εκκλησία έδινε σχετική ευχή στη γυναίκα η οποία είχε μόλις γεννήσει, να μη δεχθεί το νεογέννητο άλλη θηλή εκτός από τη μητρική 214. Η Εκκλησία διατηρεί αρνητική θέση για τις τροφούς, ακόμη και για λόγους υγιεινής, και πιστεύει ότι η μητέρα δεν πρέπει να καταφεύγει σε αυτές. Πολλές γυναίκες προς επίδειξη πλούτου, κυρίως, και για να μην αποβάλουν τη γονιμότητα λόγω θηλασμού, προσελάμβαναν τροφούς, που χαρακτηρίζονται με τον αρχαίο όρο "τίτθαι" 215,216,217 και ως "τιθηνός" στον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης, ο οποίος φθάνει στο σημείο να παρουσιάσει ως έκθεση βρέφους την παράδοσή του σε τροφό 218. ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ Η ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΔΙΑ ΤΙΤΘΗΣ; Η επισταμένη και αμερόληπτη μελέτη αποδεικνύει ότι οι φιλόσοφοι τάσσονται, σε απόλυτο βαθμό, υπέρ του μητρικού θηλασμού, ενώ η γνώμη των ιατρών εμφανίζεται επιφυλακτική, διστακτική ή ε παμφοτερίζουσα. Κάποτε κλίνει προς το θηλασμό από τροφό ή τίτθη, άλλοτε γίνεται περισσότερο ευνοϊκή για το μητρικό. Σε αρκετές περιπτώσεις οι ιατροί σωπαίνουν, χωρίς να ξεκαθαρίζουν την άποψή τους πάνω σε αυτό το ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα. Έτσι, ο Ιπποκράτης 219, ο Αριστοτέλης 220, ο Σωρανός 221, ο Μοσχίων 222, ο Γαληνός 223 και οι Βυζαντινοί (Αέτιος Αμιδηνός) 224,225 τάσσονται σαφώς υπέρ του μητρικού θηλασμού. Με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο δηλώνει τη θετική άποψή του για το θηλασμό και ο Πλούταρχος, στο έργο του Περί Παίδων Αγωγής 226, ενώ ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, αναφερόμενος στο πύαρ, το χαρακτηρίζει μάννα εξ ουρανού 227. Ανάμεσα στις γενικές αιτίες, τις οποίες επικαλούνται οι Έλληνες φιλόσοφοι προκειμένου να επιχειρηματολογήσουν υπέρ του μητρικού θηλασμού, μία φαίνεται εξαιρετικά σημαντική, σε βαθμό που η προσέγγισή της πρέπει να γίνει με ιδιαίτερη προσοχή 228. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η φύση, το ποιόν του γάλακτος, καθώς και ο χαρακτήρας της τροφού, ασκούν μεγάλη επίδραση στη διάπλαση του ήθους και της προσωπικότητας των νεογνών. Η πίστη αυτή, που έγινε αποδεκτή και από φιλοσόφους 229 νεότερων εποχών, όπως π.χ. ο Φαβωρίνος (Favorinus) 230,231, σήμερα αποτελεί πεποίθηση κοινή και αναμφισβήτητη. Κατά τη γνώμη των περισσοτέρων, το νεογνό δεν πρέπει να τεθεί στο μαστό πριν από την τέταρτη ημέρα της ζωής του Εξαίρεση αποτελούν οι ιατροί, Δαμάστης 235 (τον αναφέρει ο Σωρανός, είναι όμως άγνωστος από άλλες πηγές), Απολλώνιος ο Βιβλάς 236 (Β αιώνας π.χ.) και Δημοσθένης ο Φιλαλήθης (Α αιώνας μ.χ.), οι οποίοι συνιστούν το μητρικό θηλασμό αμέσως μετά τον τοκετό, γεγονός που συνιστάται με θέρμη και σήμερα 237. ΘΗΛΑΣΤΡΑ Στις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις που δεν υπήρχε ούτε μητέρα ούτε τροφός, το νεογνό φαίνεται καταδικασμένο. Όμως και γι αυτό είχαν προβλέψει οι αρχαίοι Έλληνες. Έτσι, όποτε ο θηλασμός ή η παροχή γάλακτος ζώου κ.λπ. ήταν αδύνατο να παρασχεθούν, οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν θήλαστρo (τιτθίον) 238, δηλαδή μπιμπερόν, μία ειδική πήλινη φιάλη ή ένα γυάλινο αγγείο που η άκρη του ήταν διαμορφωμένη σε ομοίωμα θηλής 239. Κατά τη βυζαντινή περίοδο συναντούμε, επίσης, θήλαστρα. Έτσι, στο Βίο του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος παραδίδεται το τέχνασμα ενός πατέρα, προκειμένου να θρέψει κάποιο ορφανό 240 : καθαρίζοντας στάρι και ξεφλουδίζοντας κριθάρι και μαγειρεύοντάς τα σωστά με νερό και ανακατεύοντάς τα με αρκετό μέλι, τα έβαλε σε γυάλινο δοχείο, που εξωτερικά είχε παράσταση μαστού 241. Ένα άλλο υποκατάστατο του γάλακτος στη διάρκεια της πρώτης εβδομάδας της ζωής του νεογνού είναι το λοχόζεμα, όπως το περιγράφει ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ, ο Πορφυρογέννητος 242. Πρόκειται για ένα μείγμα, το οποίο αποτελείται από: ιατρικό οίνο, σάκχαρο, κομμάτια κίτρου, ζωμό με ψημένο άλευρο, με μέλι, βούτυρο ή ταχίνι 243. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΝΕΟΓΝΩΝ Τέλος, οι παλαιοί ιατροί έπρεπε μέσα στην πρώτη ημέρα της ζωής να θέσουν τη διάγνωση των διαφόρων νοσημάτων της νεογνικής ηλικίας, τα οποία διέκριναν σε συγγενή νοσήματα (δηλαδή

8 66 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 νοσήματα εκ γενεής 244,245,246 ή εκ γενετής ή ξυγγενής πάθη 247, δηλαδή συγγενής συμφορά ή σύμφυτος 248 διαταραχή) και επίκτητα, και να προτείνουν τρόπους αντιμετώπισής τους, συντηρητικά ή χειρουργικά. Τονίζεται η αξία της λήψης λεπτομερούς ιστορικού για την ανακάλυψή τους 249 και το γεγονός, κατά την άποψη του Αριστοτέλους, ότι τα αγόρια εμφανίζουν συχνότερα αναπηρίες από τα κορίτσια, είναι πιο εύθραυστα και έχουν μεγαλύτερη θνησιμότητα 250. The first 24hours of the neonate according to ancient Greeks and Byzantine authors Y. Tsoukalas, G. Tsoukalas, N. Andreou, Ch. Veliotis, B. Galiaki (Ann Clin Paediatr 2006, 53(1):59-72) All the measures which midwives and obstetricians should take during the first 24 hours of a neonate s life in ancient Greece and Byzantium are being discussed. Key words: premature, gestation age, omphalos, breast feeding, neonate diseases. ΒΙΒΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VIIΙ, σελ. 456, παρ Αλεξάνδρου Αφροδισιέως: Ιατρικών Απορημάτων και Φυσικών Προβλημάτων το Α, Physici et Medici Graeci Minores, Τόμ. Α, Κεφ. I, παρ. 63, p Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: H Παιδιατρικήστο Βυζάντιο, σελ Εμπεδοκλέους Ακραγαντίνου: Fragmenta, Fragment Διογένους Απολλωνιάτου: Testimonia, Fragment Αετίου: Περί των Αρεσκόντων Συναγωγή V, 15, 4.-Γαληνού: Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Tόμ. ΧΙΧ, σελ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 587a, Αλεξάνδρου Αφροδισιέως: Προβλήματα, Book 4, Section Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 587a, Ανωνύμου: Ονοματοποιία της Ανθρώπου Φύσεως, p Ιπποκράτους: Επιδημιών το Δεύτερον, Τμήμα Τρίτον, Littr( V, σελ. 118, παρ Ανωνύμου: Περί Γεννήσεως Ανθρώπου και Γονής, Physici et Medici Graeci Minores, Τόμ. Α, Κεφ. ΧΙΧ, p Ανωνύμου: Περί Γεννήσεως και Γονής, Section 23.-Γαληνού: Περί Κυουμένων Διαπλάσεως, Τόμ. IV, σελ. 673, & De Septimestri Partu, Line Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VII, σελ. 460, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584a, b, Γαληνού: Διατί τα Επτάμηνα Γόνιμα, Τόμ. ΧΙΧ, σελ Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ι, Περί Κυήσεως Επταμήνων, Τόμ. IV, σελ , Εκδ. I. Raeder. 16. Βασιλικά Λέοντος Βασιλέως, , σ. 447 και , σ Αρμενοπούλου: Εξάβιβλος, 33, 16 ν 3 και 5, ν 12, εν: Ευτυχιάδου Αριστοτ.: Η Άσκησις της Βυζαντινής Ιατρικής Επιστήμης και Κοινωνικαί Εφαρμογαί αυτής κατά Σχετικάς Διατάξεις, σελ Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 444, παρ Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 444, παρ. 7.-Ηροδότου: Ιστορία, VI, 69, 26.- Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορία, Bekker p. 584a, Line 36.-Κλήμεντος Αλεξανδρέως: Στρωματείς, Book 6, Chapter 11, Section 85, Subsection 4, Line 8.-Γαληνού: Περί Δυνάμεων Φυσικών Βιβλίον Τρίτον, Τόμ. ΙΙ, σελ. 149 & De septimestri partu, Line 26.-Αλεξάνδρου Αφροδισιέως: Προβλήματα, Book 4, Section 86, Line 2.-Ορειβασίου: Collectiones Medicae-Libri Incerti, Chapter 10, Section 14, Line 8.- Νόννου: Διονυσιακών, Book 5, Line 196.-Ιαμβλίχου: Φιλοσοφούμενα Αριθμητικά, p. 78, Line 15.-Αριστείδου Κοϊντιλιανού: Περί Μουσικής, Book 3, Section 18, Line 24.-Ηφαιστίωνος Θηβαίου: Apotelesmatika, p. 85, Line 30.-Ιωάννου Χρυσοστόμου: P.G. 62, στήλη 449.-Αθανασίου του Μεγάλου: P.G. 28, στήλη Αριστοφάνους Γραμματικού: Συλλογή περί Ζώων Ιστορίας..., Chapter 1, Section 80, Line 2.-Νικομάχου Μαθηματικού: Θεολογούμενα Αριθμητικά, p. 63, Line 3.-Θεοφίλου Πρωτοσπαθαρίου: De Corporis Humani Fabrica Libri Quinque, Book 2, Section 5, Line Γαλιάκη-Παπαλεξάκη Β: Ιπποκράτης και Νεογνολογία, σελ Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VII, σελ , παρ Σωρανού Εφεσίου: Περί Γυναικείων, Book 2, Chapter 10, Section Ορειβασίου: Collectiones Medicae-Libri Incerti, Chapter 28, Section Αετίου Αμιδηνού: Ιατρικών Βιβλίων I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, β. 24. Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VII, σελ. 452,

9 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, παρ Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VII, σελ. 452, παρ. 10, & Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 438, παρ. 2, & σελ. 446, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ιβ, Εκ των Αριστοτέλους του Φιλοσόφου, Περί Οκταμήνων, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. I. Raeder. 29. Diels H.: Doxographi Graeci, p Ομήρου: Ιλιάς Τ, Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί Ίσιδος και Οσίριδος, Stephanus p. 258, Section D, Line 11.-Νόννου: Διονυσιακών, Book 8, Line 400 & Book 9, Line 9.-Θεμiστίου: Εις Θεοδόσιον, Τίς η Βασιλικωτάτη των Αρετών, Harduin p. 196, Section c, Line 5.-Απολλωνίου Σοφιστού: Lexicon Homericum, p. 83, Line 27.-Γρηγορίου Ναζιανζηνού: Carmina Moralia, p. 571, Line 13.-Φίλωνος Ιουδαίου: Ό τι Άτρεπτον το Θείον, Section 14, Line 4.-Ωριγένους: Εκ των εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον Εξηγηματικών, Τόμ. Ι, Book 2, Section 7, Line 49.-Ιαμβλίχου: Θεολογούμενα Αριθμητικά, p. 74, Line 18, Alic Margaret: H Κληρονομιά της Υπατίας, σελ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Γαληνού: De Septimestri Partu, Line Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ιβ, Εκ των Αριστοτέλους του Φιλοσόφου, Περί Οκταμήνων, Τόμ. IV, σελ. 99, Έκδ. I. Raeder. 36. Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 444, παρ. 1, Εμπεδοκλέους Ακραγαντίνου: Testimonia, Fragment Τιμαίου: εν Γαληνού, Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Κεφ. λδ, Tόμ. ΧΙΧ, σελ Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ , παρ. 2., & σελ. 448, παρ. 9, & Περί Σαρκών, Littr( VIIΙ, σελ. 612, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Επιχάρμου Συρακουσίου, ή Κώου: Αποσπάσματα, Die Fragmente der VorSokratiker, Erster Band, pp Διογένους Λαερτίου: Φιλόσοφος Ιστορία ή Περί Βίων, Δογμάτων, και Αποφθεγμάτων των εν Φιλοσοφία Ευδοκιμησάντων, Βιβλία Δέκα. 43. Κενσωρίνου: Censorini De die Natali Libre VII, Ιαμβλίχου Χαλκιδέως: Φιλοσοφούμενα Αριθμητικής, pp. 55, Oρειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ιβ, Εκ των Αριστοτέλους του Φιλοσόφου, Περί Οκταμήνων, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. I. Raeder. 46. Νικομάχου Γερασινού: Αριθμητικά Θεολογούμενα, p. 63, Line Αριστείδου Κοϊντιλιανού: Περί Μουσικής Πρώτον, Book 2, Section 24, Line Σωρανού: Περί Γυναικείων, Book 1, Chapter 55, Section Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί των Αρεσκόντων τοις Φιλοσόφοις, Βιβλ. Ε, Κεφ. ιη, Διά τί τα Επτάμηνα Γόνιμα 907 F, 908 Α. -Γαληνού: Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Κεφ. λδ, Τόμ. XIX, σελ Diels H.: Doxographi Graeci, p.p. 195, 429, Κλήμεντος Αλεξανδρέως: Στρωματιείς, Book 6, Chapter 11, Section Αλεξάνδρου Αφροδισιέως: Ιατρικών Απορημάτων και Φυσικών Προβλημάτων το Β, Physici et Medici Graeci Minores, Τόμ. Α, Κεφ. I, παρ. 47, pp Ιωάννου Χρυσοστόμου: P.G. 62, pg 449, In Στοβαίου: Ανθολόγιον, Book 1, Chapter 42, Section 13, Line t. 54. Ιπποκράτους: Περί Οκταμήνου, Littr( VII, σελ. 452, παρ Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 438, παρ. 2, & σελ. 444, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Diels H: Doxographi Graeci, p Νικομάχου Γερασινού: Αριθμητικά Θεολογούμενα, p. 63, Line Αριστείδου Κοϊντιλιανού: Περί Μουσικής Πρώτον, 2, Book 2, Section 24, Line Κενσωρίνου: Censorini, De die Natali Libre VII, 5-6.-Diels H.: Dogographi Graeci, p Αριστοτέλους: Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 772b, 9-12, & Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 584b, Ηρακλείδου Ποντικού: Fragmenta, Fragment 127, Line Κενσωρίνου: Censorini, De die Natali Libre VII, Γαληνού: De Septimestri Partu, Line 11, & Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Κεφ. λδ, Τόμ. XIX, σελ Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί των Αρεσκόντων τοις Φιλοσόφοις, Βιβλ. Ε, Κεφ. ιη, Διά τί τα Επτάμηνα

10 68 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 Γόνιμα 908 Α. 65. Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ιβ, Εκ των Αριστοτέλους του Φιλοσόφου, Περί Οκταμήνων, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. I. Raeder. 66. Ιαμβλίχου Χαλκιδέως: Φιλοσοφούμενα Αριθμητικής, p. 63, Line Diels H: Doxographi Graeci, p.p. 195, Ιπποκράτους: Περί Γονής, Littr( VII, σελ. 482, παρ Ιπποκράτους: Περί Φύσιος Παιδίου, Littr( VII, σελ. 532, παρ Ιπποκράτους: Κωακαί Προγνώσεις, ΧΧΧΙ, Littr( V, σελ. 704, παρ Ιπποκράτους: Περί Φύσιος Παιδίου, Littr( VII, σελ. 532, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 774b, Γαληνού: Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Κεφ. λδ, Tόμ. ΧΙΧ, σελ Ιπποκράτους: Κωακαί Προγνώσεις, ΧΧΧΙ, Littr( V, σελ , παρ Γαλιάκη-Παπαλεξάκη Β: Ιπποκράτης και Νεογνολογία, σελ Ιπποκράτους: Προρρητικόν, Littr( V, παρ & Κωακαί Προγνώσεις, ΧΧΧΙ, Littr( V, σελ. 704, παρ Ιπποκράτους: Επιδημιών το Έβδομον, Littr( V, σελ , παρ Αριστοτέλους: Πολιτικά, Βιβλ. Η, 1335a, Γρηγορίου Ναζιανζηνού: Carmina Moralia, p. 571, Line Αριστοτέλους: Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 770b, Φίλωνος Ιουδαίου: Ότι Άτρεπτον το Θείον, Section 14, Line 4 & Περί Αποικίας, Section 33, Line Ιπποκράτους: Περί Γονής, Littr( VII, σελ. 482, παρ. 9.-Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί Ίσιδος και Οσίριδος, Stephanus p. 258, Section D, Line Δημοκρίτου Αβδηρίτου: Fragmenta, Fragment 276.-Ορειβασίου: Collectiones Medicae-Libri Incerti, Chapter 14, Section 2-3.-Στοβαίου: Ανθολόγιον, Book 1, Chapter 42, Section 13, Line t, & Book 4, Chapter 24b, Section 31, Line 4.-Θεοφίλου Πρωτοσπαθαρίου: Περί της του Ανθρώπου Κατασκευής, Book 5, Section 34, Line 19.-Παύλου Αιγινήτου: Πραγματεία Ιατρικής Βιβλία Επτά, Book 3, Chapter 76, Section 1, Line Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 446, παρ Ιπποκράτους: Περί Αέρων, Τόπων, Υδάτων, Littr( II, σελ , παρ Γαλιάκη-Παπαλεξάκη Β: Ιπποκράτης και Νεογνολογία, σελ Ιπποκράτους: Αφορισμοί, Τμήμα Τρίτον, Littr( ΙV, σελ. 490, παρ Ιπποκράτους: Περί Γονής, Littr( VII, σελ. 482, παρ Ιπποκράτους: Περί Γονής, Littr( VII, σελ. 482, παρ Ιπποκράτους: Γυναικείων το Πρώτον, Littr( VIIΙ, σελ. 72, παρ Ιπποκράτους: Περί Γονής, Littr( VII, σελ. 482, παρ Γαληνού: Περί Φιλοσόφου Ιστορίας, Κεφ. λδ, Τόμ. ΧΙΧ, σελ Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί των Αρεσκόντων τοις Φιλοσόφοις, Βιβλ. Ε, Κεφ. ιη, Διά τί τα Επτάμηνα Γόνιμα 908 Α.-Αριστοτέλους: Προβλήματα, Bekker p. 860a, Line Γαληνού: Ιπποκράτους Αφορισμοί και Γαληνού εις αυτούς Υπομνήματα, Τόμ. ΧVΙΙb, σελ Θεοφίλου Πρωτοσπαθαρίου -Δαμασκίου -Στεφάνου Αθηναίου: Σχόλια εις Ιπποκράτους Αφορισμούς, Vol. 2, p Αριστοτέλους: Προβλήματα, Τόμ. II, 894a, 2-3, & Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 582a, & Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 770b, 25-26, & 755a, Αριστοτέλους: Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 775a, Ομήρου: Ιλιάς Τ, Rhianus Epic: Fragmenta, Volume-Jacoby #,F 3a, 265, 5 Fragment 51*, Line Απολλοδώρου: Βιβλιοθήκη, Chapter 2, Section 53, Line Θεανούς Κρήσσα: Βίος, εν Βιογράφοι, Vitarum Scriptores Graeci Minore, pp Μυίας: Epistulae, Epistle ad Phyllidem, or Letter to Phyllis, Ed. H. Thesleff, The Pythagorean Texts of the Hellenistic Period. (bo: (bo Academi, 1965: Αργινώτης: Περί Διονύσου, εν Κλήμεντος Αλεξανδρέως, Στρωματείς, Book 4, Chapter 19, Section 21 κ.ε Δάμπαση Ι Ν: Ιστορικαί Ιατρικαί Μελέται, Σειρά Πρώτη, σελ Alic Margaret: H Κληρονομιά της Υπατίας, σελ Ηροδότου: Iστορία ΣΤ, 63, 64, 67, Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 436, παρ Πολύβου: Περί Οκταμήνων, εν Αριστοτέλους: Fragmenta Varia, Category 7, Treatise title 39, Fragment 283, Line 4.-Πολύβου: Εν Γαληνού, De Historia Philosophica, Section Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί των Αρεσκόντων τοις Φιλοσόφοις, Βιβλ. Ε, Κεφ. ιη, Διά τί τα Επτάμηνα Γόνιμα 908 Β.

11 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, Αριστοτέλους: Περί Φύσεως, Fragmenta Varia, Category 7, Treatise title 39, Fragment 283, Line Γαληνού: De Septimestri Partu, Line 1-33, 64, 79, 108, Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί της εν Τιμαίω Ψυχογονίας, (1012b-1030c) Stephanus p. 1018, Section B, Line Κλήμεντος Αλεξανδρέως: Στρωματείς, Book 6, Chapter 16, Section 139, Subsection Φίλωνος Ιουδαίου: Περί της κατά Μωυσέα Κοσμοποιΐας, Section 124, Line 5 & Νόμων Ιερών Αλληγορίας των μετά την Εξαήμερον το Πρώτον, Book 1, Section 9, Line 9, & Fragnenta, Fragnent 61a, col i, Line 2, 5 & Fragment 61b, Line Βασιλικά Λέοντος Βασιλέως: , σ. 509, ΙΙ 1.5 v 12, εν: Ευτυχιάδου Αριστοτ.: Η Άσκησις της Βυζαντινής Ιατρικής Επιστήμης και Κοινωνικαί Εφαρμογαί αυτής κατά Σχετικάς Διατάξεις, σελ Γουναροπούλου Α: Βίος Διοκλέους Ιατρού Καρυστίου, Ιατρική Μέλισσα, Τόμ. ΣΤ, έτος 1859, φύλ. Θ, σελ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 588a, Νικομάχου Γερασινού: Αριθμητικά Θεολογούμενα, pp Ιαμβλίχου: Φιλοσοφούμενα Αριθμητικά, p. 61, Line 6-7 & p. 64, Line Ιπποκράτους: Περί Επταμήνου, Littr( VII, σελ. 446, παρ Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙ [ΧXVΙ], 10 [79], Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κη, Εκ των Γαληνού, Πως δει Γιγνώσκειν το Υγιεινόν Βρέφος άρτι Γεγενημένον, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. I. Raeder Αετίου Αμιδηνού: Πώς Διαγιγνώσκεται το Υγιεινόν Βρέφος άρτι Γεννώμενον, Iatricorum Liber ΙV, Chapter Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙ [ΧXVΙ], 10 [79], Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος Πλάτωνος: Πολιτεία, Βιβλ. Ε, Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙ [ΧXVΙ], 10 [79], Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙ [ΧXVΙ], 10 [79], Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών Β, Κεφ. 52, σελ Γαληνού: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ι, Τόμ. VI, σελ. 51, Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11, [80], 1, 2.-Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών Β, Κεφ. 52, σελ. 30.-Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. Ι. Raeder Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. Ι. Raeder Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. Ι. Raeder Αετίου Αμιδηνού: Iatricorum Liber ΙV, Chapter Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], 3.-Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ , / Εκδ. Ι. Raeder Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών Κεφ. 65, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], 1, 2, 3.- Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών Κεφ. 65, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ , Έκδ. Ι. Raeder Αετίου Αμιδηνού: Iatricorum Liber ΙV, Chapter Σωρανού: Γυναικείων Β, VIII, [XXVIII], 13 [82], Αετίου Αμιδηνού: Βιβλίων Ιατρικών I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, γ Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, VII [XXVII], 11 [80], Πιθανόν πρόκειται για αποκόλληση πλακούντα Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Ζ, 10, 587a, Ιπποκράτους: Περί Επικυήσιος, Littr( VIIΙ, σελ. 484, παρ Αντωνοπούλου Δημ.: Η Γυναικολογία και Μαιευτική εν Ελλάδι από του Ιπποκράτους μέχρι των Βυζαντινών, Ελληνική Ιατρική, Περίοδος Β, Τόμ. 29ος, 1960, τεύχ. 3ον, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙΙΙ, [ΧΧVΙΙΙ], 12 [81], 2, 13 [82] Γαληνού: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ι, Τόμ. VI, σελ. 51, Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος Schreiber G.: Presse M(dicale, έτος 1913, 1η Φεβρουαρίου, p. 125.

12 70 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙΙΙ, [ΧΧVΙΙΙ], 12 [81], Γαληνού: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ζ, Τόμ. VI, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙΙΙ, [ΧΧVΙΙΙ], 13 [82], Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. ιβ, Τόμ. III, σελ. 147, Έκδ. Daremberg και Bussemaker Γαληνού: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ζ, Τόμ. VI, σελ. 32.-Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙΙΙ, [ΧΧVΙΙΙ], 13 [82], Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθ[ων Κεφ. 67, σελ. 31, Κεφ. 66, σελ Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ. 120, Έκδ. Ι. Raeder Σωρανού: Γυναικείων Β, VΙΙΙ, [ΧΧVΙΙΙ], 12 [81], 13 [82], 1-2.-Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών Κεφ. 67, σελ. 31, Κεφ. 66, σελ. 31.-Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ. 120, Έκδ. Ι. Raeder Αετίου Αμιδηνο[υ: Βιβλίων Ιατρικών I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, γ Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ. 120, Έκδ. I. Raeder Σωρανού: Γυναικείων Β, VIII [XXVIII], 13 [82], Αετίου Αμιδηνού: Βιβλίων Ιατρικών I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, γ Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος 16. -Αλκιβιάδης Πλάτωνος: Νόμοι, Βιβλ. Ζ, 789e Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Εκ των Γαληνού, Τόμ. IV, σελ. 120, Έκδ. I. Raeder Αετίου Αμιδηνού: Βιβλίων Ιατρικών I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, γ Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως: Λεξικόν, Photii Patriarchae Lexicon, εν λέξει σπαργάνωμα Σάθα Κ. Ν.: Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Τόμ. ΙΙΙ, σελ Νικήτα Χωνιάτου: Διήγησις Χρονική.-Νικήτα Χωνιάτου του Ακομινάτου: Σύγκρισις δεικνύουσα τον Χειμώνα κρείττονα του Θέρους.-Φαίδωνος Κουκουλέ, Βυχαντινών Βίος και Πολιτισμός, Τόμ. Δ, σελ Μακαρίου Ιερωνύμου: P.G., Tomus 40, στήλη Νείλου Αββά: P.G., Tomus 79, στήλη 1493, εν: Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Αντιγένους: Αποσπάσματα παρά Σωρανώ, Γυναικείων Β, 14.1., & Αποσπάσματα παρά Καιλίω Αυρηλιανώ Σωρανού: Γυναικείων Β, IX [XIX], 14 [83], Σωρανού: Γυναικείων Β, IX [XIX], 14 [83], Αριστοτέλους: Πολιτικά, Βιβλ. Η, 17, 1336a, Πλάτωνος: Νόμοι, Βιβλ. Ζ, Σωρανού: Γυναικείων Β, XVI [XXVI], 42 [111], Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών, Κεφ. 107 και 108, σελ Ιπποκράτους: Περί Αέρων, Τόπων, Υδάτων, Littr( ΙΙ, σελ. 60, παρ Σωρανού: Γυναικείων Β, XVI [XXVI], 33, [102], 4, Ιπποκράτους: Περί Νούσων το Τέταρτον, Littr( VII, σελ. 596, παρ. 54, στίχ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Ιστορίαι, Βιβλ. Η, 9, 587a, Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. λη, Εκ των Ρούφου, Περί Κομιδής Παιδίου, Τόμ. ΙV, σελ. 136, Έκδ. I. Raeder Σωρανού: Γυναικείων Β, VIIΙ [XXVIIΙ], 13 [82], Σωρανού: Γυναικείων Β, VIIΙ [XXVI], 34 [103], Σωρανού: Γυναικείων Β, X [XXX], 16 [85], Σωρανού: Γυναικείων Β, X [XXX], 16 [85], Μοσχίωνος: Περί των Γυναικείων Παθών Κεφ. 69, σελ , Κεφ. 91, σελ Σωρανού: Γυναικείων Β, XVII [XXXVII], 37 [106], Αετίου Αμιδηνού: Βιβλίων Ιατρικών I-IV, Τόμ. Α, Λόγος Δ, δ Νικηφόρου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως: P.G., Tomus 100, στήλη Ιωάννου Σχολιαστικού της Κλίμακος: P.G., Tomus 88, στήλη Σύνταγμα Θείων και Ιερών Κανόνων: 4, 443, εν ΝΔ Κανόνα Μ. Βασιλείου Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Γαληνού: Λόγος Υγιεινών Λόγος Α, Τόμ. VI, σελ Ομήρου: Ύμνοι, Ύμνος ΧVIII, προς Ερμήν.-Αιλιανού: Περί Ζώων, Βιβλ. ΙΑ, 14.-Σωρανού: Γυναικείων Β, XVII [XXXVII], 37 [106], Αριστοτέλους: Περί Ποιητικής 16, 1454b, 25.-Αιλιανού: Περί Ζώων, Βιβλ. ΙΑ, 14.-Σωρανού: Γυναικείων Β, XVII [XXXVII], 37 [106], Πλάτωνος: Νόμοι, Βιβλ. Ζ, Winkelmann: Le Monde M(dicale Ορειβασίου: Collectiones Μedicae-Libri Incerti, Chapter 38, Section 27, Line 1.-Κέλσου: Αληθής Λόγος, Chapter 6, Section 34, Line 16.-Ωριγένους: Contra Celsum, Chapter 38, Section 27, Line 1.-Cratetis: Epistulae, Epistle 33, Section 2, Line 3.

13 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, Αθηναίου: Δειπνοσοφισταί, Book 14, Keibel paragraph 10, Line 18.-Semus Delius, Γραμ.: Fragmenta, Fragment 19, Line Θεοκρίτου: Άπαντα, Ειδύλλια ΧΧIV, Ηρακλίσκος, Lesky Albin: Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1981, σελ Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγ[ων, Κεφ. κ, Εκ των Ρούφου, Περί Κομιδής Παιδίου, Τόμ. III, σελ. 138, Έκδ. Daremberg και Bussemaker Αλεξάνδρου Αφροδισιέως: Ιατρικών Απορημάτων και Φυσικών Προβλημάτων, Physici et Medici Graeci Minores, Τόμ. Α, Κεφ. I, παρ. 121, 122, p Πλάτωνος: Νόμοι, Βιβλ. Ζ, 790d-e. -Βιβλ. Ζ, 791d-e. -Βιβλ. Ζ, 792d-e Γαληνού: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ζ, Τόμ. VI, σελ Ματσανιώτη Νικ. Σ.: Η Παιδιατρική στα Χρόνια του Βυζαντίου, Δελτίον Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, 34: 14, Σωρανού: Γυναικείων Β, XΙ [XXXΙ], 17 [86], Μυίας: Epistula ad Phyllidem, Letter to Phyllis, Ed. Hercher, Epistolografi Graeci, p Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί Παίδων Αγωγής V Αριστοφάνους: Λυσιστράτη , & Νεφέλαι Boulan: Quelques Avis sur Histoire de l Allaittement Μαλανδρίνου Χρήστου Ε.: Η Παιδιατρική ως Ίδιος Κλάδος της Ιατρικής, Αρχεία Ιατρικής, Τόμ. Γ, έτος Γ, 1907, Νο 9ον-10ον, σελ Μωυσείδου Μ.: Ευγονική και Παιδοκομία παρά τοις αρχαίοις Έλλησιν, σελ Λυσίου: Υπέρ του Ερατοσθένους Φόνου Απολογία Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Μιχαήλ Ψελλού: Εγκώμιον εις την Μητέρα αυτού, εν Σάθα Κ. Ν.: Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Τόμ. V, Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης: P.G., Tomus 46, στήλη Ιωάννου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου: P.G., P.G., Tomus 55, στήλη 572, & Tomus 60, στήλη Μιχαήλ Ψελλού: Εγκώμιον εις την Μητέρα αυτού, εν Σάθα Κ. Ν.: Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Τόμ. V, Ευσταθίου Θεσσαλονίκης: Παρεμβάσεις 1438, Ματσανιώτη Νικ. Σ.: Η Παιδιατρική στα Χρόνια του Βυζαντίου, Δελτίον Α Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, 34: 7-16, Αριστοτέλους: Πολιτικά, Βιβλ. Η, 17, 1336a, Σωρανού: Γυναικείων Β, XI [XXXI], 18 [87], Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών, Κεφ. 75, σελ Γαληνου: Υγιεινών Λόγος Α, Κεφ. ζ, Τόμ. VI, σελ Αετίου Αμιδηνού: Iatricorum Liber IV, Chapter 3, Line Ευτυχιάδου Αριστοτ.: Εισαγωγή εις την Βυζαντινήν Θεραπευτικήν, σελ Πλουτάρχου: Ηθικά, Περί Παίδων Αγωγής, C Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Μωυσείδου Μ.: Ευγονική και Παιδοκομία παρά τοις αρχαίοις Έλλησιν, σελ Αύλου Γελλίου: Αττικές Νύκτες ΧΙΙ, Φαβωρίνος: Σοφιστής και φιλόσοφος, ήκμασε το Β αιώνα μ.χ. Μιλούσε δημόσια την ελληνική γλώσσα, δίδασκε σ όλη του τη ζωή τις πλατωνικές θεωρίες και ανέπτυσσε αναμφισβήτητα τις ιδέες της Ελληνικής Φιλοσοφίας Φαβωρίνου: Fragmenta, Παντοδαπή Ιστορία 22-51a Αετίου Αμιδηνού: Βιβλίων Ιατρικών, Libri IV, Περί Παιδοτροφίας, Chapter 3, Line Μοσχίωνος: Περί Γυναικείων Παθών, Κεφ. 70, 71, 72, 73, 74, σελ. 33, 34, Ορειβασίου: Ιατρικών Συναγωγών, Κεφ. κθ, Περί Παιδοτροφίας, Eκ των Γαληνού, Tόμ. IV, σελ. 121, Έκδ. I. Raeder Σωρανού: Γυναικείων Β, XΙ [XXXΙ], 18 [87], Σωρανού: Γυναικείων Β, XΙ [XXXΙ], 18 [87], Σωρανού: Γυναικείων Β, XΙ [XXXΙ], 18 [87], Αριστοφάνους: Θεσμοφοριάζουσαι, Line Ανωνύμου: Βίος και Ανατροφή του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 2, Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Ανωνύμου: Βίος και Ανατροφή του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, 2, Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου: Έκθεσις Βασιλείου Τάξεως 619, 5, P.G., Tomus 112, στ[ηλαι 825, 964 κ.ε Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου: Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο, σελ Κωνσταντίνου Ζ Πορφυρογεννήτου DAI (Raiske) 619,5.

14 72 Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, Ιπποκράτους: Περί Άρθρων, Littr( ΙV, σελ , παρ. 62, σελ. 326, παρ. 87, & Μοχλικός, Littr( ΙV, σελ. 360, παρ. 18, σελ. 374, παρ Θεοφράστου Ερεσσίου: Χαρακτήρες, Chapter 19, Section 2, Line 2.-Στράβωνος: Γεωγραφικά, Book 15, Chapter 1, Section 24, Line Ρούφου Εφεσίου: Ιατρικά Ερωτήματα, Section Γαληνού: Ιπποκράτους Επιδημι[ων Β & Γ, Υπομνήματα, Τόμ. XVIIIa, σελ. 394, 607, 608, 619, 644, 667, Απολλωνίου Κυτιέως: In Hippοcrates de Αrticulus Commerntarius, Section 32, Line Ιπποκράτους: Περί Καρδίης, Littr( IΧ, σελ. 82, παρ Ιπποκράτους: Κωακαί Προγνώσεις, ΧΧΧ, Littr( V, σελ. 700, παρ Ιπποκράτους: Περί Χυμών, Littr( V, σελ. 492, παρ Αριστοτέλους: Περί Ζώων Γενέσεως, Βιβλ. Δ, 775a,

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη. Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ

Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη. Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ Αιμορραγίες κατά την εγκσμοσύνη Σωηήξεο Ν. Μήηξνπ 12/11/2012 127.000 θάνατοι κατά την κύηση και τον τοκετό λόγω αιμορραγίας παγκοσμίως Η αιμορραγία αποτελεί μία από τις κυριότερε ς αιτίες άμεσου θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ. Η Αίθουσα Τοκετών - Επείγοντα Προβλήματα και η Επίλυσή τους. σημεία δυσαναλογίας (προκεφαλή, εφίππευση)

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ. Η Αίθουσα Τοκετών - Επείγοντα Προβλήματα και η Επίλυσή τους. σημεία δυσαναλογίας (προκεφαλή, εφίππευση) ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ 1 Η αντιμετώπιση που αναφέρεται παρακάτω αφορά κυήσεις χαμηλού κινδύνου Εάν ο τοκετός δεν έχει μπει στην ενεργό φάση ( διαστολή < 3 cm ): έχει σημασία η καλή θρέψη, ενυδάτωση, ξεκούραση,

Διαβάστε περισσότερα

Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε.

Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε. Πλησιάζει η στιγμή, που τόσον καιρό περιμένατε. Μόλις αντικρύσετε πρώτη φορά το πλασματάκι που φροντίζατε όλους αυτούς τους μήνες, θα καταλάβετε γιατί άξιζε να κάνετε υπομονή και να μην το βάζετε κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη

αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη αντιμετώπιση προβλημάτων σίτισης σε νεογνά και βρέφη ο ρόλος του λογοθεραπευτή Dore Blom Λογοθεραπεύτρια Senior NDT Bobath tutor Διαταραχές σίτισης και κατάποσης στην βρεφική ηλικία «αναπτυξιακή δυσφαγία»

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνολογικό Τμήμα. Μέλη ΔΕΠ. Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ. Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου. Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου. Λέκτωρ Ζ.

Νεογνολογικό Τμήμα. Μέλη ΔΕΠ. Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ. Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου. Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου. Λέκτωρ Ζ. Νεογνολογικό Τμήμα Μέλη ΔΕΠ Καθηγήτρια Α. Μαλαμίτση - Πούχνερ Επ. Καθηγήτρια Ν. Ιακωβίδου Επ. Καθηγήτρια Θ. Μπούτσικου Λέκτωρ Ζ. Ηλιοδρομίτη Προϊσταμένη Μαία Σ. Παλιάτσιου upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι

Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Αναπνοή και ήχος Ομιλία και τραγούδι Σχέδιο εργασίας της Α τάξης Γελ. Πελοπίου Υπεύθυνος καθηγητής: Παπαδημητρίου Νικόλαος Αναπνοή Μέλη : Αγγελόπουλος Γιάννης Τσιπολίτης Γιώργος Η αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Επείγων τοκετός. Α. Στάδιο Ι ή της διαστολής

Επείγων τοκετός. Α. Στάδιο Ι ή της διαστολής Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 133-142 Επείγων τοκετός Ο τοκετός του εµβρύου είναι η φυσιολογική διαδικασία γέννησης του ανθρώπου, ο οποίος γίνεται µετά την εικοστή

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ

ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007

Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007 Αριθμητικά Δεδομένα Στα Μαιευτήρια των Δημόσιων Νοσηλευτηρίων για το έτος 2007 Η φύση έχει προικίσει τη γυναίκα με ένα θείο δώρο: να μπορεί να φέρνει στον κόσμο τα παιδιά της. Είναι έτσι φτιαγμένη για

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου

Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Συμβουλές για την προστασία και ασφάλεια του μωρού σας απο την Αμερικάνικη Ακαδημία Παιδιατρικής και τον Βρετανικό Οργανισμό Αιφνιδίου Θανάτου Ασφάλεια Ποτέ μην ταρακουνάτε ένα βρέφος, ούτε καν για παιχνίδι

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014. ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014. ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ. ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 ΞΑΝΘΗ (ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΕΛΙΣΩ) από 22/10/2014 4 μ.μ. έως 26/10/2014 3 μ.μ. Μετεκπαιδευτικό σεμινάριο μητρικού θηλασμού: Θα χορηγηθούν 39,5 διεθνή μόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΑΡΕΛΛΑ ΗΜΕΡ.ΓΕΝΝΗΣΗΣ 13-09-68 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΤΗΛ. 210-6754855 6977610907 ΣΠΟΥΔΕΣ 1992 Πτυχίο ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 1996 Πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α Α. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική. Εξετάσεις E έτους, 7 Ιουνίου 2011. Ονοµατεπώνυµο φοιτητή:

ΟΜΑ Α Α. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική. Εξετάσεις E έτους, 7 Ιουνίου 2011. Ονοµατεπώνυµο φοιτητή: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική ιευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. Τσανάκας Ι οκράτειο Νοσοκοµείο Κωνσταντινου όλεως 49 Θεσσαλονίκη 54642 Τηλ.: 2310-992982 FAX:

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ &

ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 14 / 10 / 10 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αριθ. Πρωτ.Y1/Γ.Π./οικ.128429 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ /ΝΣΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΜΗΜΑ: Β ΠΡΟΣ: ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟ ΕΚΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 Μάθημα: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Τάξη: Β Ημερομηνία: Τρίτη, 19 Μαΐου 2009 Ώρα: 07:45-09:45 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας

Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας Επιμέλεια-Παρουσίαση: Άρτεμις Κ.Τσίτσικα Παιδίατρος Εφηβική Ιατρική Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ 1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ ΣΚΟΠΟΣ: Διαφύλαξη της υγείας της μητέρας Έγκαιρη διάγνωση της ενδομητρίου υποξίας ΚΑΡΔΙΟΤΟΚΟΓΡΑΦΗΜΑ (ΚΤΓ) Κατά την διάρκεια της κυήσεως οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

το κεφάλι ενός μωρού

το κεφάλι ενός μωρού γέννηση Η στιγμή του τοκετού έρχεται σαν ένα μεγάλο σοκ για το μωρό. Η ζωή μέσα στη μήτρα είναι άνετη ζέστη, σκοτάδι, ησυχία, απαλότητα, υγρασία και όλα γύρω το αγκαλιάζουν. Ξαφνικά, έπειτα από μερικά

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Q&A Από την Κατερίνα Βορβή

ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Q&A Από την Κατερίνα Βορβή ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Q&A Από την Κατερίνα Βορβή ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ του Βασίλειου Μπαγιώκου, μαιευτήρα-χειρουργού γυναικολόγου, DFSRH, συνεργάτη του Μαιευτηρίου Ιασώ, Διπλωματούχου της Εταιρίας Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ 1 NOVA T Ενδομήτρια Συσκευή Περιέχουσα Χαλκό ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΗ NOVA T Όνομα ασθενούς: Ημερομηνία τοποθέτησης: Τοποθετήθηκε από: Πρώτη επίσκεψη παρακολούθησης: Επόμενες επισκέψεις: 1. 2. 3. 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός

Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Ημερίδα 23 Μαρτίου 2012 ΘΕΜΑ: Μητρικός Θηλασμός Συνεδριακό Κέντρο «Ν. Λούρος» ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Από συναισθηματική άποψη, το ιδανικό μέρος για να έρχεται στον κόσμο ένα μωρό ώστε η μητέρα του να νιώθει ήρεμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου

Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Παιδιατρικής 12 Οι πρώτοι μήνες του μωρού μου Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι νέοι γονείς Αγαπητοί φίλοι/φίλες Ήρθε η ώρα να αναλάβετε τον πιο σημαντικό και πιο υπεύθυνο

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (FERTILITY) Στην ξένη δηµογραφική βιβλιογραφία ο όρος feriliy αναφέρεται στην έκταση και την ένταση των γεννήσεων ζώντων σε ένα πληθυσµό. Αφορά λοιπόν το µέρος εκείνο της δηµογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο: Άρρεν Θήλυ Ημερ.Γέν: / /20. Φύλο: Άρρεν. Φύλο: Άρρεν

Φύλο: Άρρεν Θήλυ Ημερ.Γέν: / /20. Φύλο: Άρρεν. Φύλο: Άρρεν ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΜΟΥ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ (Ο.ΚΟΙ.Π.Α..Α.) Παιδικοί Σταθμοί - Κ.Α.Π.Η. Πρόνοια ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΤΕΡΑ: Όνομα: Επάγγελμα: /νση Κατοικίας: Τ.Κ: Πόλη: Είστε

Διαβάστε περισσότερα