ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΑΡΤΕΜΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΠΕ, ΙΑΤΡΟΣ, MSc ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2006

2 ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΟΥΣ

3 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΑΡΤΕΜΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΠΕ, ΙΑΤΡΟΣ, MSc ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2006

4 ΜΕΛΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ Επίκουρος Καθηγητής (Επιβλέπων) ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΤΥΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Καθηγήτρια ΠΑΥΛΟΣ ΤΟΥΤΟΥΖΑΣ Καθηγητής

5 «Η έγκριση διδακτορικής διατριβής από το Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών δε σημαίνει και αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα» (Σχετικές οι διατάξεις του άρθρου 50 του νόμου 1268/82 σε συνδυασμό με τις διατάξεις του οργανισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών, άρθρο 202 παράγραφος 2 του νόμου 5343)

6 ΜΕΛΗ ΕΠΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Γ. ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ Επίκουρος Καθηγητής (Επιβλέπων) Φ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Καθηγήτρια Γ. ΜΠΑΛΤΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Μ. ΜΑΔΙΑΝΟΣ Καθηγητής ΧΡ. ΣΤΕΦΑΝΑΔΗΣ Καθηγητής (ΔΕΠ Ιατρικής Αθηνών) Π. ΜΥΡΙΑΝΘΕΑΣ Επίκουρος Καθηγητής Χ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια (ΔΕΠ Ιατρικής Αθηνών)

7 Αφιερώνεται Στη μνήμη όσων έφυγαν νωρίς Στη μητέρα και τον αδερφό μου για τη συμπαράστασή τους

8 Περιεχόμενα Εισαγωγή...1 Α. Γενικό Μέρος Κεφάλαιο 1: Κλινικές παράμετροι υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια:όρισμός Γενετική της νόσου Παθοφυσιολογία Αρρυθμίες Μυοκαρδιακή Ισχαιμία Διαστολική Λειτουργία Συστολική Λειτουργία Απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας Υπερτροφία Ανωμαλίες στη λειτουργία των σκελετικών μυών Ανώμαλη αγγειακή ανταπόκριση Αυτόνομη δυσλειτουργία Κλινικά χαρακτηριστικά Συμπτώματα Σημεία Παρακλινικός έλεγχος Διαφορική Διάγνωση Θεραπευτική αντιμετώπιση Συμπτωματική Θεραπεία Πρόληψη του αιφνίδιου θανάτου Διαστρωμάτωση του κινδύνου για αιφνίδιο θάνατο Αντιμετώπιση ασθενών σε υψηλό κίνδυνο για αιφνίδιο θάνατο Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και άσκηση Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και εγκυμοσύνη Εγκυμοσύνη και θεραπευτική αγωγή για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια Παρακολούθηση εγκύου με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια Τοκετός σε έγκυο με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια γενετική συμβουλευτική Κεφάλαιο 2: Κατάθλιψη: Κλινικές παράμετροι και μορφές έκφρασης 2.1Ορισμός Επιδημιολογικά δεδομένα Αιτιολογία-αιτιοπαθογένεια Βιολογικοί Παράγοντες Γενετικοί Παράγοντες Ψυχοκοινωνικοί Παράγοντες Διάγνωση Κλινική εικόνα (Κλινικά Χαρακτηριστικά) Εξέταση της ψυχικής κατάστασης Διαφορική διάγνωση Πορεία και πρόγνωση... 65

9 2.9 Θεραπεία Σωματικές θεραπείες Ψυχοκοινωνικές θεραπείες Συνδυασμός θεραπευτικών μεθόδων Κεφάλαιο 3: Συννόσηση: καρδιολογικές νόσοι και κατάθλιψη 3.1 Γενικά Αιτιολογία Διάγνωση Κλινικά χαρακτηριστικά Διαφορική διάγνωση Πορεία και πρόγνωση Θεραπεία Καρδιαγγειακά νοσήματα Κεφάλαιο 4: Σημαντικότητα μελέτης-σκοπός Β. Ειδικό Μέρος Κεφάλαιο 5: Υλικό-Μέθοδος Κεφάλαιο 6: Αποτελέσματα Κεφάλαιο 7: Συζήτηση Περίληψη Abstract Παράρτημα Βιβλιογραφία

10 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα ψυχοκοινωνικά προβλήματα είναι κοινό εύρημα στους σωματικά ασθενείς, ενώ φαίνεται πως οι ψυχολογικοί παράγοντες επηρεάζουν τη σωματική νόσο. Στην πραγματικότητα, το πιο κοινό ψυχιατρικό πρόβλημα που συναντάται στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας είναι η μείζων καταθλιπτική διαταραχή. Οι McDaniel JS και συν. (1995) αναφέρουν πως ποσοστό 8% των ασθενών που ζουν στην κοινότητα πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια της Μείζονος Κατάθλιψης, ενώ ένα ποσοστό 15-36% των ασθενών αυτών πάσχουν από διάφορες συναισθηματικές διαταραχές. Είναι ευνόητο, πως καθώς ο άνθρωπος αποτελεί μια ψυχοσωματική οντότητα, οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις που απευθύνονται σε αυτόν θα ευνοούν και τα σωματικά και τα ψυχολογικά θεραπευτικά αποτελέσματα. Η συνύπαρξη ψυχικών και σωματικών προβλημάτων υγείας συνδέεται με αυξημένη χρήση των υπηρεσιών υγείας και επομένως και αυξημένο οικονομικό κόστος. Οι ψυχολογικές παρεμβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση της άσκοπης χρήσης υπηρεσιών υγείας, ιδίως αν τα ψυχολογικά προβλήματα πάψουν να αναγνωρίζονται και να θεραπεύονται (λανθασμένα) ως σωματικά νοσήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις συννόσησης, η αναγνώριση των ψυχολογικών διαστάσεων του προβλήματος είναι αρκετά δύσκολη υπόθεση, καθώς τα σωματικά συμπτώματα των δυο διαφορετικών νόσων συχνά αλληλεπικαλύπτονται. Για αυτό και ο κλινικός επιστήμονας υγείας θα πρέπει να βρίσκεται σε συχνή επαγρύπνηση, καθώς η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία και των δυο νοσημάτων μπορεί να σώσει τη ζωή του ασθενή ή να καλυτερεύσει την ποιότητά της. Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η μελέτη της συνύπαρξης της κατάθλιψης με την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, καθώς και η επίδραση που ασκεί η ψυχική νόσος στην πορεία και την πρόγνωση του καρδιοπαθούς.

11 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 2 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κεφάλαιο 1 ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ 1.1 Ορισμός Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι η ανεξήγητη υπερτροφία της αριστερής ή/ και της δεξιάς κοιλίας της καρδιάς. (WHO / ISFC). Θεωρείται μια από τις συχνότερες αιτίες αιφνίδιου θανάτου. Πρόκειται για τη συχνότερη αιτία νεανικού αιφνίδιου θανάτου, ενώ ακολουθούν οι συγγενείς ανωμαλίες των στεφανιαίων αγγείων, η αθηρωματική νόσος, η αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια της δεξιάς κοιλίας, το σύνδρομο Marfan, το σύνδρομο μακρού QT και το Brugada, η διατατική μυοκαρδιοπάθεια, οι διαταραχές κολποκοιλιακής αγωγής, η μυοκαρδίτιδα και η στένωση του ισθμού της αορτής. (1) Από τα νοσήματα αυτά, η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζεται με συχνότητα 1/500, η αρρυθμιογόνος μυοκαρδιοπάθεια της δεξιάς κοιλίας με 1/1000, ενώ τα υπόλοιπα είναι σπανιότερα. (1,2,3) Παρόλο που τα επιδημιολογικά δεδομένα για τον αιφνίδιο θάνατο των νέων είναι περιορισμένα, έχουν κατά καιρούς γίνει διάφορες μελέτες σε συγκεκριμένους πληθυσμούς νέων ατόμων, όπως είναι οι αθλούμενοι. (4) Στη χώρα μας, μια μελέτη των Καρβούνη Ε. και συν. (2000) (5) έδειξε πως συμβαίνουν 2 αιφνίδιοι θάνατοι νέων το μήνα, ενώ το ποσοστό ετήσιας θνητότητας βρέθηκε 1/ νέους. (1) Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι ουσιαστικά μια νόσος του σαρκομερείου, δηλαδή της λειτουργικής συσταλτικής μονάδας του μυοκαρδίου, που αποτελείται από πρωτεΐνες με συσταλτικό ή ρυθμιστικό ρόλο. (6) Πρόκειται, ειδικότερα, για μια γενετική νόσο, η οποία οφείλεται σε μεταλλάξεις των γονιδίων που αφορούν στις πρωτεΐνες του σαρκομερείου, με αποτέλεσμα τη δυσλειτουργία του. Στο μυοκάρδιο των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παρατηρείται υπερτροφία, που συχνότερα εντοπίζεται στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα, αλλά και αταξία (disarray) στη διάταξη των μυοκαρδιακών κυττάρων και των μυϊκών ινιδίων (6,7). Συχνά παρατηρείται και μυοκαρδιακή ίνωση, η οποία πιθανό να σχετίζεται με ισχαιμία και νόσο των μικρών αγγείων (small vessel disease) (6,8). Η υπερτροφία μπορεί να είναι (1) Ασύμμετρη: αφορά τυπικά στο βασικό τμήμα του μεσοκοιλιακού διαφράγματος Συγκεντρική: αφορά σε όλα τα τοιχώματα Τμηματική: περιορίζεται σε ειδικές περιοχές της καρδιάς, για παράδειγμα στην κορυφή. Σε ποσοστό περίπου 80% οι ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζουν διαταραχές της διαστολικής λειτουργίας (αποτελούν συνισταμένη διαταραχών χάλασης και ενδοτικότητας 2, 4 ), ενώ σε ποσοστό 25% εμφανίζουν απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας σε ηρεμία (συνοδεύεται σχεδόν πάντα από συστολική πρόσθια κίνηση της μιτροειδούς και συνήθως από ασύμμετρη υπερτροφία του μεσοκοιλιακού διαφράγματος). Προκειμένου ένα άτομο να διαγνωσθεί ως πάσχον από υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια πρέπει καταρχήν να αποκλεισθούν οι άλλες αιτίες που

12 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 3 προκαλούν καρδιακή υπερτροφία, όπως η υπέρταση, η στένωση της αορτικής βαλβίδας, αλλά και η φυσιολογική υπερτροφία σε αθλητές που ασχολούνται με τον πρωταθλητισμό (κωπηλάτες, αρσιβαρίστες). 1.2 Γενετική της νόσου Στις περισσότερες περιπτώσεις η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι οικογενής και κληρονομείται με τον αυτοσωματικό κυρίαρχο τύπο και επομένως προσβάλλει εξίσου και τα δυο φύλα. Πρόκειται για μια νόσο που χαρακτηρίζεται από γενετική ετερογένεια. (9,10,11) Μέχρι σήμερα, έχουν εντοπιστεί 12 χρωμοσωμικές θέσεις και 12 γονίδια, των οποίων οι μεταλλάξεις (περισσότερες από 200) προκαλούν τη νόσο (6,12) (1, 8, 10, 13, 14, 15, 16,. Τα 12 υπεύθυνα γονίδια είναι 17, 18, 19, 20) : 1. Το γονίδιο της βαριάς αλύσου της β-μυοσίνης (χρωμόσωμα 14q11) 2. Το γονίδιο της τροπονίνης Τ (χρωμόσωμα 1q32) 3. Το γονίδιο της πρωτεϊνης C που συνδέεται με τη μυοσίνη ( 11p11) 4. Το γονίδιο της α-τροπομυοσίνης (χρωμόσωμα 15q22) 5. Το γονίδιο της τροπονίνης 1 (χρωμόσωμα 19p13.2-q13.2) 6. Το γονίδιο της δομικής ελαφράς αλύσου της μυοσίνης (χρωμόσωμα 3p21) 7. Το γονίδιο της ρυθμιστικής ελαφράς αλύσου της μυοσίνης (χρωμόσωμα 12q23-q24) 8. Το γονίδιο της α-ακτίνης (χρωμόσωμα 15q14) 9. Το γονίδιο της τιτίνης (χρωμόσωμα 2q31) 10. Το γονίδιο της τροπονίνης C (3p21-p14) 11. Το γονίδιο της πρωτεϊνικής κινάσης, της ενεργοποιούμενης από το AMP (γ2-ρυθμιστική υπομονάδα) (7q36) 12. Το γονίδιο της πρωτεϊνης LIM του καρδιακού μυ (11p15) Υπολογίζεται πως οι μεταλλάξεις στα γονίδια αυτά είναι υπεύθυνες για την εμφάνιση υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας σε ποσοστό 60-70%. Τα συχνότερα υπεύθυνα γονίδια είναι της βαριάς αλύσου της β-μυοσίνης (35-40% των περιπτώσεων), της τροπονίνης Τ (15% των περιπτώσεων) και της πρωτεΐνης C της συνδεόμενης με τη μυοσίνη (15% των περιπτώσεων), ενώ οι μεταλλάξεις της α- τροπομυοσίνης αφορούν το 2-3%της νόσου. Οι μεταλλάξεις αυτές συνήθως είναι ήπιες μεταλλάξεις αλλαγής του νοήματος (missense), στις οποίες γίνεται αντικατάσταση ενός νουκλεοτιδίου από ένα άλλο στην αλυσίδα του DNA (αλλαγή τριπλέτας βάσεων) με αποτέλεσμα την αντικατάσταση ενός αμινοξέως απο ένα διαφορετικό αμινοξύ στην κωδικοποιούμενη πρωτεΐνη. Αυτή η μορφή αφορά κυρίως στα γονίδια της β-μυοσίνης και της τροπονίνης Τ, αλλά και της α- τροπομυοσίνης (14). Αντιθέτως, στην πρωτεΐνη C τη δεσμεύουσα τη μυοσίνη, οι μεταλλάξεις είναι συνήθως σοβαρότερου τύπου: splice site (όπου κατά την αντιγραφή του DNA ολόκληρα εξώνια παρακάμπτονται) ή αφαιρέσεις (deletions) και προσθέσεις νουκλεοτιδίων (οπότε και αλλάζει ο τελικός αριθμός των βάσεων). Σε όλες τελικά αλλάζει η αλληλουχία των βάσεων ριζικά και έτσι από ένα σημείο και έπειτα το γονίδιο κωδικοποιεί διαφορετικά αμινοξέα και διαφορετική πρωτεΐνη. Συνήθως υπάρχει πρόωρος τερματισμός της μεταγραφικής διαδικασίας (τριάδα βάσεων τερματισμού) και η παραγόμενη πρωτεΐνη είναι λειτουργικά μικρότερη από τη φυσιολογική. Στα γονίδια των άλλων πρωτεϊνών του σαρκομερείου δεν παρατηρούνται τέτοιου είδους μεταλλάξεις, ίσως διότι μπορεί να είναι ασυμβίβαστες με τη ζωή (12). Αξιοσημείωτο είναι πως συνήθως η κάθε

13 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 4 οικογένεια έχει τη δική της «ιδιωτική» μετάλλαξη και σπάνια η ίδια μετάλλαξη (12, 13) βρίσκεται σε διαφορετικές οικογένειες. Σε ποσοστό 10% η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζεται ως σποραδικές μορφές. Πρόκειται για τις περιπτώσεις ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια που και οι δυο βιολογικοί γονείς δεν παρουσιάζουν παθολογικά ευρήματα, τόσο κλινικά όσο και γενετικά. Σε σποραδικές μορφές της νόσου έχουν βρεθεί μεταλλάξεις της βαριάς αλύσου της β-μυοσίνης και έχουν μεταδοθεί στις επόμενες γενιές. Αυτή η δυνατότητα μετάδοσης των μεταλλάξεων είναι και η πιο ισχυρή απόδειξη ότι οι μεταλλάξεις των πρωτεϊνών του σαρκομερείου είναι η αιτία της νόσου. (6) Παρόλο που ο ακριβής μηχανισμός που οι μεταλλάξεις αυτές οδηγούν στην υπερτροφία δεν είναι πλήρως διευκρινισμένος, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η υπερτροφία αναπτύσσεται αντιρροπιστικά λόγω βλάβης στη λειτουργία του (1, 6) σαρκομερείου. Οι μελέτες συσχέτισης γονότυπου-φαινοτύπου υποδεικνύουν ότι η γενετική ετερογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στη φαινοτυπική ετερογένεια της νόσου, δηλαδή στις διαφορές στην ηλικία έναρξης, τη μορφολογική έκφραση (βαθμός και εντόπιση υπερτροφίας)και την κλινική πορεία της νόσου (νοσηρότητα, κίνδυνος αιφνίδιου θανάτου). Η φαινοτυπική αυτή ετερογένεια έχει συσχετιστεί με τα διαφορετικά γονίδια που ευθύνονται για τη νόσο (γενετική ετερογένεια), με τις διάφορες μεταλλάξεις των επιμέρους γονιδίων (ιδίως του γονιδίου της βαριάς αλύσου της β-μυοσίνης) (ενδογονιδιακή ετερογένεια) και επίσης παρατηρείται, ιδίως όσον αφορά στη μορφολογική έκφραση της νόσου, και μέσα στην ίδια (12, 13) οικογένεια, δηλαδή στην ίδια μετάλλαξη (allelic heterogeneity). Στην περίπτωση των μεταλλάξεων στο γονίδιο της β-μυοσίνης, μερικές μεταλλάξεις συνδέονται με μεγαλύτερη συχνότητα αιφνίδιου θανάτου, υψηλή διεισδυτικότητα, έναρξη συμπτωμάτων στην εφηβεία και σημαντικού βαθμού (12, 13) υπερτροφία, ενώ άλλες μοιάζουν να έχουν πιο αίσια πρόγνωση. Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο της τροπονίνης Τ εμφανίζουν μια πιο ενιαία εικόνα, με έναρξη στην εφηβεία, χαμηλότερη διεισδυτικότητα, ήπια ή και απουσία υπερτροφίας, εκσεσημασμένη μυοκυτταρική αταξία και υψηλό κίνδυνο αιφνίδιου (12, 13) θανάτου. Η υπερτροφία δε σχετίζεται καθόλου με την πρόγνωση. Ενιαίο προφίλ επικρατεί και για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια που οφείλεται σε μεταλλάξεις στο γονίδιο της πρωτεΐνης C. Εδώ η διεισδυτικότητα εξαρτάται από την ηλικία, δηλαδή ο τυπικός φαινότυπος της νόσου εμφανίζεται στη μέση ή μεγάλη ηλικία, ο δε κίνδυνος αιφνίδιου θανάτου είναι υψηλός αλλά με μετατόπιση της ηλικίας θανάτου σε μεγάλες ηλικίες, έτσι ώστε να θεωρείται ότι η (12, 21) κλινική πορεία της νόσου είναι σχετικά καλοήθης. Οι μεταλλάξεις στα γονίδια των ελαφρών αλύσεων έχουν συσχετισθεί με τη σπάνια μορφή της υπερτροφίας των θηλοειδών μυών και την ενδοκοιλοτική απόφραξη, ενώ οι μεταλλάξεις στο γονίδιο της τροπονίνης Ι με την υπερτροφία της κορυφής και οι μεταλλάξεις στο γονίδιο της ακτίνης με ποικιλία στις ηλικίες έναρξης της νόσου. (12) Τα χαρακτηριστικά της υπερτροφίας (τύπος, βαθμός, έκταση) ποικίλουν, ακόμη και ανάμεσα στα μέλη της ίδιας οικογένειας. Μπορεί επομένως η ίδια μετάλλαξη να προκαλέσει σοβαρή κοιλιακή υπερτροφία σε ένα από τα μέλη μιας οικογένειας και μικρότερη υπερτροφία σε άλλο. (6) Επιπλέον, είναι δυνατή η ύπαρξη κλινικά υγιών ατόμων που φέρουν τη μετάλλαξη (υγιείς φορείς), η οποία σχετίζεται με τυπική υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια σε πρώτου βαθμού συγγενείς

14 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 5 τους. Σε μερικές περιπτώσεις το 25% των γενετικά προσβεβλημένων ατόμων δεν εμφανίζουν κλινικά τη νόσο (χαμηλή διεισδυτικότητα). (12) Η αιτία της μορφολογικής ετερογένειας στους ασθενείς με την ίδια μετάλλαξη δεν είναι τελείως ξεκάθαρη, αν και πιθανότατα οφείλεται σε κάποιους άλλους γενετικούς παράγοντες που φαίνεται πως επηρεάζουν την έκφραση της καρδιακής υπερτροφίας και ονομάζονται τροποποιητικά γονίδια (modified genes). (6) Συγκεκριμένα, οι πολυμορφισμοί στο γονίδιο του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (γονίδιο του ACE) (22), στο γονίδιο της καρδιακής χυμάσης (που βασικά ενεργοποιεί την αγγειοτασίνη ΙΙ στο μυοκάρδιο), στα γονίδια των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ΙΙ αλλά και σε παράγοντες ανεξάρτητους από το σύστημα ρενίνης-αγγειοτασίνης όπως η ενδοθηλίνη και ο TNFa, έχουν τροποποιητικό ρόλο στη φαινοτυπική έκφραση της νόσου. (12) Για παράδειγμα ο τύπος DD του γονιδίου του ACE φαίνεται ότι σχετίζεται με αιφνίδιο θάνατο και με μεγαλύτερη υπερτροφία της αριστερής κοιλίας. (6,22) Περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η άσκηση ή η αρτηριακή υπέρταση μπορεί να συμμετέχουν στην ποικιλία της κλινικής έκφρασης της νόσου, όπως επίσης και στην πρόγνωσή της. Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εξάλλου έχει βρεθεί πως συνδυάζεται και με άλλες ανωμαλίες όπως η πνευμονική στένωση, η δίπτυχη αορτική βαλβίδα, η (6, 23) τετράπτυχη αορτική βαλβίδα και η στένωση του ισθμού της αορτής. 1.3 Παθοφυσιολογία Αρρυθμίες Η αταξία των μυοκαρδιακών κυττάρων και η ίνωση είναι από τα χαρακτηριστικά ευρήματα στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και αποτελούν το (6, 13) παθολογικό υπόστρωμα για την ανάπτυξη κακοήθων κοιλιακών αρρυθμιών. Η μυοκαρδιακή αταξία προκαλεί ηλεκτρική ανομοιογένεια στο μυοκάρδιο με περιοχές διαφορετικής ανερέθιστης περιόδου και ταχύτητας αγωγής. Έτσι εξηγείται η δημιουργία αρρυθμιών επανεισόδου, όπως για παράδειγμα η κοιλιακή ταχυκαρδία επανεισόδου που μπορεί να οδηγήσει σε κοιλιακή μαρμαρυγή. Οι ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια σε ποσοστό 20-25% εμφανίζουν παροξυσμικά επεισόδια κολπικής μαρμαρυγής, με ηλικιοεξαρτώμενη αύξηση της συχνότητας. Ως προδιαθεσικοί παράγοντες θεωρούνται η μεγέθυνση του αριστερού κόλπου, η σοβαρή αριστερή κοιλιακή υπερτροφία και η απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας. Ένα ποσοστό 5% των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζει κατά την αρχική διάγνωση χρόνια κολπική μαρμαρυγή, ενώ αναμένεται να την εμφανίσει και άλλο ένα 10% των ασθενών μέσα στα 5 πρώτα χρόνια από τη διάγνωση. Παρόλο που η κολπική μαρμαρυγή είναι αυτοπεριοριζόμενη και καλά ανεκτή, μπορεί να προκαλέσει εμβολικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια ή εμβολές περιφερικών αγγείων (ετήσια επίπτωση 0,8%), οδηγώντας έτσι σε αναπηρία ή στο θάνατο τους ηλικιωμένους, συνήθως, ασθενείς. (13) Συχνά απαντώνται μεμονωμένες έκτοπες κοιλιακές συστολές και μη εμμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Η εμμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία είναι ασυνήθης. (13) Οι περισσότεροι θάνατοι παρατηρούνται κατά τη διάρκεια ή μετά από κόπωση, και αυτό οδηγεί στη σκέψη πως τόσο η ισχαιμία, όσο και η υπερέκκριση κατεχολαμινών μπορεί να κινητοποιήσουν ένα «μηχανισμό σκανδάλης» στην υπόθεση της αρρυθμιογένεσης. (6) Σήμερα, έχει αποσαφηνιστεί πως οι

15 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 6 κατεχολαμίνες εμπλέκονται σε δευτερογενή φαινόμενα και δεν αποτελούν πρωτοπαθή παθοφυσιολογική διαταραχή για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. (6) Μυοκαρδιακή ισχαιμία Σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παρατηρήθηκαν μεταβολικές ενδείξεις μυοκαρδιακής ισχαιμίας κατά τη βηματοδότηση ή το φαρμακολογικό stress. Σε ραδιοϊσοτοπικές μελέτες με θάλλιο απεικονίσθηκε σαφώς η ισχαιμία του μυοκαρδίου. Φαίνεται πως η ισχαιμία είναι η αιτία της δύσπνοιας και των στηθαγχικών ενοχλήσεων σε κάποιους ασθενείς, ενώ όπως προείπαμε μπορεί να αποτελεί «μηχανισμό σκανδάλης» για τις κακοήθεις κοιλιακές αρρυθμίες. Η ισχαιμία εξάλλου παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη ίνωσης, που συντελεί στην εμφάνιση καρδιακής δυσλειτουργίας. (6) Η μυοκαρδιακή ισχαιμία σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να προκληθεί με ποικίλους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς. Ως κύριες αιτίες της, αναγνωρίζονται (6, 23α) 1) η επηρεασμένη στεφανιαία εφεδρεία (νόσος των μικρών αγγείων, αρτηριακή δυσπλασία κ.ο.κ.), 2) οι αυξημένες απαιτήσεις οξυγόνου λόγω μυοκαρδιακής υπερτροφίας, 3) ο «στραγγαλισμός» των μικρών στεφανιαίων αρτηριών κατά τη συστολή, 4) η ύπαρξη μυοκαρδιακών γεφυρών και 5) οι αυξημένες τελοδιαστολικές πιέσεις Διαστολική λειτουργία Το 80% των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παρουσιάζει ανωμαλία στη διαστολική λειτουργία, η οποία συνίσταται στο συνδυασμό: i) μειωμένης κοιλιακής ευενδοτότητας, που εμφανίζεται ως συνέπεια της αυξημένης μυοκαρδιακής μάζας, της μικρής κοιλότητας της αριστερής κοιλίας και της αυξημένης μυοκαρδιακής ακαμψίας λόγω μυοκαρδιακής ίνωσης, και ii) επηρεασμένης μυοκαρδιακής χάλασης, που είναι το αποτέλεσμα συνδυασμού καταστάσεων, όπως της αυξημένης φόρτισης κατά τη συστολή (απόφραξη στο χώρο εξόδου) και διαταραχών της κινητικής του ασβεστίου λόγω βλαβών στο σαρκοπλασματικό δίκτυο, που αφορούν κυρίως στη διαστολή. Η διαστολική δυσλειτουργία οδηγεί σε χρόνια αύξηση των τελοδιαστολικών πιέσεων της αριστερής κοιλίας που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της πίεσης ενσφήνωσης, την αύξηση των πιέσεων στα πνευμονικά τριχοειδή και την πνευμονική συμφόρηση. Σταδιακά επηρεάζεται η λειτουργία και αυξάνουν οι διαστάσεις του αριστερού κόλπου (24), οπότε και ευνοείται η εμφάνιση κολπικής μαρμαρυγής, που επηρεάζει τη λειτουργική κατάσταση του ασθενούς. (6) Η αύξηση των διαστολικών πιέσεων πλήρωσης συμβάλλει επίσης στην εμφάνιση μυοκαρδιακής ισχαιμίας. (6) Παρόλο που η ακριβής αιτιολογία της διαστολικής δυσλειτουργίας για τον κάθε ασθενή είναι δύσκολο να διευκρινιστεί, οι κύριοι παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνισή της είναι η μυοκαρδιακή ίνωση, η υπερτροφία της (6, 13, 25, 26) αριστερής κοιλίας, η μυοκαρδιακή αταξία και η ισχαιμία. Η χαρακτηριστική πρώιμη διαταραχή της διαστολικής λειτουργίας στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια είναι αυτή της χάλασης, που στη διαμιτροειδική ροή εκφράζεται με Ε<Α, παρατεταμένο χρόνο ισοογκοτικής χάλασης (IVRT), παρατεταμένο χρόνο επιβράδυνσης (DT) και χαρακτηριστική μορφολογία ροής στις πνευμονικές φλέβες (S<D και Ar αυξημένο σε βάθος και σε διάρκεια). Προοδευτικά μπορεί να εμφανιστεί «ψευδοφυσιολογικοποίηση» της διαστολικής λειτουργίας. Αυτή οφείλεται κυρίως στην ίνωση και μπορεί να αποκαλυφθεί από

16 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 7 τον τύπο ροής των πνευμονικών φλεβών, το λειτουργικό στάδιο του ασθενούς και (6, 13, 11) το Tissue Doppler Imaging (TDI). Σε ορισμένες περιπτώσεις ασθενών μπορεί να παρατηρηθεί μετάπτωση σε περιοριστικού τύπου διαστολική δυσλειτουργία που ακολουθείται από ταχέως (13, 6) εξελισσόμενη πνευμονική υπέρταση. Η διαστολική δυσλειτουργία συνήθως προκαλεί δύσπνοια και περιορισμούς στη σωματική άσκηση, ενώ σε μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να προξενήσει διάταση και των δυο κόλπων ή και σοβαρή δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια με οίδημα, ασκίτη και ηπατομεγαλία. (13) Συστολική λειτουργία Οι ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια τυπικά εμφανίζουν μικρή κοιλότητα αριστερής κοιλίας με υπερδυναμική συστολική λειτουργία. Σε ποσοστό 20-30% εμφανίζουν υπερδυναμική συστολή, μικρή κοιλότητα της αριστερής κοιλίας με ασύμμετρη υπερτροφία του μεσοκοιλιακού διαφράγματος και απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας. Η παρουσία σημαντικής υπερτροφίας και εξασθενημένης συστολικής λειτουργίας θα πρέπει πάντα να κινεί υποψίες για ύπαρξη άλλων αιτίων κοιλιακής υπερτροφίας, όπως για παράδειγμα η (13, 6) αμυλοείδωση ή άλλες μεταβολικές παθήσεις Απόφραξη στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας Το 25% των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παρουσιάζουν (11, 6) κλίση πίεσης μεταξύ του χώρου εξόδου της αριστερής κοιλίας και της αορτής. Άλλοι ασθενείς αναπτύσσουν κλίση πίεσης μόνο κατά τη διάρκεια φυσικών ή φαρμακολογικών χειρισμών που μειώνουν το μεταφορτίο ή το προφόρτιο ή αυξάνουν την κοιλιακή συσταλτικότητα. Η κλίση πίεσης στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας σχεδόν πάντα συνδέεται με τη μετατόπιση της μιτροειδικής συσκευής προς την πλευρά του μεσοκοιλιακού διαφράγματος κατά τη συστολή (πρόσθια συστολική κίνηση της μιτροειδούς, SAM) και επιτείνει την απόφραξη. Η πιο διαδεδομένη θεωρία είναι πως η ασύμμετρη υπερτροφία του διαφράγματος και η στενότητα που προκαλεί στο χώρο εξόδου της αριστερής κοιλίας έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη μεγάλων ταχυτήτων κατά την εξώθηση, οπότε δημιουργούνται δυνάμεις Ventouri που ωθούν στη μετατόπιση της πρόσθιας γλωγχίνας της μιτροειδούς προς το μεσοκοιλιακό διάφραγμα. Μια άλλη υπόθεση είναι πως είναι συνέπεια της ανώμαλης πρόσθιας τοποθέτησης των μιτροειδικών γλωγχίνων, γεγονός που ενισχύεται από έρευνες που έδειξαν πως η SAM ξεκινά πριν το άνοιγμα της αορτικής βαλβίδας. (6) Στο φαινόμενο της πρόσθιας συστολικής κίνησης της μιτροειδούς μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο και συνυπάρχουσες πρωτοπαθείς ανωμαλίες της μιτροειδούς όπως η επιμήκυνση των μιτροειδικών γλωγχίνων και η διαταραχή στη (6, 13) διάταξη των θηλοειδών μυών. Για πολλά χρόνια υπήρχε διαμάχη όσον αφορά στην κλινική σημασία της κλίσης πίεσης. Πολλοί ερευνητές απέδιδαν στην κλίση πίεσης μεγάλη κλινική σημασία, έχοντας ως πιο πειστικό επιχείρημα την βελτίωση των συμπτωμάτων που ακολουθούσαν τη μείωσή της, με χειρουργικές ή φαρμακολογικές μεθόδους. (6,13) Ωστόσο τα στοιχεία που έχουμε για τη συσχέτιση της κλίσης πίεσης με τα συμπτώματα, τις αρρυθμίες και τον αιφνίδιο θάνατο είναι λίγα. Άλλες μελέτες έδειξαν πως το μεγαλύτερο μέρος της κοιλιακής εξώθησης (>80%) σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, έχει ολοκληρωθεί πριν την επαφή της μιτροειδούς με το μεσοκοιλιακό διάφραγμα, οπότε η κλίση πίεσης δεν

17 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 8 φαίνεται να αντιπροσωπεύει «πραγματική απόφραξη», αλλά μάλλον αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της ταχείας κοιλιακής εξώθησης. (6) Οι ερευνητές κατέληξαν στην πεποίθηση ότι σε ασθενείς με μέση κλίση πίεσης μικρότερη από 50mmHg, το 80% της κοιλιακής εξώθησης έχει επιτευχθεί πριν από την ανάπτυξη της κλίσης πίεσης στο χώρο εξόδου. Αν όμως η κλίση πίεσης αυξάνει πάνω από 50mmHg, το ποσοστό αυτό ελαττώνεται. Δηλαδή, ως κλινικά σημαντική απόφραξη θα πρέπει να θεωρούμε αυτή που προκαλεί κλίση πίεσης πάνω από 50 mmhg. (6) Υπερτροφία Στο κυτταρικό επίπεδο το μυοκύτταρο ανταποκρίνεται στα μηχανικά στρες με μια σειρά αντιδράσεων που μέσα από διαφορετικές διαδρομές οδηγούν στην υπερτροφία, η οποία και αποτελεί τον πρώτο σταθμό στην πορεία προς την καρδιακή ανεπάρκεια. (6) Η φυσιολογική υπερτροφία που είναι το αποτέλεσμα της άθλησης σε όσους κάνουν πρωταθλητισμό, σχετίζεται με ισορροπημένη αύξηση του μήκους και του εύρους του καρδιακού μυοκυττάρου (διατηρούνται οι αναλογίες). Αντίθετα, στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, οι μεταλλαγμένες πρωτεΐνες του σαρκομερείου οδηγούν σε αταξία, επηρεασμένη συσταλτική λειτουργία και ακολούθως σε δευτεροπαθή υπερτροφία των μυοκυττάρων. (6) Ανωμαλίες στη λειτουργία των σκελετικών μυών Αρκετοί ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παραπονιούνται για μυϊκή κόπωση κατά τη διάρκεια της σωματικής άσκησης. Πολλές είναι οι μελέτες που έδειξαν μια ποικιλία ανωμαλιών στην κατασκευή και στη λειτουργία των σκελετικών μυών όπως για παράδειγμα παθολογικά ηλεκτρομυογραφικά ευρήματα, εκλεκτική τύπου 1 ατροφία των ινών, εστιακή απώλεια μυοϊνιδίων, λιπιδικά κενοτόπια και ανώμαλη μιτοχονδριακή υπερδομή. Μερικά από αυτά τα ευρήματα μπορεί να είναι δευτερογενή φαινόμενα, αλλά μερικές γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως εκείνες της β-μυοσίνης, εκφράζονται τόσο στις σκελετικές όσο και στις καρδιακές μυϊκές ίνες. Τα αποτελέσματα ορισμένων ερευνών δείχνουν πως η σοβαρότητα της δυσλειτουργίας των σκελετικών μυϊκών ινών μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τη μετάλλαξη. (13) Ανώμαλη αγγειακή ανταπόκριση Ποσοστό 25% των ασθενών με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζει ανώμαλη απάντηση της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια της άσκησης, που εκδηλώνεται ως αδυναμία της αρτηριακής πίεσης να αυξηθεί ή ως μείωση της αρτηριακής πίεσης κατά την άσκηση. Στη μειοψηφία των περιπτώσεων αυτών, αιτία μπορεί να είναι η ανάπτυξη σημαντικής κλίσης πίεσης στην έξοδο της αριστερής κοιλίας κατά τη διάρκεια της άσκησης. Ωστόσο, οι ανώμαλες απαντήσεις της πίεσης συνήθως συμβαίνουν σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια μη αποφρακτικού τύπου. Οι ανώμαλες απαντήσεις της αρτηριακής πίεσης συνδέονται με μικρές διαστάσεις της κοιλότητας της αριστερής κοιλίας και ακατάλληλη αγγειοδιαστολή στους μη ασκούμενους μύες. Επιπροσθέτως, η αντανακλαστική διάταση της φλεβικής κοίτης περιγράφεται σε ασθενείς με συγκοπτικά επεισόδια και υπόταση που προκαλείται από την άσκηση. Το έναυσμα για αυτές τις ανώμαλες περιφερικές αγγειακές απαντήσεις μπορεί να είναι η ενεργοποίηση των τασεοϋποδοχέων της αριστερής κοιλίας από το αυξημένο τοιχωματικό στρες ή, πιθανόν, τη μυοκαρδιακή ισχαιμία. Η ύπαρξη αγγειοκατασταλτικής απάντησης σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, μπορεί επίσης να εξηγήσει την φτωχή

18 Ηγούμενου Άρτεμις Σελίδα 9 ανοχή που επιδεικνύουν ορισμένοι ασθενείς στην παροξυσμική κολπική αρρυθμία ή τη φλεβοκομβική ταχυκαρδία. (13) (6, 27) Αυτόνομη δυσλειτουργία Ένας σημαντικός αριθμός ερευνών αποκάλυψε πως σε ασθενείς με υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια παρατηρούνται ανωμαλίες όσον αφορά στην λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Τα ευρήματα είναι αντιφατικά καθώς άλλες έρευνες κατέληξαν στην ύπαρξη εκλεκτικής μείωσης της καρδιακής παρασυμπαθητικής δραστηριότητας (μειωμένη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού κατά την αναπνοή και τους χειρισμούς Valsalva), ενώ άλλες στην εμφάνιση μειωμένου συμπαθητικού τόνου. Αυτή η μεταβλητότητα στις αναφερόμενες ανωμαλίες πιθανό να αντανακλά την ποικιλία στην εκλογή των ασθενών και της φαρμακευτικής αγωγής, αλλά και τους ποικίλους και περίπλοκους μηχανισμούς της αυτόνομης δυσλειτουργίας στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια. Σε διαφορετικές κατηγορίες ασθενών, διάφορες καταστάσεις μπορεί να δράσουν διεγερτικά όπως για παράδειγμα η διάταση του αριστερού κόλπου, η υπερδυναμική συστολική λειτουργία της αριστερής κοιλίας, η ενεργοποίηση των κοιλιακών μηχανοϋποδοχέων και η ισχαιμία του μυοκαρδίου. Αυτοί οι διαφορετικοί μηχανισμοί της αυτόνομης διαταραχής αντανακλώνται στις αναφερόμενες σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών τμημάτων της μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού και του μεγέθους του αριστερού κόλπου, των διαστάσεων της κοιλότητας της αριστερής κοιλίας και του πάχους του τοιχώματος της αριστερής κοιλίας. (13) Το μοντέλο της παθογένεσης της υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας που τείνει να επικρατήσει είναι το εξής: Η έκφραση μιας μεταλλαγμένης πρωτεΐνης επηρεάζει τη λειτουργικότητα του σαρκομερείου, μέσω πρόκλησης διαταραχών στην ανταλλαγή ασβεστίου (όπως στην περίπτωση της τροπονίνης Τ), ή μείωσης της δραστικότητας της ATPάσης (όπως στην περίπτωση των μεταλλάξεων της β-μυοσίνης). Έτσι, ελαττώνεται η συσπαστικότητα του καρδιακού μυοκυττάρου και αυξάνεται η τάση του. Η αύξηση της πίεσης στην αριστερή κοιλία προκαλεί την έκλυση αυξητικών παραγόντων που μέσω ενός πολύπλοκου μηχανισμού οδηγούν στην καρδιακή υπερτροφία. Ταυτόχρονα, μπορεί να εμφανιστεί αύξηση της σύνθεσης του κολλαγόνου (ινοβλάστες) και ίνωση από αποπτωτικές διεργασίες. (6) Η παρατηρούμενη αυξημένη συσπαστικότητα του μυοκαρδίου στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια πιθανόν να προκύπτει από το γεγονός ότι οι παθολογικές σαρκομερειακές πρωτεΐνες ενεργοποιούν μια αντανακλαστική αύξηση του τόνου του συμπαθητικού που με τη σειρά της οδηγεί στην έντονη συστολή του μυοκαρδίου (υπερσυσπαστικότητα). (6) 1.4 Κλινικά χαρακτηριστικά Η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια χαρακτηρίζεται από πολλές και ποικίλες κλινικές εκδηλώσεις που μπορεί να εκτείνονται από την ασυμπτωματική (28, 8) κατάσταση ως το θάνατο. Ο αιφνίδιος θάνατος μπορεί να είναι η πρώτη εκδήλωση της νόσου και ιδίως κατά την περίοδο εμφάνισης της κοιλιακής υπερτροφίας, δηλαδή κατά την περίοδο της σωματικής ανάπτυξης και ιδιαίτερα κατά την εφηβεία. (6) Οι περισσότεροι ασθενείς επιδεικνύουν αργή εξέλιξη των συμπτωμάτων, με σταδιακή επιδείνωση της λειτουργικότητας της αριστερής κοιλίας. Κατά τη

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΚΕΡΚΙ ΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΒΡΑΧΙΟΝΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΦΥΓΜΑΝΟΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΠ ΚΑΡΩΤΙ ΙΚΟΣ ΣΦΥΓΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Βαλβιδοπάθειες. Melanie Deutsch

Βαλβιδοπάθειες. Melanie Deutsch Βαλβιδοπάθειες Melanie Deutsch Στένωση µιτροειδούς Σχεδόν πάντοτε ρευµατικής αιτιολογίας Συχνότερα στις γυναίκες Άνοιγµα µιτροειδούς µικρότερο - φυσ. 4-6 cm 2 Στένωση µιτροειδούς Πνευµονικό οίδηµα διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογικός Έλεγχος για Άθληση

Καρδιολογικός Έλεγχος για Άθληση Καρδιολογικός Έλεγχος για Άθληση (www.pegkaspanagiotis.gr) Καρδιολογικός Έλεγχος για Άθληση...1 Γενικά...2 Αίτια- μηχανισμοί αιφνίδιου καρδιακού θανάτου σε αθλητές...3 Πρωτόκολλο καρδιολογικού ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση βασικών αιμοδυναμικών παραμέτρων 1 ΘΩΜΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΣΟΦΙΑ ΚΡΟΝΤΖΟΥ ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗN ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΘ Βασικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Επισκόπηση Μειωμένος όγκος παλμού Μεγάλη στένωση ΑΒ, ΜΒ Στένωση ΑΒ Ανεπάρκεια ΑΒ Στένωση και Ανεπάρκεια ΑΒ Μεγάλη αγγειοδιαστολή Εισπνοή Παράδοξος ή εναλλασσόμενος=

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς.

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς. Tο φύσημα Ορισμός Φύσημα είναι το ακροαστικό εύρημα «ο θόρυβος» που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιό του -το ακουστικό- όταν το τοποθετεί στο θώρακα ενός ασθενούς. Γενικά Το φύσημα παράγεται από τη ροή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

της µιτροειδούς βαλβίδος

της µιτροειδούς βαλβίδος Πότε και πως θα αντιµετωπίσω επεµβατικά τον ασθενή µε ασυµπτωµατική ανεπάρκεια της µιτροειδούς βαλβίδος Αθανάσιος Τσούκας,, MD, FESC ιευθυντής Γ. Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΜΙΤΡΟΕΙ ΗΣ ΒΑΛΒΙ Α Αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Η ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΕ 4 ΣΤΑΔΙΑ ΙΣΟΟΓΚΩΤΙΚΗ ΧΑΛΑΣΗ-ΤΑΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία SOO-YEON JUNG, Department of cardiology, St. Vincent s Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική.

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική. Η χρησιμότητα του TDI TEI INDEX στην εκτίμηση της λειτουργικότητας της αριστεράς κοιλίας σε χρόνια αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Συγκριτική μελέτη πριν και μετά την αιμοκάθαρση. Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥΤΡΑΥΜΑΤΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΛΙΑ 23% 31% ΘΩΡΑΚΑΣ + ΑΚΡΑ 52% 11% ΚΕΦΑΛΙ 41% 26% Ι. ΒΑΡΕΙΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος

Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη. Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Εξέταση του σφυγµού στην κλινική πράξη Άρης Τσιάκαλος, MD, PhD Παθολόγος-Λοιµωξιολόγος Σφυγµός Είναι η επέκταση της ώθησης που παράγεται από τις κοιλίες και µεταδίδεται διαµέσου των αρτηριών Αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑΣ ΤΣΙΑΓΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΘΕΜΑ: ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ 2. Η.Κ.Γ. 3. ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ 4.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA

ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ MD ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ EUROMEDICA Φύσηµα της καρδιάς!! Το καρδιακό φύσηµα οφείλεται πάντα σε κάποια παθολογία της καρδιάς. Το παιδί µας έχει ΦΥΣΗΜΑ στην καρδιά!!

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Μέτρηση της αιματηρής Αρτηριακής Πίεσης» Αιμοδυναμική παρακολούθηση α) Μη επεμβατική Ηλεκτροκαρδιογράφημα Αρτηριακός σφυγμός Αναίμακτη αρτηριακή πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί)

ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί) ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ ΒΑΣΙΚΑΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣΑΝΑΤΟΜΙΑΣ (Αιμάτωση, νεύρωση, βαλβιδικοί σχηματισμοί) Κώστας Φακιολάς, MD, FESC Διευθυντής Αιμοδυναμικού Τμήματος Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιώς

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1. Που βρίσκεται η καρδιά; Α) Εξ ολοκλήρου στο αριστερό μεσοθωράκιο Β) Πίσω από την τραχεία Γ) Εξ ολοκλήρου στο δεξί μεσοθωράκιο Δ) Μπροστά από την τραχεία Ε) Παρασπονδυλικά αριστερά 2. Ποια από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ Ιστορικό εργαστηριακό προφίλ! Αθλητής, 17 ετών από 4ηµέρου αναφέρει εµπύρετο, οπισθοστερνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο συχνές και πόσο επικίνδυνες είναι οι αρρυθμίες της παιδικής ηλικίας;

Πόσο συχνές και πόσο επικίνδυνες είναι οι αρρυθμίες της παιδικής ηλικίας; Πόσο συχνές και πόσο επικίνδυνες είναι οι αρρυθμίες της παιδικής ηλικίας; Δημήτρης Ζ. Ψυρρόπουλος -Καρδιολόγος -Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. -Συντονιστής Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Θ. «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας. Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος

Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας. Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος Θωρακικό άλγος μετά από εισπνοή εντομοκτόνου ουσίας Ζόια Αντριάν-Εουτζέν Χρυσός Δημήτριος Καρδιολογικό Τμήμα Γ.Π.Ν.Τρίπολης Ασθενής 53 ετών προσήλθε στο ΤΕΠ του Νοσοκομείου για αναφερόμενο αίσθημα δυσφορίας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα 1 8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα Καρδιολογική Κλινική Γ. Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Γεννηματάς» 2013-2014 2 Σεπτέμβριος 2013, Θεσσαλονίκη Ετήσια Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ετήσιο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες για ανταγωνιστική και ψυχαγωγική άσκηση σε ασθενείς µε υπερκοιλιακές αρρυθµίες και βηµατοδότες.

Πρακτικές οδηγίες για ανταγωνιστική και ψυχαγωγική άσκηση σε ασθενείς µε υπερκοιλιακές αρρυθµίες και βηµατοδότες. Πρακτικές οδηγίες για ανταγωνιστική και ψυχαγωγική άσκηση σε ασθενείς µε υπερκοιλιακές αρρυθµίες και βηµατοδότες. ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ Επιµελητής Α ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΜΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ Η συγκοπή και ο αιφνίδιος θάνατος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΤA ΤΗ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΗ Χ.ΓΡΑΙ ΗΣ,Γ.ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ, Γ.ΜΑΜΑ ΑΣ,. ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ, Θ.ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ,.ΚΟΥΛΑΞΗΣ, Γ.ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ. 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ 1. Το σχεδιάγραμμα δείχνει 3 διαφορετικά αιμοφόρα αγγεία, Α, Β και Γ. (α) Να ονομάσετε τα αγγεία Α και Β. (β) Πώς είναι προσαρμοσμένο το αγγείο Γ για να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη.

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. Πότε πρέπει να εφαρµόζεται; «Ιπποκράτειες Ηµέρες Καρδιολογίας» Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος Ηλεκτροφυσιολόγος Αγ Λουκάς Disclosures None ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ

ΗΚΑΡΔΙΑ ΗΚΑΡΔΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ ΗΚΑΡΔΙΑ Η καρδιά που το μέγεθός της είναι λίγο μεγαλύτερο από μία γροθιά, είναι μία διπλή αυτόνομη μυώδης αντλία. Ενώ το βάρος της κυμαίνεται από 280 340 γραμμάρια. Είναι η κεντρική αντλία του κυκλοφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Πίεση Αίματος Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας 1 Το Κυκλοφορικό Σύστημα Μηχανισμός μεταφοράς ουσιών στο ανθρώπινο σώμα Σύστημα κοιλοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 9 ΚΥΑΝΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΕΣ Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίµα που προωθείται στο σώµα περιέχει λιγότερη από την φυσιολογική ποσότητα οξυγόνου. Αυτό προκαλεί ένα µπλέ χρωµατισµό του δέρµατος που ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 3. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα μα που κυκλοφορεί μέσα σ' αυτά. Στενά συνδεδεμένο με το κυκλοφορικό σύστημα είναι κύτταρα των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των αχρήστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 7: Φυσιολογία της καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπή στους αθλητές Κριτική προσέγγιση. Νικόλαος Ι. Γκουζούμας Καρδιολόγος Διδάκτωρ ΑΠΘ Επιμελητής Α ΕΣΥ Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Συγκοπή στους αθλητές Κριτική προσέγγιση. Νικόλαος Ι. Γκουζούμας Καρδιολόγος Διδάκτωρ ΑΠΘ Επιμελητής Α ΕΣΥ Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Συγκοπή στους αθλητές Κριτική προσέγγιση Νικόλαος Ι. Γκουζούμας Καρδιολόγος Διδάκτωρ ΑΠΘ Επιμελητής Α ΕΣΥ Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ποιος θεωρείται αθλητής και ποιος όχι Αθλητής είναι όποιος συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ 1.ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ 2.ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ 3.ΑΟΡΤΙΚΗ/ΜΙΤΡΟΕΙΔΗΣ ΒΑΛΒΙΔΑ 1.ΥΠΕΡΚΟΙΛΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση

Ποια είναι: Θερμοκρασία. Αρτηριακός σφυγμός. Αναπνοή. Αρτηριακή πίεση ΖΩΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ 1 Θερμοκρασία Ποια είναι: Αρτηριακός σφυγμός Αναπνοή Αρτηριακή πίεση 2 Θερμοκρασία σώματος Ορισμός: Είναι το αποτέλεσμα του ισοζυγίου μεταξύ παραγόμενης και αποβαλλόμενης θερμότητας. Ρυθμίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΥΤΗ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ Περιεχόμενα Πρόλογος συγγραφέων... 7 Εισαγωγή... 9 Πώς να διαβάσετε αυτό το βιβλίο... 11 Απλές συμβουλές για την ώρα των εξετάσεων... 13 Βασικές γνώσεις για τα νοσοκομεία και τους νοσηλευτές... 17 Κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ Ε. Κοσμάς 3η Πνευμον. Κλινική ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Μιτοχόνδρια μυών Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ, οξειδωτική φωσφορυλλίωση) Απαιτούν Ο2, υπερπαράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Ιωάννης Χ. Στυλιάδης ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Σταύρος Γαβριηλίδης Γεώργιος Γιαννόγλου Κωνσταντίνος Γκεμιτζής Χαράλαμπος Καρβούνης ΕΠΙΚΟΥΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Βασίλειος Βασιλικός

Διαβάστε περισσότερα

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ 91 ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ Κωνσταντίνος Δ. Μάλλιος Α.Ε. Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Διευθυντής Α Καρδιολογικής Κλινικής Θεραπευτηρίου ΥΓΕΙΑ Το ΗΚΓ/φημα συμπλήρωσε ήδη έναν

Διαβάστε περισσότερα

Επιγενετικές Μεταβολές στην ιαμόρφωση και Λειτουργία του Μυοκαρδίου. Ιωάννης Ρίζος Β Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Αττικό Νοσοκομείο

Επιγενετικές Μεταβολές στην ιαμόρφωση και Λειτουργία του Μυοκαρδίου. Ιωάννης Ρίζος Β Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Αττικό Νοσοκομείο Επιγενετικές Μεταβολές στην ιαμόρφωση και Λειτουργία του Μυοκαρδίου Ιωάννης Ρίζος Β Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Αττικό Νοσοκομείο Ερώτημα Ποια είναι η αντίδραση της καρδιάς μυοκαρδίου στα επιγεννετικά

Διαβάστε περισσότερα

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2015-2016 Συντονιστής Διευθυντής: Ι.Ε. Καλλικάζαρος EBΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία μας από τη χρήση ενδοαορτικού ασκού σε ασθενείς υψηλού κινδύνου και σε καρδιογενή καταπληξία.

Η εμπειρία μας από τη χρήση ενδοαορτικού ασκού σε ασθενείς υψηλού κινδύνου και σε καρδιογενή καταπληξία. Η εμπειρία μας από τη χρήση ενδοαορτικού ασκού σε ασθενείς υψηλού κινδύνου και σε καρδιογενή καταπληξία. ΓΡΑΙΔΗΣ Χ., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Δ., ΝΤΑΤΣΙΟΣ Α., ΚΑΡΑΣΑΒΒΙΔΗΣ Β., ΨΗΦΟΣ Β., ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Γ., ΓΟΥΡΓΙΩΤΗΣ Κ.,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος A Καρδιολογική Κλινική Α.Π.Θ. Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Δοκιμασίας Κόπωσης και Αποκατάστασης Καρδιοπαθών Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος ς Καμπερίδης Κατάταξη Μυοκαρδιοπαθει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΠΑΤΡΑ, Οκτώβριος 2013 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Κων/νος νος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Ορισμός Της Καρδιακής Ανεπάρκειας Καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ) είναι το σύνδρομο στο οποίο η καρδιά αδυνατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ &ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2015 ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΑΠΙΝΙΔΩΤΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ BRUGADA

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ &ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2015 ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΑΠΙΝΙΔΩΤΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ BRUGADA ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ &ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2015 ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΑΠΙΝΙΔΩΤΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ BRUGADA ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΟΥΛΟΣ, MD EΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ & ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ,ΩΚΚ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΡΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΙΣΤΙΚΟ DOPPLER ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΡΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΙΣΤΙΚΟ DOPPLER ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2009-2010 Αριθμ.2651 Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 9: Ανυσματική ανάλυση καρδιάς Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail: sbellou@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικό σκληρόδερμα

Συστηματικό σκληρόδερμα Συστηματικό σκληρόδερμα Π.Γ. Βλαχογιαννόπουλος En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο συστηματικό σκληρόδερμα είναι μία χρόνια νόσος η οποία λειτουργεί με αυτοάνοσο μηχανισμό. Τα ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Σύμφωνα με τις πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες (ESC/ERS 2009 και ACCF/AHA 2009) προκειμένου να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ NO CONFLICT OF INTEREST ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πνευµονική υπέρταση είναι µια νοσολογική οντότητα που περιλαµβάνει µια ετερογενή οµάδα παθήσεων που χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα