Στατιστική και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στατιστική και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Στατιστική και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ευάγγελος Π. Κοντοπαντελής Αθήνα, Οκτώβριος

2 2

3 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Στατιστική και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ευάγγελος Π. Κοντοπαντελής Συμβουλευτική Επιτροπή: Φώτω Ν. Αφράτη Ιωάννης Ε. Ψαρράς Νικόλαος Κ. Ουζούνογλου Εγκρίθηκε από την επταμελή εξεταστική επιτροπή την 27 η Οκτωβρίου Φ. Αφράτη. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π.... Ε. Ζάχος Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Ι. Ψαρράς Δ.Ε.Π Επ.Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Κ. Νικήτα Αν. Καθηγήτρια Ε.Μ.Π.... Ν. Ουζούνογλου.Ε.Π Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Χ. Καψάλης Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Χ. Παπαγεωργίου Επ. Καθηγητής Καπ.Παν.Αθ. Αθήνα, Οκτώβριος

4 ... Ευάγγελος Π. Κοντοπαντελής Διδάκτωρ Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών Ε.Μ.Π. Copyright Ευάγγελος Π. Κοντοπαντελής Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανομή της παρούσας εργασίας, εξ ολοκλήρου ή τμήματος αυτής, για εμπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η ανατύπωση, αποθήκευση και διανομή για σκοπό μη κερδοσκοπικό, εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η πηγή προέλευσης και να διατηρείται το παρόν μήνυμα. Ερωτήματα που αφορούν τη χρήση της εργασίας για κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να απευθύνονται προς τον συγγραφέα. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που περιέχονται σε αυτό το έγγραφο εκφράζουν τον συγγραφέα και δεν πρέπει να ερμηνευθεί ότι αντιπροσωπεύουν τις επίσημες θέσεις του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. 4

5 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές Περίληψη Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποσκοπεί στην ανάπτυξη κατάλληλης μεθοδολογίας για την ανάλυση και κατηγοριοποίηση χρονολογικών σειρών. Η προτεινόμενη μεθοδολογία εφαρμόζεται σε Εγκεφαλικά Προκλητά Δυναμικά (πρόκειται για μετρήσεις ηλεκτρικού δυναμικού, σε διάφορα σημεία του κρανίου, ως προς το χρόνο), αλλά μπορεί να γενικευτεί σε οποιεσδήποτε χρονολογικές σειρές. Αρχικά γίνεται περιγραφή της διαδικασίας καταγραφής των Εγκεφαλικών Προκλητών Δυναμικών (ERP), ενώ η μετέπειτα ανάλυσή τους περιλαμβάνει κλασικά στατιστικά μέτρα (t-test, discriminant analysis, kolmogorov-smirnov test), δυναμικά μέτρα (Εντροπία Κατά Προσέγγιση Approximate Entropy) καθώς και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα (ΤΝΔ Χρονικής Υστέρησης). Η κατηγοριοποίησή των χρονοσειρών συνιστά ένα πρόβλημα Αναγνώρισης Προτύπων (Pattern Recognition) και στόχος είναι η επιτυχής αναγνώριση της εγκεφαλικής κατάστασης ενός ατόμου (υγιής ή ασθενής), βάσει του ERP του. Η προτεινόμενη μεθοδολογία αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ισχυρού διαγνωστικού μέσου, συμπληρωματικού των ψυχοφυσιολογικών δοκιμασιών στις οποίες υποβάλλεται ένας ψυχικά ασθενής. Η διαδικασία είναι δυνατό να λειτουργήσει ως εργαλείο αποτίμησης των εφαρμοζόμενων θεραπευτικών διαδικασιών. Λέξεις Κλειδιά Στατιστική, Χρονολογική Σειρά, Εγκεφαλικό Προκλητό Δυναμικό, Εντροπία, Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα, Χρονική Υστέρηση, ΤΝΔ, Αναγνώριση Προτύπων. 5

6 6

7 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές Abstract The present doctorate thesis discourses the development of appropriate methodology for time series analysis and classification. The proposed methodology is applied to Event Related Potentials (measurements of electric potential, at various cranium points, through time), but can be generalized in order to aid in the study of any time series. Initially the ERPs recording process is described, followed by three types of analysis measures: statistical (t-test, discriminant analysis, kolmogorovsmirnov test), dynamic (Approximate Entropy ApEn) and Artificial Neural Networks (namely Time Delay NN). The successful time series classification (a Pattern Recognition problem) will pave way for the accurate identification of a subject s mental status, based on its ERP. The proposed methodology s ultimate goal is the creation of a potent diagnostic tool, complementary to the psycho-physiological trials which are applied to mentally ill subjects. The process can also evolve into a tool for evaluating the existing therapeutical procedures. KeyWords Statistics, Time Series, Event Related Potential, ERP, APEN, Artificial Neural Networks, ANN, Time Delay, Pattern Recognition. 7

8 8

9 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένειά μου και ιδιαίτερα την αδελφή μου Ειρήνη και τον εξάδελφό μου Ευάγγελο Θεοφίλου καθώς επίσης και τους: κ Ουζούνογλου Νικόλαο, κ Βασιλά Νικόλαο, κ Κυπριανού Μιλτιάδη, Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον κ Χαράλαμπο Παπαγεωργίου, του οποίου η αφοσίωση στη δουλειά του αποτελεί έμπνευση για όσους βρίσκονται γύρω του, για την πολύπλευρη βοήθεια του. 9

10 10

11 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ...5 ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ...5 ABSTRACT...7 KEYWORDS...7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...11 ΣΧΗΜΑΤΑ...15 ΠΙΝΑΚΕΣ...18 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ (EEG) ΤΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΠΡΟΚΛΗΤΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ (ERP) Η ΕΝΤΡΟΠΙΑ ΚΑΤΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (APEN) ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΩΝ ΝΕΥΡΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ EEG/ERP ΟΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΣ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΙ ΤΟΞΙΚΟΜΑΝΕΙΣ - ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΙ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΓΕΝΙΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ: ΕΝΑ ΣΥΝΘΕΤΟ ΝΕΥΡΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ

12 Περιεχόμενα 3.3 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ (EEG) & ΠΡΟΚΛΗΤΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ (ERP) P 50, N 100, P 200, N 200, P 300, N 400, P 600 : ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ERP ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΕΞΑΓΩΓΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ AMPLITUDES ΚΑΙ LATENCIES ΓΕΝΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΈΛΕΓΧΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΈΛΕΓΧΟΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΜΕΣΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΤΗΣ Cross-Validation Μεθοδολογία Αποτελέσματα Συμπεράσματα APPROXIMATE ENTROPY (ΕΝΤΡΟΠΙΑ ΚΑΤΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ) ΓΕΝΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ APEN ΚΑΙ ERP Γενικά Στατιστική Επεξεργασία ApEn & Στατιστικός Ταξινομητής Αποτελέσματα Συμπεράσματα ΤΕΧΝΗΤΑ ΝΕΥΡΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

13 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές 7.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΝΕΥΡΩΝΑ ΤΕΧΝΗΤΟ ΝΕΥΡΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΧΡΟΝΙΚΗΣ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ (TIME DELAY NEURAL NETWORK TDNN) ΈΝΑ TDNN ΣΤΗΝ ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΜΕΣΩ ΑΥΤΗΣ Μεθοδολογία Αποτελέσματα Συμπεράσματα ΕΠΙΛΟΓΟΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ MATLAB CALCAPEN APEN COMPUTE_MEANS PREPARE_DATA CALCULATE_PEAKS MAKE_BATCH_MATRIX BATCH_TRAIN BATCH_PREDICT ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II: T-TEST ΠΙΝΑΚΑΣ Α ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ AMPLITUDES CONTROLS/OCD ΠΙΝΑΚΑΣ Β ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ AMPLITUDES CONTROLS/FES ΠΙΝΑΚΑΣ Γ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΤΟΥ APEN P N P N P N P ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΤΙΜΕΣ ΤΟΥ APEN

14 Περιεχόμενα ΠΙΝΑΚΑΣ 1 P ΠΙΝΑΚΑΣ 2 N ΠΙΝΑΚΑΣ 3 P ΠΙΝΑΚΑΣ 4 N ΠΙΝΑΚΑΣ 5 P ΠΙΝΑΚΑΣ 6 N ΠΙΝΑΚΑΣ 7 P ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΝΔ CONTROLS, ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ 02, ΠΕΡΙΟΧΗ P OCD, ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ 02, ΠΕΡΙΟΧΗ P ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΩΝ, ΜΕ ΤΝΔ CONTROLS, ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ 02, ΠΕΡΙΟΧΗ P OCD, ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ 02, ΠΕΡΙΟΧΗ P ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ

15 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές Σχήματα ΣΧΗΜΑ 1.1: ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΕΣ ΣΧΗΜΑ 3.1: ΝΕΥΡΩΝΑΣ...43 ΣΧΗΜΑ 3.2: ΣΥΝΑΨΗ ΣΧΗΜΑ 4.1: Η ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΑ 10%-20% ΣΧΗΜΑ 4.2: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ...51 ΣΧΗΜΑ 4.3: ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ, ΟΠΩΣ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΧΗΜΑ 4.4: Η ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΗ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ ΣΧΗΜΑ 4.5: ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΕΙΚΤΕΣ ΝΟΗΣΗΣ ΣΧΗΜΑ 4.6: ΤΑ ΜΕΓΙΣΤΑ ΠΛΑΤΗ ΚΑΙ ΟΙ ΛΑΝΘΑΝΟΝΤΕΣ ΧΡΟΝΟΙ ΜΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑΣ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΑΣ ΣΧΗΜΑ 4.7: ΕΞΑΓΩΓΗ & ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΩΝ ΣΤΙΓΜΩΝ ΤΩΝ ΚΟΡΥΦΩΝ ΤΩΝ 15 ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ (ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ) ΣΧΗΜΑ 4.8: Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΧΗΜΑ 4.9: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.10: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.11: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.12: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.13: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.14: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.15: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.16: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.17: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.18: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.19: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.20: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.21: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.22: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.23: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ #

16 Περιεχόμενα ΣΧΗΜΑ 4.24: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.25: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.26: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.27: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.28: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.29: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.30: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.31: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.32: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.33: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.34: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.35: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.36: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.37: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 4.38: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΣΩΝ ΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΟ # ΣΧΗΜΑ 5.1: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ...95 ΣΧΗΜΑ 5.2: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ T-TEST, ΣΤΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗ CONTOLS - OCD...98 ΣΧΗΜΑ 5.3: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ T-TEST, ΣΤΗ ΣΥΓΚΡΙΣΗ CONTROLS - FES

17 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές ΣΧΗΜΑ 5.4: Η ΟΜΑΔΑ ΤΩΝ Ν 2 ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΓΙΗ #1, ΟΠΩΣ ΑΥΤΗ ΚΑΘΟΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ CROSS-VALIDATION ΣΧΗΜΑ 5.5: Η ΨΗΦΟΣ ΚΑΘΕ ΕΝΟΣ PEAK, ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΥΠΗΡΞΕ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΗΜΑ 6.1: ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΟ APEN ΜΕΤΑΞΥ CONTROLS/OCD ΣΧΗΜΑ 6.2: ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΟ APEN ΜΕΤΑΞΥ CONTROLS/FES ΣΧΗΜΑ 6.3: ΤΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΡΟΗΣ ΤΟΥ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΥ ΤΑΞΙΝΟΜΗΤΗ ΤΟΥ APEN, ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ CONTROLS ΣΧΗΜΑ 7.1: ΠΛΗΡΩΣ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟ ΝΕΥΡΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΕΝΟΣ ΚΡΥΜΜΕΝΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΣΧΗΜΑ 7.2: ΤΕΧΝΗΤΟΣ ΝΕΥΡΩΝΑΣ ΣΧΗΜΑ 7.3: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΧΗΜΑ 7.4: ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΣ TDNN ΜΕ M ΕΙΣΟΔΟΥΣ ΚΑΙ K ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ (DELAYS), ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΕΙΣΟΔΟ ΣΧΗΜΑ 7.5: Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ TDNN ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ΣΧΗΜΑ 7.6: Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗΣ ΜΕΣΩ ΝΕΥΡΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΣΧΗΜΑ 7.7: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΤΝΔ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΒΛΕΨΗ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ P 300 ( MSEC) ΣΧΗΜΑ 7.8: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ΜΕ FFT 512 ΣΗΜΕΙΩΝ

18 Περιεχόμενα Πίνακες ΠΙΝΑΚΑΣ 3.1: ΤΑ ΕΠΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΡΟΝΟΣΕΙΡΑΣ ΤΟΥ ERP ΠΙΝΑΚΑΣ 4.1: ΔΕΙΚΤΕΣ ΝΟΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ...55 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.1: KOLMOGOROV-SMIRNOV ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ CONTROLS...93 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2: KOLMOGOROV-SMIRNOV ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ OCD...93 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.3: KOLMOGOROV-SMIRNOV ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ FES...94 ΠΙΝΑΚΑΣ 5.4: T-TEST ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ 5.5: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ HIGH & Α= ΠΙΝΑΚΑΣ 5.6: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ MEAN & Α= ΠΙΝΑΚΑΣ 5.7: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ LOW & Α= ΠΙΝΑΚΑΣ 6.1: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΤΟ APEN, ΓΙΑ A= ΠΙΝΑΚΑΣ 6.2: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΣΤΟ APEN, ΓΙΑ Α= ΠΙΝΑΚΑΣ 7.1: ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ ΜΗΤΡΑΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ MAKE_BATCH_MATRIX ΠΙΝΑΚΑΣ 7.2: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΝΔ ΠΙΝΑΚΑΣ 7.3: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ CONTROLS/OCD ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ ERP ΑΠΟ ΤΝΔ ΠΙΝΑΚΑΣ 7.4: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ CONTROLS/FES ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ ERP ΑΠΟ ΤΝΔ

19 Πρόλογος Η εργασία αυτή αποσκοπεί στη μελέτη του ανθρωπίνου εγκεφάλου, μέσω των χρονοσειρών Event Related Potentials (ERP). Με τα δεδομένα του Αιγινητείου νοσοκομείου αποπειράται η δημιουργία decision support systems, με την ευρεία έννοια του όρου, για τη διάγνωση ψυχικών διαταραχών Ουσιαστικά, το πρόβλημα το οποίο καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε είναι ένα πρόβλημα κατηγοριοποίησης χρονοσειρών (pattern recognition). Προσεγγίζεται με τρεις διαφορετικούς τρόπους οι οποίοι περιλαμβάνουν κλασική στατιστική, δυναμικά μέτρα και Τεχνητά Νευρωνικά Δίκτυα Τα τρία πρώτα κεφάλαια είναι εισαγωγικά και αναφέρονται στις απαραίτητες έννοιες γύρω από το αντικείμενο της έρευνας, στις πλέον συνηθισμένες ψυχιατρικές ασθένειες και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αντίστοιχα. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται αναλυτικά τα δεδομένα και τα διάφορα στάδια επεξεργασίας τους, ενώ στο πέμπτο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση & χρήση της λογικής πολυχρησιμοποιώμενων στατιστικών μεθόδων εξαγωγής συμπερασμάτων. Επίσης δημιουργείται ένας στοιχειώδης στατιστικός ταξινομητής, του οποίου τα δεδομένα αποτελούν οι κορυφές (peaks) των κυματομορφών του ERP. Οι επτά αυτές κορυφές είναι τα features των κυματομορφών που αναφέρονται περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο στη βιβλιογραφία. Στο κεφάλαιο 6 παρουσιάζεται ο υπολογισμός του δυναμικού μέτρου ApEn (Approximate Entropy) και η λειτουργία του στατιστικού ταξινομητή του προηγούμενου κεφαλαίου, με δεδομένα τις τιμές του ApEn. Γίνεται προσπάθεια ώστε οι σημαντικότερες έννοιες και διαδικασίες, καθώς και τα αποτελέσματα των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν, να απεικονιστούν με κατάλληλα σχήματα, για όσο το δυνατό καλύτερη κατανόηση. Το έβδομο κεφάλαιο αναφέρεται στα νευρωνικά δίκτυα και στη δημιουργία κατάλληλων δομών τους, ικανών να προβλέψουν ένα τμήμα της χρονοσειράς του ERP, όταν τροφοδοτηθούν με ένα προηγούμενο χρονικά τμήμα της. 19

20 Πρόλογος Ιδανικά τα δίκτυα θα είναι και θα λειτουργούν διαφορετικά για υγιείς και ασθενείς, ώστε να μπορεί να προκύψει ταξινόμηση από τα αποτελέσματά τους. Στα παρατήματα παρουσιάζονται τα κυριότερα στατιστικά αποτελέσματα της μελέτης και οι κώδικες των σημαντικότερων συναρτήσεων του MATLAB, με τις οποίες υλοποιήθηκαν τα νευρωνικά δίκτυα. Οι δημοσιεύσεις με τις οποίες υποστηρίζεται η παρούσα μελέτη είναι: Approximate Entropy (ApEn) in ERPs: A method for classification between First Episode Schizophrenics and Normal Controls. (Δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί) Sfagos C, Papageorgiou C, Kosma K, Kontopadelis E, Uzunoglu N, Vassilopoulos D, Rabavilas A. Working memory deficits in multiple sclerosis: a controlled study with auditory P600 correlates. JNNP 2003; 74: 1-5. Papageorgiou C, Oulis P, Vasios C, Kontopadelis E, Uzunoglu N, Rabavilas A, Christodoulou G. P300 alterations in schizophrenic patients experiencing auditory hallucinations. European Neuropharmacy 2004 May;14(3): Papageorgiou C, Alevisos B, Ventouras E, Kontopadelis E, Uzunoglu N, Christodoulou G. Psychophysiological correlates of patients with delusional misidentification syndromes and psychotic major depression. Journal of Affective Disorders 2004 Aug;81(2): Papageorgiou C, Kontaxakis V, Havaki-Kontaxaki B, Stamouli S, Vassios C, Asvestas P, Matsopoulos G, Kontopadelis E, Rabavilas A, Uzunoglu N, Christodoulou G. Impaired P600 in neuroleptic naïve patients with firstepisode schizophrenia. NeuroReport 2001; 12(13):

21 1 Εισαγωγή 1.1 Ιατρική Επιστήμη & Μαθηματικά Η ιδέα του συνδυασμού της στατιστικής, της επιστήμης των υπολογιστών και της επεξεργασίας δεδομένων για την εκπόνηση συμπερασμάτων, στον περίβλεπτο τομέα της Ιατρικής, ίσως φαντάζει απόμακρη για μερικούς σημερινούς ιατρούς. Όμως η εφαρμογή της ποσοτικής ανάλυσης στην ιατρική επιστήμη ζει και αναπτύσσεται για περισσότερους από δύο αιώνες. Έτσι, για παράδειγμα, το 1765 ο γνωστός μαθηματικός Daniel Bernoulli υπολόγισε την αποτελεσματικότητα των μαζικών εμβολιασμών ενάντια στην ευλογιά. Κατά τον ίδιο αιώνα άρχισαν να χρησιμοποιούνται συστηματικά στατιστικές διαδικασίες, για την περιγραφή των ασθενειών αλλά και για τη σύγκριση των διαφόρων θεραπευτικών μεθόδων. Σταδιακά η περιγραφή των παραπάνω απαγκιστρώθηκε από τους ασαφείς όρους «συχνά», «σπάνια» κλπ, γεγονός το οποίο αποτέλεσε μια σημαντική πρόοδο, με προφανή αποτελέσματα για την κατοπινή εξέλιξη της Ιατρικής. Σήμερα οι διάφοροι τομείς της μαθηματικής επιστήμης συνεισφέρουν αποφασιστικά στην έρευνα όλων των κλάδων της ιατρικής, από τη βιολογία και τη φυσιολογία μέχρι την ψυχολογία. Πιο συγκεκριμένα με τη βοήθεια των μαθηματικών: Κατασκευάζονται τρισδιάστατα μοντέλα της καρδιάς, ώστε να γίνει δυνατή η αποτελεσματικότερη πρόβλεψη και αντιμετώπιση καρδιακών νοσημάτων. Γίνεται δυνατή η ανάλυση πολύπλοκων ιεραρχικών συστημάτων, με άμεσο ενδιαφέρον από την πλευρά της νευροφυσιολογίας (neuroscience) 1. 1 Τα Τεχνικά Νευρωνικά Δίκτυα (Artificial Neural Networks) συνιστούν πολύτιμο εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια μοντελοποίησης. 21

22 Εισαγωγή Πραγματοποιείται πρόοδος στον τομέα της ανοσολογίας, στην οποία εξαιρετικά μεγάλος αριθμός κυττάρων και συνάψεων είναι απαραίτητο να παρατηρηθεί και να αναλυθεί. Είναι εφικτή η κατανόηση της δυναμικής του ιού HIV, τόσο ως προς τη μετάδοση, όσο και ως προς την επίδρασή του στο ανοσοποιητικό σύστημα. Συντελέστηκε η επανάσταση της αποκρυπτογράφησης του DNA. Κατασκευάζονται νέα φάρμακα με τη βοήθεια νέων αλγορίθμων. Συσχετίζονται η δημογραφία & οι επιδημικές τάσεις με άλλες μεταβλητές, όπως είναι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. 1.2 Το Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) 2 Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα ένας γερμανός ψυχίατρος, ο Hans Berger, ανακάλυψε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύσσει μια συνεχή ηλεκτρική δραστηριότητα, και ότι αυτή μπορεί να καταγραφεί. Η καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας ονομάστηκε ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) και λαμβάνεται συνήθως από τα ηλεκτρόδια που προσαρτώνται στην επιφάνεια του κρανίου με τη βοήθεια ειδικής αγώγιμης ουσίας. Το EEG μπορεί επίσης να καταγραφεί μέσω ηλεκτροδίων που εμφυτεύονται στον εγκέφαλο ενώ σε κάθε περίπτωση το εύρος του σήματος είναι της τάξης των μερικών microvolts. Από την εποχή του Berger, έχει ανακαλυφθεί ότι τα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου αλλάζουν σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις και σχετίζονται ιδιαίτερα με το επίπεδο εγρήγορσης. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα χρησιμοποιείται στη νευρολογία και την ψυχιατρική, όχι μόνο ως ένα μέσο διάγνωσης ασθενειών του εγκεφάλου (επιληψίας, διαταραχών ύπνου, εγκεφαλικών κλπ) αλλά σαν ένα πολύτιμο εργαλείο στην προσπάθεια κατανόησης και «αποκρυπτογράφησης» των 2 EEG: ElectroEncephaloGraph. 22

23 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές διεργασιών του εγκεφάλου. Περιέχει έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών ο οποίος πρέπει να αξιοποιηθεί κατάλληλα. Οι μελέτες οι οποίες χρησιμοποιούν το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα είναι πολυάριθμες και καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα τόσο της νευρολογίας όσο και της ψυχιατρικής Η χρήση του εγκεφαλογραφήματος βοήθησε στη δημιουργία μιας κατάταξης για τις μορφές εστιακής φλοιώδους δυσπλασίας 3 (Tassi et al, 2002). Αποδείχτηκε ότι οι γυναίκες με προεμμηνοροϊκό σύνδρομο (PMS 4 ) παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική αύξηση στην κυματομορφή Δέλτα (Σχήμα 1.1), δηλαδή στην κυματομορφή η οποία προκύπτει από την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου στην κατάσταση του ύπνου (Toner et al, 1995 Noton, 1997). Σχήμα 1.1: Εγκεφαλικές Κυματομορφές. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα έχει χρησιμοποιηθεί επιτυχώς στη δημιουργία μεθόδων αυτόματου εντοπισμού επιληπτοειδούς δραστηριότητας, από διαφόρους φορείς: Η συνεργασία των Christchurch Hospital, University of Canterbury και Christchurch School of Medicine & Health Sciences καρποφόρησε με τη δημιουργία τριών πολύ-επίπεδων συστημάτων τα οποία πέτυχαν υψηλές επιδόσεις ανίχνευσης επιληπτοειδούς δραστηριότητας (Υβρίδιο I, II & III). Το Υβρίδιο Ι είναι βασισμένο σε ένα expert system και η ευαισθησία 5 του στην αναγνώριση επιληπτοειδών εγκεφαλογραφημάτων έφτασε το 95%. Το Υβρίδιο ΙΙ βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη και περιλαμβάνει πολλά στάδια μεταξύ των οποίων ένα στάδιο νευρωνικών δικτύων και ένα στάδιο το οποίο χρησιμοποιεί 3 Focal cortical dysplasia. 4 PMS: premenstrual syndrome. 5 Ευαισθησία (sensitivity) είναι η πιθανότητα να διαγνωσθεί θετικά η δοκιμασία κάποιου που πάσχει από την ασθένεια. 23

24 Εισαγωγή ασαφή λογική 6. Το Υβρίδιο ΙΙΙ υιοθετεί μια προσέγγιση η οποία εξετάζει κυρίως το χρόνο και τη συχνότητα ενώ, μεταξύ άλλων, χρησιμοποιεί μια μέθοδο στατιστικής αναγνώρισης προτύπων (Black et al, 2000 Goelz et al, 2000 Ward et al, 1999 James et al, 1999 James et al, 1997 Carroll et al, 1995a Carroll et al, 1995b Dingle et al, 1993 Jones et al, 1992) Η Ακαδημία της Φινλανδίας χρηματοδότησε ένα ερευνητικό πρόγραμμα αποσκοπώντας στη δημιουργία ενός συστήματος επεξεργασίας σημάτων το οποίο θα ήταν σε θέση να ανιχνεύει τις επιληπτικές κρίσεις μέσω του EEG. Το σύστημα πέτυχε ικανοποιητικά αποτελέσματα αξιοποιώντας τεχνικές όπως η προσαρμοστική κατάτμηση 7 και η εξαγωγή χαρακτηριστικών 8 ενώ επιτελείται προσπάθεια αναβάθμισής και βελτίωσής του με τη χρήση νευρωνικών δικτύων (Pietilä et al, 1994 Korpinen, 1993 Elo et al, 1992 Krajca et al, 1991). Τα EEG των σχιζοφρενών ασθενών έχουν βρεθεί για να διαφέρουν από εκείνα των υγιών με ποικίλους τρόπους, μερικοί από τους οποίους μπορούν να απεικονίσουν το επίπεδο και τον τύπο των ψυχιατρικών συμπτωμάτων τα οποία ο ασθενής βιώνει κατά την διάρκεια της αξιολόγησης. Ένα σημαντικό εύρημα είναι η αυξημένη συχνότητα στα εγκεφαλογραφήματα των σχιζοφρενών το οποίο αντικατοπτρίζει τη συνεχή εγρήγορση των ασθενών. Ποσοτικά αποτελέσματα φανερώνουν ότι τα εγκεφαλογραφήματα των σχιζοφρενών έχουν κύματα άλφα με μικρότερη ισχύ, αυξημένη μεταβλητότητα Τα τελευταία χρόνια επιχειρείται η χρησιμοποίηση κανόνων της θεωρίας του χάους, όπως η πολυπλοκότητα των διαστάσεων, για την ανίχνευση διαφορών στην εγκεφαλική λειτουργία, πέρα από εκείνες που φανέρωσαν οι στατιστικές μέθοδοι. Η πολυπλοκότητα της διάστασης του EEG φαίνεται να διαφέρει σε υγιείς και σχιζοφρενείς, για ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου (Elbert et al, 1995 Koukkou et al, 1993 Hoffman et al, 1991) 6 Fuzzy Logic. 7 Adaptive segmentation. 8 Feature selection. 24

25 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές 1.3 Το Εγκεφαλικό Προκλητό Δυναμικό (ERP) 9 Το προκλητό δυναμικό εξάγεται από επαναλαμβανόμενα εγκεφαλογραφήματα, τα οποία είναι χρονικά συνδεδεμένα με ένα (επαναλαμβανόμενο) αισθησιακό, νοητικό, ή κινητικό ερέθισμα. Οι διακυμάνσεις των εγκεφαλογραφημάτων, οι οποίες είναι άσχετες με το ερέθισμα και το χρόνο που αυτό προκλήθηκε, αφαιρούνται κατά μέσο όρο από το σήμα, αφήνοντας το προκλητό δυναμικό. Δηλαδή, αυτά τα ηλεκτρικά σήματα είναι ενδεικτικά της εγκεφαλικής δραστηριότητας η οποία είναι στενά συνδεδεμένη με το ερέθισμα, σε ορισμένο χρονικό διάστημα. Αυτό ακριβώς είναι και το πλεονέκτημα του ERP σε σχέση με το EEG: στο σήμα του πρώτου δεν συμπεριλαμβάνεται η «τυχαία» (ή καλύτερα η άσχετη με το ερέθισμα) αδιάκοπη δραστηριότητα του εγκεφάλου παρά μόνο η δραστηριότητα η οποία σχετίζεται με το υπό εξέταση ερέθισμα. Αν και η έρευνα πάνω στα εγκεφαλογραφήματα έχει δώσει ενδιαφέροντα αποτελέσματα, όπως είδαμε στην 1.2, είναι γεγονός ότι η έρευνα στα προκλητά δυναμικά έχει παράσχει περισσότερα στοιχεία που αφορούν τη συσχέτιση νευροψυχολογικών γεγονότων με νευροφυσιολογικά. Δηλαδή το ERP μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην αναγνώριση ασθενών καθώς επιδεικνύει ανώμαλη λειτουργία όταν είναι διαθέσιμο ικανοποιητικό υλικό ελέγχου, ενώ επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατανόηση των γνωστικών διαδικασίών στον υγιή εγκέφαλο (Garcia-Larrea et al, 1998 Friederici et al, 1999 Guillem et al 1999 Fabiani et al, 2000). Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιείται σύγκριση των ERP ασθενών και υγιών και αναζητώνται διαφοροποιήσεις οι οποίες μπορούν να συσχετισθούν με κλινικές παρατηρήσεις. Η «ελλειμματική» λειτουργική μνήμη 10 (working memory) των σχιζοφρενών και των ηρωινομανών, μετά από μακρά αποχή, παρατηρήθηκε ότι αποτυπώνεται σε ένα τμήμα του ERP (Papageorgiou et al, 2001a Papageorgiou et al, 2001b). Ίσως οι σχιζοφρενείς να αποτελούν την ομάδα ψυχασθενών η οποία εξετάσθηκε περισσότερο ως προς το προκλητό δυναμικό και τα ποικίλα ευρήματα διαφόρων ερευνητικών προγραμμάτων 9 ERP: Event Related Potential. 10 Για την κατανόηση της πρότασης αυτής, για παράδειγμα, ο αναγνώστης συγκρατεί το πρώτο μέρος της στη λειτουργική μνήμη ενώ διαβάζει το δεύτερο. 25

26 Εισαγωγή φανερώνουν την αξία των ERP. Για τους σχιζοφρενείς παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική μείωση των ελαχίστων του αρxικού τμήματος της κυματομορφής ERP, σε σχέση με τους υγιείς, τόσο κατά την αναγνώριση λέξεων (Kayser et al, 1999) όσο και κατά εργασίες οπτικής διάκρισης (Matsuoka et al, 1996 Bruder et al, 1998). Η διαφοροποίηση τους από τους υγιείς στο P του προκλητού δυναμικού, κατά την διαδικασία της ακοής, έχει τεκμηριωθεί για: σχιζοφρενείς υπό φαρμακευτική αγωγή (Faux et al, 1990) σχιζοφρενείς οι οποίοι έχουν διακόψει την φαρμακευτική αγωγή (Faux et al, 1993 Ford et al, 1994) σχιζοφρενείς στο πρώτο επεισόδιο της νόσου 12 (Salisbury et al,1998) σχιζοφρενείς που δεν έχουν λάβει ποτέ φαρμακευτική αγωγή (Hirayasu et al,1998) Ανάλογες διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους υγιείς έχουν παρατηρηθεί και για άλλες ομάδες ασθενών. Η σύγκριση των ERP υγιών και καταθλιπτικών έδειξε ενδιαφέρουσες διαφορές κυρίως μείωση του μεγέθους του P300 στους ασθενείς οι οποίες αιτιολογούν την περαιτέρω μελέτη του ERP της εν λόγω κατηγορίας ψυχασθενών (Blackwood et al, 1987 Bruder et al, 2002). Παρόμοιες παρατηρήσεις έγιναν και για τα προκλητά δυναμικά των αλκοολικών (Pfefferbaum, Ford, White, & Mathalon, 1991) ενώ διαφοροποίηση παρατηρήθηκε και σε τμήματα του προκλητού δυναμικού υγιών και πασχόντων από ADHD 13 παιδιών και συγκεκριμένα στο Ν (Pliszka et al, 2000). Τέλος πραγματοποιήθηκαν έρευνες και στο ERP της κατηγορίας των ψυχαναγκαστικών 14 και αναγνωρίστηκαν διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους υγιείς (Towey et al, 1993). 11 Tα τμήματα του ERP και η σημασία τους παρουσιάζονται αναλυτικά στο FES: First Episode Schizophrenics. 13 Attention Deficit Hyperactivity Disorder. 14 OCD: Obsessive Compulsive Disorder. 26

27 Στατιστική και ΤΝΔ σε Ψυχιατρικές Εφαρμογές 1.4 Η Εντροπία κατά προσέγγιση (ApEn) στη μελέτη χρονοσειρών Το 1991 ο Steve Pincus πρότεινε ένα νέο δυναμικό μέτρο για τη μελέτη μη-γραμμικών χρονοσειρών (Pincus, 1991), το οποίο ονόμασε ApEn (Approximate Entropy). Ανήκει στην «οικογένεια» των μέτρων μη γραμμικής δυναμικής ανάλυσης 15, τα οποία χρησιμοποιώνται επιτυχώς στην προσπάθεια κατανόησης σύνθετων βιολογικών συστημάτων (Mäkikallio, 2000 Richman et al, 2000). Το ApEn ποσοτικοποιεί την ομαλότητα ή προβλεψιμότητα μίας χρονοσειράς και έχει αναπτυχθεί κυρίως για την κατηγοριοποίηση πολύπλοκων συστημάτων τα οποία περιέχουν τόσο ντετερμινιστικές χαοτικές 16, όσο και στοχαστικές 17 διαδικασίες (Pincus 1991 Pincus & Huang, 1992 Pincus et al, 1994). Το ApEn εφαρμόστηκε κυρίως στην ανάλυση της πολυπλοκότητας χρονοσειρών (ηλεκτρο) καρδιογραφημάτων και έδωσε ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Αναγνωρίστηκε μειωμένη πολυπλοκότητα στη δυναμική του καρδιακού ρυθμού τόσο για άρρωστα νεογνά όσο και για άτομα που παρουσίασαν μετεγχειρητικές επιπλοκές (Pincus & Viscarello, 1992 Fleisher et al, 1993). Αποδείχθηκε ότι η τιμή του έχει προγνωστική αξία, όσον αφορά τον καρδιακό θάνατο ατόμων που πάσχουν από χρόνια αιμοδιάλυση και CAD 18 (Fukuta et al, 2003). Η εφαρμογή του σε καρδιογραφήματα διαφόρων ηλικιακών ομάδων φανέρωσε ότι η ηλικία συσχετίζεται με την πολυπλοκότητα της καρδιαγγειακής δυναμικής: υγιείς καρδιακά ηλικιωμένοι παρουσίασαν σαφώς μειωμένη πολυπλοκότητα σε σχέση με υγιείς νέους (Lipsitz, 1995). Επίσης η τιμή του 15 Στην ίδια κατηγορία ανήκουν: detred fluctuation analysis, power-law relationship analysis, two dimensional vector analysis, Kolmogorov entropy K, fractal dimension, spectal analysis. 16 Πρόκειται για τη δημιουργία τυχαίας, μη προβλέψιμης συμπεριφοράς από έναν απλό αλλά μη γραμμικό «κανόνα». Ο «κανόνας» δεν εμπεριέχει τυχαιότητα, θόρυβο, ή πιθανότητες όμως η κατ επανάληψη εφαρμογή του κάνει τη συμπεριφορά ιδιαίτερα πολύπλοκη, μακροπρόθεσμα. Κατά αυτή την έννοια η μη προβλεψιμότητα επέρχεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. 17 Μια διαδικασία η οποία αλλάζει σε κάθε βήμα (συνήθως χρονικό) και η αλλαγή καθορίζεται από πιθανότητες. Ουσιαστικά πρόκειται για μία τυχαία συνάρτηση. 18 Coronary Artery Disease. 27

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή 3Δ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ DICOM ΚΑΙ ΕΣΤΙΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΣΕ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Νικολάου Φοίβια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε.

ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα. Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΕΥΦΥΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Ενότητα #12: Εισαγωγή στα Nευρωνικά Δίκτυα Αναστάσιος Ντούνης Τμήμα Μηχανικών Αυτοματισμού Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ σ. 2 Α. ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2 Β. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ 1. Γενικά Έννοιες.. 2 2. Πρακτικός Οδηγός Ανάλυσης εδοµένων.. 4 α. Οδηγός Λύσεων στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu.

Managing Information. Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business. e-mail: kyritsis@ist.edu. Managing Information Lecturer: N. Kyritsis, MBA, Ph.D. Candidate Athens University of Economics and Business e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Διαχείριση Γνώσης Knowledge Management Learning Objectives Ποιοί

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΟ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ. Ενέργεια. 2.2.3.στ ΘΕΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΕΧΡΩΜΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΟ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ. Ενέργεια. 2.2.3.στ ΘΕΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΕΧΡΩΜΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΣΕΡΡΩΝ Τμήμα ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΟ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ Ενέργεια. 2.2.3.στ ΘΕΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση, Έλεγχος και Βελτιστοποίηση Ενεργειακών Συστημάτων

Προσομοίωση, Έλεγχος και Βελτιστοποίηση Ενεργειακών Συστημάτων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Μαρία Σαμαράκου Καθηγήτρια, Τμήμα Μηχανικών Ενεργειακής Τεχνολογίας Διονύσης Κανδρής Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Ηλεκτρονικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΛ 003.3: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Για οικονομολόγους

ΕΠΛ 003.3: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. Για οικονομολόγους ΕΠΛ 003.3: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Για οικονομολόγους Στόχοι 1 Να εξετάσουμε γιατί η Πληροφορική είναι χρήσιμη στην οικονομική επιστήμη. Να μάθουμε πώς χρησιμοποιείται η Πληροφορική

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης 219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ιδρύθηκε με το ΒΔ.400/72 και άρχισε να λειτουργεί το 1972-73. Το ΑΠΘ είχε τότε ήδη 28.000 φοιτητές. Η ακριβής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ι. ΓΙΑΝΝΑΤΣΗΣ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ι. ΓΙΑΝΝΑΤΣΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ι. ΓΙΑΝΝΑΤΣΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Η Μέτρηση Εργασίας (Work Measurement ή Time Study) έχει ως αντικείμενο τον προσδιορισμό του χρόνου που απαιτείται από ένα ειδικευμένο

Διαβάστε περισσότερα

Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών

Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών Πόρων, Υδραυλικών και Θαλάσσιων Έργων Κασταλία Σύστηµα στοχαστικής προσοµοίωσης υδρολογικών µεταβλητών. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης Φεβρουάριος 2002 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές.

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. Είναι οι τεχνικές που εφαρμόζουν κατά τη διάρκεια της μελέτης που τους κάνουν να διαφέρουν, αλλά και η αυτοπεποίθηση που έχει ο κάθε μαθητής. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Έλεγχοι Υποθέσεων Ένα Ερευνητικό Παράδειγμα Σκοπός της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί εάν ο τρόπος αντίδρασης μιας γυναίκας απέναντι σε φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ Θ = ΘΕΩΡΙΑ Ε = ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Σ = ΣΥΝΟΛΟ ΔΜ = ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS = ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 1 ο ΕΞΑΜΗΝΟ Α ΕΤΟΣ 1ΚΠ01 Μαθηματική Ανάλυση Ι 4 1 5 5 5 1ΚΠ02 Γραμμική Άλγεβρα 4 5

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Εξάμηνο Υ/Ε Ώρες Θεωρίας Ώρες Ασκήσης Διδακτικές μονάδες ECTS A Υ 3 3 4 6 Διδάσκουσα Μ. Αλεξίου Χατζάκη, Επίκ. Καθηγήτρια Γεν. Βιολογίας. Aντικειμενικοί στόχοι του μαθήματος Οι στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πιθανότητες. Τυχαίες μεταβλητές - Κατανομές ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πιθανότητες. Τυχαίες μεταβλητές - Κατανομές ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Πιθανότητες 1.1 Πιθανότητες και Στατιστική... 5 1.2 ειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 7 1.3 Ορισμοί και νόμοι των πιθανοτήτων... 10 1.4 εσμευμένη πιθανότητα Ολική

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα