εκπαιδευτικός οργανισμός δ.τσιαρας και σια ε.ε.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "εκπαιδευτικός οργανισμός δ.τσιαρας και σια ε.ε."

Transcript

1 1.1 ΤΤΙΙ ΕΕΙΙΝΑΙΙ Η ΧΧΗΜΕΕΙΙΑ ΚΚΑΙΙ ΓΓΙΙΑΤΤΙΙ ΤΤΗ ΜΕΕΛΛΕΕΤΤΑΜΕΕ Περιβάλλον: οτιδήποτε μας περιβάλλει. Το περιβάλλον διαρκώς μεταβάλλεται, είτε από την ίδια τη φύση, είτε από εμάς τους ανθρώπους. Ορισμένα από τα υλικά που χρησιμοποιούμε εμείς οι άνθρωποι υπάρχουν έτοιμα στη φύση και αποτελούν τα φυσικά υλικά. Πρώτες ύλες ονομάζονται τα υλικά, από τα οποία ο άνθρωπος με κατάλληλη επεξεργασία παράγει νέα υλικά. Με πρώτη ύλη την ξυλεία, ο άνθρωπος παράγει χαρτί. Με πρώτη ύλη το αργό πετρέλαιο (το πετρέλαιο δηλαδή που παίρνουμε μέσα από τη γη), ο άνθρωπος παράγει βενζίνη, άσφαλτο, πλαστικά κ.λπ. Με πρώτη ύλη τα φυτά, ο άνθρωπος παρασκευάζει φυτικά φάρμακα και αρώματα. Με πρώτη ύλη το μαλλί των προβάτων και το βαμβάκι, ο άνθρωπος κατασκευάζει υφάσματα.

2 4 Παράγραφος 1.1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ σύνδεσης με τα προηγούμενα 1. Ποιες από τις παρακάτω φράσεις αποτελούν δημιουργήματα της φύσης και ποιες του ανθρώπου; ποτάμια, ρούχα, βουνά, μηχανές, φάρμακα, θάλασσα, κόκορας, παλτό, παπούτσια, χάρακας, τριανταφυλλιά. Να τοποθετήσετε τις παραπάνω φράσεις στην αντίστοιχη στήλη του παρακάτω πίνακα. ΦΥΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΣ Απάντηση Σχόλιο Ο διαχωρισμός των δημιουργημάτων της φύσης και του ανθρώπου γίνεται εύκολα: ΦΥΣΗ ποτάμια βουνά θάλασσα κόκορας τριανταφυλλιά ΑΝΘΡΩΠΟΣ ρούχα μηχανές φάρμακα παλτό παπούτσια χάρακας Οτιδήποτε υπάρχει γύρω μας είναι δημιούργημα της φύσης ή του ανθρώπου. 2. Αντιστοιχίστε τις πρώτες ύλες με τα υλικά προϊόντα του πίνακα: Πρώτη ύλη Βαμβάκι Αργό πετρέλαιο Άμμος Φυτά Τελικό προϊόν Πλαστικά Υφάσματα Αρώματα Γυαλί Απάντηση Σχόλιο

3 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 5 Εύκολα μπορούμε να αντιστοιχίσουμε τα τελικά προϊόντα με τις πρώτες ύλες του πίνακα: Πρώτη ύλη Βαμβάκι Αργό πετρέλαιο Άμμος Φυτά Τελικό προϊόν Πλαστικά Υφάσματα Αρώματα Γυαλί Από τις πρώτες ύλες ο άνθρωπος με κατάλληλη επεξεργασία παράγει τελικά προϊόντα για να καλύψει τις πολλαπλές ανάγκες του. Εύλογα κανείς μπορεί να αναρωτηθεί: «Ποιες από τις επιστήμες που έχει αναπτύξει ο άνθρωπο τον βοηθούν περισσότερο στην παραγωγή τελικών προϊόντων από πρώτες ύλες»; Την απάντηση στο ερώτημα αυτό θα είμαστε σε θέση να τη δώσουμε αφού μελετήσουμε προσεκτικά την παρούσα ενότητα.

4 6 Παράγραφος 1.1 Φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον Επεξεργασία πρώτων υλών Τι είναι περιβάλλον; Περιβάλλον είναι οτιδήποτε μας περιβάλλει, οτιδήποτε δηλαδή υπάρχει γύρω μας: τα μολύβια μας, τα τετράδιά μας, τα θρανία, οι συμμαθητές, ο καθηγητής μας, το κτίριο του σχολείου, τα δέντρα της αυλής, τα αυτοκίνητα, ο αέρας που αναπνέουμε, τα δάση, η άσφαλτος, το χώμα, η θάλασσα κ.λπ. Από αυτά, άλλα υπάρχουν στη φύση από μόνα τους, τα δημιουργεί δηλαδή η ίδια η φύση και άλλα έχουν φτιαχτεί από εμάς τους ανθρώπους. Αυτά που δημιουργεί η φύση αποτελούν το φυσικό περιβάλλον, ενώ αυτά που δημιουργεί ο άνθρωπος αποτελούν το ανθρωπογενές περιβάλλον. Έμβια όντα είναι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, όλα δηλαδή τα ζώα και τα φυτά. Περιβάλλον Φυσικό περιβάλλον μολύβια τετράδια θρανία συμμαθητές καθηγητής σχολικό κτίριο δέντρα αυτοκίνητα αέρας δάση άσφαλτος χώμα θάλασσα Ανθρωπογενές περιβάλλον

5 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 7 Τις περισσότερες φορές, για να δημιουργήσει ο άνθρωπος κάτι, παίρνει υλικά από το φυσικό περιβάλλον, παίρνει δηλαδή φυσικές πρώτες ύλες και τις μετατρέπει σε επεξεργασμένα προϊόντα. Π.χ.: Φυσικές πρώτες ύλες Μετατροπή Επεξεργασία Επεξεργασμένα προϊόντα δέντρο ροκανίδια πολτός χαρτί βαμβάκι νήμα ύφασμα βαμβακερή μπλούζα πετρέλαιο απόσταξη παραφίνη κερί Πρώτες ύλες είναι τα βασικά υλικά, τα οποία ο άνθρωπος παίρνει, τα επεξεργάζεται και φτιάχνει κάτι άλλο. Οι πρώτες ύλες μπορεί να είναι φυσικά ή επεξεργασμένα υλικά. Π.χ. οι πρώτες ύλες για τη μακαρονάδα με σάλτσα είναι: το νερό, τα μακαρόνια, η ντομάτα, το λάδι, τα μπαχαρικά.

6 8 Παράγραφος 1.1 Επεξεργασία υλικών και Χημεία Η Χημεία κάνει τη ζωή μας πιο εύκολη Δημιουργεί δηλαδή υλικά που εξυπηρετούν τις πρακτικές ανάγκες μας: ρούχα (συνθετικά υφάσματα, βαφές, στάμπες κ.λπ.) σπίτια (οικοδομικά υλικά: άμμος, τσιμέντο, σοβάς, μπογιές, πλακάκια κ.λπ., υλικά κατασκευής επίπλων: βερνίκια, αφρολέξ, νοβοπάν, μελαμίνες κ.λπ.). συσκευασίες τροφίμων συντήρηση τροφίμων (γυάλινα μπουκάλια, τενεκεδάκια, κονσέρβες, χάρτινα κουτιά, πλαστικά, χάρτινα περιτυλίγματα, σελοφάν κ.λπ.) (για τη μακρόχρονη διατήρηση των τροφίμων υπάρχουν φυσικά συντηρητικά, όπως το αλάτι, και χημικά συντηρητικά όπως διάφορα Ε που αναγράφονται στις συσκευασίες). Η Χημεία φροντίζει για την υγεία μας Παρασκευάζει προϊόντα που χρησιμοποιούνται στην Ιατρική: φάρμακα (για έναν απλό πονοκέφαλο μέχρι καρκίνο) υλικά για πρώτες βοήθειες υλικά τεχνητών μελών υλικά για απολύμανση και α- ποστείρωση (γάζες, επίδεσμοι, βαμβάκι, τσιρότα κ.λπ.) (δόντια, βαλβίδες καρδιάς, οστά κ.λπ.) (ακόμη και για το νερό που πίνουμε) Η Χημεία κάνει τη ζωή μας πιο ευχάριστη Έχει δημιουργήσει νέα υλικά φθηνότερα, που αντικαθιστούν τα ακριβότερα φυσικά, όπως το ξύλο (ρακέτες, ιστιοσανίδες κ.λπ.) ή που χρησιμοποιούνται σε τεχνολογικά προϊόντα (CD, DVD, υλικά ζωγραφικής, φωτογράφισης κ.λπ.).

7 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 9 Η Χημεία ερευνά τη φύση και διδάσκεται από αυτήν Οι χημικοί έχουν τα εργαστήριά τους, αλλά το μεγαλύτερο εργαστήριο, το έχει η ίδια η φύση. Στο τεράστιο εργαστήριο της φύσης λοιπόν, γίνονται οι περισσότεροι χημικοί μετασχηματισμοί: διάσπαση των τροφών στο σώμα μας και μετατροπή τους σε ιστούς, ενέργεια και βιολογικά απορρίμματα σύνθεση γλυκόζης στα φυτά από νερό, αέρα και φως (φωτοσύνθεση) σχηματισμός σταλακτικών-σταλαγμιτών στα σπήλαια διάβρωση του εδάφους από τον αέρα και την υγρασία Οι χημικοί λοιπόν μελετούν την ίδια τη φύση και αναπαράγουν τις διαδικασίες της, τόσο για να μάθουν, όσο και για να δημιουργήσουν. Σκέψου μια συνηθισμένη σου μέρα. Υπάρχει κάτι που κάνεις και δεν έχει σχέση με τη Χημεία; Η απάντηση είναι ΟΧΙ. Οι βασικές σου λειτουργίες: αναπνοή, κίνηση, φαγητό, είναι χημικές διεργασίες. Αυτά που φοράς, αυτά που χρησιμοποιείς για τη μόρφωση (χαρτιά, μολύβια), την υγιεινή, την περιποίηση, τον καλλωπισμό σου, τα μέσα μεταφοράς, οι τρόποι διασκέδασης (ζωγραφική, φωτογραφία, μουσική, κινηματογράφος κ.λπ.), οτιδήποτε μπορείς να σκεφτείς έχει σχέση με τη Χημεία! Τι είναι λοιπόν η Χημεία; Χημεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη δομή και τους μετασχηματισμούς των υλικών. Με ποιους τρόπους; Ερευνά (μελετά τη φύση). Επεξεργάζεται πρώτες ύλες και παράγει νέα υλικά. Ελέγχει την ποιότητα του περιβάλλοντος και των προϊόντων.

8 10 Παράγραφος 1.1 Επωφελής και επιζήμια χρήση των χημικών προϊόντων Αν το καλοσκεφτείς σε τίποτε δεν υπάρχει το απόλυτο καλό ή το απόλυτο κακό. Σημασία έχει να γνωρίζεις κάτι, να το κατανοείς και να επιλέγεις πώς θα το χρησιμοποιήσεις ή θα το χειριστείς. Γνώση και επιλογή λοιπόν. Αυτό συμβαίνει και με τη Χημεία, όπως και με κάθε επιστήμη. Όπως είπε και ο αρχαίος φιλόσοφος Πλάτωνας: «Κάθε επιστήμη που διαχωρίζεται από τη δικαιοσύνη και οποιαδήποτε άλλη αρετή, δεν είναι σοφία, αλλά πανουργία». Τα χημικά προϊόντα μπορεί να ωφελήσουν ή να καταστρέψουν τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Τα παραδείγματα δεν έχουν τέλος: Τα φάρμακα μπορούν να θεραπεύσουν, ή να προκαλέσουν παρενέργειες και εθισμούς. Τα εκρηκτικά μπορούν να ανοίξουν μια σήραγγα ή να σκοτώσουν ανθρώπους. Το χλώριο μπορεί να απολυμάνει το νερό ή να γίνει τοξικό αέριο. Πώς η χρήση των χημικών προϊόντων γίνεται επιβλαβής; Μερικές φορές διαλέγουμε το μικρό έναντι του μεγάλου κακού. Π.χ παρότι η ακτινοβολία μας βλάπτει, κάνουμε ακτινογραφία, προκειμένου να διαγνώσουμε κάτι σοβαρότερο και να το αντιμετωπίσουμε έγκαιρα και αποτελεσματικά. Ωστόσο την αποφεύγουμε κατά το δυνατό. Από άγνοια. Π.χ. οι αγρότες (τις περασμένες δεκαετίες κυρίως, δυστυχώς όμως και σήμερα) χρησιμοποιώντας χωρίς μέτρο φυτοφάρμακα προκαλούν μεγάλη ζημιά στους εαυτούς τους, στο χώμα, στο περιβάλλον και στους ανθρώπους που καταναλώνουν τα προϊόντα τους.

9 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 11 Από κερδοσκοπία. Συχνά καταναλώνουμε προϊόντα χωρίς να ξέρουμε τις επιπτώσεις τους στην υγεία μας ή, ακόμη χειρότερα, παραβλέποντάς τες, λόγω της ισχυρής εικόνας που δημιουργείται μέσω της διαφήμισης. Π.χ. αγοράζουμε ένα υγιεινό τρόφιμο ή το αντίστοιχο πολυδιαφημισμένο και συχνά φθηνότερο που είναι αμφίβολης ποιότητας; Για πολεμικούς ή πολιτικούς λόγους. Π.χ. οι βόμβες απεμπλουτισμένου ουρανίου που όχι μόνο σκοτώνουν, αλλά μολύνουν για πολλά ακόμη χρόνια. Η χρήση του πετρελαίου για παραγωγή ενέργειας και η υποβάθμιση άλλων φθηνών και οικολογικών μορφών ενέργειας (ήλιος, αέρας κ.λπ.) Μαθαίνοντας Χημεία, λοιπόν, μπορείς να γνωρίσεις, έτσι ώστε να μπορείς να επιλέγεις. Όχι μόνο άμεσα γι αυτά που θα αγοράζεις και θα χρησιμοποιείς, αλλά και γι αυτά που μπορείς να κάνεις για το περιβάλλον και την κοινωνία. Χημεία και άλλες επιστήμες Από όσα είπαμε παραπάνω, γίνεται φανερή η στενή σχέση της Χημείας με τις άλλες επιστήμες και τις τέχνες: Φυσική, Βιολογία, Φαρμακευτική, Ιατρική, Γεωπονία, Γεωλογία, Αρχιτεκτονική, Αρχαιολογία, Καλές Τέχνες κ.λπ. Κάθε επιστήμη δε δουλεύει ξεχωριστά κι απομονωμένα από τις υπόλοιπες. Μην ξεχνάς ότι σε όλα τα ανθρώπινα επιτεύγματα έχουν συμβάλλει και συνεργαστεί διάφορες επιστήμες, ακόμη και τέχνες.

10 12 Παράγραφος 1.1 Χημεία παντού Μίμηση, αντιγραφή της φύσης; Έμπνευση; Είναι τελικά η επιστήμη της Χημείας η μοναδική ανθρώπινη δραστηριότητα που μιμείται τη φύση; Πώς θα χαρακτήριζες τη σχέση με τη φύση: της «Ποιμενικής συμφωνίας» του Μπετόβεν, του πίνακα του Δ. Γαβριηλίδη που εικονίζεται παραπλεύρως, του σχήματος των αεροπλάνων και των πλοίων; Αντιγραφή, Αναδημιουργία; Ανταγωνισμό; Ή κάπως αλλιώς; Συζήτησέ το στην τάξη. Ο άνθρωπος παρατηρεί τη φύση, τη μελετά και διδάσκεται από αυτήν. Είπαμε ότι η φύση είναι ένα τεράστιο χημικό εργαστήριο. Οι χημικοί μαθαίνουν από τη φύση. Αυτό δεν το κάνουν μόνο οι χημικοί. Αλλά και οι καλλιτέχνες. Σκέψου, για παράδειγμα, πως οι πρώτες ζωγραφιές των ανθρώπων αποτύπωναν την προοπτική, την τρίτη διάσταση δηλαδή του βάθους σε μια επίπεδη επιφάνεια. Κι αυτό συνέβαινε ήδη από πολύ παλιά, με τρόπο «διαισθητικό». Για παράδειγμα στον πίνακα του. Γαβριηλίδη, που εικονίζεται στο σχολικό βιβλίο, βλέπουμε ένα πλοίο στο βάθος της θάλασσας. Εκτός από την προοπτική στον πίνακα, βλέπουμε το πλοίο, που είναι ένα κατασκεύασμα του ανθρώπου, να αντιμάχεται τις δυνάμεις της φύσης: κύματα της θάλασσας και τον άνεμο. Σκέψου, επίσης, πόσες φορές ακούγοντας ένα μουσικό κομμάτι, θυμάσαι ήχους της φύσης. Π.χ. στην «Ποιμενική συμφωνία» ο Μπετόβεν μιμείται τις φωνές των πουλιών με τα φλάουτα και τα βιολιά, τον ήχο του νερού που κυλάει με τα έγχορδα και τις βροντές, τις αστραπές και τον ήχο του δυνατού ανέμου κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας με ολόκληρη την ορχήστρα. Αλλά και οι υπόλοιποι επιστήμονες μαθαίνουν από τη φύση. Σκέψου, τους μηχανικούς που κατασκεύασαν τα αεροπλάνα. Τα επιτεύγματά τους δεν βασίστηκαν κατά πολύ στη μελέτη του πετάγματος των πουλιών; Άλλα παραδείγματα είναι τα ραντάρ: τα ραντάρ εντοπίζουν αντικείμενα. Πώς; Εκπέμπουν ήχους, οι οποίοι, αν συναντήσουν εμπόδιο, ανακλώνται («χτυπούν» πάνω τους δηλαδή και επιστρέφουν). Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο κινούνται οι σχεδόν τυφλές νυχτερίδες. Για την ακρίβεια, τα ραντάρ κατασκευάστηκαν με βάση τη μελέτη του πετάγματος των νυχτερίδων. Η φύση, λοιπόν, είναι το μεγαλύτερο «σχολείο» για τον άνθρωπο. Από αυτήν

11 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 13 μαθαίνει και εμπνέεται. Μεγάλες χημικές ανακαλύψεις έχουν φέρει τεράστιες αλλαγές στην ανθρώπινη κοινωνία Η δυναμίτιδα. Το 1846 ο καθηγητής Σομπρέρο (Sobrero), ένας Ιταλός χημικός, είχε την ιδέα να επιδράσει με νιτρικό οξύ στη γλυκερίνη. Το αποτέλεσμα ήταν η παραγωγή της νιτρογλυκερίνης, ενός εξαιρετικά εκρηκτικού και επικίνδυνου υλικού. Ο Άλφρεντ Νόμπελ (Alfred Nobel), Σουηδός χημικός βιομήχανος, «τιθάσευσε» τη νιτρογλυκερίνη, όταν βελτίωσε τον τρόπο παραγωγής της, ώστε να μην εκρήγνυται ανεξέλεγκτα. Έτσι δημιουργήθηκε η δυναμίτιδα. Αναζήτησε πληροφορίες για τη δυναμίτιδα και για τον Άλφρεντ Νόμπελ. Δυναμίτιδα Το 1866 ο Σουηδός Άλφρεντ Νόμπελ (γνωστός από τα βραβεία που καθιέρωσε) ανακάλυψε τυχαία τον τρόπο να γίνει σταθερότερη και λιγότερο ευαίσθητη η νιτρογλυκερίνη. Αυτό το πέτυχε κάνοντάς τη να απορροφηθεί από ένα πορώδες και μη εκρηκτικό υλικό, το Κιέζελγκούρ, ένα ορυκτό άφθονο στη Σκανδιναβία, τη Γερμανία και την Ιταλία. Αργότερα παρασκεύασε τη ζελατινοδυναμίτιδα, αναμιγνύοντας τη νιτρογλυκερίνη με κολλοειδή βάμβακα. Η εκρηκτική αυτή ζελατίνη δεν απορροφά το νερό κι έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και υποβρύχια. Τα χρώματα. Ο άνθρωπος, από τα πρώτα βήματα του πολιτισμού του, ζωγράφιζε τα ρούχα του, το σπίτι του και το σώμα του με χρώματα που έβρισκε σε συστατικά του στερεού φλοιού της γης και στα φυτά. Κατά το Μεσαίωνα ανακαλύφθηκαν πολλά νέα χρώματα. Κάποια προέρχονταν από ορυκτά όπως το ultramarine από το λάπις λαζούλι, το πράσινο από το μαλαχίτη κ.ά. Άλλα χρώματα παράγονται από φυτά και άλλα ακόμη και από έντομα όπως το κρεμεζί από το έντομο Kermes vermilio, που ζει στις οξιές της Μεσογείου. Στο τέλος του 18ου αιώνα το χρωματολόγιο γέμισε αποχρώσεις από τα νεοανακαλυφθέντα στοιχεία. Σήμερα η Χημεία και η τεχνολογία παράγουν αντιδιαβρωτικά χρώματα, ηλεκτροστατικές βαφές, χρωστικές ουσίες για τρόφιμα, μια τεράστια ποικιλία χρωμάτων ζωγραφικής και βαφών για ρούχα.

12 14 Παράγραφος 1.1 Αναζήτησε πληροφορίες για την προέλευση και τις εφαρμογές των χρωμάτων: (α) στην αρχαιότητα, (β) στο Μεσαίωνα και (γ) στη βιομηχανική επανάσταση. Χρώματα Από την αρχαιότητα χρησιμοποιούνται χρώματα φυτικής και ζωικής προέλευσης: από ξύλα, ρίζες, άνθη, από λειχήνες, έντομα, μαλάκια κ.λπ. (οργανικά χρώματα). Αλλά και χρώματα ανόργανης προέλευσης, από πετρώματα. Ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους έχουν βρεθεί ζωγραφιές πάνω σε βράχους. Στο Λασκό της Γαλλίας υπάρχουν μέσα σε σπηλιές ζωγραφιές σε ύψος 3-4 μέτρα (που σημαίνει ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν σκαλωσιές!). Το κυρίως χρώμα ήταν ώχρα, από ράβδους μαγνησίου και πυροξειδίου του σιδήρου. ηλαδή οι πρώτες ύλες εξορύχθηκαν, έγιναν σκόνη, ανακατεύτηκαν με λίπος και μορφοποιήθηκαν σε ράβδους. Ήταν οι πρώτες κηρομπογιές! Κι αυτά το π.χ., τότε που νομίζουμε ότι οι άνθρωποι ζούσαν σε ημιάγρια κατάσταση, κρυμμένοι σε σπηλιές! Μάλιστα οι ζωγραφιές αυτές έχουν προοπτική, επιτυγχάνεται δηλαδή η αίσθηση του βάθους. Προοπτική ξανασυναντάμε κοντά στην Αναγέννηση το 15ο αιιώνα! Στην αρχαία Ελλάδα και την Αίγυπτο τα χρώματα ήταν ανεξίτηλα! Σκέψου ότι σήμερα δεν τα καταφέρνουμε και τόσο καλά, μιας και μάλλον εύκολα βρίσκουμε ξεθωριασμένα χρώματα, από τα ρούχα μας μέχρι τα κτίρια και τα έργα τέχνης. Οι τοιχογραφίες του Φαγιούμ στην Αίγυπτο και οι αντίστοιχες στη Σαντορίνη και την Κνωσσό είναι παράδειγμα αντοχής προς μίμηση, μόνο που κρατάνε αρκετά καλά κρυμμένο το μυστικό της αντοχής τους. Χρησιμοποιούνταν χρώματα κυρίως από πυριτικά υλικά. Το άσπρο και το μαύρο θεωρούνταν κοινά, το κίτρινο και το κόκκινο βρίσκονταν σχεδόν έτοιμα στη φύση, το μπλε ήταν σπάνιο (από πετρώματα). Η χρήση τους ξεκίνησε το π.χ. περίπου. Ανάλογα με τη χρήση, το χρώμα διαλύονταν σε νερό, λάδι, ρητίνες, κερί, λάσπη κ.λπ. Και οι Μάγιας χρησιμοποιούσαν έντονα χρώματα. Π.χ. για το μπλε χρησιμοποιούσαν μίγμα οργανικών κι ανόργανων υλικών, χωρίς όμως να έχει βρεθεί ακόμα η ακριβής σύσταση. Για το έντονο κίτρινο χρησιμοποιούσαν οργανικό υλικό που προέρχονταν από κάποια ποικιλία σκουληκιών. Κατά το Μεσαίωνα χρησιμοποιήθηκαν (κυρίως ως μελάνι) πολύτιμες πέτρες, όπως χρυσός ή ασημί, οι οποίες μετατρέπονταν σε σκόνη και αναμιγνύονταν με κόλα. Υπάρχουν πολλά τέτοια, κυρίως βυζαντινά, γραπτά. Από το 18ο αιώνα, με τη βιομηχανική επανάσταση, τα χρώματα παρασκευάζονται χημικά, όχι δηλαδή με βάση υλικά που βρίσκουμε στη φύση, αλλά με χημικές διαδικασίες στο εργαστήριο.

13 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 15 Τα πλαστικά. Κύριο χαρακτηριστικό των πλαστικών είναι ότι παίρνουν το σχήμα που θέλουμε με θέρμανση και πίεση. Κάποια από αυτά προέρχονται από φυτά (καουτσούκ, από το cao-o-chu = ξύλο που δακρύζει). Κατά τον 20ό αιώνα φτιάχτηκαν τέτοια υλικά στο εργαστήριο από φτηνές πρώτςε ύλες. Τα νέα υλικά, τα οποία ονομάστηκαν συνθετικές ύλες, όπως ο βακελίτης, το νάιλον, το πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC), το νεοπρένιο, το ρεγιόν, το πολυαιθυλένιο (ΡΕ) και πολλά άλλα, έφεραν κυριολεκτικά επανάσταση στη ζωή των ανθρώπων. Οι δυνατότητες των πλαστικών είναι πάρα πολλές και αυτό φαίνεται από χιλιάδες πλαστικά προϊόντα ποικίλων χρήσεων. Αναζήτησε πληροφορίες για τα πλαστικά. Πλαστικά Τα πλαστικά προέρχονται είτε από φυτά (καουτσούκ) είτε από φτηνές πρώτες ύλες που φτιάχνονται στο εργαστήριο. Βάση γι αυτές τις πρώτες ύλες είναι το πετρέλαιο. Τα πλαστικά κυριαρχούν στη ζωή μας. Είναι φθηνά και ανθεκτικά, γι αυτό χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο στη βιομηχανία. Ωστόσο, είναι κι επικίνδυνα, γιατί όταν καίγονται απελευθερώνουν τοξικές ουσίες και γιατί παραμένουν αναλλοίωτα για πολλά χρόνια, με αποτέλεσμα να ρυπαίνουν το περιβάλλον. Σήμερα, από τη μία η ρύπανση του περιβάλλοντος κι από την άλλη η πετρελαϊκή κρίση, υποχρέωσαν τη χημική βιομηχανία να στρέψει την έρευνά της στη σύνθεση νέων μορφών πλαστικών, που μπορούν να «απορροφηθούν» από τη φύση (βιοδιασπώμενα πλαστικά) και στην ανακύκλωσή τους, για να μπορούν να ξαναχρησιμοποιηθούν.

14 16 Παράγραφος 1.1 Τα σημαντικότερα σημεία της 1.1 Περιβάλλον είναι οτιδήποτε υπάρχει γύρω μας. Διακρίνεται σε φυσικό περιβάλλον (δημιούργημα της φύσης) και ανθρωπογενές περιβάλλον (δημιούργημα του ανθρώπου). Ο άνθρωπος παίρνει φυσικά υλικά και τα μετατρέπει σε επεξεργασμένα προϊόντα. Η Χημεία, παρασκευάζοντας τέτοια προϊόντα, διευκολύνει τη ζωή μας και φροντίζει για την υγεία και τη διασκέδασή μας. Η Χημεία ερευνά, μελετάει τη φύση, επεξεργάζεται φυσικά υλικά και παράγει νέα, ελέγχει την ποιότητα των προϊόντων. Η Χημεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη δομή και τους μετασχηματισμούς των υλικών. Η χρήση των χημικών προϊόντων μπορεί να είναι επωφελής ή επιζήμια. Απαιτείται γνώση και επιλογή του πώς θα χρησιμοποιήσουμε ένα χημικό προϊόν έτσι ώστε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας, την κοινωνία και το περιβάλλον. Η Χημεία συνδέεται με πολλές επιστήμες και τέχνες.

15 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 17 Σχηματική απεικόνιση της 1.1 Επιστήμες Τέχνες φυσικό ανθρωπογενές περιβάλλον επιδρά στο συνδέεται με Χημεία σχετίζεται με ασχολείται με έλεγχο ποιότητας παραγωγή νέων υλικών επεξεργασία υλικών έρευνα καθημερινότητα διασκέδαση υγεία

16 18 Παράγραφος Από τα παρακάτω υλικά ποια είναι φυσικά και ποια δημιουργούνται από τον άνθρωπο; α) ξύλο ε) μαλλί θ) δέρματα β) νάιλον στ) συντηρητικά τροφίμων ι) σιτάρι γ) λάστιχο ζ) φάρμακα ια) νερό δ) πηλός η) λιπάσματα ιβ) γιαούρτι 2. Αντιστοιχίστε τις πρώτες ύλες με τα τελικά προϊόντα του πίνακα: Πρώτη ύλη Τελικό προϊόν α) λεύκες (δέντρα) β) πετρέλαιο γ) ορυκτά δ) λινάρι ε) σιτάρι στ) ασβεστόλιθος i) λινό ύφασμα ii) χαρτί iii) βενζίνη iv) σίδηρος v) αλουμίνιο vi) πλαστικά vii) σοβάς viii) ψωμί 3. Δίπλα σε καθεμιά από τις επόμενες προτάσεις να γράψεις ένα Σ αν η πρόταση είναι σωστή, ή ένα Λ αν η πρόταση είναι λανθασμένη. α) Όλα τα υλικά που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος βρίσκονται έτοιμα στη φύση. β) Χημικοί μετασχηματισμοί δε συμβαίνουν στη φύση. γ) Η Χημεία ασχολείται με τη δομή και τους μετασχηματισμούς των υλικών. δ) Τα ποτάμια ανήκουν στο φυσικό περιβάλλον. ε) Τα φράγματα των ποταμών ανήκουν στο φυσικό περιβάλλον.

17 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 19 στ) Τα χημικά προϊόντα δεν έχουν αρνητικές συνέπειες στη ζωή μας. 4. Συμπληρώστε τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις: α) Το αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας συνιστά το... περιβάλλον. β) Ορισμένα από τα προϊόντα που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος υπάρχουν έτοιμα στη φύση και αποτελούν τα... προϊόντα. γ) Τα έμβια όντα ανήκουν στο... περιβάλλον. δ) Το αργό πετρέλαιο αποτελεί την για την παρασκευή των πλαστικών. ε) Το χαρτί με το οποίο φτιάχνονται τα βιβλία μας ανήκει στην κατηγορία των... προϊόντων. στ) Η Χημεία και η Αρχαιολογία είναι επιστήμες που Ποιο από τα παρακάτω δεν ανήκει στο φυσικό περιβάλλον; α) Το Έβερεστ. β) Η λίμνη Βόλβη. γ) Το χιονοδρομικό κέντρο του Παρνασσού. δ) Οι καταρράχτες του Νιαγάρα. 6. Ποιο από τα παρακάτω δεν ανήκει στο ανθρωπογενές περιβάλλον; α) Η γέφυρα του Ρίου Αντιρίου. β) Το θέατρο της Επιδαύρου. γ) Οι βράχοι των Μετεώρων. δ) Η Εγνατία οδός. 7. Ποιο από τα παρακάτω ανήκει στα επεξεργασμένα προϊόντα; α) Κριθαροκούλουρο. β) Μοσχάτο σταφύλι. γ) Ξινόμηλο. δ) Μελισσόχορτο.

18 20 Παράγραφος Φυσικά υλικά: ξύλο (α), πηλός (δ), μαλλί (ε), δέρματα (θ), σιτάρι (ι), νερό (ια). Υλικά δημιουργημένα από άνθρωπο: νάιλον (β), λάστιχο (γ), συντηρητικά τροφίμων (στ), φάρμακα (ζ), λιπάσματα (η), γιαούρτι (ιβ). 2. Πρώτη ύλη Τελικό προϊόν α) λεύκες (δέντρα) β) πετρέλαιο γ) ορυκτά δ) λινάρι ε) σιτάρι στ) ασβεστόλιθος i) λινό ύφασμα ii) χαρτί iii) βενζίνη iv) σίδηρος v) αλουμίνιο vi) πλαστικά vii) σοβάς viii) ψωμί 3. α) ΛΑΘΟΣ: Ο άνθρωπος δε χρησιμοποιεί μόνο φυσικά υλικά ως πρώτες ύλες, αλλά και υλικά που παρασκεύασε ο ίδιος. Π.χ. πρώτη ύλη για ένα ελαστικό μπορεί να είναι το συνθετικό καουτσούκ. β) ΛΑΘΟΣ: Στη φύση συμβαίνουν οι περισσότεροι χημικοί μετασχηματισμοί. Π.χ. στα φυτά η σύνθεση γλυκόζης από νερό, αέρα και φως (φωτοσύνθεση), στα ζώα η διάσπαση τροφών και η μετατροπή τους σε ιστούς, ενέργεια και απορρίμματα. γ) ΣΩΣΤΟ: Το αντικείμενο της Χημείας είναι ακριβώς αυτό, η δομή και οι μετασχηματισμοί των υλικών. δ) ΣΩΣΤΟ: Τα ποτάμια είναι δημιούργημα της φύσης.

19 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 21 ε) ΛΑΘΟΣ: Τα φράγματα είναι δημιούργημα του ανθρώπου, ανήκουν επομένως στο ανθρωπογενές περιβάλλον. στ) ΛΑΘΟΣ: Η χρήση των χημικών προϊόντων μπορεί να έχει είτε θετικές είτε αρνητικές συνέπειες. Εξαρτάται από μας το πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε. 4. α) ανθρωπογενές β) φυσικά γ) φυσικό δ) πρώτη ύλη ε) επεξεργασμένων στ) συνεργάζονται 5. Σωστή απάντηση είναι η (γ). Το χιονοδρομικό κέντρο φτιάχτηκε από ανθρώπους, ανήκει άρα στο ανθρωπογενές περιβάλλον και όχι στο φυσικό περιβάλλον. 6. Σωστή απάντηση είναι η (γ). Οι βράχοι των Μετεώρων είναι δημιούργημα της φύσης, ανήκει δηλαδή στο φυσικό περιβάλλον και όχι στο ανθρωπογενές περιβάλλον. 7. Σωστή απάντηση είναι η (α). Για την παρασκευή του κριθαροκούλουρου ζυμώθηκαν διάφορα υλικά, πλάστηκαν, ψήθηκαν. Είναι λοιπόν επεξεργασμένο προϊόν.

20 22 Παράγραφος Από τα παρακάτω υλικά ποια είναι φυσικά (Φ) και ποια δημιουργούνται από τον άνθρωπο (Α); α. Μακαρόνια β. Αργό πετρέλαιο γ. Σύννεφα δ. Φύλλο χαρτιού ε. Φύλλο δέντρου στ. Πλαστικό μπουκάλι ζ. Άμμος θάλασσας η. Τσιμέντο Απάντηση Φυσικά υλικά είναι αυτά που βρίσκουμε στο φυσικό περιβάλλον, ενώ τα υλικά που δημιουργεί ο άνθρωπος βασίζονται σε φυσικά υλικά (αν και όχι πάντα, αφού μπορεί οι πρώτες ύλες να είναι κι αυτές χημικά παρασκευασμένες). Έτσι είναι: α. Μακαρόνια (Α) β. Αργό πετρέλαιο (Φ) γ. Σύννεφα (Φ) δ. Φύλλο χαρτιού (Α) ε. Φύλλο δέντρου (Φ) στ. Πλαστικό μπουκάλι (Α) ζ. Άμμος θάλασσας (Φ) η. Τσιμέντο (Α) 2. Αντιστοίχισε κάθε υλικό της πρώτης στήλης με ένα προϊόν ή μία δραστηριότητα της δεύτερης στήλης όπου αυτό το υλικό χρησιμοποιείται: Στήλη Ι Στήλη ΙΙ α. Χρώματα β. Κράμα αλουμινίου γ. Βαμβάκι δ. Φυσικό αέριο 1. Ζάντες αυτοκινήτων 2. Ζωγραφική 3. Ενέργεια 4. Ένδυση Απάντηση

21 Τι είναι χημεία και γιατί τη μελετάμε 23 Στήλη Ι Στήλη ΙΙ α. Χρώματα β. Κράμα αλουμινίου γ. Βαμβάκι δ. Φυσικό αέριο 1. Ζάντες αυτοκινήτων 2. Ζωγραφική 3. Ενέργεια 4. Ένδυση Στις αντιστοιχίσεις ξεκίνα από αυτά που ξέρεις κι όχι με τη σειρά που δίνονται. Οπότε, κάτι για το οποίο μπορεί να μην είσαι εντελώς σίγουρος, μένει στο τέλος και αντιστοιχίζεται με την αφαιρετική μέθοδο, με τον αποκλεισμό δηλαδή των υπολοίπων. Π.χ. τα χρώματα δεν ταιριάζουν με κανένα άλλο, παρά με τη ζωγραφική (αν αντιστοιχούσαν στην ένδυση, θα λέγονταν βαφές και όχι χρώματα!). Το βαμβάκι ταιριάζει μόνο με την ένδυση. Το φυσικό αέριο, όχι με τις ζάντες βέβαια, αλλά με την ενέργεια. Επομένως το κράμα αλουμινίου ταιριάζει με τις ζάντες. Η σειρά που ακολουθούμε δηλαδή είναι υποκειμενική. Εξαρτάται από τις δικές μας ιδιαίτερες γνώσεις. 3. Να αντιπαραθέσεις για τα προϊόντα του παρακάτω πίνακα επωφελείς και επιζήμιες χρήσεις: Φάρμακα Εκρηκτικά Εντομοκτόνα Χλώριο Προϊόντα Επωφελείς χρήσεις Επιζήμιες χρήσεις Συντηρητικά τροφίμων Πλαστικά Απάντηση

22 24 Παράγραφος 1.1 Προϊόντα Επωφελείς χρήσεις Επιζήμιες χρήσεις Φάρμακα Θεραπεύουν. Προκαλούν παρενέργειες ή εθισμούς. Εκρηκτικά Εντομοκτόνα Χρησιμοποιούνται σε τεχνικά έργα (σήραγγες, ορυχεία κ.λπ.). Σκοτώνουν επιβλαβή έντομα, βελτιώνουν την απόδοση καλλιεργειών. Σκοτώνουν και καταστρέφουν. Σκοτώνουν ωφέλιμα έντομα και πουλιά, περνούν στη διατροφική αλυσίδα, μολύνουν το έδαφος, τον αέρα και το νερό. Χλώριο Απολυμαίνει (π.χ. νερό). Τοξικό αέριο (συστατικό πολεμικών αερίων) Συντηρητικά τροφίμων Διατηρούν αναλλοίωτα τα τρόφιμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, οπότε μπορούν να μεταφερθούν και να αποθηκευτούν. Επιβλαβή για ανθρώπινο οργανισμό (αρκετά είναι καρκινογόνα). Πλαστικά Φτηνά και ανθεκτικά. Ρυπαίνουν περιβάλλον και απελευθερώνουν τοξικά αέρια όταν καίγονται.

23 Καταστάσεις των υλικών ΚΚΑΤΤΑΣΤΤΑΣΕΕΙΙΣ ΤΤΩΝ ΥΥΛΛΙΙΚΚΩΝ Οτιδήποτε γύρω μας, ακόμη και ο αέρας, αποτελείται από ύλη. Μάζα είναι η ποσότητα της ύλης που περιέχει ένα σώμα. Όγκος είναι ο χώρος που πιάνει ένα σώμα. Τα σώματα εμφανίζονται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: στερεή (π.χ. παγάκι, τραπέζι), υγρή (π.χ. νερό βρύσης, λάδι) και αέρια (π.χ. υδρατμοί, καυσαέρια). Η φυσική κατάσταση ενός σώματος μπορεί να αλλάξει αν αλλάξουν οι συνθήκες που επικρατούν (π.χ. η θερμοκρασία). Έτσι για παράδειγμα το νερό παγώνει σε χαμηλές θερμοκρασίας (γι αυτό στους πόλους της γης έχουμε παγόβουνα) ή βράζει, γίνεται δηλαδή αέριο στην κατσαρόλα, όταν η θερμοκρασία είναι υψηλή. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ σύνδεσης με τα προηγούμενα 1. Βρες μια διαφορά των παρακάτω σωμάτων: καρφίτσα, λάδι, καυσαέριο. Απάντηση Σχόλιο Τα παραπάνω σώματα βρίσκονται σε διαφορετική φυσική κατάσταση. Η καρφίτσα είναι στερεή, το λάδι είναι υγρό και το καυσαέριο είναι αέριο. 2. Γέμισε τρία πλαστικά ποτήρια με νερό της βρύσης. Βάλε το ένα στην κατάψυξη και το άλλο ρίξτο σε μια κατσαρόλα, η οποία ζεσταίνεται από το μάτι της κουζίνας. Σε τι κατάσταση θα βρίσκονται τα τρία αυτά ποτήρια νερό μετά από αρκετό χρόνο; Απάντηση Σχόλιο Μετά από αρκετό χρόνο το ποτήρι που έβαλα στην κατάψυξη θα έχει παγώσει. Από υγρό δηλαδή έγινε στερεό. Άλλαξε επομένως η φυσική του κατάσταση.

24 26 Παράγραφος 1.2 Το δεύτερο ποτήρι με νερό που έριξα μέσα στην κατσαρόλα θα έχει βράσει. Από υγρό δηλαδή έγινε αέριο, υδρατμός. Άλλαξε επομένως η φυσική του κατάσταση. Το τρίτο ποτήρι με νερό παρέμεινε υγρό, όπως ήταν (αν δεν το... ήπια). Παρατηρώ ότι και στις τρεις περιπτώσεις (πάγος, υδρατμός, νερό) το νερό μένει ίδιο, αλλάζει όμως η φυσική του κατάσταση. Πού οφείλεται αυτό; Στην αλλαγή της θερμοκρασίας. Στην κατάψυξη η θερμοκρασία είναι χαμηλή και το νερό παγώνει. Στην κατσαρόλα η θερμοκρασία είναι υψηλή και το νερό βράζει. Στον πάγκο η θερμοκρασία μένει σταθερή και το νερό μένει όπως ήταν. Περιγραφή της φυσικής κατάστασης των υλικών Σκέψου μερικά σώματα σε στερεή κατάσταση: μολύβι, παπούτσι, βιβλίο, παγάκι. Όλα έχουν ορισμένη μάζα, ορισμένο όγκο και ορισμένο σχήμα. Μάζα είναι η ποσότητας της ύλης που περιέχει ένα σώμα. Όγκος είναι ο χώρος που καταλαμβάνει ένα σώμα. Σχήμα είναι η μορφή (όψη) που έχει ένα σώμα. Σκέψου μερικά σώματα σε υγρή κατάσταση: νερό, λάδι, βενζίνη, χυμός. Όλα έχουν ορισμένη μάζα και ορισμένο όγκο, αλλά το σχήμα τους αλλάζει, παίρνουν το σχήμα του δοχείου που τα περιέχει. Π.χ. έχω νερό όγκου 1 λίτρου σε ένα μπουκάλι. Αν το αδειάσω σε μια κανάτα, δε θα αλλάξει ο όγκος του, θα εξακολουθεί να είναι 1 λίτρο! Θα αλλάξει όμως, το σχήμα του. Θα πάρει τώρα το σχήμα της κανάτας. Ο αέρας που αναπνέουμε βρίσκεται βέβαια σε αέρια κατάσταση, όπως και οι υδρατμοί που βγαίνουν από την κατσαρόλα μας ή τα καυσαέρια που βγαίνουν από την εξάτμιση ενός αυτοκινήτου. Η μάζα τους είναι ορισμένη, αλλά ο όγκος τους και το

25 Καταστάσεις των υλικών 27 σχήμα τους μεταβάλλονται, ανάλογα με τον όγκο και το σχήμα του δοχείου που τα περιέχει. Γενικά, έχουν την τάση να καταλάβουν όσο χώρο τους προσφέρεται. Στερεά (s) Υγρά (l) Αέρια (g) Μάζα Ορισμένη Ορισμένη Ορισμένη Όγκος Ορισμένος Ορισμένος Μεταβαλλόμενος Σχήμα Ορισμένο Μεταβαλλόμενο Μεταβαλλόμενο Η στερεά κατάσταση συμβολίζεται με s (solid). Η υγρή κατάσταση συμβολίζεται με l (liquid). Η αέρια κατάσταση συμβολίζεται με g (gas). Π.χ. ο χημικός τύπος του νερού είναι Η 2 Ο. Ο πάγος συμβολίζεται Η 2 Ο (s). Το νερό συμβολίζεται Η 2 Ο (l) Ο ατμός συμβολίζεται Η 2 Ο (g). Η ύλη εμφανίζεται σε τρεις διαφορετικές φυσικές καταστάσεις: τη στερεή, την υγρή και την αέρια. Ένα σώμα όμως δεν εμφανίζεται σε μια μοναδική φυσική κατάσταση. Π.χ. το νερό, μπορεί να είναι στερεό, υγρό ή αέριο. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η φυσική κατάσταση λοιπόν ενός σώματος επηρεάζεται κάθε φορά από κάποιους παράγοντες.

26 28 Παράγραφος 1.2 Παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσική κατάσταση των υλικών Στην κατάψυξη, όπου η θερμοκρασία είναι χαμηλή το νερό είναι παγωμένο. Το νερό που παίρνουμε από τη βρύση είναι υγρό, γιατί η θερμοκρασία στο χώρο του σπιτιού μας είναι μεγαλύτερη. Όταν μαγειρεύουμε, από την κατσαρόλα βγαίνουν υδρατμοί, γιατί η θερμοκρασία του νερού που περιέχει είναι πολύ υψηλή, λόγω του ματιού της κουζίνας που το ζεσταίνει. Επομένως, ένας παράγοντας που καθορίζει τη φυσική κατάσταση των σωμάτων είναι η θερμοκρασία. Σκέψου ένα αποσμητικό σε σπρέι. Αν το κουνήσεις, θα αντιληφθείς ότι μέσα στο μπουκάλι το αποσμητικό είναι σε υγρή κατάσταση. Αν ψεκάσεις, όμως, θα βγει αέριο. Πώς γίνεται αυτό; Μέσα στο μπουκάλι η πίεση είναι μεγάλη και γι αυτό το αποσμητικό είναι υγρό. Η πίεση όμως στον αέρα γύρω μας είναι αρκετά μικρότερη κι έτσι το αποσμητικό γίνεται αέριο. Επομένως, ένας άλλος παράγοντας που καθορίζει τη φυσική κατάσταση των σωμάτων είναι η πίεση. Πώς αλλάζει η φυσική κατάσταση, όταν αλλάζει η θερμοκρασία; ΜΑΘΕ ΚΙ ΑΥΤΟ Ζέση είναι ο βρασμός. Ποτήρι ζέσης είναι ένα πυρίμαχο δοχείο βρασμού. Παράθυρο στο εργαστήριο: Μεταβολές της φυσικής κατάστασης του νερού Υλικά και μέσα πειράματος Ποτήρι ζέσης. Τρίποδο πλέγμα λύχνος Θερμόμετρο

27 Καταστάσεις των υλικών 29 Ένα κομμάτι γυαλί Παγάκια Σε ένα ποτήρι ζέσης βάζουμε λίγο νερό κι ένα παγάκι και βυθίζουμε ένα θερμόμετρο. Περιμένουμε να σταθεροποιηθεί η ένδειξη του θερμομέτρου, οπότε το θερμόμετρο δείχνει 0 C. Θερμαίνουμε το περιεχόμενο του ποτηριού. Παρατηρούμε ότι το παγάκι σιγά σιγά λιώνει. Παρατηρούμε ότι η θερμοκρασία παραμένει στους 0 C μέχρι να λιώσει τελείως το παγάκι, οπότε έχουμε μόνο νερό. Συνεχίζουμε τη θέρμανση. Η θερμοκρασία του νερού αυξάνεται συνεχώς. Όταν η θερμοκρασία γίνει 100 C, παρατηρούμε έντονη αναταραχή σε όλη την ποσότητα του νερού. Το νερό αρχίζει να βράζει, μετατρέπεται δηλαδή σε υδρατμούς. Οι υδρατμοί σχηματίζουν μεγάλες φυσαλίδες μέσα στο νερό δηλαδή κοχλάζει. Παρατηρούμε ότι η θερμοκρασία του νερού παραμένει σταθερή στους 100 C σε όλη τη διάρκεια του βρασμού. Βάζουμε ένα κομμάτι γυαλί πάνω από το ποτήρι. Πάνω στο γυαλί σχηματίζονται σταγόνες νερού. Οι υδρατμοί δηλαδή γίνονται ξανά υγρό, υγροποιούνται. Στο πείραμα έγιναν οι παρακάτω μετατροπές: Τήξη του πάγου, δηλαδή το νερό από στερεό μετατρέπεται σε υγρό. Το αντίστροφο, δηλαδή η μετατροπή υγρού σε στερεό, ονομάζεται πήξη. Βρασμός ή ζέση του νερού, δηλαδή το νερό από υγρό μετατρέπεται σε αέριο (υδρατμό). Υγροποίηση του υδρατμού, δηλαδή το νερό από αέριο μετατρέπεται σε υγρό. Κατά τη διάρκεια του πειράματος η πίεση δεν άλλαξε. Ήταν σταθερή και ίση με την πίεση του αέρα που μας περιβάλλει (ατμοσφαιρική πίεση). Η μοναδική αιτία, λοιπόν, για τις παραπάνω μετατροπές είναι η μεταβολή της θερμοκρασίας. Η θερμοκρασία στην οποία τήκεται (λιώνει) ένα στερεό ονομάζεται σημείο τήξης (Σ.Τ.). Στο σημείο τήξης δηλαδή αλλάζει η φυσική κατάσταση του σώματος, από στερεή γίνεται υγρή, ενώ η θερμοκρασία στην οποία βράζει ένα υγρό ονομάζεται σημείο ζέσης (Σ.Ζ.) ή βρασμού. Στο σημείο ζέσης δηλαδή αλλάζει η φυσική κατάσταση ενός σώματος, από υγρή γίνεται αέρια.

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα.

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:....

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης

8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης 8. Θερμοκρασία και θερμότητα - Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεταβολές καταστάσεων της ύλης Γνωστικό Αντικείμενο: Μελέτη Περιβάλλοντος Διδακτική Ενότητα: Μεταβολές καταστάσεων της

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντίνου. Τρίτη Διάλεξη ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ. Στη φύση τα σώματα κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:

Μαρία Κωνσταντίνου. Τρίτη Διάλεξη ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ. Στη φύση τα σώματα κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Τρίτη Διάλεξη ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ Στη φύση τα σώματα κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: ΥΛΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ Στερεά Υγρά Αέρια ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΕΡΕΩΝ 1. Έχουν συγκεκριμένο όγκο 2. Έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού

Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο Κύκλος του Νερού Φύλλο Εργασίας 6 Οι Αλλαγές Κατάστασης του Νερού Ο "Κύκλος" του Νερού α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Παρατήρησε την παρακάτω εικόνα. Αναγνώρισε τα φαινόμενα που σχετίζονται με το νερό και ονόμασέ

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ ΑΘΗΝΩΝ

ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ ΑΘΗΝΩΝ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ (ΠΕ) ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΕΤΗ (ΝΑΙ/ΟΧΙ) ΣΧΕΤΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ (ΦΟΡΕΑΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

4 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

4 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 4 Η ΠΚΥΠΡΙ ΟΛΥΜΠΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΜΝΣΙΟΥ Κυριακή, 18 Μαΐου, 2008 Ώρα: 10:30-13:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη µε σύνολο δώδεκα (12) θέµατα. 2) Επιτρέπεται η χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 26 Ώρα : 1:3-13: Οδηγίες: 1)Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη. Και στα τρία µέρη υπάρχουν συνολικά δώδεκα (12)

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Σχεδιασμός Ψηφιακών Εκπαιδευτικών Εφαρμογών ΙI Αναφορά Εργασίας 1 Καραγκούνη Κατερίνα Α.Μ : 1312008050 Το παιχνίδι καρτών «Σκέψου και Ταίριαξε!», το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Μετρήσεις μήκους Η μέση τιμή. 1. Ποια μεγέθη λέγονται φυσικά μεγέθη; Πως γίνεται η μέτρησή τους; Οι ποσότητες που μπορούν να μετρηθούν ονομάζονται φυσικά μεγέθη. Η μέτρησή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Click to edit Master subtitle style. Τιμπαλέξης Βασίλης 23/11/10

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Click to edit Master subtitle style. Τιμπαλέξης Βασίλης 23/11/10 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Click to edit Master subtitle style Τιμπαλέξης Βασίλης ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΦΟΡΜΗΣΗΣ Αρχικά, επιδιώκουμε να ερευνήσουμε τις γνώσεις των παιδιών γύρω από το νερό, τον όγκο που καταλαμβάνει στη

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 1 2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 2.2-1. Τι ονομάζεται μείγμα; Μείγμα ονομάζεται κάθε σύστημα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων ουσιών. Τα περισσότερα υλικά στη φύση είναι μίγματα. 2.2-2.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ 144 ΦΕ1: ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Ο ΗΧΟΣ Παρατήρησε τις εικόνες. Πώς παράγεται ο ήχος; 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Πείραμα Στήριξε με το χέρι σου στην άκρη του θρανίου

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής

Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Πηγές ενέργειας - Πηγές ζωής Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2014 Παράγει ενέργεια το σώμα μας; Πράγματι, το σώμα μας παράγει ενέργεια! Για να είμαστε πιο ακριβείς, παίρνουμε ενέργεια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Πανεπιστήμιο Αθηνών, α φάση Στ τάξη Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Θέμα 1ο Ένας μαθητής χρησιμοποιεί το ποδήλατό του για να μετακινείται γρήγορα,

Διαβάστε περισσότερα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα

7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. 1. Α/Α Μετατροπή. 2. Οι μαθητές θα πρέπει να μετρήσουν τη μάζα ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 7 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 15 Μαΐου, 2011 Ώρα: 11:00-13:30 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ 1. Α/Α Μετατροπή 1 2h= 2.60= 120 min Χρόνος 2 4500m= 4,5 km Μήκος 3 2m 3

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 3η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 1 Ιουνίου 2014, ώρα: 11:00-12:00 Οδηγίες: 1) Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 16 σελίδες και περιλαμβάνει 25 θέματα. 2) Οι ορθές απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:.

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:. Θέμα 1ο Δύο μαθητές βυθίζουν για λίγο το χέρι τους στο νερό των δοχείων Α και Β, ο ένας στο Α και ο άλλος στο

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΑΜΕ ΤΟΝ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΟΥΜΕ

ΜΕΛΕΤΑΜΕ ΤΟΝ ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΟΥΜΕ 113-132_22ENOTHTA6 4/3/2013 12:28 µµ Page 113 ENOTHTA 6 ENOTHTA 6 ΜΕΛΕΤΑΜΕ ΤΟN ΦΥΣΙΚΟ ΚΟΣΜΟ (ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ) Ένας «χάρτης» από λέξεις πώς δημιουργούμε μείγματα πώς διαχωρίζουμε μείγματα πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο

Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Δραστηριότητες από τον κόσμο της Φυσικής για το Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Τα φαινόμενα της τήξης και της πήξης Ραβάνης Κωνσταντίνος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ 2η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 26 Μαΐου, 2013 Ώρα: 11:00-12:00 Οδηγίες: 1) Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες και περιλαμβάνει 25 θέματα. 2) Οι ορθές απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ 7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ Συμβαίνει κι αυτό: ο όγκος ενός σώματος να 'ναι μεγάλος, αλλά η μάζα του να 'ναι μικρή Από την καθημερινή μας ζωή, ξέρουμε τι σημαίνει πυκνό και αραιό: πυκνό δάσος, αραιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ

ΙΑΦΑ Φ ΝΕΙ Ε ΕΣ Ε ΧΗΜΕ Μ Ι Ε ΑΣ ΓΥΜΝ Μ ΑΣΙΟΥ Εισαγωγή στη Χηµεία τάξη B γυµνασίου Το περιβάλλον µας Το έδαφος, το νερό, ο αέρας, τα όντα που µας περιβάλλουν αποτελούν το φυσικό περιβάλλον Ο άνθρωπος µε το µυαλό του και την τεχνολογία παρεµβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013. Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012. Διαγωνισμός στη Φυσική.

ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013. Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012. Διαγωνισμός στη Φυσική. 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013 Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012 Διαγωνισμός στη Φυσική (Διάρκεια 1 ώρα) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΩΝ 1)... 2)...

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

12.00 το μεσημέρι Δευτέρα 9 C 3 cm Δυνατός Τρίτη 8 C 2 cm Μέτριος Τετάρτη 16 C 1 cm Δυνατός Πέμπτη 9 C 1 cm Δυνατός

12.00 το μεσημέρι Δευτέρα 9 C 3 cm Δυνατός Τρίτη 8 C 2 cm Μέτριος Τετάρτη 16 C 1 cm Δυνατός Πέμπτη 9 C 1 cm Δυνατός ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ. Ο Σωκράτης κατέγραψε στον πιο κάτω πίνακα τις καιρικές παρατηρήσεις για τις τέσσερις µέρες της βδοµάδας Μέρα Θερμοκρασία στις Βροχόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Ε Δημοτικού 5 Υλικά σώματα Μαθαίνω χρήσιμες πληροφορίες του Βιβλίου Μαθητή Παντού γύρω μας υπάρχει ύλη. Η ύλη μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 4η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015, ώρα: 10:00-11:00 Οδηγίες: 1) Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 7 σελίδες και περιλαμβάνει 25 θέματα.

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Ρύπανση του εδάφους

4.2 Ρύπανση του εδάφους 110 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 4.2 Ρύπανση του εδάφους Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος Ερωτήσεις κατανόησης θεωρίας και προβλήματα 2-1. Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας. Τσόγκας Βασίλης

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας. Τσόγκας Βασίλης ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας Τσόγκας Βασίλης ΠΑΡΑΓΩΓΉ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Η συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα, η κοινωνική και τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 4η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤ ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015 Ώρα: 10:00-11:00 ΘΕΜΑ 1 ο - 2 ο : O Διομήδης χρησιμοποίησε όμοιους κύβους για να φτιάξει τις πιο κάτω κατασκευές. Οι κατασκευές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ακονίστε το μυαλό σας περιβαλλοντικά!

Ακονίστε το μυαλό σας περιβαλλοντικά! Ακονίστε το μυαλό σας περιβαλλοντικά! Μέσα στο πιο κάτω ορθογώνιο υπάρχουν κρυμμένες λέξεις που έχουν σχέση με το νερό. Μπορείς να τις βρεις και να τις κυκλώσεις; Ψάξε οριζόντια, κάθετα και διαγώνια! Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 10 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 11 Μαΐου 2014 Ώρα : 10:00-12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από έντεκα (11) θέματα και δέκα (10) σελίδες. 2) Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προστατεύω το περιβάλλον

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προστατεύω το περιβάλλον Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προστατεύω το περιβάλλον Ενότητα: Περιβάλλον (3 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: B1, B2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 6 ώρες (3 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: 1. Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα:

Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Ημερομηνία:. Όνομα και Επώνυμο: Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας: Δημοτικό Σχολείο: Τάξη/Τμήμα: Στο σχολείο, στο μάθημα των φυσικών, οι μαθητές παρατηρούν, ενδιαφέρονται, ερευνούν και, με πειράματα, ανακαλύπτουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Γενική Ενότητα 1 Περιβάλλον : Οτιδήποτε υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα

Σκουπιδομαζέματα-επιστημοσκορπίσματα Στη στήλη Σκουπιδομαζέματα επιστημοσκορπίσματα παρουσιάζονται απλά πειράματα και κατασκευές που μπορούν να πραγματοποιηθούν με καθημερινά υλικά και μπορούν να ενταχθούν, κατά την κρίση του διδάσκοντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 7 /6/13 ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ:2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: TΜΗΜΑ: AΡ:. ΒΑΘΜΟΣ: ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ:.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ Φυσικά φαινόμενα και τεχνολογία Το λευκό φως Το ουράνιο τόξο Το πολικό σέλας Το χρώμα του ουρανού Το ηλιοβασίλεμα Οι επιγραφές ΝΕΟΝ Το χρώμα στους υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικά θέματα Φυσικών για την εισαγωγή στα Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια

Ενδεικτικά θέματα Φυσικών για την εισαγωγή στα Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Ενδεικτικά θέματα (με ενδεικτικές λύσεις / απαντήσεις) για τη δοκιμασία / τεστ εισαγωγής από τα Δημοτικά στα Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Ενδεικτικά Θέματα Φυσικών ΦΥΣΙΚΑ 6 Παρατηρήστε την παρακάτω εικόνα,

Διαβάστε περισσότερα

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο

Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Γινόμαστε μικροί επιστήμονες! Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο αθησιακοί στόχοι της δραστηριότητας Να καταγράψουμε τις παρατηρήσεις μας Να διατυπώσουμε ερωτήματα προς διερεύνηση Να εργαστούμε με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΑΝΑΚΥΚΛΩΤΗ. Τα 15 λάθη της ανακύκλωσης

ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΑΝΑΚΥΚΛΩΤΗ. Τα 15 λάθη της ανακύκλωσης ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΑΝΑΚΥΚΛΩΤΗ Τα 15 λάθη της ανακύκλωσης Σπασμένα γυαλιά Οι γυάλινες συσκευασίες ανακυκλώνονται, αλλά τα σπασμένα γυαλιά όχι. Ο λόγος είναι ότι, καθώς η διαλογή στα κέντρα γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 1η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 10 Ιουνίου, 2012 Ώρα: 10:30-11:30 Λύσεις ΘΕΜΑ 1 ο : Ο τρόπος διάδοσης της θερμότητας στα στερεά σώματα ονομάζεται: Α. Ζέστη Β. Θερμοκρασία Γ.

Διαβάστε περισσότερα