ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ηλέκτρα Παπαδοπούλου CHIMAR HELLAS Α.Ε., Σοφούλη 88, Θεσσαλονίκη, Ελλάδα Τηλ.: , Fax: , Περίληψη Τις τελευταίες δεκαετίες, τα πετροχημικά προϊόντα έχουν θεωρηθεί υπεύθυνα για πλήθος επιβλαβών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον. Αυτό, αναθέρμανε το ενδιαφέρον για την σύνθεση υλικών από ανανεώσιμες πρώτες ύλες, οι οποίες σήμερα θεωρούνται ότι μπορούν να παρέχουν μια ασφαλή λύση για την αναβάθμιση της ζωής του ανθρώπου και την μείωση της ρύπανσης του πλανήτη μας. Στις μέρες μας, βιομάζα προερχόμενη τόσο από το χερσαίο όσο και από το υδάτινο περιβάλλον, χρησιμοποιείται για την βιομηχανική παραγωγή υλικών, όπως: πολυμερή, καθαριστικά, διαλύτες και επιφανειοδραστικές ουσίες. Τέτοια προϊόντα είναι ήδη διαθέσιμα στην αγορά με το χαρακτηριστικό πρόθεμα «βίο» ή «πράσινα» προσφέροντας έτσι στον καταναλωτή εναλλακτικές λύσεις στην χρήση αγαθών από πετροχημικές πρώτες ύλες. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί μια ανασκόπηση των «πράσινων» πολυμερών και διαλυτών που υπάρχουν σήμερα διαθέσιμα στο εμπόριο. Στον κλάδο των πολυμερών, έχουν αναπτυχθεί τόσο θερμοπλαστικά όσο και θερμοσκληραινόμενα υλικά είτε με μερική είτε με πλήρη αντικατάσταση των πετροχημικών πρώτων υλών από άλλες προερχόμενες από ανανεώσιμες πηγές. Τέτοιες ανανεώσιμες πρώτες ύλες είναι για παράδειγμα η κυτταρίνη, η λιγνίνη, το άμυλο, οι πρωτεΐνες, η τανίνη αλλά και άλλες προερχόμενες από την επεξεργασία γεωργικών και δασικών προϊόντων, όπως πχ. το βιο-έλαιο που παράγεται κατά την θερμική επεξεργασία της βιομάζας. Σήμερα, τέτοια πολυμερή βρίσκουν εφαρμογή σε διάφορους βιομηχανικούς κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η ναυπηγική, η κατασκευή ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, η ιατρική αλλά και ο κλάδος των προϊόντων συγκολλημένης ξυλείας. Σε αυτή την τελευταία κατηγορία, η CHIMAR Hellas Α.Ε, ένα ερευνητικό ινστιτούτο ιδιωτικής πρωτοβουλίας με αντικείμενο την ανάπτυξη ρητινικών συστημάτων και χημικών προσθέτων για την βιομηχανία ξυλοσανίδων, είναι πρωτοπόρος στην ανάπτυξη θερμοσκληραινόμενων ρητινών από ανανεώσιμες πρώτες ύλες. Η CHIMAR Hellas Α.Ε μπορεί να προσφέρει ώριμη τεχνολογία τόσο για την επιτυχή αντικατάσταση της φαινόλης σε ρητίνες φαινόλης-φορμαλδεΰδης, όσο και για την παρασκευή συγκολλητικών ουσιών εξ ολοκλήρου από ανανεώσιμες πρώτες ύλες. Στον κλάδο των διαλυτών, οι επιστήμονες, έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αντιδράσεων που είτε η χρήση διαλυτών δεν είναι αναγκαία, είτε μπορούν να πραγματοποιηθούν με εναλλακτικούς τρόπους, όπως για παράδειγμα μέσω της χρήσης ενώσεων του φθορίου, των ιοντικών υγρών, του υπερκρίσιμου νερού, του υπερκρίσιμου διοξειδίου του άνθρακα αλλά και διαλυτών που προέρχονται από την επεξεργασία της βιομάζας (πχ Soy Methyl Ester, Lactate Esters, D-Limonene, Polyhydroxyalkanoates). Παρόλο που τέτοιοι διαλύτες δεν εκπέμπουν τοξικές ουσίες στην ατμόσφαιρα και είναι βιοαποικοδομήσιμοι, η ευρεία χρήση τους θα είναι δυνατή μόνο αν γίνουν ανταγωνιστικοί έναντι των ανάλογων πετροχημικών προϊόντων τόσο από άποψη κόστους όσο και αποδοτικότητας. 1/12

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μοντέρνα ζωή βασίζεται κατά πολύ στην χρήση πετροχημικών προϊόντων, αφού φάρμακα, βαφές, διαλύτες, πλαστικά και πολλά άλλα προϊόντα, παρασκευάζονται από χημικές ενώσεις προερχόμενες από το πετρέλαιο. Παρ όλα αυτά, τις τελευταίες δεκαετίες έγινε αντιληπτό ότι τα προϊόντα αυτά είναι σε μεγάλο βαθμό τοξικά και αποτελούν πηγή κινδύνου για την υγεία των ζώντων οργανισμών και το περιβάλλον. Σήμερα, οι επιστήμονες αναζητούν με εντατικό ρυθμό εναλλακτικές λύσεις, ενώ πολλές βιομηχανίες έχουν πειστεί για την αναγκαιότητα και το μακροπρόθεσμο συμφέρον τους από την αντικατάσταση πετροχημικών πρώτων υλών με άλλες από ανανεώσιμες πηγές. Αρωγός στην ανάπτυξη και ευρεία χρήση τέτοιων προϊόντων στην καθημερινή μας ζωή είναι οι κυβερνήσεις των διαφόρων κρατών, αφού συνεχώς θεσπίζουν όλο και αυστηρότερους νόμους για την προστασία του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας, καθιστώντας έτσι αναγκαίο τον περιορισμό της χρήσης των πετροχημικών προϊόντων. Οι σπουδαιότεροι από αυτούς τους νόμους είναι το πρωτόκολλο του Κυότο [1], το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ [2], ο νόμος για τον έλεγχο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης [3], η θέσπιση νόμου για καθαρό αέρα [4], ο νόμος για την πρόληψη της ρύπανσης [5], και ο κανονισμός REACH. Στη βιομηχανία παραγωγής χημικών ενώσεων έχουν αναζητηθεί λύσεις που περιορίζουν την χρήση πετροχημικών πρώτων υλών είτε εφαρμόζοντας εναλλακτικές διαδικασίες, είτε κάνοντας χρήση πρώτων υλών από ανανεώσιμες πηγές. Η εκμετάλλευση της βιομάζας κατέχει την πρώτη θέση σε αυτή την προσπάθεια, αφού αποτελεί μια άφθονη και φθηνή πηγή οργανικού υλικού που μπορεί να μετατραπεί σχετικά εύκολα σε πλήθος χημικών ενώσεων. Δύο μεγάλες και σημαντικές κατηγορίες προϊόντων που παρασκευάζονται από βιομάζα είναι οι διαλύτες και τα πολυμερή. ΜΕΛΕΤΗ 1. Διαλύτες Στην σύγχρονη εποχή η εκτεταμένη χρήση διαλυτών έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο ζωής μας αφού οι διαλύτες χρησιμοποιούνται ευρέως στην παρασκευή συγκολλητικών ουσιών, στις βαφές, σε επικαλύψεις, στη φαρμακευτική, στην τυπογραφία, στην κατασκευή ημιαγωγών, στον καθαρισμό μετάλλων από γράσο και έλαια, στην παραγωγή φυτοφαρμάκων, σε εργαστηριακές συνθέσεις και σε πολλές ακόμη εφαρμογές. Το 2007 αναμενόταν ότι η παγκόσμια αγορά των διαλυτών θα έφθανε τα 19.7 εκατομμύρια τόνους [6]. Στην Ευρώπη, η βιομηχανία παραγωγής διαλυτών απασχολεί πάνω από ανθρώπους, ενώ οι διαλύτες αυτοί χρησιμοποιούνται από περίπου 1 εκατομμύριο εταιρίες με ποικιλία δραστηριοτήτων [7]. Παρά την ευρεία εφαρμογή τους οι πετροχημικοί διαλύτες συνδέονται με θέματα οικονομικά, περιβαλλοντικά, υγιεινής και ασφάλειας, αφού οι διαλύτες είναι μέρος του προβλήματος της εκπομπής πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs). Η βλαβερή τους επίπτωση οφείλετε στην ικανότητα των περισσότερων από αυτούς να εκπέμπουν ατμούς και να εξατμίζονται ακόμα και σε θερμοκρασία δωματίου ενώ κάποιοι αναδύουν ισχυρή μυρωδιά. Επιπλέον, είναι δύσκολο να τους ανακυκλώσουμε όλους, καθώς δισεκατομμύρια κιλά αποβλήτων αποβάλλονται στο περιβάλλον ετησίως είτε ως εκπομπές πτητικών ουσιών είτε ως υγρά απόβλητα. Αναπόφευκτα λοιπόν οι διαλύτες αυτοί μολύνουν τον αέρα, το έδαφος και το νερό [8]. Η πρόβλεψη για την μελλοντική επίδραση των αερίων θερμοκηπίου στο κλίμα παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα 1 [9]. 2/12

3 Σχήμα 1: Πρόβλεψη επίδρασης αερίων θερμοκηπίου στην κλιματική αλλαγή [9]. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία διαλυτών ακολουθεί αυστηρούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων και προστασίας του περιβάλλοντος, δαπανώντας γι αυτό το σκοπό πάνω από 20 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο [7]. Είναι ευνόητο λοιπόν ότι η εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων για τον περιορισμό ή αντικατάσταση της χρήσης πετροχημικών διαλυτών, όχι μόνο θα δώσει μια οικολογικά αποδεκτή λύση αλλά θα ανακουφίσει και την βιομηχανία διαλυτών από ένα σημαντικό έξοδο. Αν και το νερό είναι ο πιο άφθονος, φυσικός και μη τοξικός διαλύτης στην γη, πολλές ουσίες διαλύονται μόνο σε ισχυρούς διαλύτες οι οποίοι είναι οργανικής φύσης και μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις κύριες κατηγορίες ανάλογα με την δομή τους: - Οξυγονούχοι διαλύτες: αλκοόλες, γλυκόλες, αιθέρες, κετόνες και αλδεύδες - Υδρογονούχοι διαλύτες: αλειφατικοί και αρωματικοί υδρογονάνθρακες - Αλογονούχοι διαλύτες: αλογονούχοι υδρογονάνθρακες Στην πράξη, χρησιμοποιούμε μίγματα αυτών για καλύτερα αποτελέσματα [10]. Οι εναλλακτικές λύσεις που είναι σήμερα διαθέσιμες, αφορούν σε διεργασίες χωρίς διαλύτες, ή στην πιο αποτελεσματική ανακύκλωση των ήδη υπαρχόντων διαλυτών, ή στην αντικατάστασή τους με άλλους λιγότερο τοξικούς τους λεγόμενους «πράσινους διαλύτες» [11]. «Πράσινοι» διαλύτες που χρησιμοποιούνται σήμερα με επιτυχία είναι διαλύτες που προέρχονται από τον συνδυασμό οργανικών ενώσεων με φθόριο, τα ιονικά υγρά [11,12], το υπερκρίσιμο CO 2 [11,13], το υπερκρίσιμο νερό [11, 14], αλλά και φυσικοί διαλύτες που προέρχονται από την επεξεργασία της βιομάζας. 1.1 Αντιδράσεις με διαλύτη όργανο-φθοριούχες ενώσεις Η δράση οργανο-φθοριούχων ενώσεων ως διαλύτες έχει μελετηθεί αρκετά τα τελευταία χρόνια και έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε αρκετές εφαρμογές [15]. Οι ενώσεις αυτές αποτελούνται τυπικά από δύο τμήματα: ένα ανόργανο τμήμα που περιλαμβάνει μια ανόργανη ένωση υψηλής περιεκτικότητας σε φθόριο και η οποία ελέγχει την διαλυτότητα του μορίου και ένα οργανικό τμήμα που περιλαμβάνει μέρος της πρόδρομης οργανικής ένωσης από την οποία προέρχεται η οργανο-φθοριούχος ένωση και το οποίο καθορίζει την χημική δραστικότητα της ένωσης. Οι διαλύτες αυτοί έχουν ενδιαφέρουσες ιδιότητες (μεγάλα μοριακά βάρη, υψηλή πυκνότητα, είναι διαυγείς, άχρωμοι και άοσμοι). Διαφέρουν από τους υδρογονάνθρακες και οργανικούς διαλύτες στο ότι δεν αναμειγνύονται με το νερό [15], ενώ η δυνατότητα ανάμιξής τους με άλλους οργανικούς διαλύτες εξαρτάται από την θερμοκρασία και μάλιστα μπορούν να δημιουργήσουν 3/12

4 ομογενή διαλύματα με αυτούς ακόμα και σε υψηλές θερμοκρασίες. Είναι χημικά αδρανείς ενώσεις, μη εύφλεκτες ακόμα και σε υψηλές θερμοκρασίες, μη τοξικές και δεν καταστρέφουν το όζον. Αντιδράσεις με τέτοιους διαλύτες δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 1991 από τον Dr. M. Vogt [16] και έκτοτε αναπτύσσονται συνεχώς νέες τεχνικές σύνθεσης και μέθοδοι εφαρμογής τους επιτρέποντας έτσι την εξάπλωση της χρήσης τους. Οι διαλύτες με βάση το φθόριο βρίσκουν ολοένα αυξανόμενη αποδοχή αφού η χρήση τους δεν απαιτεί ιδιαίτερες συνθήκες αντίδρασης ή χρήση άλλων διαλυτών και είναι εύκολα ανακυκλώσιμοι. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιούνται σε διεργασίες καθαρισμού χημικών ενώσεων αντικαθιστώντας με επιτυχία άλλες παραδοσιακές μεθόδους όπως κρυστάλλωση, φιλτράρισμα και απόσταξη [17]. Συμμετέχουν επίσης σε διεργασίες κατάλυσης ομογενούς φάσης όπου αντικαθιστούν υδατικά διφασικά συστήματα δίνοντας έτσι την δυνατότητα για πιο ομαλές και αποδοτικές χημικές αντιδράσεις. 1.2 Ιονικά υγρά Τα ιονικά υγρά είναι υγρά που περιέχουν ιόντα συνδεδεμένα μεταξύ τους με ασθενείς δεσμούς. Ένα από τα δύο ιόντα είναι οργανικής φύσης και ένα τουλάχιστον από αυτά παρουσιάζει διασπορά ηλεκτρικού φορτίου. Η σύσταση αυτή εμποδίζει την δημιουργία σταθερού κρυσταλλικού πλέγματος και έτσι το υλικό παραμένει σε υγρή κατάσταση σε θερμοκρασίες χαμηλότερες των 100 ο C. Στα ιονικά υγρά, το κατιόν είναι οργανικής φύσης και περιέχει άζωτο ( R 4 N + ) ή φώσφορο ( PF και BF ), ενώ το ανιόν είναι ανόργανης 6 4 φύσης. Το κατιόν ρυθμίζει τις φυσικές ιδιότητες της ένωσης όπως το σημείο τήξης και το ιξώδες, ενώ το ανιόν καθορίζει την χημεία και την δραστικότητα του μορίου. Αν και οι δυνατοί συνδυασμοί τέτοιων ανιόντων και κατιόντων είναι πάνω από 1000, μόνο 300 ιονικά υγρά είναι σήμερα διαθέσιμα στο εμπόριο. Τα ιονικά υγρά χρησιμοποιούνται ως διαλύτες οργανικών και ανόργανων ουσιών ενώ η μη αναμειξιμότητά τους με το νερό και οργανικούς διαλύτες τους δίνει την δυνατότητα δημιουργίας διφασικού συστήματος με αυτά [18]. Τα ιονικά υγρά έχουν πολλά πεδία εφαρμογής όπως για παράδειγμα η βιοτεχνολογία, η φαρμακευτική και η χημεία. Όταν χρησιμοποιούνται ως διαλύτες σε αντιδράσεις κατάλυσης αυξάνουν το ρυθμό, την εκλεκτικότητα και την απόδοση της αντίδρασης. Επίσης είναι κατάλληλα για διεργασίες δύσκολου διαχωρισμού ουσιών σε υδατική φάση, ενώ η θερμική τους σταθερότητα τα κάνει κατάλληλα για χρήση σε αντιδράσεις που διεξάγονται σε θερμοκρασίες υψηλότερες από τις συμβατικές. Οι χημικές συνθέσεις με μικροκύματα γίνονται ασφαλέστερα με την χρήση ιονικών υγρών. Η χρήση ιονικών υγρών στις διάφορες χημικές διεργασίες κερδίζει συνεχώς έδαφος, όχι μόνο γιατί προσφέρουν νέες τεχνολογικές λύσεις αλλά και γιατί είναι φιλικά προς το περιβάλλον αφού έχουν η χαμηλή τάση ατμών δεν τους επιτρέπει να εξατμιστούν εύκολα στην ατμόσφαιρα. 1.3 Υπερκρίσιμα υγρά Υπερκρίσιμο υγρό είναι κάθε συστατικό που βρίσκεται σε θερμοκρασία και πίεση πάνω από το θερμοδυναμικά κρίσιμο σημείο του. Κάτω από αυτό το σημείο, η υγρή και αέρια φάση του υγρού συνυπάρχουν, ενώ πάνω απ αυτό το σημείο η ουσία υπάρχει μόνο σε μια φάση με χαρακτηριστικά τόσο υγρού όσο και αερίου. Τα υπερκρίσιμα υγρά έχουν διαλυτικές ιδιότητες ανάλογες των οργανικών διαλυτών, αλλά με χαμηλότερο ιξώδες και επιφανειακή τάση και υψηλότερη δυνατότητα διάχυσης. Η διαλυτική τους ικανότητα μπορεί να τροποποιηθεί με αυξομειώσεις της πίεσης ή της θερμοκρασίας αλλά και με την προσθήκη κατάλληλων ουσιών. Τα υπερκρίσιμα υγρά έχουν πολλές εφαρμογές ως διαλύτες γιατί έχουν χαμηλότερες εκπομπές χημικών ενώσεων (VOCs) στην ατμόσφαιρα σε σχέση με τους συμβατικούς διαλύτες. Κύριοι εκπρόσωποι υπερκρίσιμων υγρών ως 4/12

5 διαλύτες είναι το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα και το υπερκρίσιμο οξυγόνο. Συγκεκριμένα: Το υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα χρησιμοποιείται ως διαλύτης σε βαφές για πλοία και αεροσκάφη, στην κλωστοϋφαντουργία, ως αντικαταστάτης του τετραχλωροαιθενίου στα στεγνοκαθαριστήρια και αντί χλωριωμένων φθορανθράκων (CFCs) για απομάκρυνση γράσου στον καθαρισμό μηχανών. Χρησιμοποιείται επίσης για την παρασκευή μικρο-και νανο- σωματιδίων και ως μέσω αποτελεσματικότερης μεταφοράς διαφόρων ουσιών (π.χ. βαφές, συντηρητικά) στο επιθυμητό υπόστρωμα. Στην αρωματοποιία, στη βιομηχανία καφέ αλλά και σε πολλές εργαστηριακές διεργασίες, χρησιμοποιείται ως μέσο εκχύλισης. Υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα, χρησιμοποιείται ακόμη για την παραγωγή πολυμερών και φαρμακευτικών προϊόντων, ενώ η δυνατότητα διάλυσής του σε ιονικά υγρά επιτρέπει την απομάκρυνση της ωφέλιμης ουσίας από την φάση του ιονικού υγρού χωρίς να μείνουν κατάλοιπα που «δηλητηριάζουν» το σύστημα [19]. Το υπερκρίσιμο νερό μπορεί να είναι εξαιρετικός διαλύτης μη πολικών ενώσεων, εξαιτίας της χαμηλής διηλεκτρικής του σταθεράς και των ασθενών δεσμών υδρογόνου. Χρησιμοποιείται επίσης ως διαλύτης οργανικών ενώσεων που περιέχουν αλογόνα όπως πχ χλώριο και φθόριο. Με ρύθμιση της πίεσης και θερμοκρασίας επιτυγχάνεται ο έλεγχος των ιδιοτήτων του και αυτό του επιτρέπει να έχει πολλές εφαρμογές στις οργανικές αντιδράσεις και στη διαχείριση αποβλήτων [20]. 1.4 Διαλύτες από βιομάζα Μια κατηγορία διαλυτών που φιλοδοξεί να αντικαταστήσει επάξια τους συμβατικούς διαλύτες από πετρέλαιο είναι οι διαλύτες που προέρχονται από την επεξεργασία βιομάζας (βίο-διαλύτες). Στον παρακάτω πίνακα γίνεται μια συνοπτική αναφορά των διαλυτών από βιομάζα που είναι σήμερα εμπορικά διαθέσιμοι, παράγωγων αυτών, της πρώτης ύλης από την οποία προέρχονται και της διεργασίας παραλαβής τους [21]. Οι βίο-διαλύτες βρίσουν εφαρμογή στην τυπογραφία για αραίωση των μελανιών ή καθαρισμό των κεφαλών εκτύπωσης, στην βαφική, στον καθαρισμό μηχανών και χώρων από γράσο και έλαια, κόλλες και στερεά καύσιμα. Αντικαθιστούν με επιτυχία αρκετούς συνθετικούς διαλυτές όπως λόγου χάρη το τολουόλιο και την ακετόνη [21]. Σήμερα, υπάρχουν πολλές εταιρίες που διαθέτουν στο εμπόριο βίο-διαλύτες όπως οι: Akzo Nobel, Vertec BioSolvents, Varn International, Hydro-Dynamic products, Livos, EcoDesign, Vindotco κ.αλ. Ιδιαίτερα η Vertec BioSolvents παράγει μίγματα διαλυτών που βασίζονται στον εστέρα του γαλακτικού οξέος, στο μεθυλεστέρα λιπαρών οξέων από σόγια, στο δ-λεμονένιο και στην αιθανόλη, ενώ πρόσφατα υπέβαλε αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (U.S. Patent Application Serial 11/781,450) που αφορά στο συνδυασμό εστέρων του γαλακτικού οξέος με διάφορες αλκοόλες όπως πχ η αιθανόλη. Αυτή η καινοτομία, λύνει το πρόβλημα της έντονης μυρωδιάς του εστέρα του γαλακτικού οξέος και ανοίγει το δρόμο για την ευρύτερη αποδοχή του από τους καταναλωτές. Το εθνικό ινστιτούτο Argonne των Η.Π.Α θεωρεί ότι οι βίο-διαλύτες μπορούν να αντικαταστήσουν μέχρι και το 80% των συνθετικών διαλυτών που κυκλοφορούν σήμερα στο εμπόριο [22]. 5/12

6 Πίνακας 1: Διαλύτες από βιομάζα Πρώτη ύλη Διεργασία Χημική ουσία Παράγωγα αιθανόλη κιτρικό οξύ Άμυλο και σάκχαρα Σάκχαρα Βιοχημική μέθοδος Ζύμωση γαλακτικό οξύ β- ακετυλοπροπιονικό οξύ (levulinic acid) αιθυλεστέρας του γαλακτικού οξέος σουκινικό οξύ Αιθυλεστέρας του γαλακτικού οξέος, προπυλενογλυκόλη Πυροσταφυλικό οξύ Τετραϋδροφουράνιο (THF) 1,4 βουτανοδιόλη, γ-βουτυρολακτόνη, Ν-μεθυλ-πυρολιδόνη βουτανόλη Σάκχαρα (C5) Ζύμωση ξυλόζη Φουρφουράλη Σάκχαρα (C6) Σάκχαρα Δασικά παραπροϊόντα Λίπη και έλαια κυρίως από σόγια Βιομάζα γενικά Βιομάζα γενικά Θερμοχημική μέθοδος Ζύμωση & Θερμοχημική μέθοδος Θερμοχημική μέθοδος Εξαέρωση (Fischer-Tropsch) Πυρόλυση σορβιτόλη προπυλενογλυκόλη β- ακετυλοπροπιονικό οξύ (levulinic acid) Πολυ-υδροξυ αλκάνια (PHAs) διάφορα χημικά προπάνιο, βουτάνιο, μεθανόλη, αιθανόλη Σάκχαρα (C5 & C6) Αιθυλενογλυκόλη Προπυλενογλυκόλη Γλυκερόλη Τετραϋδροφουράνιο (THF) μεθυλικός εστέρας λιπαρού οξέος σόγιας Όλα τα παράγωγα σακχάρων που αναφέρθηκαν παραπάνω 2. Πολυμερή Τα πολυμερή που παρασκευάζονται από βιομάζα είναι γνωστά με την ονομασία «βίοπολυμερή» και είναι είτε θερμοπλαστικά είτε θερμοσκληραινόμενα. Με τον όρο «βίοπολυμερή» εννοούμε πολυμερή που είτε παράγονται από φύση και τα χρησιμοποιούμαι μετά από κάποια τροποποίησή τους, είτε πολυμερή των οποίων οι δομικές μονάδες (μονομερή) έχουν προκύψει από βιομάζα με κάποια διεργασία. Γενικά, οι βασικές πρώτες ύλες που παίρνουμε από την φυτική βιομάζα με διάφορες διεργασίες (θερμική, χημική, ενζυμική κλπ) είναι: υδρογονάνθρακες (κυτταρίνη, ημικυτταρίνη και άμυλο), λιγνίνη, τανίνη, ακόρεστα έλαια, έλαιο πυρόλυσης δασικών προϊόντων ή αγροτικών καλλιεργειών και ουσίες που προκύπτουν με διάφορες άλλες 6/12

7 διεργασίες (διαφορετικές της πυρόυσης) από φυτά, όπως λόγου χάρη πρωτεΐνη σόγιας και έλαια καρπών (πχ κουκούτσι ελιάς, κάσιους, κλπ). Σύνθεση πολυμερών έχει επιχειρηθεί με τις περισσότερες από τις προαναφερόμενες ουσίες. Συγκεκριμένα με: 2.1 Λιγνίνη Μετά την κυτταρίνη, είναι το πιο άφθονο συστατικό στα δέντρα και είναι το συστατικό που διακρίνει το ξύλο από τις άλλες κυτταρινικές ουσίες που παράγονται από την φύση. Η λιγνίνη δημιουργείται με τον πολυμερισμό πρόδρομων φινυλοαλκοολικών ενώσεων, με την βοήθεια ενζύμων, κατά την διαδικασία ανάπτυξης των δέντρων και φυτών. Τα δομικά μόρια της λιγνίνης ενώνονται μεταξύ τους με αιθερικούς δεσμούς και δεσμούς άνθρακα, αλλά η ακριβής δομή της δεν είναι γνωστή γιατί η οποιαδήποτε μέθοδος απομόνωσής της οδηγεί σε δομικές αλλαγές του φυσικού πολυμερούς. Η λιγνίνη που είναι σήμερα εμπορικά διαθέσιμη, είναι παραπροιόν της διεργασίας παραγωγής χάρτοπολτού και σακχάρων. Ανάλογα με την μέθοδο που χρησιμοποιούμε για την παραλαβή της λιγνίνης, έχουμε διαφορετικούς τύπους λιγνίνης που εμπορικά τους διακρίνουμε χρησιμοποιώντας το όνομα της μεθόδου από την οποία προήλθαν (kraft, lignosulfonates, organosolve, steam explosion). Η λιγνίνη από την φύση της δεν έχει διαθέσιμες πολλές δραστικές ομάδες και γιαυτό είναι συχνά απαραίτητη η ενεργοποίησής της με διάφορες μεθόδους προκειμένου να μπορέσει να συμπολυμεριστεί με άλλες ουσίες. Τέτοιες μέθοδοι είναι ο εμπλουτισμός της με φαινολικούς δακτυλίους (φαινυλίωση) ή μεθυλικές ομάδες (μεθυλίωση) η αντίδρασή της με γλυοξάλη, φουρανικές ενώσεις, πολυεθυλενιμίνες και πολυαμινο-αμιδοεπιχλωριδρίνη (εποξιδικές ενώσεις) [23]. Στην βιβλιογραφία υπάρχει πληθώρα αναφορών για σύνθεση ρητινικών συστημάτων με βάση την λιγνίνη. Συγκεκριμένα αναφέρεται παραγωγή πολυουρεθανών απο αντίδραση της λιγνίνης με δι-ισοκυανικές ενώσεις, πολυαμινών από αντίδραση της λιγνίνης με μελαμίνη, πολυακρυλικών ενώσεων που έχουν ως βάση ακρυλιωμένη λιγνίνη, εποξειδικά συστήματα που δημιουργήθηκαν είτε από αντίδραση πολυδραστικών οξιρανίων και λιγνίνης εμπλουτισμένης με καρβονικά οξέα είτε από την ανάπτυξη σταυροδεσμών μεταξύ λιγνίνης και διαμινών ή ανυδριτών δικαρβοξυλικών οξέων. Αναφορές υπάρχουν επίσης και για προιόντα που προκύπτουν από τον συνδυασμό της λιγνίνης με πολυβινυλοαλκοόλη, πολυαιθυλένιο, πολυμεθακρυλικό μεθάνιο, πολυκαπρολακτόνη, πολυστυρένιο, πολυβινυλοχλωρίδιο, εστέρες και αιθέρες της κυτταρίνης. Ιδιαίτερα, η αντίδραση της λιγνίνης με αλειφατικούς εστέρες και αιθέρες ή κυτταρινικές δομές, έχει επιτρέψει την σύνθεση αστεροειδών συμπολυμερών με ιδιότητες που καθιστούν ιδιαίτερα εύκολη την επεξεργασία τους. Θερμοσκληρυνόμενα πολυμερή έχυν κατασκευαστεί και με αντίδραση της λιγνίνης με φορμαλδεύδη, γλυοξάλη, φουρφουράλη και πολυαμινοαμιδο-επιχλωριδρίνη [24, 25, 26]. Η λιγνίνη αν και είναι μια πρώτη ύλη διαθέσιμη σε μεγάλες ποσότητες και σε χαμηλή τιμή, παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων της, ανάλογα με την μέθοδο παραλαβής της, και αυτό παρεμποδίζει την ευρεία χρήση της από την βιομηχανία πολυμερών. Παρ όλα αυτά, σήμερα, η γερμανική εταιρία «Tecnaro» παράγει υψηλής ποιότητας θερμοπλαστικά πολυμερή που τα διαθέτει στο εμπόριο με το όνομα «Aroform» και είναι κατάλληλα για την κατασκευή ρολογιών, αγαλματιδίων, λαβές φακών και πλαστικά τμήματα του εξοπλισμού αυτοκινήτων. Επίσης, η καναδική εταιρία «LENOX» ανέπτυξε και εμπορεύεται τεχνολογία παραγωγής ρητινών από λιγνίνη που αντικαθιστά επιτυχώς ανάλογες πετροχημικές συγκολλητικές ουσίες και πλαστικά. 7/12

8 2.2 Τανίνη Με τον όρο τανίνες, εννοούμε μια ομάδα πολυφαινολικών ενώσεων που βρίσκονται στα φυτά και στο φλοιό δέντρων και μπορούν να διακριθούν σε δύο κατηγορίες ανάλογα με την δομή τους: στις τανίνες που έχουν ως βασική ομάδα της δομής τους το γαλλικό οξύ και σε αυτές που έχουν ως βασική ομάδα της δομής τους ανθοκυανιδίνες. Στη βιομηχανία πολυμερών χρησιμοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά οι τανίνες της δεύτερης κατηγορίας που είναι γνωστές με την ονομασία «condensed» (συμπυκνωμένες) τανίνες, αφού είναι διαθέσιμες με την μορφή ολιγομερών. Λόγω του φαινολικού τους χαρακτήρα, έχουν χρησιμοποιηθεί για αντικατάσταση της φαινόλης σε πολυμερή φαινόλης φορμαλδεΰδης, για συμπολυμερισμό τους με ουρία και φορμαλδεύδη, για απευθείας αντίδραση με αλδεύδες (φορμαλδεύδη, γλυοξάλη, διμέθοξυ-αιθανάλη, βενζαλδεύδη κλπ), αλκοόλες (φουρφουρική αλκοόλη), εστέρες (οξικό πολυβινύλιο-pvac), αχωτούχες ενώσεις (διμεθυλ-μεθαν-διισοκυάνιο, πολυεθυλενιμίνη) και υδρογονάνθρακες (π.χ. κυτταρίνη) [27, 28, 29]. Πολυμερή έχουν κατασκευαστεί εργαστηριακά και με αυτο-πολυμερισμό της τανίνης, χρησιμοποιώντας ως μέσο μικρές ποσότητες κάποιων χημικών ουσιών όπως για παράδειγμα τα άμινο και ίμινο οξέα, την εξαμεθυλενοτετραμίνη αλλά και τα ανόργανα ασθενή οξέα κατά Lewis (διοξείδιο του πυριτίου, βορικό οξύ, τριχλωριούχο αργίλιο, κλπ). Τέτοια πολυμερή βρίσκουν εφαρμογή κυρίως ως συγκολλητικές ρητίνες στην βιομηχανία σύνθετης ξυλείας (κοντραπλακέ, νοβοπάν, κλπ). Η εταιρία CHIMAR Hellas SA έχει πετύχει βιομηχανική παραγωγή ρητίνης φαινόλης-φορμαλδεΰδης όπου 30% της συνθετικής φαινόλης αντικαταστάθηκε από τανίνη. Τέτοια ρητίνη χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία σε παραγωγή κοντραπλακέ [30]. Μέχρι σήμερα, η χρήση τανίνης στην παραγωγή βιο-πολυμερών είναι περιορισμένη, όχι μόνο γιατί η τανίνη είναι συχνά ακριβότερη από τα ανάλογα πετροχημικά προϊόντα, αλλά και γιατί παρουσιάζει ασθενείς δεσμούς συνάφειας που οδηγούν σε ασθενή συγκόλληση. Επιπλέον τέτοιες ρητίνες έχουν μικρό χρονικό διάστημα αποθήκευσης εξαιτίας της μεγάλης δραστικότητας της τανίνης. 2.3 Πρωτεΐνη Οι πρώτες ρητίνες που κατασκεύασε ο άνθρωπος είχαν σαν βασικές μονάδες πρωτεΐνες που προέρχονταν τόσο από ζώα (κόκκαλα, δέρμα, γάλα και αίμα ζώων και ψάρια) και από φυτά (σόγια, στάρι, κλπ). Οι ρητίνες αυτές εγκαταλείφθηκαν σύντομα λόγω του αυξημένου κόστους και της μειωμένης αποτελεσματικότητάς τους έναντι των πετροχημικών προιόντων. Σήμερα, η βιομηχανία παραγωγής πολυμερών έχει αναθερμάνει το ενδιαφέρον της για τις πρωτεΐνες φυτικής προέλευσης και ιδαίτερα για την πρωτείνη σόγιας αφού είναι η μόνη που είναι εμπορικά διαθέσιμη σε μεγάλες ποσότητες σχετικά χαμηλή τιμή σε σχέση με τις άλλες πρωτεΐνες, και σταθερή ποιότητα. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, οι πρωτεΐνες πρέπει αρχικά να υποστούν μια επεξεργασία που θα επιτρέψει την αποδιάταξη της αρχικής σφαιρικής δομής τους, ώστε να απελευθερωθούν οι πολικές ομάδες από το εσωτερικό της σφαιρικής δομής και να γίνουν διαθέσιμες για να συμβάλλουν στην διάλυση της πρωτεΐνης και την ανάπτυξη δεσμών πολυμερισμού και συγκόλλησης. Πρωτεΐνη σόγιας έχει χρησιμοποιηθεί για μερική αντικατάσταση συμβατικών ρητινών φαινόλης φορμαλδεύδης και μελαμίνη-ουρίαςφορμαλδεύδης (U.S. Patents No. 6,306,997 and 6,518,387). Πρωτεΐνη σόγιας έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία και για αντικατάσταση φαινόλης μέχρι 25% κατά την παρασκευή πολυμερούς φαινόλης-φορμαλδεύδης, από την εταιρία CHIMAR Hellas SA. Η ίδια εταιρία έχει χρησιμοποιήσει με επιτυχία πρωτεΐνη σόγιας ως πρόσθετο σε μικρά ποσοστά σε ρητίνες ουρίας-φορμαλδεύδης για βελτίωση των ιδιοτήτων τους [30]. Στις ΗΠΑ, το ρητινικό σύστημα δύο συστατικών με βάση πρωτεΐνη σόγιας και συμβατική ρητίνη φαινόλη-ρεσορσινόλη-φορμαλδεύδη έχει εγκριθεί από τον αρμόδιο φορέα WWPA 8/12

9 (Western Wood Products Association) ως ρητίνη εξωτερικής χρήσης. Επίσης στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον (ΗΠΑ) αναπτύχθηκε ένα ρητινικό σύστημα από πρωτεΐνη σόγιας και το εμπορικό προιόν Kymene σε υδατικό διάλυμα πολυ-άμιδο-αμινοεπιχλωριδίνης [31]. Οι παραπάνω ρητίνες βρίσκουν εφαρμογή κυρίως στην παραγωγή ξυλοσανίδων. Το πανεπιστήμιο του Κάνσας (ΗΠΑ) ανέπτυξε ένα πολυμερές γαλακτώματος με βάση την πρωτείνη σόγιας που χρησιμοποιείται ως συγκολλητική ουσία σε ταινίες συσκευασίας, ετικέτες, φακέλους αλληλογραφίας, κ.αλ. με ιδιότητες εφάμιλλες του συνθετικού λάτεξ. Βιβλιογραφικές αναφορές υπάρχουν για την παρασκευή συγκολλητικών ουσιών με αντίδραση της πρωτείνης σόγιας και με άλλες ουσίες (πχ γλυοξάλη, πολυεθυλενιμίνη) κάτω από διάφορες συνθήκες [32], όμως τέτοια προιόντα δεν χρησιμοποιούνται ακόμα βιομηχανικά. 2.4 Βιομάζα Όπως είναι γνωστό τα κύρια συστατικά της λιγνοκυτταρικής βιομάζας είναι κυτταρίνη, ημικυτταρίνη και λιγνίνη σε διάφορα ποσοστά ανάλογα με την πρώτη ύλη από την οποία προέρχεται η βιομάζα. Και τα τρία αυτά συστατικά μπορούν να μετατραπούν σε πλήθος οργανικών ενώσεων με την κατάλληλη διεργασία. Οι κυριότερες μέθοδοι για την αποικοδόμηση της βιομάζας είναι η ταχεία πυρόλυση, η πυρόλυση υπο κενό, η υγροποίηση υπό πίεση και η φαινολίωση. Η επικρατέστερη όμως και η πιο διαδεδομένη σήμερα μέθοδος είναι αυτή της ταχείας πυρόλυσης που πραγματοποιείται σε θερμοκρασίες o C και για χρονικό διάστημα λιγότερο από 5 λεπτά. Το «βιοέλαιο» που προκύπτει περιέχει περίπου 30% νερό και 30% πυρολυτική λιγνίνη ενώ το υπόλοιπο 40% είναι μια πληθώρα χημικών ενώσεων που στην πλειοψηφία τους είναι αλδεύδες, καρβοξυλικά οξέα και σάκχαρα. Πιο αναλυτικά οι ενώσεις αυτές παρουσιάζονται στον παρακάτων πίνακα 2 [33]. Πίνακας 2: Προϊόντα πυρόλυσης βιομάζας [33] Κατηγορία C 1 C 2 -C 4 C 5 -C 6 Σάκχαρα Υποκατεστημένες φαινολικές ενώσεις Πυρολυτική λιγνίνη Ενώσεις Φορμικό οξύ, μεθανόλη, φορμαλδεύδη Αλδεΰδες και κετόνες, ευθείας αλυσίδας, υποκατεστημένες ή μη. Ενώσεις με φουρανικούς και πυρανικούς δακτυλίους, υποκατεστημένες ή μη. Άνυδροι ολιγοσακχαρίτες Μονομερείς και διμερείς φαινόλες υποκατεστημένες με μεθοξύλια Λιπαρά οξέα και οι εστέρες τους, ρητίνες και τερπενοειδή παράγωγα Αν και η αρχική πρόθεση για την πυρόλυση βιομάζας ήταν η παραγωγή ενέργειας και καυσίμων, σήμερα η πυρόλυση αποτελεί δόκιμη μέθοδο και για την παραγωγή χημικών πρώτων υλών με πολλές εφαρμογές. Βίο-έλαιο χωρίς κλασματοποίηση, χρησιμοποιείται για αντικατάσταση φαινόλης σε πολυμερή φαινόλης-φορμαλδεΰδης που βρίσκουν εφαρμογή στην βιομηχανία σύνθετης ξυλείας. Η ελληνική εταιρία CHIMAR Hellas S.A. έχει αναπτύξει τεχνογνωσία για παραγωγή τέτοιων ρητινών με επιτυχή αντικατάστση φαινόλης σε ποσοστό μέχρι και 50% [34] ενώ η εταιρία ENSYN στον Καναδά εφαρμόζοντας μια τροποιημένη μέθοδο της ταχείας πυρόλυσης (RTPMT) παράγει βιο- 9/12

10 έλαιο που μπορεί να αντικαταστήσει την φαινόλη σε ρητίνες φαινόλης-φορμαλδεΰδης σε ποσοστό μέχρι και 60% [35]. Η κλασματοποίηση του βιοελαίου έχει μελετηθεί εκτεταμένα και διάφορες μέθοδοι έχουν αναπτυχθεί προκειμένου να παραχθούν κλάσματα εμπλουτισμένα όσο περισσότερο γίνεται σε φαινολικά παράγωγα. Τέτοια φαινολικά κλάσματα έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην αντικατάσταση φαινόλης σε ποσοστό μέχρι και 40% σε πολυμερή φαινόλης-φορμαλδεΰδης [35, 36]. 2.5 Άμυλο και κυτταρίνη Τα θερμοπλαστικά πολυμερή από πολυσακχαρίτες είναι o πιο ανεπτυγμένος κλάδος της βιομηχανίας πολυμερών. Κύριοι εκπρόσωποι τέτοιων πολυσακχαριτών είναι η κυτταρίνη και το άμυλο. Η κυτταρίνη είναι ένα φυσικό πολυμερές με βάση τη γλυκόζη και χρησιμοποιείται για την παραγωγή πολυμερών προϊόντων από τα μέσα του 19ου αιώνα. Η αποτελεσματική χρήση της κυτταρίνης απαιτεί τροποποίησή της με διεργασίες επίπονες και δαπανηρές. Παρ όλα αυτά, πολυμερή κυτταρίνης χρησιμοποιούνται σήμερα για την παραγωγή μεμβρανών (σελλοφάν) με κύρια εφαρμογή τους ως υλικό συσκευασίας και ινών (νήματα βισκόζης) με ευρεία εφαρμογή στην κλωστοϋφαντουργία. Εστέρες και αιθέρες της κυτταρίνης χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές εφαρμογές, ενώ μια μεγάλη γκάμα προϊόντων εξώθησης από καλούπι, όπως παιχνίδια, τμήματα εξοπλισμού αυτοκινήτων, κουμπιά, προιόντα συσκευασίας, μεμβράνες ηλεκτρικής μόνωσης κ.λ.π, κατασκευάζονται από πολυμερή που έχουν ως βάση την κυτταρίνη [37, 38]. Το άμυλο είναι μια φθηνή πρώτη ύλη και η πιο άφθονη στην φύση μετά την κυτταρίνη. Είναι πολυμερές υλικό που σχηματίζεται στην φύση από μόρια γλυκόζης. Ο συμπολυμερισμός του αμύλου με άλλες χημικές ενώσεις έχει σαν αποτέλεσμα την παραγωγή θερμοπλαστικών πολυμερών που μπορούν να έχουν ένα μεγάλο εύρος ιδιοτήτων -από εύκαμπτα όπως το πολυαιθυλένιο έως άκαμπτα όπως το πολυστυρένιο-. Παρ όλα αυτά το άμυλο είναι εξαιρετικά υδρόφιλο και διαλύεται εύκολα στο νερό γιαυτό προκειμένου να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά από την βιομηχανία χρειάζεται να υποστεί προηγουμένως κάποια τροποποίηση. Η τροποποίηση αυτή περιλαμβάνει συνήθως αντικατάσταση των υδροξυλίων με αιθερικές ή εστερικές ομάδες. Αν και άμυλο μπορούμε να πάρουμε από πολλά φυτά όπως, πατάτα, ρύζι, σιτάρι και ταπιόκα, η κύρια πηγή προέλευσής του είναι το καλαμπόκι. Εν τούτοις, μεγάλες βιομηχανίες όπως η «BIOP Biopolymer Technologies» στη Γερμανία και η «Rodenburg Biopolymers» στην Ολλανδία, χρησιμοποιούν άμυλο πατάτας. Τα βιο-πολυμερή με βάση το άμυλο αν και εμφανίστηκαν στη αγορά μόλις τα τελευταία χρόνια, σήμερα είναι κυρίαρχα προιόντα στην αγορά των πολυμερών. Το 75% των πολυμερών με βάση το άμυλο χρησιμοποιούνται για παρασκευή μεμβρανών που βρίσκουν χρήση ως υλικά συσκευασίας [39]. Γνωστές βιομηχανίες που παράγουν τέτοιου είδους προιόντα είναι οι Novamont, National Starch, Biotec, Rodenburg. Μέχρι σήμερα τα πολυμερή αυτά παρασκευάζονται με συμπολυμερισμό του αμύλου με άλλες πετροχημικές χημικές ενώσεις, όμως η Novamont, στοχεύει στην παραγωγή ένός πολυμερούς υλικού 100% από άμυλο μέχρι το 2020 [40]. Οι Goodyear και Novamont ανέπτυξαν πολυμερή με τροποποιημένο άμυλο που χρησιμοποιούνται ως πληρωτικά υλικά στα λάστιχα αεροπλάνων αντί για carbon black. Τέτοια προιόντα κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά από την Goodyear και έχουν το πλεονέκτημα έναντι των συμβατικών υλικών, ότι παρουσιάζουν μικρότερη αντίσταση στην κύλιση, λιγότερο θόρυβο, μικρότερη κατανάλωση καυσίμων και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ απαιτούν λιγότερη κατανάλωση ενέργειας για την κατασκευή τους [39]. 10/12

11 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΖΗΤΗΣΗ Οι διαλύτες και τα πολυμερή, αποτελούν σημαντικό κομμάτι της χημικής βιομηχανίας και η εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων στην συμβατική παραγωγή τους από πετροχημικές πρώτες ύλες είναι φανερό ότι θα συμβάλλει θετικά τόσο στην αειφόρο ανάπτυξη των αντίστοιχων βιομηχανικών κλάδων όσο και στην προστασία του περιβάλλοντος και της ζωής. Πέρα από τις εναλλακτικές διαδικασίες, καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της παραγωγής και χρήσης «πράσινων» διαλυτών και πολυμερών παίζει η αποτελεσματική χρήση της βιομάζας, αφού αποτελεί πλούσια πηγή πολλών χημικών πρώτων υλών. Τόσο οι κυβερνήσεις όσο και η επιστημονική κοινότητα οφείλει να εργαστεί προς αυτή την κατεύθυνση προκειμένου το μέλλον μας σε αυτόν τον πλανήτη να έχει ευημερία και μακροβιότητα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Kyoto protocol: United Nations framework convention on climate change, The Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer. UNEP. Ozone Secretariat United Nations Environment Programme. web site: Knowledge Transfer Networks. Bio-Solvents. Chemistry Innovation KTN, The European Solvents Industry Group. 8. Anastas PT. Benign by design chemistry. In: Benign by Design: Alternative Synthetic Design for Pollution Prevention, ACS Symposium Series 577 (Anastas PT, Farris CA, eds). Washington:American Chemical Society. pp Based on Wigley, T.M.L., Holt, T. and Raper, S.C.B: STUGE (an Interactive Greenhouse Model): User's Manual, Climatic Research Unit, Norwich, U.K., pp American Chemistry Council. web site: 11. Green Solvents. Fundamentals and Industrial Applications. Dr Chris Rayner, University of Leeds. 12. Robin D. R. and Voth A., Special issue on ionic liquids, Acc. Chem. Res., 40(11), Green Chemistry Using Liquid and Supercritical Carbon Dioxide, ed. J. M. DeSimone and W. Tumas, Oxford University Press, New York, 2003; Chemical Synthesis Using Supercritical Fluids, ed. P.G. Jessop and W. Leitner, VCH/Wiley, Weinheim, C.-J. Li and T.-H. Chan, Comprehensive Organic Reactions in Aqueous Media, Wiley & Sons, New York 2007; Organic Reactions in Water, ed. U. M. Lindstrom, Blackwell, Fluorous chemistry, TCI products literature. 16. D. P. Curran. Fluorous methods for synthesis and separation of organic molecules Pure Appl. Chem., Vol. 72, No. 9, pp , Fluorous Technology incorporated BASF-The chemical company /12

12 21. M. Paster, J. Pellegrino, T. Carole, Industrial bio-products: today and tomorrow, U.S. Department of Energy, Office of the Biomass Programm, Washington, July A. Faterkowski, C. Beeston-van Nuffel, R. Chang. Bio-based solvents. process economics program report Dence C.W., Lin S.Y., Methods in lignin chemistry, Springer Verlag, New York, NIMZ H. Lignin-based wood adhesives. Wood Adhesives: Chemistry and Technology. In: Wood Adhesives, Chemistry and Technology vol. 1 Ed. A. Pizzi. Chapter 5, Marcel Dekker Inc., New York, pp , MANSOURI N., PIZZI A., SALVADO J. Lignin-based wood panel adhesives without formaldehyde. Holz als Roh- und Werkstoff, Volume 65, Number 1, pp (6), February KAICHANG LI, XINGLIAN GENG. Investigation of formaldehyde-free wood adhesives from kraft lignin and a polyaminoamide-epichlorohydrin resin. Journal of adhesion science and technology. vol. 18, no4, pp , Pichelin F. Nakatani M., Pizzi A., Wieland S., Despres A., Rigolet S., Structural beams from thick wood panels bonded industrially with formaldehyde free tannin adhesives. For. Prod. J. vol 55 (5), pp 21-31, Hemingway, R.W., Recen developments in the use of tannin as specialty chemicals. Wood & pulping chemistry. TAPPI, pp , Papadopoulou E., Nakos P., Tsiantzi S., Athanassiadou E., The challenge of bioadhesives for wood composite industries. 9 th Pacific Rim Symposium, 5-8 November, Rotorua, NZ, Li K., Peshkova S., Geng X., Investigation of soy-protein Kymene adhesive systems for wood composites. J. Am. Oil Chem. Soc., vol 81 (5), pp , Lin Y., Li K., Development and characterization of adhesives from soy protein for bonding wood. Int. J. of adhesion and adhesives. Vol 22 (1), pp 59-67, Bridgewater A.V., Czernik S., Piskorz J., The status of biomass fast pyrolysis. Fast pyrolysis of biomass: A Handbook. CPL Press, vol 2, pp , Vergopoulou Markessini E., Tsianzi S., Bonding resins, US , Enigma N.V., Giroux R, Freel B, Graham R. Natural resin formulations. US Patent , Ensyn Group Inc., Giroux R, Freel B, Graham R. Natural resin formulations. US Patent , Ensyn Group Inc., Native Polymere. Chapter in Fraunhofer IAP Annual Report 2001 (Kapitel 3). Fraunhofer Institute for Applied Polymer Research (IAP). Downloadable from Potsdam, Germany, CTS. CTS Machinery, Keysborough, Australia. Accessed 23 Sep Degli Innocenti, F.; Bastioli, B. (2002): Starch-Based Biodegradable Polymeric Materials and Plastics-History of a Decade of Activity. Presentation at UNIDO, Trieste, Sep Sept2002/DegliInnocenti.pdf 40. Novamont: Personal communication with Catia Bastioli of Novamont S.p.A.,Novara, Italy. 15 May /12

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ηλέκτρα Παπαδοπούλου Σοφούλη 88, 55131 Θεσσαλονίκη, Ελλάδα Τηλ.: 2310 424167, Fax: 2310 424149 Email: papadopoulou@ari.gr office@ari.gr 3 ο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Ορισµοί 1. Βιοµάζα : το βιοαποικοδοµήσιµο κλάσµα προϊόντων, αποβλήτων και καταλοίπων που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Ο ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 29-30 Μαΐου 2009, Αλεξανδρούπολη Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Νίκος Παπαγιαννάκος Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χηµικών Μηχανικών 1 ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήµα Τα πολυµερή είναι οργανικές ενώσεις το µόριο των οποίων σχηµατίζεται από την επανάληψη µιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών - Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Ν. Παπαγιαννάκος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Περιεχόμενα 3 Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Πρόλογος Η Χημική Τεχνολογία άρχισε να εμφανίζεται ως ανεξάρτητη επιστήμη κατά το τέλος του 18 ου και αρχές του 19 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III

Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Βασικές έννοιες και κατάρτιση φακέλου, Μέρος III Ουσίες UVCB Gabriele CHRIST http://echa.europa.eu 1 Ουσίες UVCB Άγνωστης (U) ή Ασταθούς σύνθεσης (V) Προϊόντα πολύπλοκων αντιδράσεων (C) ή Βιολογικά υλικά

Διαβάστε περισσότερα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Οργανικές ενώσεις : Όλες οι ενώσεις του άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2-3 ) Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Προέλευση οργανικών ενώσεων : κυρίως από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020

ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020 EKETA ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020 Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίμων & Υδρ/κων (ΕΠΚΥ) Ινστιτούτο Χημικών Διεργασιών & Ενεργειακών Πόρων (ΙΔΕΠ) Εθνικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΟΝΟΡΤΑΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΣ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΑ Φυτικά έλαια ή ζωικά λίπη ή παράγωγά τους Μετεστεροποίηση Υδρογονοαποξυγόνωση

Διαβάστε περισσότερα

Το βιοντίζελ στην Ελληνική Αγορά

Το βιοντίζελ στην Ελληνική Αγορά Το βιοντίζελ στην Ελληνική Αγορά 21 Απριλίου 2007 Συνεδριακό Κέντρο «Ν. Γερμανός» EXPOLINK 07 Ν. Ζαχαριάδης Περιεχόμενα Τι είναι βιοκαύσιμα Νομοθεσία για τη διάθεση στην Ελληνική αγορά Τάσεις στην Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς -Πλαστικά/πολυμερή (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερη (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή ως υλικά συσκευασίας -Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ Αποφευχθέν CO 2 (Kg / εκτάριο / έτος) Προϊόντα: Υψηλό κόστος σακχαρούχων και αμυλούχων προϊόντων (τεύτλα, καλαμπόκι, κ.ά.) που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα

2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 1 2.2 Το νερό ως διαλύτης - μείγματα 2.2-1. Τι ονομάζεται μείγμα; Μείγμα ονομάζεται κάθε σύστημα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων ουσιών. Τα περισσότερα υλικά στη φύση είναι μίγματα. 2.2-2.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης Διευθυντής Εκμετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέμβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονομικών αποτελεσμάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 29.8.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (EE) αριθ. 816/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 28ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την τροποποίηση, αφενός,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-2ΟΗ ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-2ΟΗ ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ---- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΕΡΙΟΥ-ΥΓΡΟΥ (GLC)

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΕΡΙΟΥ-ΥΓΡΟΥ (GLC) ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ : Μη πτητικό υγρό με τη μορφή λεπτής στιβάδας επί στερεής αδρανούς επιφάνειας ΣΤΗΛΕΣ: Πληρωμένες στήλες (packed columns) Στήλες ανοικτού σωλήνα ή τριχοειδείς στήλες (open tubular or capillary

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης

Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Η βιομηχανική συμβίωση ως μοχλός βιώσιμης ανάπτυξης Καθηγήτρια Μαρία Λοϊζίδου Αθήνα, 3/4/2014 Βιομηχανική Συμβίωση Ως Βιομηχανική Συμβίωση (Industrial

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς

Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Στέλλα Μπεζεργιάννη ΕΚΕΤΑ Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών Διεργασιών (ΙΤΧΗΔ) Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίμων & Υδρογονανθράκων Βιομάζα και Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Τι είναι βιομάζα;

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας. Τσόγκας Βασίλης

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας. Τσόγκας Βασίλης ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΤΜΗΜΑ : Α3 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ : Σωτηρόπουλος Σάββας Τσόγκας Βασίλης ΠΑΡΑΓΩΓΉ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ Η συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα, η κοινωνική και τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

ή «Η ένδοξη τριακονταετία»

ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Δρ. Χάλαρης Μιχάλης Πρότυπο μη βιώσιμης ανάπτυξης : «Η συντηρητική επιλογή» Τριακονταετία 1946-19751975 «Η χρυσή περίοδος της οικονομικής ανάπτυξης» ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Βελτίωση οικονομικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε.

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέµβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονοµικών αποτελεσµάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα

ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ Βασικές γνώσεις - Παραδείγματα Dr. Stefan Junne Chair of Bioprocess Engineering, TU Berlin Seite 1 Γιατί βιοαέριο? Α)Είναι η μόνη Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας που είναι ανεξάρτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ, ΙΟΝΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ. Α. Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Τσιτσιριδάκη Αγγελική. Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ, ΙΟΝΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ. Α. Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Τσιτσιριδάκη Αγγελική. Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ, ΙΟΝΤΙΚΟΙ ΙΑΛΥΤΕΣ Α. Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Τσιτσιριδάκη Αγγελική Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Χηµείας apm@chem.auth.gr, aggeliki_tsi@yahoo.gr Εισαγωγή Στην

Διαβάστε περισσότερα

IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΊΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΚΡΗΣ Β., ΚΕΚΟΣ Δ., ΧΡΙΣΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Π. Καύσιμη στερεά, υγρή ή αέρια

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Τεχνολογία ΙΙ

Φαρμακευτική Τεχνολογία ΙΙ Φαρμακευτική Τεχνολογία ΙΙ Καψάκια (μαλακής και σκληρής ζελατίνης) Κ. Αυγουστάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Φαρμακευτικής Σκοπός ενότητας Επισκόπηση των ιδιοτήτων, των μεθόδων παραγωγής και των δοκιμασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών Εισαγωγή 1 1 Εισαγωγή Βατάλης Αργύρης 1.1 Ο κόσμος των υλικών Tα υλικά αποτελούν μέρος της βάσης όλων των τεχνολογικών εξελίξεων. Όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες και το επίπεδο ζωής επηρεάζονται σε μεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ ΕΛΒΙΟ Α.Ε. Συστηµάτων Παραγωγής Υδρογόνου και Ενέργειας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ Θ. Χαλκίδης,. Λυγούρας, Ξ. Βερύκιος 2 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΩΝ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΩΝ Παρατηρητήριο Τιμών 1 28.1.2 2 28.1.44 3 28.1.16 4 28.1.33 5 28.1.31 6 Δεν ανευρέθει Είδος Σκευάσματα που απελευθερώνουν χλώριο σε στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα