ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Παγκόσμια οικονομική κρίση. Το τέλος του δρόμου;

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ. Παγκόσμια οικονομική κρίση. Το τέλος του δρόμου;"

Transcript

1 ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ Παγκόσμια οικονομική κρίση Το τέλος του δρόμου; ΟΧΤΩΒΡΗΣ 2009

2 2

3 Παγκόσμια οικονομική κρίση Το τέλος του δρόμου; «Πολύ συχνά μεταξύ μιας ιστορικής περιόδου και της επόμενης, δέκα χρόνια μπορει ξαφνικά να είναι αρκετά για να αποκαλύψουν τις αντιθέσεις ενός ολόκληρου αιώνα» 1. Κάτι ανάλογο εξελίσσεται σήμερα, όπου με ένα δραματικό τρόπο, μέσα σε ένα συμπιεσμένο χρονικό διάστημα ενός περίπου χρόνου, από την κρίση στα ακίνητα των ΗΠΑ τον Αύγουστο του 2007 μέχρι την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κατάρρευση τον Σεπτέμβρη του 2008, βγαίνουν στην επιφάνεια όλες οι αντιθέσεις, αλλά και αντιφάσεις, που ήταν κρυμμένες μέσα στην καπιταλιστική ανάπτυξη των τελευταίων τριών δεκαετιών. Ζούμε στην εποχή των αρνητικών οικονομικών ρεκόρ, την εποχή όπου το χρέος της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου είναι χωρίς προηγούμενο, όπως χωρίς προηγούμενο είναι και τα ελλείμματα στους προϋπολογισμούς. Το μεγαλύτερο ρεκόρ όμως πρέπει να θεωρείται η ταχύτητα και η ορμή με την οποία, μέσα σε διάστημα ημερών και εβδομάδων, ένα αμερικάνικο φαινόμενο απόκτησε παγκόσμιες διαστάσεις. Λίγες μόνο μέρες μετά την κατάρρευση της 29 ης του Σεπτέμβρη του 2008 στις ΗΠΑ, η κρίση είχε γίνει παγκόσμιο φαινόμενο καταγράφοντας απώλειες δισεκατομμυρίων σε μετοχές και γενικά περιουσιακά στοιχεία, προκαλώντας 1 Ταινία του Gillo Pantecorvo, Bur 3

4 πτωχεύσεις και πάγωμα του τραπεζικού δανεισμού σε παγκόσμια κλίμακα. Ένα σχεδόν χρόνο από το ξέσπασμα της κρίσης τα στοιχεία που συσσωρεύτηκαν είναι συντριπτικά και καταθλιπτικά. Παρ όλες τις δηλώσεις των τελευταίων μηνών για ενδείξεις ότι η κρίση πλησιάζει στο τέλος της ή ότι τουλάχιστον μειώνονται οι ρυθμοί επιδείνωσης, τα πραγματικά μεγέθη δείχνουν ένα τρομακτικό αδιέξοδο και προδιαγράφουν ακόμα μεγαλύτερες καταρρεύσεις στο άμεσο μέλλον. 4

5 Ποια είναι η εικόνα. Η κρίση υπερπαραγωγής που εντόπισε ο Μαρξ εμφανίζεται και σήμερα σαν κρίση πληθώρας απραγματοποίητων δυνατοτήτων: Τεράστιες ποσότητες προϊόντων που παραμένουν απούλητα διότι ο κόσμος είναι πολύ φτωχός πια για να τα αγοράσει, παγκόσμια φτώχια και τεράστιες ανάγκες την ίδια ώρα που υπάρχουν πολύ λίγες δυνατότητες κερδοφόρων επενδύσεων, πολλές και τεράστιες τράπεζες με δυνατότητα χρηματοδότησης κάθε έργου σε κάθε γωνιά του πλανήτη και ταυτόχρονα έλλειψη ρευστότητας. Η αντίφαση των τεράστιων δυνατοτήτων για παραγωγή που συνδυάζονται με το ξεκίνημα παγκόσμιας κρίσης αντί άνθισης, δυστυχίας και επιταχυνόμενους ρυθμούς παγκόσμιας φτώχειας αντί ευημερίας, καταγράφει σε αυτή την ιστορική περίοδο τον παραλογισμό της βάσης πάνω στην οποία λειτουργεί ο παγκόσμιος καπιταλισμός. Ο καπιταλισμός καταδικάζεται ακόμα κι αν κάποιος δει τον ρόλο του, τις ευθύνες του απλά με τον τρόπο που τοποθέτησε το ζήτημα ο Milton Friedman, ένας από τους ποιο ωμούς απολογητές του συστήματος και κατ εξοχήν ίσως θεωρητικός της απόλυτα ελεύθερης αγοράς: «Η μόνη ευθύνη μιας εταιρείας είναι να αυξήσει τα κέρδη των μετόχων της» 2 Δεν υπάρχουν πια κέρδη. Μόνο ατέλειωτο χάος που καλείται η Ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ, αλλά και οι άλλες κυβερνήσεις στον κόσμο να διαχειριστούν. 2 Is a major war a possibility in 2009? The historical antecedents, by Dr Frederic F. Clairmont 5

6 Αυτή είναι η φάση στην οποία έχει μπει από το περασμένο φθινόπωρο η παγκόσμια οικονομία, όπου το ένα πρόβλημα τροφοδοτεί το άλλο, η μια αρνητική εξέλιξη την άλλη, φέρνοντας μέσα στην πορεία που εξελίσσεται ολοένα και πιο κοντά όλες τις καταστροφικές της δυνατότητες. Οι ιδιοκτήτες κατοικίας είδαν την περιουσία τους στις ΗΠΑ να χάνει κατά μέσο όρο το ένα τρίτο της αξίας της, οι απώλειες κατοικίας αυξάνονται, αυξάνοντας με ένα δραματικό τρόπο τα αδιάθετα σπίτια, στοιχείο που αυξάνει την ανεργία που με την σειρά της ενισχύει τους αυξανόμενους ρυθμούς απώλειας κατοικίας. Στη χωρίς προηγούμενο παγκοσμιοποίηση της οικονομίας την εποχή που ζούμε, οι πιο πάνω παράγοντες τροφοδοτούν αρνητικά και το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας. Ένα πλεόνασμα που αποτελούσε την κύρια πηγή από την οποία αντλούσε ρευστό η αμερικάνικη οικονομία, πουλώντας American treasuries αλλά και τα περιβόητα securities, που έχουν τώρα πια γίνει toxic assets, για να χρηματοδοτηθεί η φούσκα στα ακίνητα, που έμπαιναν υποθήκη ξανά και ξανά για να ενισχυθεί η κατανάλωση στις ΗΠΑ. Μια κατανάλωση που απορροφούσε κινέζικες εισαγωγές και δημιουργούσε έτσι, μαζί με άλλα, και το πλεόνασμα της Κίνας από την οποία αντλούσε ρευστό η αμερικανική οικονομία. Ξανά φαύλος κύκλος. Την ίδια στιγμή οι τιμές πέφτουν, θα εξηγήσει ο John Bellamy Foster στο βιβλίο του The Great Financial crisis, και οι άνθρωποι που χρεώθηκαν μέσα στο παραλήρημα της εποχής της ανόδου, τώρα πουλούν τα 6

7 περιουσιακά τους στοιχεία για να εξοφλήσουν τα χρέη τους. Οι χαμηλότερες τιμές όμως σημαίνουν ότι το υπόλοιπο του χρέους θα πρέπει να πληρωθεί με δολάρια μεγαλύτερης αξίας από αυτά που δανείστηκαν, πράγμα που δεν θα μπορέσουν όλοι να κάνουν με αποτέλεσμα μεγαλύτερες χρεοκοπίες, που πάλιν θα σπρώξουν προς χαμηλότερες τιμές και να ένας ακόμα φαύλος κύκλος. 3 Έτσι φυσικά λειτουργεί η καπιταλιστική οικονομία, αυτός είναι ο χαρακτήρας της καπιταλιστικής αγοράς της οποίας οι μηχανισμοί, «...όχι μόνο δεν την ρυθμίζονται αυτόματα σε περιόδους κρίσεων, αλλά αποτελούν αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς που οδηγούν στο χάος» 4 Ένα χάος από το οποίο όσες φορές κατάφερε η καπιταλιστική οικονομία να βγει, το έκανε με την παρέμβαση του κράτους, με ρυθμίσεις στα επιτόκια και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, με διοχέτευση ρευστού από τις εισπράξεις από τους φορολογουμένους. Αυτή την φορά όμως τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα. Τα μεγέθη είναι τεράστια, οι ανισορροπίες που μαζεύτηκαν μέσα από τις προηγούμενες κρίσεις όπως αυτή των dotcom στα τέλη της χιλιετίας και πάνω από όλα αυτή του , κάνουν την κατάσταση αδύνατη. Οι μόνες επιλογές που θα μπορούσαν να υπάρξουν είναι αυτές της δημιουργίας νέων χρεών και τύπωσης χρήματος. Αυτές όμως είναι ήδη καμένα χαρτιά διότι τα 3 Interview with John Bellamy Foster, by Mike Whitney, Η ελεύθερη αγορά σε άτακτη υποχώρηση, Νοέμβριος

8 τεράστια χρέη που υπάρχουν και η χωρίς προηγούμενο κυκλοφορία χρήματος και χρηματικών προϊόντων είναι κεντρικές αιτίες της σημερινής κρίσης. 8

9 Οι πρώτες ενδείξεις αδιεξόδων του Η κατάρρευση του αμερικάνικου χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι ένδειξη βαθύτερης κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος σε παγκόσμια κλίμακα, αποτέλεσμα βαθιών αντιφάσεων, η εξήγηση των οποίων μπορεί να αναζητηθεί στη βασική ανάλυση της μαρξιστικής θεωρίας. Η κρίση αυτή εμφανίστηκε και υπάρχει από την εποχή της ονομαζόμενης πετρελαϊκής κρίσης του Μια κρίση πού ξεπεράστηκε πρόσκαιρα και μερικά με το χρηματιστηριακό κεφάλαιο να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Και είναι ακριβώς σε αυτό το ρόλο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος στην αντιμετώπιση της κρίσης τότε, που πρέπει να αναζητηθούν τα αίτια της σημερινής κατάρρευσής του. Η μεταπολεμική ανάπτυξη έγινε κατορθωτή πάνω στις καταστροφές του 2 ου Παγκοσμίου Πολέμου. Υπήρχε τεράστια δουλειά ανοικοδόμησης να συντελεστεί, κάτι που έδωσε στο παγκόσμιο σύστημα νέα ευκαιρία ανάκαμψης. Και εκείνη η περίοδος, όπως και αυτή των τελευταίων τριών δεκαετιών, προπαγανδίστηκε ως απόδειξη ότι ο καπιταλισμός λειτουργούσε πια χωρίς προβλήματα και αντιφάσεις. Τίποτα όμως δεν βρισκόταν πιο μακριά από την αλήθεια. Την ίδια στιγμή που στα οικονομικά επιτελεία γιόρταζαν την επίτευξη μιας αδιασάλευτης και σταθερής οικονομικής ανάπτυξης, η παγκόσμια οικονομία ετοίμαζε μια μεγάλη έκπληξη. Όπως αναφέρει ο ακαδημαϊκός Ρόπερτ Μπρένερ στο εκπληκτικά πλούσιο 9

10 από άποψη στοιχείων βιβλίο The Economics of Global Turbulence, Μεταξύ του 1965 και του 1973 παραγωγοί από όλα τα μπλοκ (ΗΠΑ, Ευρώπη και Ιαπωνία) μπήκαν σε έντονο ανταγωνισμό, που πιέζοντας έντονα τις τιμές προς τα κάτω το έκαναν αδύνατο για ήδη υπάρχουσες μεγάλες επενδύσεις σταθερού κεφαλαίου να κρατήσουν την αξία τους», σπρώχνοντας απότομα την γενική κερδοφορία στην μεταποιητική κύρια βιομηχανία προς τα κάτω. «Το αποτέλεσμα ήταν, σε ένα εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα (breathtaking short space of time) να σπρώξουν την παγκόσμια οικονομία από μακρά άνθηση σε μακρά ύφεση (downturn) 5 Από αυτή τη λογική δεν μπορεί να ξεφύγει το σύστημα όσο υπάρχουν εθνικά μπλοκ που ανταγωνίζονται για κυριαρχία στη διεθνή αγορά. Η ανάγκη για ολοένα μικρότερα κόστα παραγωγής επιβάλλουν εισαγωγή σταθερού κεφαλαίου, όχι μόνο χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη επενδύσεων σε παλαιότερη τεχνολογία, αλλά απειλώντας τα κέρδη και την ίδια την ύπαρξη αυτής της τεχνολογίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας φοβερός πλεονασμός παραγωγικών δυνατοτήτων (overcapacity), αδυναμία αποκατάστασης πολλών αρχικών επενδύσεων και συνεπακόλουθα μείωση της κερδοφορίας. Έτσι η δεκαετία του 1970 έβαλε οριστικό τέλος στα ψηλά ποσοστά κέρδους που ο ανεπτυγμένος καπιταλισμός 5 Το ίδιο, σελ χχι 10

11 πέτυχε την μεταπολεμική περίοδο. Μόνο στις ΗΠΑ, την περίοδο «μεταξύ το ποσοστό κέρδους της βιομηχανίας έπεσε κατά 40.9%» 6 Στην αντίφαση που εντοπίζεται πιο πάνω θα πρέπει να προστεθούν και άλλες, με κύρια τη βασική αντίφαση του καπιταλιστικού συστήματος που πρώτος εντόπισε ο Μαρξ, την δημιουργία δηλαδή ολοένα και πιο μεγάλων και μεγαλύτερης αξίας μέσων παραγωγής στο κέντρο, στις μητροπόλεις, από την μια, και φτώχιας στην περιφέρεια από την άλλη, που καταδικάζουν τη καπιταλιστική οικονομία σε κάθε ιστορική περίοδο. Ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες η διαδικασία συγκεντροποίησης του κεφαλαίου και δημιουργίας μονοπωλίων, όλα σχεδόν στα χέρια του χρηματιστηριακού κεφαλαίου, έκανε την κατανομή εισοδήματος πιο άνιση από ότι ποτέ προηγουμένως. Αυτή η ολοένα αυξανόμενη ανισότητα περιόριζε ολοένα και περισσότερο την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων σε σχέση με τις παραγωγικές δυνατότητες του συστήματος. Αυτές οι αντιφάσεις αφού συσσωρεύτηκαν τότε, την περίοδο της ανάπτυξης μετά τον Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, όπως συσσωρεύτηκαν και την περίοδε που οδήγησε στην σημερινή κρίση, εκδηλώθηκαν σαν χιονοστιβάδα που δημιούργησε τεράστιες επιπλοκές στο παγκόσμιο σύστημα. Οι ιδιωτικές επενδύσεις μειώνονταν, η ανεργία αυξανόταν και όλα τα κρατικά μέτρα χρηματοδοτήσεων κάθε μορφής οδηγούσαν σε 6 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ

12 αύξηση του πληθωρισμού αντί σε δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Η συνεχής αύξηση των τιμών, ο πληθωρισμός, γινόταν σταδιακά το κύριο σύμπτωμα αυτής της κρίσης και δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές, συμπίεζε τα κέρδη ακόμα περισσότερο και, ταυτόχρονα, ροκάνιζε την αξία τεράστιων περιουσιών που ήταν επενδυμένες σε χρηματιστικά περιουσιακά στοιχεία (μετοχές). Ήταν ακριβώς σε αυτή τη νέα κατάσταση που η νεοφιλελεύθερη πολιτική φαινόταν να μπορεί να δώσει διέξοδο και λύσεις στα προβλήματα που είχαν συσσωρευτεί. Σύμφωνα με την επίσημη άποψη, «Η πτώση της κερδοφορίας ήταν αποτέλεσμα της πιο γοργής αύξησης των μισθών από ό τι της παραγωγικότητας». 7 Έτσι, η αστική τάξη σε παγκόσμιο επίπεδο μπήκε στην αντεπίθεση, όχι από μιαν ιδιαίτερη κακία όπως θα αναφέρει ο Λένιν στο βιβλίο του «Ιμπεριαλισμός Ανώτατο Στάδιο του Καπιταλισμού» αλλά για να στηρίξει τα κέρδη της, το σύστημά της, την ίδια την ύπαρξή της. «Κάτω από την καθοδήγηση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Αμερικής, οι χρηματιστικές αγορές χρησιμοποίησαν πολύ ψηλά επιτόκια για να ανεβάσουν την ανεργία (μέσα από μείωση των δανείων και συνεπώς των επενδύσεων) για να νικήσουν την μαχητικότητα των συνδικάτων και να μειώσουν τις δαπάνες των δημοσίων επιδομάτων 7 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ

13 στην αρχή της δεκαετίες του 1980 όλα όσα είχαν γίνει αντιληπτά σαν η πηγή των δυσκολιών που υπήρχαν για έλεγχο της κερδοφορίας και του πληθωρισμού της προηγούμενης δεκαετίας» 8 «Σχεδόν παντού, οι εργοδότες επιτέθηκαν στα συνδικάτα, σε ορισμένες περιπτώσεις -πιο αξιοσημείωτα στις ΗΠΑ- σακατεύοντάς τα βαθειά» 9 Η νίκη πάνω στα συνδικάτα που συνόδευε την αύξηση της ανεργίας σήμαινε κύρια κτύπημα των μεροκαμάτων που από τότε έχουν καθοδική πορεία σε όλο τον ανεπτυγμένο κόσμο. Στις ΗΠΑ αυτή η πολιτική συνδυάστηκε και με απο-επένδυση στη βιομηχανική παραγωγή της χώρας και την επένδυση σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία με μεροκάματα πείνας. Με αυτό ακριβώς τον τρόπο οι μεγάλες βιομηχανίες των ΗΠΑ, αλλά και του υπόλοιπου καπιταλιστικού κόσμου, αποκατάστησαν τη δυνατότητα για ψηλά κέρδη για την κάθε ατομική επιχείρηση. Ή έτσι νόμισαν Εκεί όμως που νόμισαν ότι έδωσαν μια πραγματική λύση, απλώς πρόσθεσαν ένα νέο πραγματικό πρόβλημα. Προσπαθώντας να αποκαταστήσουν τη δυνατότητα κέρδους της κάθε ατομικής επιχείρησης μέσα από τη συρρίκνωση των μεροκαμάτων, συρρίκνωναν ταυτόχρονα την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων, την αγοραστική δύναμη του μεγαλύτερου μέρους της 8 «From Global Finance to the Nationalization of the Banks: Eight Thesis on the Economic Crisis, by Prof Leo Panitch and Prof Sam Gindin, Global Research. 9 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ

14 κοινωνίας. Ένα καινούργιο μεγάλο πρόβλημα ζητούσε την «λύση» του. 14

15 Οι μηχανισμοί ενίσχυσης της ζήτησης Αυτή η παγκόσμια συντονισμένη δράση του χρηματιστικού κεφαλαίου υποβοηθήθηκε από εξελίξεις που και πάλιν είχαν την ρίζα τους στην δεκαετία του Όταν την πρωτοχρονιά του 1974 οι Ηνωμένες Πολιτείες καταργούσαν όλους τους περιορισμούς στις διεθνείς κινήσεις κεφαλαίων, ακολουθώντας ανάλογη κίνηση που είχαν κάνει το 1973 ο Καναδάς, η Γερμανία και η Ελβετία, άνοιγαν μια νέα εποχή. Μια εποχή που η ελευθερία κίνησης κεφαλαίων σε συνδυασμό με την κατάργηση των σταθερών ισοτιμιών μεταξύ των διαφόρων νομισμάτων που μπήκε ήδη σε εφαρμογή από το 1971, θα άλλαζε δραματικά τις λειτουργίες του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος, θα έδινε τη δυνατότητα στις τράπεζες και γενικά τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αποκαταστήσουν τα μειωμένα μεροκάματα και την χαμένη ζήτηση μέσα από δανεισμό και πολύπλοκες χρηματιστικές λειτουργίες και να μετατραπούν λόγω ακριβώς αυτού του ρόλου «σωτήρα» σε ρυθμιστή της τύχης του πλανήτη όσο ποτέ προηγουμένως. Το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο μπορούσε πια απρόσκοπτα να διεισδύσει παντού. Νέες τεράστιες δυνατότητες έκαναν την εμφάνισή τους. Νέες δυνατότητες για τον παγκόσμιο καπιταλισμό αλλά και νέοι κίνδυνοι. Κίνδυνοι που μέχρι το 1971 επωμίζονταν τα κράτη μέσα από τη σταθερή σχέση των νομισμάτων είχαν τώρα πια ιδιωτικοποιηθεί. Οι διεθνείς συναλλαγές έγιναν επισφαλείς, αυτό που σήμερα αγόραζες στις διεθνείς αγορές δεν ήξερες πόσα θα το πλήρωνες αύριο μέσα σε ένα κόσμο με απρόβλεπτες ισοτιμίες νομισμάτων. 15

16 Όπως όμως συμβαίνει στην αγορά, κάθε πηγή αστάθειας είναι εν δυνάμει πηγή κέρδους. Όσο μεγαλύτερη η αστάθεια και το ρίσκο, τόσο μεγαλύτερη η δυνατότητα κέρδους. Η πώληση δολαρίων και αγορά μάρκων, που θα χρησιμοποιούνταν μετά για αγορά γιαπωνέζικου γιεν, για να κλείσει ο κύκλος με την αγορά δολαρίων και πάλι, μπορούσε να καταλήξει σε μεγάλα κέρδη ή και ζημιές μέσα από την ύπαρξη ανισοσκελιών στις ισοτιμίες των διαφόρων νομισμάτων. Έτσι, «Η ανάπτυξη ασφαλισμένων χρηματιστηριακών αγορών και η διεθνοποίηση του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος επέτρεψε την αντασφάλιση (hedging) και διάχυση (spreading) του κινδύνου που συνδεόταν με την παγκόσμια ανάπτυξη των επενδύσεων, της παραγωγής και του εμπορίου. Αυτό παρείχε ασφάλιση του κινδύνου 10 σε μιαν πολύπλοκη παγκόσμια οικονομία, χωρίς την οποία η καπιταλιστική συσσώρευση θα ήταν σημαντικά περιορισμένη» 11 Και ακριβώς εδώ πρέπει να εντοπιστεί ένα σημείο κλειδί στο οποίο θα δοθεί ακόμα περισσότερη σημασία στη συνέχεια: «...η καπιταλιστική συσσώρευση θα ήταν διαφορετικά σημαντικά περιορισμένη», με το 10 Όπως παρέχεται ασφάλεια πυρός, ζωής κλπ, έτσι παρεχόταν και ασφάλεια που να καλύπτει τους κινδύνους που συνεπαγόταν η διεθνής οικονομική δραστηριότητα. 11 «From Global Finance to the Nationalization of the Banks: Eight Thesis on the Economic Crisis, by Prof Leo Panitch and Prof Sam Gindin, Global Research. 16

17 καπιταλιστικό σύστημα να αντιμετωπίζει πολύ μεγαλύτερα επίπεδα ανεργίας, να προσφέρει σημαντικά χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο, με όλη την κοινωνική αστάθεια και αναταραχή που αυτά θα συνεπάγονταν, αν δεν είχε επέλθει «η ανάπτυξη ασφαλισμένων χρηματιστηριακών αγορών και η διεθνοποίηση του Αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος...». Και αν δεν είχε αυτή συνοδευτεί με την επίθεση ενάντια στις κατακτήσεις των εργαζομένων και τα μεροκάματα, που αν και δεν ήταν το κύριο πρόβλημα του διεθνούς καπιταλισμού όπως θα δείξουμε στην συνέχεα, ήταν παρόλα αυτά το μόνο πρόβλημα στο οποίο θα μπορούσαν να δώσουν «λύση» χωρίς να καταργούν το σύστημά τους. Η νεοφιλελεύθερη πορεία με όσα την συνόδευαν (παράγωγα, διεθνής τζόγος του χρηματιστικού κεφαλαίου, δυνατότητα πράξεων εντελώς στα σκοτεινά, έξω από κάθε κανονισμό και επιτήρηση) δεν ήταν αποτέλεσμα της απληστίας του μεγάλου κεφαλαίου που αν δεν υπήρχε θα μπορούσε να ακολουθηθεί μια άλλη πορεία. Ήταν οι παράπλευρες απώλειες για την κοινωνία σε μια πορεία που ήταν μονόδρομος, προκειμένου να διατηρηθεί στη ζωή το καπιταλιστικό σύστημα μέσα από τα νέα δεδομένα που έφερε η δεκαετία του Ήταν η επιπλέον ανταμοιβή του χρηματιστικού κεφαλαίου για το ρόλο που έπαιξε στη διάσωση του συστήματος. Στην πραγματικότητα όλα αυτά τα εσωτερικά μέτρα μείωσης του κόστους, νεοφιλελευθερισμός και παγκοσμιοποίηση αποτελούν μια ολοένα και περισσότερο φρενήρη προσπάθεια να 17

18 αντιμετωπιστούν τα διαβρωτικά και συνεχιζόμενα προβλήματα μείωσης της κερδοφορίας» 12 Το χρηματιστικό κεφάλαιο είχε ξεκινήσει να δυναστεύει την κοινωνία σε βάθος και πλάτος απρόβλεπτο λίγα χρόνια πριν. Στο επίπεδο της οικονομίας το φαινόμενο που παρακολουθήσαμε ήταν, «...η αποσύνθεση ή τουλάχιστον η αργή διάλυση της βιομηχανίας και της βιομηχανικής παραγωγής στη μητρόπολη και η αντίστοιχη άνοδος της κυκλοφορίας του χρήματος αυτό που θα ονομάζαμε κουλτούρα της κυκλοφορίας.» 13 «Μετάφεραν κεφάλαια έξω από τις ψηλού κόστους και χαμηλής κερδοφορίας γραμμές της μεταποιητικής βιομηχανίας, ειδικά στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και στράφηκαν ολοένα και περισσότερο στην κερδοσκοπία» 14 Αυτές τις εξελίξεις δεν τόλμησε καμιά κυβέρνηση αλλά και καμιά πολιτική δύναμη, δεξιά ή αριστερή να σχολιάσει. Για πρώτη φορά στην ιστορία το χρήμα είχε ξεφύγει από τον κρατικό έλεγχο και βρισκόταν στη δικαιοδοσία ιδιωτικών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών που «δεν αναγνωρίζουν εθνικά σύνορα, δεν συμμορφώνονται με κανένα κανονισμό, δεν δέχονται κανένα νόμο εκτός το νόμο της δύναμης 12 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ χιι 13 Edward LiPuma and Benjamin Lee, Financial Derivatives and the Globalization of Risk, Πρόλογος 14 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ χχιι 18

19 του χρήματος και επιβάλλουν σκληρή δικαιοσύνη ενάντια σε αυτούς που παραβιάζουν τους νόμους της αγοράς.» 15 Έχοντας τη στήριξη του μόνου κράτους που έλεγχε το παιγνίδι, του μόνου κράτους του οποίου το υπουργείο οικονομικών έχει το δικαίωμα βέτο στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, του μόνου κράτους του οποίου ο στρατός σκορπισμένος σε ολόκληρο τον πλανήτη εγγυούταν την απρόσκοπτη λειτουργία του ιμπεριαλιστικού μηχανισμού εκμετάλλευσης, δηλαδή του κράτους των ΗΠΑ, οι ιδιωτικές τραπεζες και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί καθόρισαν τους κανόνες του παιγνιδιού. Καθόριζαν σε πια χώρα το επόμενο πρωί θα άφηναν ρημαγμένο νόμισμα και οικονομία μέσα από μια απότομη έξοδο κεφαλαίων, σε ποια χώρα χιλιάδες και εκατομμύρια άνθρωποι θα έχαναν το δικαίωμα στην εργασία από τη μια στιγμή στην άλλη, όπως έγινε στη γειτονική μας Τουρκία το Ο αναβαθμισμένος ρόλος του χρηματιστικού κεφαλαίου πάνω σε παγκόσμια κλίμακα, μαζί με τις επινοήσεις ολοένα και περισσότερων πολύπλοκων χρηματιστικών προϊόντων (παραγώγων) και τη μόχλευση (leverage) που αύξανε συνεχώς την αναλογία πίστωσης και κεφαλαιουχικής βάσης (με το ίδιο ποσό να διατηρείται στα ταμεία τους, οι τράπεζες διεύρυναν ολοένα και περισσότερο το δανεισμό), δημιούργησαν μια νέα πραγματικότητα στον ανεπτυγμένο κόσμο. Αυτή η νέα πραγματικότητα έδωσε μια τρομακτική ώθηση των πράξεων σε συνάλλαγμα (απλό, σκέτο χρήμα) 15 Gregory Milman, Around the world on a trillion dollars a day 19

20 που ενώ το 1973 κυμαίνονταν μεταξύ 10 και 20 δις δολαρίων την ημέρα, και η αναλογία τους σε σχέση με το παγκόσμιο εμπόριο ήταν 2 προς 1, το 1995 ο όγκος σε συνάλλαγμα ανέβηκε στα 1260 δις δολάρια και η αναλογία σε σχέση με το παγκόσμιο εμπόριο σε 70 προς 1. Έτσι από τότε κιόλας το ποσό της απίστευτης αυτής εξέλιξης ήταν ίσο με την συνολική αξία των επίσημων αποθεμάτων σε χρυσό και συνάλλαγμα όλων των χωρών του κόσμου. 16 Μια σημερινή μέτρησή τους, θα αποσβόλωνε με τις αναλογίες της. Είχε πια επέλθει μια τεράστια αύξηση στην κυκλοφορία του χρήματος που όμως δεν δημιουργούσε πληθωρισμό λόγω της μείωσης μισθών και κοινωνικών ωφελημάτων από την μια και της διοχέτευσης του αυξημένου χρήματος προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις που ήταν οι μετοχές γενικά, οι εταιρείες πληροφορικής και τελικά τα ακίνητα από την άλλη. Αντί πληθωρισμό είχαμε φούσκες, πλασματικές αξίες, αξίες καταδικασμένες να είναι πρόσκαιρες που παρόλα αυτά μπορούσαν να μπουν υποθήκη. Να «εξασφαλίσουν» έτσι τους πωλητές, να διευκολύνουν τους αγοραστές και ταυτόχρονα να διοχετεύσουν χρήμα στην αγορά ενισχύοντας την πλευρά της ζήτησης, την αγοραστική δύναμη της αγοράς. Το τεράστιο πρόβλημα που παρουσιάστηκε με το κτύπημα των μεροκαμάτων και του κράτους πρόνοιας μετά το 1974, είχε βρει κι αυτό τη «λύση» του. 16 John Eatwell και Lance Taylor, Η παγκόσμια δίνη του χρήματος, σελ

21 Η κρίση με αφορμή τα ακίνητα Οι φούσκες παρόλα αυτά σπάζουν, αυτό έδειχνε όλη οι προηγούμενη εμπειρία με τις μετοχές γενικά και αργότερα με την τεχνολογία της πληροφορικής. Η έλλειψη όμως άλλης διεξόδου δεν άφηνε επιλογές και η έλλειψη επιλογών αναγκαστικά έπειθε τους χαράκτες πολιτικής ότι και στη νέα έκρηξη το αμερικανικό κράτος θα μπορούσε να χαλιναγωγήσει τις επιπτώσεις. Ειδικά κατά την πρώτη δεκαετία του 21 ου αιώνα, φαινόταν ότι οι λύσεις που τα οικονομικά επιτελεία του συστήματος έδιναν ήταν χωρίς όρια. Μετά την αγορά τους, οι «ακριβές» ιδιωτικές περιουσίες έμπαιναν ξανά και ξανά υποθήκη για εξασφάλιση επιπλέον δανεισμού για αγορά αυτοκίνητου, σπουδές, διακοπές, κλπ. Οι όροι παροχής δανείων σταδιακά υποβαθμίστηκαν τόσο ώστε οι δανειοδότες καθόριζαν μια περίοδο κάποιων χρόνων ως περίοδο χάριτος κατά την οποία ο δανειολήπτης είχε ως μόνη υποχρέωση την καταβολή δόσεων που ούτε καν τον τόκο δεν ξοφλούσαν για τον τρέχοντα χρόνο. Ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός είχε εξασφαλίσει οικία πρακτικά για τους πάντες! Για εξασφάλιση ρευστού γι αυτό το εγχείρημα το αμερικανικό κράτος έβαλε στο παιγνίδι όλο τον κόσμο στον οποίο εκτός από American treasuries του Υπουργείου Οικονομικών πωλούνταν και τα περιβόητα securities, είδος ομολόγων ιδιωτικών Οργανισμών που ήταν μπλεγμένοι στην αγορά ακινήτων. Η παγκόσμια οικονομία είχε δεθεί σε κοινή μοίρα όσο ποτέ προηγουμένως. 21

22 Ο καπιταλισμός των τελευταίων δεκαετιών έκανε συνεχώς πιο φτηνά τα εργατικά χέρια, ελπίζοντας σε αποκατάσταση των δυνατοτήτων κέρδους των επιχειρήσεων. Αύξανε την αγοραστική δύναμη της κοινωνίας μέσα από δανεισμό και εξασφάλιζε τον εαυτό του βάζοντας υποθήκη περιουσιακά στοιχεία των οποίων την τιμή φρόντιζε όσο μπορούσε να αυξάνει. Τέλος, εξασφάλιζε επιπλέον κέρδος μέσα από τα επιτόκια των χρημάτων που δάνειζε. Την ίδια ώρα που ο «σοσιαλισμός» είχε καταρρεύσει, ο καπιταλισμός δεν σταματούσε μπροστά σε κανένα πρόβλημα. Τι πιο εκπληκτικό αλλά και αιώνιο οικονομικό σύστημα από την καπιταλιστική αγορά; Όμως τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι. Το τέλος της περιόδου χάριτος το 2005 που ήρθε ταυτόχρονα για πολλούς αγοραστές οικίας, που κάτω από άλλους όρους δεν θα μπορούσαν να την εξασφαλίσουν, που συνέπεσε και με το τέλος της περιόδου των χαμηλών επιτοκίων, ενεργοποίησε τους οικονομικούς μηχανισμούς που οδήγησαν στην κρίση στα ακίνητα τον Ιούλιο του 2007 και στην υπόλοιπη οικονομία το Φθινόπωρο του επόμενου χρόνου. Όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις έτσι και τώρα το αμερικανικό κράτος παρέμβηκε αλλά αυτή τη φορά τα πράγματα ήταν πολύ πιο δύσκολο να ελεγχτούν. Όλες οι αντιφάσεις είχαν πια πάρει τρομακτικές διαστάσεις, όλη η ενέργεια που διοχετεύτηκε σε όλες τις προηγούμενες κρίσεις εξάντλησε τώρα τις δυνατότητες, όλα τα ραγίσματα που είχαν πρόχειρα επικαλυφτεί ξανάνοιξαν τώρα σε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. 22

23 Κοντά στο ένα τρίτο των περιπτώσεων οικίας που μπήκε σε υποθήκη, η αξία της έχει πέσει κάτω από το ποσό που οι κάτοχοι τους οφείλουν στις τράπεζες. Χρωστούν δηλαδή περισσότερα από όσο η αξία που έβαλαν υποθήκη. Η κατοχή οικίας που με την πλασματική της αξία τούς έκανε να νιώθουν πλουσιότεροι από ότι στην πραγματικότητα ήταν, τώρα τους κάνει να είναι πραγματικά φτωχότεροι. Η μείωση κατά 30% περίπου σε παναμερικανική βάση της αξίας των σπιτιών που οι ιδιοκτήτες έβαζαν υποθήκη για να δανειστούν, αφαιρούν από την οικονομία και τη ζήτηση τεράστια ποσά, καταδικάζοντας έτσι τις δυνατότητες ανάκαμψης, οδηγώντας στο χάσιμο ακόμα περισσότερων σπιτιών μέσα από αύξηση της ανεργίας, των προσωπικών χρεοκοπιών και της αδυναμίας αποπληρωμής του χρέους. Η ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών με δανεισμό αποτέλεσε τον παράγοντα που διατήρησε το αμερικανικό «θαύμα» σε λειτουργία. Οι επιλογές τώρα περιορίζονται δραματικά. 23

24 Τα αδιέξοδα του οικονομικού επιτελείου των ΗΠΑ «Η κυβέρνηση προσπαθεί να αναβιώσει τα ευτυχισμένα χρόνια της οικονομίας φούσκας με το να μεγαλώσει το χρέος ξανά, ελπίζοντας να ξαναφουσκώσει (re-inflate) τις τιμές των ακινήτων και των μετοχών» 17 Η Κυβέρνηση των ΗΠΑ αντιμετωπίζει τη σημερινή κρίση με την ίδια πολιτική που τη δημιούργησε. Όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, αυτό κάνει. Όχι γιατί δεν ξέρουν τι τους γίνεται, πράγμα που θα μας έδινε μεγάλη ευχαρίστηση να αποδεχτούμε, αλλά γιατί προσπαθούν να δώσουν ζωή ξανά στα κύρια σύμβολα του συστήματός τους και διότι, πάνω από όλα, δεν έχουν επιλογές. Το μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειας οι ανταλλαγές ιδιωτικών με κρατικές μετοχές, η διοχέτευση χρημάτων στην αμερικάνικη οικονομία μέσα από τα προγράμματα διάσωσης δεν έχει στόχο την ενίσχυση της παραγωγής, της παραγωγής προϊόντων, πραγματικού πλούτου, αλλά το φούσκωμα της αξίας περιουσιακών στοιχείων, τη δημιουργία νέων φουσκών, για να τεθεί ξανά σε λειτουργία η οικονομία πάνω ακριβώς στην προηγούμενη βάση αν πρόκειται οι ιδιωτικοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί να μπορούν να δανείσουν ξανά, θα πρέπει να μην είναι χρεοκοπημένοι, θα πρέπει να αποκατασταθεί η αξία των περιουσιακών τους στοιχείων, των μετοχών, χρεογράφων και τίτλων που 17 Finance Capitalism Hits a Wall, by Prof Michael Hudson,

25 κατέχουν. Τα οικονομικά επιτελεία του αμερικανικού καπιταλισμού συνεχίζουν προς την κατεύθυνση που ακολούθησαν τις τελευταίες δεκαετίες ελπίζοντας ότι κι αυτή τη φορά θα συμμαζέψουν τα πράγματα, ελπίζοντας ότι κι αυτή τη φορά η κατάσταση δεν θα είναι διαφορετική. «Η χρηματιστικοποίηση (financialization) με την έννοια μακρόχρονης μετακίνησης του κέντρου βάρους ης οικονομίας προς τα χρηματοπιστωτικά (finance), με χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία να κτίζεται σε μια περίοδο δεκαετιών, είναι μια κατάσταση εντελώς χωρίς προηγούμενο» 18 Μέσα σε αυτήν την πορεία βρίσκονται παγιδευμένοι, με μεγάλη πιθανότητα να αλλάξουν κατεύθυνση μόνο στην επόμενη μεγάλη έκρηξη που και οι ίδιοι φοβούνται ότι είναι πολύ κοντά, παρόλη την επίπλαστη εικόνα αισιοδοξίας που προσπαθούν να δημιουργήσουν. Την επόμενη μεγάλη έκρηξη που θα βάζει πια επιτακτικά το δίλημμα: συνέχιση της προσπάθειας διατήρησης του ιδιωτικού χαρακτήρα των τραπεζών με άμεσο πια τον κίνδυνο χρεοκοπίας ολόκληρου του συστήματος ή εθνικοποιήσεις. Εθνικοποιήσεις τέτοιας κλίμακας που θα σημαίνουν παραδοχή αδυναμίας της αγοράς, αχρηστίας της αστικής τάξης, άρνηση του ίδιου του συστήματος. Εμπειρικά και χωρίς να έχουν συνειδητά επιλέξει κατεύθυνση, κατευθυνόμενοι πότε από εδώ και πότε από εκεί, οι θεμελιωτές του νεοφιλελευθερισμού, αυτοί που 18 Interview with John Bellamy Foster, by Mike Whitney,

26 στη θεωρία ήταν πολέμιοι κάθε κρατικής παρέμβασης, όσο όμως αυτή είχε να κάνει με το διαμοιρασμό κερδών, προχωρούν τώρα σε κρατικές παρεμβάσεις χωρίς προηγούμενο στην ιστορία. Σύμφωνα με κατάθεση στο Κογκρέσο του Νηλ Μπαρόφσκι, γενικού επιθεωρητή του TARP, του προγράμματος διάσωσης των τραπεζών που έστησε ο Πώλσον του Μπους και ακολουθεί τώρα ο Γκέιτνερ του Ομπάμα, «...Από πρόγραμμα διοχέτευσης μεγάλων κεφαλαίων σε εκατοντάδες τράπεζες και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, μέχρι προγράμματα διαφοροποίησης των όρων υποθήκευσης σχεδιασμένα για να διαφοροποιήσουν εκατομμύρια υποθήκες, μέχρι τη δημόσια-ιδιωτική συνεργασία που χρησιμοποιεί δεκάδες δις από τα λεφτά των φορολογούμενων για αγορά τοξικών περιουσιακών στοιχείων (securities) από τις τράπεζες, το TARP έχει εξελιχτεί σε πρόγραμμα με έκταση, ευρύτητα και πολυπλοκότητα χωρίς προηγούμενο η συνολική στήριξη από την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση μπορεί να αγγίξει τα 23.7 τρις» 19 Το «πρόγραμμα με έκταση, ευρύτητα και πολυπλοκότητα χωρίς προηγούμενο», αντανακλά ανάλογες συνθήκες κρίσης, που οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνταν μέχρι σήμερα αδυνατούν να αντιμετωπίσουν. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ τυπώνει δικές της ομολογίες για να τις ανταλλάξει με τις τοξικές ιδιωτικές «ομολογίες» που κατέχουν οι τράπεζες που δεν έχουν καμιά αξία, για να 19 Agence-France Press, US could spend 23.7 trill dollars on crisis,

27 αποκαταστήσει την αξία των περιουσιακών τους στοιχείων, την κεφαλαιουχική τους βάση, για να μπορούν έτσι να δανείζουν. Όμως, «Όταν το Υπουργείο Οικονομικών δίνει στις τράπεζες κυβερνητικά χρεόγραφα σε αντάλλαγμα σκουπιδιών, αφήνει το απλησίαστα (unpayably) ψηλό ιδιωτικό χρέος ανέπαφο. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι τώρα το χρέος ανήκει (ή πρέπει να τύχει εγγύησης) στην κυβέρνηση που θα πρέπει να επιβάλει φόρους για να πληρώσει τον τόκο» 20 Το ιδιωτικό χρέος που όπως και το δημόσιο είναι χωρίς προηγούμενο στην ιστορία, που επιβλήθηκε από την ανάγκη διατήρησης των φουσκών που ήταν απαραίτητες για να διατηρηθεί ο καπιταλισμός σε λειτουργία, το χρέος που δεν μπορεί να πληρωθεί από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις που το δημιούργησαν, και που είναι στο κέντρο της σημερινής κρίσης αλλά και των αδιεξόδων, αυτό το χρέος καλείται το κράτος τώρα να επωμιστεί. Όμως, «Η οικονομία των ΗΠΑ δεν μπορει να φουσκώσει (inflate) την έξοδό της από το χρέος γιατί αυτό θα οδηγούσε το δολάριο σε κατάρρευση και θα έβαζε τέλος στα όνειρα για παγκόσμια αυτοκρατορία με το 20 Finance Capitalism Hits a Wall, by Prof Michael Hudson,

28 να σπρώξει ξένες χώρες να ακολουθήσουν το δικό τους δρόμο.» 21 Αν δηλαδή οι ΗΠΑ αποκτούσαν είτε με δανεισμό είτε με απλό τύπωμα όσα δολάρια χρειάζονταν όχι για εξοφλήσουν το χρέος αλλά για να ξεκινήσουν ουσιαστική έστω αποπληρωμή του, θα οδηγούσαν, σύμφωνα με όλους τους οικονομικούς νόμους, σε κατάρρευση της αξίας τους. Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα της δεινής θέσης στην οποία βρίσκονται οι ΗΠΑ, χωρίς ακόμα να λαμβάνεται υπόψη ότι οι απλοί εργαζόμενοι, οι πλατιές μάζες που είχαν μετατραπεί «...εκτός από πηγή πλούτου, σε χρεώστες, αποταμιευτές, ακόμα και επενδυτές μέσα από ιδιωτικά ταμεία, καταναλωτική πίστωση και υποθήκες για απόκτηση οικίας» 22, τώρα βγαίνουν στην ανεργία, βλέπουν τα μεροκάματά τους να μειώνονται, έχασαν αξίες τρισεκατομμυρίων από τα περιουσιακά τους στοιχεία, τα σπίτια τους, που αδυνατούν τώρα να υποθηκεύσουν για εξασφάλιση νέων δανείων για κατανάλωση που θα διατηρούσαν τα επίπεδα της ζήτησης. Τα δεκάδες τρις που τα ακίνητα και οι μετοχές στα χρηματιστήρια έχασαν από την αξία τους, αφαιρώντας τεράστια ποσά από τις δυνατότητες χρηματοδότησης της 21 Finance Capitalism Hits a Wall, by Prof Michael Hudson, Global Research, «From Global Finance to the Nationalization of the Banks: Eight Thesis on the Economic Crisis, by Prof Leo Panitch and Prof Sam Gindin, Global Research. 28

29 κατανάλωσης στις ΗΠΑ, αφαιρούν συνεπακόλουθα και από τις δυνατότητες παραγωγής ακόμα και από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές του κόσμου. Τα μέτρα τόνωσης της οικονομίας στις ΗΠΑ και στον υπόλοιπο κόσμο δεν μπορούν ούτε και μερικώς να αποκαταστήσουν αυτή την απώλεια, απώλεια που είναι τεράστια πριν ακόμα επιμετρηθούν άλλα πολλά τρις που χάθηκαν από το διεθνή τζόγο μέσα από τα παράγωγα χρηματιστηριακά προϊόντα, και όλα αυτά που οι ΗΠΑ χρωστούν σε χώρες όπως η Κίνα 23 και η Ινδία που με τα πλεονάσματά τους χρηματοδότησαν την αμερικάνικη ανάπτυξη. Το παιγνίδι της δημιουργίας χρηματικού πλούτου, ανεξάρτητα από την παραγωγή πραγματικού πλούτου, έχει τελειώσει και αυτή η πραγματικότητα θα είναι ίσως η μεγαλύτερη αποκάλυψη της επόμενης περιόδου. Το παιγνίδι της ενίσχυσης της πλευράς της ζήτησης, το αγαπημένο του Αλλαν Γκρήνσπαν, του πρώην διοικητή της Αμερικανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας, του μάγου, του πιο αγαπημένου της αμερικανικής ολιγαρχίας, έχει τελειώσει. Η αποβιομηχάνιση των ΗΠΑ, η μεταφορά δηλαδή της παραγωγής σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, αλλά και στις πρώην «τίγρεις» της Νοτιοανατολικής Ασίας, χώρες με τεράστια διαφορά στα μεροκάματα, που έγινε στην προσπάθεια να δοθούν λύσεις στο πρόβλημα της κερδοφορίας στην περίοδο μετά τη δεκαετία του 1970, αποτελεί σήμερα από τα πιο αξεπέραστα εμπόδια στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της οικονομίας. 23 Μόνο στην Κίνα οι ΗΠΑ χρωστούν 1.7 τρις δολάρια. 29

30 Αυτή την πραγματικότητα που αντιλαμβάνονται πολλοί σοβαροί αναλυτές, διατύπωσε και ο Πωλ Κρεγκ Ρόμπερτς, υφυπουργός στο Υπουργείο Οικονομίας των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Ρήγκαν: «Πώς μπορεί μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις δαπάνες των καταναλωτών να ανακάμψει όταν τόσες πολλές θέσεις εργασίας με ψηλό επίπεδο προστιθέμενης αξίας και το μέρος από το ΑΕΠ και τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος που σχετίζονται με αυτές, έχουν μεταφερτεί στο εξωτερικό και όταν οι καταναλωτές δεν έχουν πια περιουσιακά στοιχεία για να εξασφαλίσουν δανεισμό για να αυξήσουν τις δαπάνες τους». 24 Όλες οι άλλες πηγές χρηματοδότησης της κατανάλωσης και του χρέους των ΗΠΑ, ξένες κυβερνήσεις και επενδυτές, εξαντλούνται και αυτές με την ημέρα από τον περασμένο Σεπτέμβρη: «Ξένοι έχουν αγοράσει μέχρι και τα δυο τρίτα του χρέους των ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια, (αγοράζοντας τα US treasuries, τις αμερικανικές δηλαδή ομολογίες, δίνοντας έτσι χρήματα στις ΗΠΑ για να χρηματοδοτούν την ανάπτυξή τους) αλλά θα μπορούν να αγοράζουν πολύ λιγότερα στο μέλλον... επειδή δεν θα έχουν τα χρήματα για να το κάνουν» Paul Craig Roberts, An expiring economy, Global Research, Monetize This! Resolving a Spiraling Public Debt crisis, by Elen Brown(Author of the Web of Debt,

31 Οι ίδιες οι ΗΠΑ τους στερούν την δυνατότητα αφού η κρίση αντανακλάται σε σημαντικό βαθμό και στην μείωση στις αγορές εισαγόμενων κινέζικων και άλλων προϊόντων που επέτρεπαν στους Κινέζους και σε άλλους να έχουν πλεονάσματα τα οποία να διοχετεύουν στην αγορά ομολόγων και securities των ΗΠΑ. Τα ζητήματα όμως επιβίωσης του αμερικάνικου καπιταλισμού που επέβαλαν την αποβιομηχανοποίηση όπως συγκριτικά πολύ ψηλά έξοδα για τις επιχειρήσεις στο επίπεδο των μεταφορών, της στέγασης, του κόστους παραγωγής, των φόρων είναι ακόμα πιο αξεπέραστα εμπόδια σήμερα. Πιο αξεπέραστα και πλαισιωμένα ταυτόχρονα με την ύπαρξη πια παραγωγών όπως η Κίνα, την οποία δεν μπορούν να ανταγωνιστούν παρά μόνο με την κήρυξη ανοικτού και γενικευμένου εμπορικού πολέμου που θα σήμαινε την άμεση εισαγωγή της ανθρωπότητας σε περίοδο γενικευμένης καταστροφής. Η εικόνα είναι καταθλιπτική από όποια οπτική γωνία και αν αντικρύσει κάποιος το ζήτημα. Μόνο για το οικονομικό έτος 2008, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται πολύ μικρό ακόμα μέρος του κόστους της διάσωσης, ο τόκος έφτασε τα 412 δις δολάρια ή το ένα τρίτο περίπου των εσόδων του κράτους από τον φόρο εισοδήματος (1,220 δις το 2008) 26 που μειώνονται συνεχώς: «Τα έσοδα από τους φόρους βρίσκονται σε ρυθμούς για μείωση 18% αυτό το χρόνο, τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα χρονιαία πτώση από την Μεγάλη Κρίση, ενώ το ομοσπονδιακό έλλειμμα φουσκώνει στα Monetize This! Resolving a Spiraling Public Debt crisis, by Elen Brown(Author of the Web of Debt,

32 τρις η τελευταία φορά που τα έσοδα της κυβέρνησης ήταν τόσο ισχνά (bleak), ήταν η χρονιά του 1932 στο αποκορύφωμα της κρίσης το εθνικό χρέος ήδη ξεπερνά τα 11 τρις.» 27 Παίζοντας με τη γνωστή φράση του Γουίνστον Τσώρτσιλ ο πρόεδρος της Deutsche Bank είπε ότι η σημερινή κατάσταση «είναι είτε η αρχή του τέλους ή το τέλος της αρχής». 27 Feds see biggest tax revenue drop since 1932, Associated Press,

33 Τα επόμενα μέτωπα της καταιγίδας. Η φούσκα των ακινήτων που έσπασε, των ακινήτων που αφορούν αποκλειστικά κατοικίες, είναι μόνο η αρχή στην αλυσίδα των φουσκών που περιμένουν το δικό τους σπάσιμο. Τα εμπορικά ακίνητα shopping malls, ξενοδοχεία, γραφειακά συγκροτήματα περιμένουν σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις το ξέσπασμα της δικής τους κρίσης. Στο Βανκούβερ του Μανχάταν σημειώνεται τους τελευταίους μήνες αύξηση στα αδιάθετα γραφεία. «Η General Growth Properties, η δεύτερη μεγαλύτερη ιδιοκτήτης Mall στις ΗΠΑ κήρυξε πτώχευση στις 16 Απριλίου στη μεγαλύτερη κατάρρευση στον κλάδο στην ιστορία των ΗΠΑ» 28 Τον Ιούλιο οι Financial Times ανάφεραν ότι, «Δυο από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Αμερικής, η Morgan Stanley και Wells Fargo, έκαμαν έντονα ορατές τις αυξανόμενες συμφορές της αμερικανικής αγοράς εμπορικών ακινήτων όταν ανάφεραν μεγάλες απώλειες και αύξηση των κακών δανείων Τα εμπορικά ακίνητα θα είναι το επόμενο μέτωπο στην χρηματιστηριακή κρίση μετά την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων ιδιοκατοίκησης» 29 Οι Financial Times και πάλι ανάφεραν στις 22 Ιουλίου ότι η αγορά των εμπορικών ακινήτων που υπολογίζεται 28 General Growth Files largest US real estate Bankruptcy, Reuters, April 6, Entering the Greatest Depression in History, by Andrew Gavin Marshall, Global Research

34 στα 6.7 τρις δολάρια και φτάνει μέχρι το 10% του ΑΕΠ των ΗΠΑ μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο στην πορεία για ανάκαμψη. Ακόμα πιο τρομακτικό όμως είναι το σενάριο της έκρηξης της φούσκας της διάσωσης του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα απίστευτα ποσά που έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί υποσκάπτουν τα θεμέλια των παγκόσμιων ισοτιμιών νομισμάτων, λειτουργούν σαν ωρολογιακός μηχανισμός έτοιμος κάθε στιγμή να πυροδοτήσει έκρηξη πληθωρισμού. Έκρηξη τέτοιου μεγέθους που ο ανεπτυγμένος καπιταλισμός δεν έχει καν πλησιάσει από την εποχή της Γερμανίας του μεσοπολέμου. Το Trend Research Institute, μεγάλος οργανισμός πρόβλεψης τάσεων στον κόσμο έγραψε τον Μάη του 2009 ότι, «Η μεγαλύτερη πιστωτική φούσκα στην ιστορία φουσκώνεται μπροστά στα μάτια μας (in plain sight) Αυτή είναι η μητέρα όλων των φουσκών και όταν εκραγεί θα σημάνει το τέλος του κύκλου ανάκαμψη/κρίση που χαρακτήρισε την οικονομική δραστηριότητα του ανεπτυγμένου κόσμου» 30 Πιο τρομακτικό όμως είναι αυτό που αναφέρεται πιο κάτω στην ίδια αναφορά: «Αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο από ότι η φούσκα dotcom και η φούσκα στα ακίνητα που κτύπησε σκληρά τους κερδοσκόπους επενδυτές και χρηματι- 30 Το ίδιο 34

35 στές. Όσο καταστροφικά και να είναι τα αποτελέσματα αυτών των εκρήξεων στην απασχόληση, αποταμίευση και παραγωγικότητα, το πλαίσιο της καπιταλιστικής ελεύθερης αγοράς παραμένει ανέπαφο. Όταν όμως η φούσκα των διασώσεων (bailout) εκραγεί, το σύστημα θα πάει μαζί της» 31 Πριν ακόμα κάτι από τα πιο πάνω γίνει πραγματικότητα, η κατάσταση και στον υπόλοιπο κόσμο είναι πολύ χειρότερη από ότι αφήνουν οι συνηθισμένες καθημερινές αναφορές να φανεί. Από τον Φεβρουάριο κιόλας η Telegraph είχε δημοσιεύσει άρθρο με τίτλο, «Ευρωπαϊκές Τράπεζες μπορεί να χρειαστούν 16.3 τρις λίρες (25 τρις δολάρια) διάσωσης, προειδοποιεί έκθεση της Ε.Ε.» 32 Το Ιούνιο σε άρθρο των Times παρουσιάζεται η ακόλουθη εικόνα: «Η Ευρώπη βρίσκεται τώρα στο μέσον μιας τέλειας καταιγίδας συμβολή τριών ξεχωριστών, αλλά αλληλοσυνδεμένων οικονομικών κρίσεων που απειλούν για πολύ μεγαλύτερες καταστροφές από αυτές που η Βρετανία και η Αμερική έχουν υποστεί από την πιστωτική στέρεψη: την κατάρρευση της γερμανικής βιομηχανίας και απασχόλησης, την επικείμενη χρεοκοπία ιδιοκτητών κατοικίας και επιχειρήσεων στην Κεντρική Ευρώπη και την απειλή κρατικών πτωχεύσεων από το χάσιμο του 31 Το ίδιο 32 Το ίδιο 35

36 νομισματικού ελέγχου από την Ιρλανδική Δημοκρατία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία» Entering the Greatest Depression in History, by Andrew Gavin Marshall, Global Research

37 Βαθειά κι αξεπέραστη η κρίση του συστήματος Τα θεμέλια του παγκόσμιου οικονομικού οικοδομήματος έχουν ταρακουνηθεί συθέμελα. H αγωνία και η αβεβαιότητα είναι διάχυτες σε κάθε ομιλία, αναφορά, εκτίμηση και πρόβλεψη, όσο κι αν γίνεται προσπάθεια για επιβεβαίωση κάθε φορά της πίστης των ιθυνόντων στις δυνατότητες του συστήματος τους να αναδυθεί από την κρίση σε κάποια στιγμή στο μέλλον. Στα πλαίσια ακριβώς αυτής της προσπάθειας αποφεύγεται κριτική του καπιταλιστικού συστήματος και της αγοράς και αποδίδονται τα πάντα στις κακές επιλογές, την ανικανότητα και την απληστία των διαχειριστών του. Ταυτόχρονα γίνεται αναφορά σε ψυχολογικούς λόγους, με επίκεντρο το χάσιμο της εμπιστοσύνης, που εμποδίζουν «ορθά» οικονομικά μέτρα να έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Το κέρδισμα της εμπιστοσύνης όμως προέρχεται από αυξανόμενα κέρδη, διευρυνόμενες αγορές, φτηνή κι εύκολη χρηματοδότηση, έλεγχο πάνω στις πολιτικές της κρατικής μηχανής. Η έλλειψή τους την καταστρέφουν. Το πραγματικό πρόβλημα δηλαδή της τόσο φανερής πια έλλειψης δυνατοτήτων κέρδους που οδηγεί στο χάσιμο της εμπιστοσύνης, το ερμηνεύουν αντίστροφα. Η υποτίμηση νομισμάτων και ο προστατευτισμός, θα είναι φαινόμενα που θα εμφανίζονται ολοένα και πιο συχνά στην περίοδο που μπαίνουμε, ενώ το ενδεχόμενο εμπορικών πόλεμων θα αποτελεί μια φοβερή απειλή πάνω από ολόκληρο το σύστημα. 37

38 Ήδη μια σειρά χώρες όπως είναι η Σουηδία, η Νέα Ζηλανδία, η Αυστραλία, παίζουν με το νόμισμά τους σε μια προσπάθεια να δώσουν ώθηση στις εξαγωγές και να ελέγξουν τις εισαγωγές, ενώ οι ΗΠΑ κατηγορούν τους Κινέζους για το ίδιο. Η δύναμη μιας κοινωνίας, μιας εποχής, βρίσκεται στη δυνατότητα παραγωγής προϊόντων, πραγματικού πλούτου. Η ικανότητα της κοινωνίας να παράγει και να ικανοποιεί καθορίζει τη δύναμη και τη σταθερότητά της και η αδυναμία της να το κάνει την καταδικάζει. Αυτό το ζήτημα βρίσκεται και στο κέντρο της σημερινής παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Όσο κι αν στο καπιταλιστικό σύστημα υπάρχει το διαφορικό στοιχείο της μαζικής κυκλοφορίας χρήματος ως απαραίτητου στοιχείου για διευκόλυνση της παραγωγής και γενικά των συναλλαγών, όσο κι αν οι συζητήσεις για τα δις και τρις χρημάτων που διοχετεύτηκαν ή πρόκειται να διοχετευτούν στην οικονομία επισκιάζουν την ουσία, το κεντρικό ζήτημα είναι κατά πόσο υπάρχει η δυνατότητα επαναφοράς του παγκόσμιου συστήματος σε συνθήκες παραγωγής τέτοιες που να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του ανεπτυγμένου τουλάχιστον κόσμου 34 και να ελεγχτεί η ανεργία. Το κλειδί για την απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα βρίσκεται στη δυνατότητα για ύπαρξη παραγωγικής διαδικασίας που να αφήνει ικανοποιητικό κέρδος στον 34 Ένα άλλο σκληρό στοιχείο της καπιταλιστικής περιόδου στην ιστορία ειδικά των τελευταίων χρόνων είναι η αποδοχή σαν κάτι φυσιολογικό της ύπαρξης πολύ περισσότερων από τις μισές χώρες του πλανήτη να ζουν σε συνθήκες στέρησης. 38

39 επιχειρηματία, στην αστική τάξη. Το ποσοστό του κέρδους είναι καθοριστικός παράγοντας του ρυθμού με τον οποίο οι επιχειρήσεις μιας οικονομίας θα συσσωρεύσουν κεφάλαιο, θα επεκτείνουν την εργοδότηση, την παραγωγή, την παραγωγικότητα, την αύξηση των μισθών. Οι πρώτες κρίσιμες ενδείξεις της αδυναμίας για πραγματοποίηση ικανοποιητικού κέρδους, εντοπίζονται ήδη από τη δεκαετία του 1970, περίοδο κατά την οποία οδήγησαν τον παγκόσμιο καπιταλισμό σε μια νέα εποχή στασιμότητας και πληθωρισμού. Οι συγκυρίες της περιόδου, τα καινούργια φαινόμενα που παρουσιάστηκαν μέσα από την κατάργηση των ισοτιμιών και των περιορισμών στη διακίνηση κεφαλαίων, μαζί με τη νίκη πάνω στα συνδικάτα, τους μισθούς και το κράτος πρόνοιας, έδωσαν στο σύστημα νέα παράταση ζωής. Δεν του έδωσαν όμως την δυνατότητα να ξεπεράσει τη βασική του αντίφαση που είναι η πτωτική τάση του ποσοστού του κέρδους. «Είναι, πάνω από όλα, την μακρά πτωτική πορεία την ασυνήθιστα παρατεταμένη φάση μειωμένου οικονομικού δυναμισμού και πτώσης οικονομικών επιδόσεων, που διατηρήθηκε μέχρι το τέλος της παλιάς χιλιετίας και μέσα στη νέα που αυτό το βιβλίο επιδιώκει να εξηγήσει» 35, θα δηλώσει ο ακαδημαϊκός Ρόμπερτ Μπρέννερ που αφιέρωσε δέκα χρόνια από τη ζωή του για να συλλέξει στοιχεία που παρουσιάζει στο βιβλίο του, The economics of Global Turbulence». Στοιχεία που δείχνουν τη μακρόχρονη πορεία του ποσοστού του κέρδους, την 35 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ ιχχ 39

40 ύπαρξη ψηλών ποσοστών στη μεταπολεμική περίοδο, αλλά και την καθοδική τους πορεία στα χρόνια που προηγήθηκαν και ακολούθησαν την κρίση του «Αυτό που έφερε τη μεταπολεμική ανάπτυξη στο τέλος της ήταν η απότομη πτώση στην κερδοφορία για τις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες και ατομικά και συλλογικά μεταξύ του 1965 και 1973, με έμφαση τη βιομηχανία αλλά επεκτεινόμενη και σε ολόκληρη την ιδιωτική οικονομία «Ο λόγος που δεν είχε υπάρξει καθαρή αναζωογόνηση της παγκόσμιας οικονομίας μέχρι και το 2000, είναι ότι δεν υπήρξε αποφασιστική ανάκαμψη του ποσοστού του κέρδους για το σύστημα σαν σύνολο 36 Η σημερινή κρίση δεν είναι κρίση απλώς του ακραίου καπιταλισμού, όπως ονομάζεται από διάφορους κύκλους η φιλελεύθερη μορφή του, αλλά κρίση του καπιταλιστικού συστήματος. Ο καπιταλισμός δεν είχε κανένα λόγο να ακολουθήσει την ακραία μορφή του και να συγκρουστεί με τις μάζες ακόμα και στις μητροπόλεις, αν αυτό δεν το επέβαλλε η ανάγκη δημιουργίας ξανά ικανοποιητικών ποσοστών κέρδους για συνέχιση της λειτουργίας του. Ο καπιταλισμός προσπάθησε να αποφύγει τα αδιέξοδα ακολουθώντας την «ακραία μορφή» του, που κι αυτή τώρα αποτυγχάνει όπως απέτυχε η «μη ακραία» στη δεκαετία του Η ίδια η πολιτική του οικονομικού επιτελείου των ΗΠΑ επιβεβαιώνει κάθε στιγμη ότι δεν υπάρχουν δυνατότητες 36 Robert Brenner The Economics of Global Turbulence, σελ χχ 40

41 κερδοφόρων επενδύσεων, αφού είναι πρακτικά ανύπαρκτη η διοχέτευση χρημάτων προς την παραγωγή πραγματικού πλούτου. Η όλη προσπάθεια είναι και πάλιν η δημιουργία φουσκών στο χρηματοπιστωτικό τομεα, η αποκατάσταση των περιουσιακών τους στοιχείων, της αξίας των μετοχών τους για να μπορούν και παλι να δανείσουν. Η ύπαρξη στοιχείων που έδειχναν αποκατάσταση των ποσοστών κέρδους σε κάποια από τα καπιταλιστικά κέντρα τις τελευταίες τουλάχιστον δυο δεκαετίες δεν μπορει να είναι αξιόπιστη. Πως μπορει να γίνει ουσιαστική μέτρηση του ποσοστού κέρδους όταν υπάρχει τόσο μεγάλη, υπέρογκη, πλασματική κυκλοφορία χρήματος, όταν η ζήτηση και συνεπακόλουθα η παραγωγή βασίζονται σε δανεισμό που επιτυγχάνεται με την υποθήκευση πλασματικών αξιών, αξιών που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα; Που βρισκεται τώρα το ποσοστό κέρδους αυτών των επιχειρήσεων που μέχρι πριν δυο-τρία χρόνια πουλούσαν σε καταναλωτές που ζούσαν με δανεισμό υποθηκεύοντας περιουσιακά στοιχεία, σπίτια, δεκάδες τρις δολάρια μεγαλύτερης αξίας από ότι σήμερα; Βρισκόμαστε σε συνθήκες που το χρέος που δημιουργήθηκε, εθνικό αλλά και συνολικό είναι τέτοιο που αποτελεί τεράστια απειλή για την οικονομία. Αν όμως η δημιουργία του ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορεί ο καπιταλισμός να έχει τις μετριοπαθείς επιδόσεις σε ανάπτυξη των τελευταίων χρόνων, για να ξεπεράσει μερικά και προσωρινά τα προβλήματα που πήγαζαν από τη μείωση της κερδοφορίας, τι θα γίνει αν το χρέος σταματήσει να αυξάνεται, κι ακόμα χειρότερα 41

42 αν τα λεφτά που θα αφαιρούνταν από τη συνολική αγοραστική δύναμη της κοινωνίας για αποπληρωμή χρεών και τόκων, γίνονταν ξαφνικά περισσότερα από αυτά που διοχετεύονται σε αυτήν μέσα από καινούργιο δανεισμό και αύξηση του χρέους για τη διάσωσή της; Ο καπιταλισμός έχει μπει σε βαθειά κρίση παρόλη την τεράστια χρηματοδότηση, ειδικά του τελευταίου χρόνου, που αύξησε ακόμα περισσότερο το χρέος που είναι στο κέντρο της σημερινής κρίσης, την ίδια ώρα που η αύξηση του χρέους κάνει αναπόφευκτη, στο άμεσο μέλλον, μια έκρηξη τεραστίων διαστάσεων που θα βάλει την ανθρωπότητα απότομα σε μιαν καινούργια, πολύ σκληρή εποχή. Αυτή είναι η άλυτη αντίφαση αυτής της ιστορικής περιόδου. Μια αντίφαση που δεν μπορεί να ξεπεραστεί με καμιά οικονομική συνταγή που περιορίζεται στα πλαίσια του συστήματος. Αυτές τις πραγματικότητες άφηνε άθικτες και η B.I.S (Bank for International Settlements) όταν από το καλοκαίρι του 2007 εντόπιζε ότι, «Ο θεμελιακή αιτία των προβλημάτων που εμφανίζονται σήμερα ήταν η υπερβολική και όχι συνετή αύξηση της χρηματοδότησης για μεγάλο χρονικό διάστημα», που όσο σωστή θέση κι αν είναι αποτελεί μόνο τη μισή αλήθεια. Το ίδιο ισχύει και για τη θέση της B.I.S ότι οι κυβερνήσεις, «...είναι καίριας σημασίας να καταλάβουν πρώτα απ όλα ένα πράγμα. Αν οι τιμές των περιουσιακών 42

43 στοιχείων (μετοχών, κατοικίας) είναι μη ρεαλιστικά ψηλές θα πρέπει να πέσουν. Αν οι ρυθμοί αποταμίευσης είναι μη ρεαλιστικά χαμηλοί θα πρέπει να αυξηθούν». Αυτό που δεν θίγουν όμως είναι ότι αν η αύξηση της χρηματοδότησης ήταν συνετή και αν οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων ήταν ρεαλιστικές δεν θα υπήρχε καπιταλιστική ανάπτυξη από αρκετά χρόνια τώρα. Το μετριοπαθές ποσοστό ανάπτυξης του αναπτυγμένου κόσμου με τέσσερα περίπου της εκατόν, παρά την πρωτοφανή στην ιστορία χρηματοδότηση της τελευταίας δεκαετίας, αντικαθίσταται τώρα με αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης που δεν έχουν πια δυνατότητα αντιστροφής τους παρά πρόσκαιρα, μόνο όμως για να δώσουν σειρά σε ακόμα μεγαλύτερη κατάρρευση. Πολιτικές θα δοκιμάζονται ξανά και ξανά μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα μόνο για να αποδειχθεί ότι δεν οδηγούν πουθενά. Το σύνθημα σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα θα είναι η μόνη ρεαλιστική θέση στη νέα εποχή που μπαίνουμε. Ζούμε το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Μιας εποχής κατά την οποία παρακολουθούμε το ξεχαρβάλωμα της αμερικάνικης οικονομικής μηχανής, την απουσία ρευστού για εμπόριο, την έλλειψη χρηματοδότησης για επενδύσεις, που όλα μαζί τα τρις που ήδη δόθηκαν και δεσμεύτηκαν για να δοθούν, δεν μπορούν να αντιστρέψουν. Περισσότερο από όλα ζούμε την κατάρρευση του βασικού νεοφιλελεύθερου θεωρήματος, ότι δηλαδή η αγορά είναι αποδοτικός μηχανισμός κατανομής πόρων 43

44 και ότι οι αγορές είναι αυτορρυθμιζόμενες μέσα από την έκφραση της ελεύθερης βούλησης του κάθε ατομικού καπιταλιστή. Οι πηγές τεράστιων πλασματικών ποσών, που παρόλα αυτά χρηματοδότησαν την αμερικανική ανάπτυξη, αλλά και την παγκόσμια των τελευταίων χρόνων, έχουν στερέψει. Η πιο οδυνηρή επίπτωση θα είναι αυτή της ανεργίας που θα είναι καταδικασμένη να αυξάνει, με απότομο μάλιστα τρόπο σε κάθε απότομη όξυνση της κρίσης. Η ανεργία θα αποτελέσει την πιο δραματική πτυχή της σημερινής κρίσης με όλες τις κοινωνικές επιπτώσεις που θα συνεπάγεται κι όλη την αρνητική ανατροφοδότηση των οικονομικών δυνατοτήτων. Αυτή την πραγματικότητα διατυπώνουν και τα οικονομικά επιτελεία όταν προβλέπουν ανάκαμψη χωρίς όμως αντιστροφή της αυξητικής τάσης της ανεργίας, που με κομψότητα επιπέδου ονομάζουν «jobless recovery (ανάκαμψη με ανεργία). Η μεγάλη στρατιά των ανέργων, για την οποία μίλησε ο Μαρξ και η οποία είχε χαθεί από την ανεπτυγμένη Δύση, κάνει την επανεμφάνιση της. Πολιτείες από τσαντίρια ξεφυτρώνουν στη μητρόπολη του καπιταλισμού για να δεχτούν χιλιάδες άστεγους ανέργους, αναπαράγοντας έτσι εικόνες άλλων χωρών, συχνά θυμάτων του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Τα απεργιακά επιδόματα έχουν τον τελευταίο χρόνο επεκταθεί από 6 σε 18 μήνες για 24 πολιτείες των ΗΠΑ και μέχρι 72 εβδομάδες σε άλλες. Η επίσημη ανεργία πλησιάζει το 10%, κάτι που μέχρι πολύ πρόσφατα δεν υπολογιζόταν να γίνει πριν το τέλος του χρόνου, ενώ η ανεπίσημη είναι πολύ μεγαλύτερη. Ο 44

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις*

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* 116 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* Στο άρθρο με τίτλο «Κρίσεις: Είναι δυνατόν να αποτελούν κατασκευασμένο προϊόν;» εξετάστηκε η προκληθείσα, από μια ομάδα μεγάλων τραπεζιτών

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Πώς αντιμετωπίζουμε την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ;

Πώς αντιμετωπίζουμε την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ; ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΛΑΧΟΣ ΘΕΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Πώς αντιμετωπίζουμε την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ; Σήμερα είναι πιθανότατα η ώρα να μελετήσουμε ξανά τις έννοιες της Παγκόσμιας Επανάστασης και να διαμορφώσουμε μια διεθνή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» Το βασικό συμπέρασμα: Η επιβολή ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων μετά την ανακήρυξη του δημοψηφίσματος στο τέλος του Ιουνίου διέκοψε την ασθενική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Ιούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ernest Mandel Το λυκόφως του μονεταρισμού Ernest Mandel Γιατί ο Κέυνς δεν είναι η απάντηση Το Λυκόφως του Μονεταρισμού (1992) Καθώς οι καταστροφικές συνέπειες των πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 7.1 Τι είναι το χρήμα; Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 1) Ένα μειονέκτημα του συστήματος του αντιπραγματισμού είναι ότι Α) δεν υπάρχει εμπόριο. Β) οι άνθρωποι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 7η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Οκτώβριο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοφιλελευθερισμός, μια πρόσκαιρη ανάσα για τον καπιταλισμό

Νεοφιλελευθερισμός, μια πρόσκαιρη ανάσα για τον καπιταλισμό Νεοφιλελευθερισμός, μια πρόσκαιρη ανάσα για τον καπιταλισμό 1 Νεοφιλελευθερισμός, μια πρόσκαιρη ανάσα για τον καπιταλισμό Σωτήρης Βλάχος Λευκωσία, Αύγουστος 2013 Εκδόσεις Σοσιαλιστική Έκφραση Τερρα Σαντα

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονομικών Μονάδων & Οργανισμών (ΔΔΟΜΟ)» με κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεματική Ενότητα 2 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Τρίληµµα των Ανοικτών Οικονοµιών 1. Σταθερότητα και Ελεγχος Συναλλαγματικής Ισοτιμίας 2. Χρήση Νομισματικής Πολιτικής για Εσωτερική Ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ 2012 / 4 ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ του Philip Pilkington και Warren Mosler Εισαγωγή Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει µια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ενότητα 11: Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί Μιχαλόπουλος Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του Χρήµα ιδακτικοί στόχοι Κατανόηση της λειτουργίας του χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του τραπεζικού συστήµατος σε µια οικονοµία. Οι λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΤΕΡΥΓΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Μια κριτική προσέγγιση στο Συνεδριακό κείμενο του ΑΚΕΛ

ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΤΕΡΥΓΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Μια κριτική προσέγγιση στο Συνεδριακό κείμενο του ΑΚΕΛ ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΤΕΡΥΓΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Μια κριτική προσέγγιση στο Συνεδριακό κείμενο του ΑΚΕΛ 10 του Φεβράρη 2014 Προγραμματικό Συνέδριο του ΑΚΕΛ Οικονομία: μια κριτική προσέγγιση Η κρίση της δεκαετίας του 1970 «Η

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Γιώργος Αργείτης, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ, Research Associate Levy Economics Institute Συνέδριο: «Η Κρίση στην Ευρωζώνη και την Ελλάδα και η Εμπειρία με τις Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Οι κυριότερες οικονοµικές εξελίξεις την περίοδο που διανύουµε σχετίζονται µε την ψήφιση του Μεσοπρόθεσµου προγράµµατος καθώς και µε τις συζητήσεις για το νέο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ Έστω ότι ένας καταθέτης μπορεί να αποταμιεύσει 100 ευρώ σε μια τράπεζα. Αν το ποσοστό των καταθέσεων που είναι υποχρεωμένες να κρατούν διαθέσιμο οι

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Page 1 of 5 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Του Θάνου Κατσάμπα Σε λιγότερο από δύο μήνες συμπληρώνονται έξι χρόνια αφότου η Ελλάδα περιέπεσε στη δίνη των προγραμμάτων στήριξης από

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων

Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων Προτάσεις πολιτικής για τη διαχείριση προβληµατικών χαρτοφυλακίων δανείων Κερασίνα Ραυτοπούλου Σύµβουλος Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης στον Χρηµατοπιστωτικό Τοµέα 1 Εισαγωγή Στην Ελλάδα η οικονοµική κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτή και κλειστή οικονομία

Ανοικτή και κλειστή οικονομία Μακροοικονομική της ανοικτής οικονομίας: Βασικές έννοιες Κεφάλαιο 29 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Ανοικτή και κλειστή οικονομία Κλειστή

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι χρήμα; 2. Προσφορά και ζήτηση χρήματος 3. Προσφορά χρήματος και συναλλαγματική ισοτιμία (βραχυχρόνια περίοδος) 1 Εισαγωγή Στην 2 η ενότητα διαλέξεων

Διαβάστε περισσότερα

«Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το 2008» του Γκίκα Α. Χαρδούβελη

«Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το 2008» του Γκίκα Α. Χαρδούβελη «Οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το 2008» του Γκίκα Α. Χαρδούβελη Καθηγητής στο Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και Οικονομικός Σύμβουλος του Ομίλου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events. 18 th Roundtable with the Government of Greece (July 9 th -10 th 2014 / Athens)

The Economist Events. 18 th Roundtable with the Government of Greece (July 9 th -10 th 2014 / Athens) The Economist Events Hazlis & Rivas 18 th Roundtable with the Government of Greece (July 9 th -10 th 2014 / Athens) The weakest links: not weak anymore? The academic viewpoint Α. ΑΗΕΑRΝΕ: Ευχαριστώ πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος

Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων. Γιώργος Βλάχος Αναδιαρθρώσεις Επιχειρηματικών Χαρτοφυλακίων Γιώργος Βλάχος Οκτώβριος 15, 2015 Περιεχόμενα 01 Το Προβληματικό Οικονομικό Περιβάλλον 02 Οι Τράπεζες 03 Οι Επιχειρήσεις 04 Η Τράπεζα Πειραιώς 05 Τύποι Ρυθμίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Συνοπτικό συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Οκτώβριος 2008 1. Η κρίση είναι αμερικανική και όχι παγκόσμια. Όμως γίνεται παγκόσμια αν δεν αντιμετωπιστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ 1. Οι επενδύσεις σε μια κλειστή οικονομία χρηματοδοτούνται από: α. το σύνολο των αποταμιεύσεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. β. μόνο τις ιδιωτικές αποταμιεύσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece. Starter Kit 1 Precious Metals Greece Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.com Αγαπητέ επενδυτή, Σε ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου προς

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές ΚΕΦ. 5 ΧΡΗΜΑ Τα πολύ παλιά χρόνια η ανταλλαγή των αγαθών γινόταν απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Γινόταν δηλαδή Αντιπραγματισμός ή φυσική ανταλλαγή (έδινε προϊόντα και έπαιρνε προϊόντα, έκανε

Διαβάστε περισσότερα

IMF Survey. Ο μεταρρυθμισμένος δανεισμός του ΝΤ λειτούργησε καλά στην κρίση

IMF Survey. Ο μεταρρυθμισμένος δανεισμός του ΝΤ λειτούργησε καλά στην κρίση IMF Survey ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤ Ο μεταρρυθμισμένος δανεισμός του ΝΤ λειτούργησε καλά στην κρίση Τμήμα στρατηγικής, πολιτικής και επανεξέτασης του ΝΤ 28 Σεπτεμβρίου 2009 Η στήριξη του ΔΝΤ επέτρεψε

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Η επείγουσα ανάγκη για μεταρρύθμιση του νομισματικού μας συστήματος. από τον Mark Joób

Η επείγουσα ανάγκη για μεταρρύθμιση του νομισματικού μας συστήματος. από τον Mark Joób Η επείγουσα ανάγκη για μεταρρύθμιση του νομισματικού μας συστήματος από τον Mark Joób Σήμερα όλο και περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι το χρήμα είναι κάτι περισσότερο από ένα ουδέτερο μέσο για

Διαβάστε περισσότερα

Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό. Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος

Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό. Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος Η ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Θυμίζει το κραχ του 1929-31 ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Θυμίζει το κραχ του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γενική Συνέλευση των Μετόχων Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. Β. ΡΑΠΑΝΟΥ Κυρίες και κύριοι μέτοχοι, Η ετήσια γενική συνέλευση της Εθνικής Τράπεζας γίνεται σε

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

8. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίου

8. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίου 8. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίου 1. Τα αναμενόμενα οφέλη από την παγκοσμιοποίηση των αγορών κεφαλαίου 2. Πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί η παγκόσμια αγορά κεφαλαίου; 3. Οι συστημικοί κίνδυνοι των

Διαβάστε περισσότερα

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου Η οικονομική κρίση και το μέλλον της Κυπριακής οικονομίας 10 Δεκεμβρίου 2009 Πανεπιστήμιο Κύπρου Δημόσια Οικονομικά 2009 Έσοδα 2009 2008 2009 2009 εκ. εκ. 2008 εκ. 2008 (%) ΤΕΠ 1.460,0 1.718,5 258,5 15,0

Διαβάστε περισσότερα

ΜAΘΗΜΑ 4 Ο Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΜAΘΗΜΑ 4 Ο Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΙΙ ΚΡΑΤΗ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΝΤΙΑ ΑΝΑΓΝΏΣΤΟΥ ΜAΘΗΜΑ 4 Ο Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Ιστορική διαμάχη ανάμεσα στον σοσιαλισμό και τον

Διαβάστε περισσότερα

Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης

Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης Κρίσεις και μεταρρυθμίσεις στην ελληνική οικονομία, τέλη 19 ου 21 ος αιώνας Απότηνπρώτηστηδεύτερηπετρελαϊκήκρίση, δια μέσου της μεταπολίτευσης Γιώργος Προγουλάκης (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Σχολιαστής: Χρυσάφης

Διαβάστε περισσότερα

Πτώση στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2011 για τον χρυσό

Πτώση στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2011 για τον χρυσό Weekly Financial Report Δευτέρα 15- -04-2013 Πτώση 4,1% στο χαμηλότερο επίπεδο από την 1η Ιουλίου του 2011 σημείωσε ο χρυσός καθώς τα στοιχεία για τις λιανικές πωλήσεις και την καταναλωτική εμπιστοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ & EBRD INDICATORS ΓΙΑ ΕΣΘΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΕΤΟΝΙΑ Οι βασικότεροι οικονομικοί δείκτες είναι οι : GDP Per Capita GDP Growth FDI Privatization volume Debt over GDP Deficit/Surplus over GDP

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας και οι επιπτώσεις στην χρηματοπιστωτική πολιτική της ευρωζώνης. Δήμητρα Παπακωνσταντίνου ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 6575

Ο ρόλος της ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας και οι επιπτώσεις στην χρηματοπιστωτική πολιτική της ευρωζώνης. Δήμητρα Παπακωνσταντίνου ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 6575 Ο ρόλος της ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας και οι επιπτώσεις στην χρηματοπιστωτική πολιτική της ευρωζώνης. Δήμητρα Παπακωνσταντίνου ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 6575 Ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα Η ΕΚΤ ιδρύθηκε το 1998 και

Διαβάστε περισσότερα

Ισχυρές επιδόσεις για τα εμπορεύματα μέσα στον Ιανουάριο, ενώ ο χρυσός χρειάζεται έναν καταλύτη Του Ole S. Hansen, στρατηγικού αναλυτή της Saxo Bank

Ισχυρές επιδόσεις για τα εμπορεύματα μέσα στον Ιανουάριο, ενώ ο χρυσός χρειάζεται έναν καταλύτη Του Ole S. Hansen, στρατηγικού αναλυτή της Saxo Bank Ισχυρές επιδόσεις για τα εμπορεύματα μέσα στον Ιανουάριο, ενώ ο χρυσός χρειάζεται έναν καταλύτη Του Ole S. Hansen, στρατηγικού αναλυτή της Saxo Bank Τα περισσότερα από τα εμπορεύματα κατέγραψαν κέρδη στις

Διαβάστε περισσότερα

Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα με τις οδηγίες των εκφωνήσεων. Η διάρκεια της εξέτασης είναι 3 (τρεις) ώρες.

Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα με τις οδηγίες των εκφωνήσεων. Η διάρκεια της εξέτασης είναι 3 (τρεις) ώρες. Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΜΠΣ Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής για Στελέχη Μάθημα: Οικονομική για Στελέχη Επιχειρήσεων Εξέταση Δεκεμβρίου 2007 Ονοματεπώνυμο: Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Μια κρίση εντός Ευρωζώνης

Μια κρίση εντός Ευρωζώνης Occasional Policy Paper 1 January 2014 1 Το Κυπριακό τραπεζικό σύστημα: Μια κρίση εντός Ευρωζώνης Duncan Lindo, RMF Η ένταξη στο ευρώ, ακολουθούμενη από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης και στη συνέχεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Ενότητα 7: Η Ανοικτή Οικονομία Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Η διεθνής οικονομία σήμερα

Η διεθνής οικονομία σήμερα Η διεθνής οικονομία σήμερα 1. Η διεθνής οικονομία τα τελευταία 2 έτη Από το 2001, η διεθνής οικονομία βρίσκεται σε περίοδο σημαντικής επιβράδυνσης. Η οικονομική κάμψη ξεκίνησε στις ΗΠΑ, εξαπλώθηκε στην

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Τμήμα: Μάρκετινγκ και Διοίκηση Λειτουργιών Μακρο-οικονομική: Εισαγωγή στην Μακροοικονομία Διδάσκων: Μποζίνης Η. Αθανάσιος Πληθωρισμός Φαινόμενο με σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο Παράδειγµα κριτηρίου αξιολόγησης (µάθηµα της ηµέρας) Σκοπός της εξέτασης: Η αξιολόγηση της γνώσης του µαθητή σχετικά µε το περιεχόµενο της παραγράφου 1.6:

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδας Βατικιώτης 1

Λεωνίδας Βατικιώτης 1 1 Η ανάπτυξη της οικονομίας προϋποθέτει ένα γενναίο κούρεμα του δημόσιου χρέους! Προς επίρρωση: 1. Η μέχρι τώρα πορεία της ελληνικής οικονομίας 2. Η διεθνής εμπειρία από χώρες που προχώρησαν σε διαγραφή

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Μάθημα 7 Ζήτηση χρήματος Ζήτηση χρήματος! Όπως είδαμε στο προηγούμενο μάθημα η προσφορά χρήματος επηρεάζεται από την Κεντρική Τράπεζα και ως εκ τούτου είναι εξωγενώς δεδομένη!

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία

Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία «Οι πρόσφατες εξελίξεις στην ελληνική οικονοµία ενισχύουν τις προβλέψεις για σταδιακή επάνοδο της οικονοµίας σε αναπτυξιακή

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε διαφορετικές γλώσσες. Η γλώσσα των επιχειρηματιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση 1 Χρηματοοικονομική ανάλυση Χρηματοοικονομική Ανάλυση είναι η ανάλυση που σκοπός της είναι: ο προσδιορισμός των δυνατών

Διαβάστε περισσότερα

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Σχίζας Παναγιώτης* Η διάχυση της κρίσης της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ στην Ευρώπη οδήγησε τις αγορές στην επαναξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση

Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση Οι απαιτήσεις του κεφαλαίου οδηγούν σε μακροχρόνια κρίση του Ηλία Ιωακείμογλου Τα χρηματοοικονομικά προϊόντα, όπως και το χρήμα, αποτελούν δικαίωμα επί της μελλοντικής παραγωγής, δικαίωμα επί του μελλοντικού

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων»

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Πειραιάς, 10 Ιουνίου 2013 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Στην Ελλάδα, τα επιτόκια χορηγήσεων παραμένουν σε υψηλό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα