1 Παρουσίαση των φυτικών πρώτων υλών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1 Παρουσίαση των φυτικών πρώτων υλών"

Transcript

1 Χηµεία και Καθηµερινή Ζωή. Η Φυτική Παραγωγή ως Πηγή Πρώτων Υλών της Χηµικής Βιοµηχανίας. Η Πράσινη Προσέγγιση. Α.Ι. Μαρούλης*, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Καραµπέρης Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 1 Παρουσίαση των φυτικών πρώτων υλών 1.1 Εισαγωγή Οι αυξανόµενες ανάγκες σε καύσιµα, ενέργεια και χηµικά προϊόντα και η ανάγκη αντιµετώπισης του προβλήµατος της ρύπανσης του περιβάλλοντος οδηγούν στην αναζήτηση εναλλακτικών ανανεώσιµων πρώτων υλών και βιώσιµων µεθόδων επεξεργασίας τους. Οι προσεγγίσεις αυτές που κωδικοποιήθηκαν πρόσφατα µε τη µορφή των αρχών της πράσινης χηµείας 1 συναντούν ολοένα και αυξανόµενη αναγνώριση 2. Σηµαντική συνεισφορά στην κατεύθυνση της επίλυσης αυτών των προβληµάτων φαίνεται να έχει η βιοµάζα. Βιοµάζα είναι κάθε οργανικό υλικό µε βασικό συστατικό τον άνθρακα που είναι διαθέσιµο σε ανανεώσιµη ή επαναλαµβανόµενη βάση και µπορεί να χρησιµοποιηθεί αντί των ορυκτών πρώτων υλών για την παραγωγή θερµότητας ή γενικότερα ενέργειας καθώς και βιοµηχανικών και καταναλωτικών προϊόντων. Η βιοµάζα µπορεί να προέρχεται από τη γεωργική, τη δασική, την κτηνοτροφική και τη θαλάσσια παραγωγή καθώς και τα υπολείµµατα τους. Επίσης µπορεί να βρεθεί και στα βιοµηχανικά και αστικά υπολείµµατα 3. Με τη χρήση της βιοµάζας κλείνει ο κύκλος άνθρακα. Δηλαδή, ο άνθρακας που υπάρχει στην ατµόσφαιρα, µε τη µορφή διοξειδίου του άνθρακα, απορροφάται από τα φυτά, και µε τη φωτοσύνθεση µετατρέπεται σε υδατάνθρακες. Αυτοί µε τη µορφή βιοµάζας, µετατρέπονται από τη χηµική βιοµηχανία σε βιοαποικοδοµήσιµα χηµικά προϊόντα. Όταν η χρησιµοποίηση των προϊόντων αυτών τελειώσει, αποικοδοµούνται και ο άνθρακας που περιέχουν επιστρέφει στην ατµόσφαιρα. Αντίθετα, τα προϊόντα που παράγονται από ορυκτές πρώτες ύλες αποδεσµεύουν στην ατµόσφαιρα πρόσθετες ποσότητες άνθρακα και επιβαρύνουν το περιβάλλον. Η βιοµάζα είναι πολύ σηµαντική ανανεώσιµη πρώτη ύλη γιατί επιτρέπει την υλοποίηση της ιδέας του βιοδιυλιστηρίου (biorefinery), του διυλιστηρίου δηλαδή που για πρώτη ύλη δεν έχει το αργό πετρέλαιο αλλά τη βιοµάζα. Τα βιοδιυλιστήρια θα µπορούν να χρησιµοποιούν ποικιλία µορφών βιοµάζας, όπως καρπούς, γεωργικά υπολείµµατα και πολτό, καθώς και ποικιλία διαδικασιών επεξεργασίας ώστε να παράγουν ποικιλία προϊόντων, όπως καύσιµα, ενέργεια, χηµικές ουσίες και διάφορα προϊόντα γενικώς. Τα υπολείµµατα δεν καταστρέφονται αλλά χρησιµοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας που είναι απαραίτητη για τη λειτουργία του βιοδιυλιστηρίου. Βιοπροϊόντα ονοµάζονται όλα τα εµπορικά ή βιοµηχανικά προϊόντα που µπορούν να παρασκευαστούν, αποκλειστικώς ή µερικώς από βιοµάζα. Τέτοια βιοπροϊόντα είναι η βιοενέργεια (θερµότητα και ηλεκτρισµός), τα βιοκαύσιµα (αιθανόλη και βιοντήζελ), βιοµηχανικά βιοχηµικά προϊόντα, βιοπλαστικά από άµυλο καλαµποκιού και πολλά άλλα. Ο ορισµός των βιοπροϊόντων δεν περιλαµβάνει τα τρόφιµα και τα συστατικά τους (παράγωγα, γευστικά πρόσθετα, διατροφικά πρόσθετα), τα είδη ένδυσης και τα υλικά ξυλείας (ξυλεία, χαρτοπολτός, χαρτί, 1

2 κοντραπλακέ). Τα βιοχηµικά προϊόντα µπορούν να ο µαδοποιηθούν σε τέσσερις κύριες κατηγορίες: q Βιοπροϊόντα από σάκχαρα και άµυλο (αλκοόλες, οξέα-) q Βιοπροϊόντα από λίπη και έλαια φασολιών σόγιας, κράµβης ή άλλων ελαιοσπόρων (λιπαρά οξέα, έλαια, αλκυδικές ρητίνες, γλυκερίνη και διάφορα φυτικά έλαια) q Βιοπροϊόντα από ξυλεία και κόµµι (ρητίνη χαρτοπολτού, αλκυδικές ρητίνες, κολοφώνιο, πίσσα, λιπαρά οξέα, τερεβινθέλαιο-νέφτι) q Βιοπροϊόντα κυτταρίνης, χαρτοπολτού και οξικής κυτταρίνης (αναζωογονηµένη κυτταρίνη) Στην παρούσα εργασία θα εστιαστούµε κυρίως στη βιοµάζα που προέρχεται από τη φυτική, την κτηνοτροφική και τη δασική παραγωγή (είτε µε τη µορφή ειδικής καλλιέργειας για βιοπροϊόντα είτε µε τη µορφή υπολειµµάτων καλλιέργειας για τρόφιµα). 1.2 Σύσταση της βιοµάζας Η σύσταση της βιοµάζας ποικίλει και αποτελεί τον παράγοντα που καθορίζει την ευκολία µετατροπής της σε πρώτες ύλες για επεξεργασία αλλά και τις ιδιότητες των τελικών προϊόντων 4-6. Τα κυριότερα συστατικά της βιοµάζας είναι οι υδατάνθρακες (σάκχαρα), τα έλαια και οι πρωτεΐνες Σάκχαρα Οι πολυσακχαρίτες άµυλο και κυτταρίνη αποτελούνται από το µονοσακχαρίτη γλυκόζη (έξη άτοµα άνθρακα) και οι πολυσακχαρίτες ηµικυτταρίνη και λιγνίνη που αποτελούνται κυρίως από τους µονοσακχαρίτες ξυλόζη και αραβινόζη (πέντε άτοµα άνθρακα). Το άµυλο είναι µίγµα α-αµυλόζης (10-30%) και αµυλοπηκτίνης (70-90%) που τα µόριά τους αποτελούν ευθύγραµµες αλυσίδες µορίων γλυκόζης µε α -1,4- γλυκοσιδικούς δεσµούς. Η αµυλοπηκτίνη εµφανίζει και µικρές πλευρικές αλυσίδες. Η κυτταρίνη αποτελείται από ευθύγραµµες αλυσίδες µορίων γλυκόζης συνδεδεµένων µε β -1,4-γλυκοσιδικούς δεσµούς. Μεταξύ των αλυσίδων αναπτύσσονται δεσµοί υδρογόνου που δηµιουργούν στρώµατα µακροµορίων κυτταρίνης τα οποία της προσδίδουν σταθερότητα. Η ηµικυτταρίνη αποτελείται από µικρές αλυσίδες, κυρίως από ξυλόζη και αραβινόζη, ενώ υπάρχουν και οι µονοσακχαρίτες γλυκόζη και µανόζη σε µικρή ποσότητα. Υδρολύεται ευκολότερα από την κυτταρίνη. Η λιγνίνη έχει µία σύνθετη δοµή µε δοµικές µονάδες ανθρακικούς δακτυλίους µε µεθοξυλικές, υδροξυλικές και προπυλικές ο µάδες καθώς και πολυσακχαρίτες. Προσδίδει ευλυγισία στη δοµή της κυτταρίνης/ηµικυτταρίνης. Οι ανθρακικοί δακτύλιοι µπορούν να αποτελέσουν πολύτιµες πρώτες ύλες αλλά διαχωρίζονται δύσκολα Φυτικά έλαια Τα φυτικά έλαια παράγονται από λιπαρά οξέα και γλυκερίνη. Με την χηµική σύνθεση (εστεροποίηση) ενός µορίου γλυκερίνης µε τρία ίδια ή διαφορετικά µόρια λιπαρών οξέων δηµιουργούνται οι τριγλυκερόλες ή τριγλυκερίδια (τριεστέρες). 2

3 1.2.3 Πρωτεΐνες Είναι φυσικά πολυµερή των αµινοξέων. Τα αµινοξέα αποτελούνται από ένα άτοµο άνθρακα στο οποίο συνδέονται, µία αµινοµάδα, µία καρβοξυλική ο µάδα και µία πλευρική οµάδα, η οποία είναι διαφορετική για κάθε αµινοξύ. Τα α-αµινοξέα που χρησιµοποιούνται στη σύνθεση των πρωτεϊνών είναι είκοσι και διαφοροποιούνται στην πλευρική τους ο µάδα. Από το συνδυασµό δύο αµινοξέων δηµιουργείται ένα διπεπτίδιο και από την ένωση περισσότερων αµινοξέων ένα πολυπεπτίδιο. Οι πρωτεΐνες είναι πολυπεπτίδια µε µεγάλο αριθµό (>100) διαφορετικών αµινοξέων. Η δοµή των πρωτεϊνών καθορίζει τις φυσικοχηµικές ιδιότητες τους. Αλλαγή της σειράς και του είδους των αµινοξέων που συµµετέχουν αλλάζει σηµαντικά τις ιδιότητες της πρωτεΐνης. Παρόλο που έχουν ιδιαίτερα χρήσιµες ιδιότητες, η έρευνα των πρωτεϊνών ως ανανεώσιµων πρώτων υλών βρίσκεται ακόµα στα πρώτα της στάδια. 1.3 Μέθοδοι παραγωγής βιοπροϊόντων από τη βιοµάζα Οι µέθοδοι παραγωγής βιοπροϊόντων µπορούν να ο µαδοποιηθούν σε δύο οµάδες, τις βιοχηµικές και τις θερµοχηµικές. Οι βιοχηµικές χρησιµοποιούν ένζυµα ή µικροοργανισµούς για τη µετατροπή των πρώτων υλών στα επιθυµητά χηµικά προϊόντα. Οι ζυµώσεις και η παραγωγή των επιθυµητών χηµικών ουσιών µέσα στα ίδια τα φυτά ανήκουν στις βιοχηµικές µεθόδους. Οι θερµοχηµικές µέθοδοι χρησιµοποιούν καταλύτες (οξέα, µέταλλα ή συνδυασµούς) ή/και υψηλές πιέσεις και θερµοκρασίες. Η πυρόλυση και η αεριοποίηση είναι µερικές από τις θερµοχηµικές µεθόδους. Σε αρκετές περιπτώσεις για την παραγωγή ενός προϊόντος µπορεί να απαιτηθεί συνδυασµός βιοχηµικών και θερµοχηµικών µεθόδων σε διαδοχικά στάδια. Η παραγωγή χηµικών προϊόντων µε καταλυτική ζύµωση, σε βιοµηχανική κλίµακα, είναι ακόµα σχετικά περιορισµένη, αφού λίγα µόνο µερικά προϊόντα, όπως το γαλακτικό οξύ, το οξικό οξύ και η αιθανόλη, παρασκευάζονται οικονοµικά και σε σηµαντική ποσότητα µε αυτή τη µέθοδο. 2 Βιοπροϊόντα κατά κατηγορία χρήσης Οι κυριότερες κατηγορίες βιοπροϊόντων είναι: q οι διαλύτες για διάφορα υλικά και διάφορες επεξεργασίες προϊόντων q οργανικές ενώσεις που χρησιµοποιούνται στα πολυµερή, στις ρητίνες και στα πλαστικά q τα λιπαντικά (έλαια και γράσα) q τα συγκολλητικά υλικά q τα φαρµακευτικά, διατροφικά και καλλυντικά προϊόντα q τα τασενεργά για σαπούνια και απορρυπαντικά 2.1 Διαλύτες Η ετήσια αγορά διαλυτών των ΗΠΑ είναι 4-5 δισεκατοµµύρια χιλιόγραµµα µε προοπτική να υπερβεί τα 5,5 δισεκατοµµύρια χιλιόγραµµα µέχρι το 2020 και καλύπτεται κυρίως από συµβατικούς, τοξικούς και µη βιοαποικοδοµήσιµους διαλύτες, που παράγονται από την πετροχηµική βιοµηχανία. Συγκεκριµένα χρησιµοποιούνται: διχλωροµεθάνιο ή µεθυλενοχλωρίδιο (methylene chloride, 3

4 CH 2 Cl 2 ), βουτανόνη ή µεθυλο-αιθυλο-κετόνη (methyl-ethyl-ketone, ΜΕΚ, CH 3 COCH 2 CH 3 ), N-µεθυλο-2-πυρρολιδόνη (N-methyl-2-pyrrolidone, NMP), τολουόλιο, ξυλόλιο, ακετόνη, χλωροφθοράνθρακες, χλωροφόρµιο και τριχλωροαιθυλένιο. Οι περισσότεροι από τους παραπάνω διαλύτες είναι τοξικοί και µη βιοαποικοδοµήσιµοι, ανήκουν στις πτητικές οργανικές ενώσεις (Volatile Organic Compounds, VOC), είναι επικίνδυνοι ρυπαντές της ατµόσφαιρας (Hazardous Air Pollutant, HAP), και κατάσσονται στις χηµικές ουσίες που µειώνουν το όζον της στρατόσφαιρας (Ozone Depleting Chemical, ODC). Βιοδιαλύτες παράγονται είτε από σάκχαρα αµύλου που προέρχονται από καλαµπόκι και σόργο µε βιοχηµική διαδικασία είτε από δασικά παράγωγα µε θερµοχηµική διαδικασία Διαλύτες από ζύµωση σακχάρων OH O Από το γαλακτικό οξύ µπορούµε µε H 3 C CH C O C 2 H 5 εστεροποίηση, δηλαδή θέρµανση παρουσία αλκοόλης και οξέως, να πάρουµε γαλακτικούς εστέρες, όπως ο γαλακτικός αιθυλεστέρας, γνωστός και ως ακτυλόλη Γαλακτικός αιθυλεστέρας ή ακυτόλη, που είναι βιοαποικοδοµήσιµος και µη τοξικός διαλύτης, µε ιδιότητες πολύ καλύτερες από αυτές των συµβατικών διαλυτών 7,8. Οι κλασσικές µέθοδοι εστεροποίησης δίνουν ένα προϊόν που δεν είναι καθαρό και περιέχει νερό που προκαλεί πτώση της απόδοσης της αντίδρασης στο 60% περίπου. Νέες µέθοδοι καθαρισµού-διαχωρισµού κατά τη ζύµωση του γαλακτικού οξέως µείωσαν στο µισό το κόστος παραγωγής του. Οι διαλύτες από γαλακτικό οξύ υπολογίζεται ότι µπορούν να καλύψουν το 80% της αγοράς διαλυτών. Επίσης µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε µίγµατα µε εστέρες προερχόµενους από το σογιέλαιο Διαλύτες από φυτικά έλαια Από σογιέλαιο µπορεί µε µετεστεροποίηση µε µεθανόλη να παραχθεί ένας µεθυλεστέρας σόγιας (methyl soyate) ο οποίος είναι εξαιρετικός οργανικός διαλύτης 2,14. C 3 H 5 (O 2 CR) CH 3 OH καταλύτης 3 CH 3 O 2 CR + C 3 H 5 (OH) 3 Έλαιο σόγιας Μεθανόλη Σογιαϊκός Μεθυλεστέρας Γλυκερίνη Ο µεθυλεστέρας της σόγιας είναι εξαιρετικά συµβατός µε µέταλλα, πλαστικά, µε τα περισσότερα ελαστοµερή καθώς και µε πολλούς οργανικούς διαλύτες. Είναι σχεδόν άχρωµο υγρό µε µικρή διαλυτότητα στο νερό. Είναι ασφαλέστερος από άλλους διαλύτες γιατί έχει υψηλό σηµείο ανάφλεξης (flash point>182 C). Είναι χαµηλότερης τοξικότητας σε σύγκριση µε άλλους κοινούς διαλύτες και δεν ενοχλεί τα µάτια και το δέρµα. Συνεισφέρει ελάχιστα σε πτητικές οργανικές ενώσεις (<50 g/liter), δεν είναι επικίνδυνος ρυπαντής του αέρα, δεν µειώνει το ατµοσφαιρικό όζον και είναι εξαιρετικά βιοαποικοδοµήσιµος (βιοαποικοδοµείται κατά 95% σε 28 4

5 ηµέρες). Η διαλυτότητα σε νερό µπορεί να αυξηθεί αν χρησιµοποιηθεί σε µίγµα µε άλλους διαλύτες ή µε τασενεργές ουσίες. Κυκλοφορούν ήδη πολλά εµπορικά προϊόντα που έχουν ως κύριο διαλύτη τον µεθυλεστέρα σόγιας και είναι εφάµιλλα και οικονοµικότερα των συνηθισµένων διαλυτών. Ήδη το 2001 χρησιµοποιήθηκαν στις ΗΠΑ µισό εκατοµµύριο χιλιόγραµµα σογιέλαιου για την παραγωγή διαλυτών. Χρησιµοποιείται βιοµηχανικά για τον καθαρισµό µηχανικών εξαρτηµάτων, αφαίρεση χρωµάτων και µελανιών και αντιµετώπιση της ρύπανσης από πετρελαιοκηλίδες. Ακόµη βρίσκει εφαρµογή στην παραγωγή καταναλωτικών προϊόντων όπως τα κεριά αυτοκινήτων, το υγρό σαπούνι καθώς και σε προϊόντα για αφαίρεση γκράφιτι. 2.2 Πολυµερή και ρητίνες Η ετήσια αγορά πολυµερών στις ΗΠΑ ανέρχεται σε 50 δισεκατοµµύρια χιλιόγραµµα. Διεθνώς σχεδόν όλα τα πολυµερή προέρχονται από ορυκτές πρώτες ύλες, µε εξαίρεση τα κυτταρινικά πολυµερή (ίνες) και το φυσικό ελαστικό. Πολυµερή χρησιµοποιούνται κατά κόρον για πλαστικές συσκευασίες (10.5 δισεκατοµµύρια χιλιόγραµµα θερµοπλαστικών για συσκευασίες το 2000) Πολυµερή από πολυγαλακτικό οξύ CH 3 O Τα πολυµερή από πολυγαλακτικό οξύ (polylactic acid, PLA) παρασκευάζονται από H O CH C OH n ζύµωση της γλυκόζης του αµύλου. Το µονοµερές από το οποίο προκύπτουν είναι το λακτίδιο του Πολυγαλακτικό οξύ γαλακτικού οξέως. Η ανάπτυξη των πολυµερών PLA ξεκίνησε από το Το 1996 κατασκευάστηκαν από πολυµερή πολυγαλακτικού οξέος πλαστικές σακούλες απορριµµάτων µε την επωνυµία EcoPLA Ανανεώσιµο Βιοπολυµερές (Renewable Biopolymer) 7,9,10. Τα πολυµερή PLA είναι ανταγωνιστικά των συνηθισµένων πολυµερών τόσο σε κόστος όσο και σε ποιοτικά χαρακτηριστικά. Μπορούν να χρησιµοποιηθούν για την κατασκευή υλικών συσκευασίας, πλαστικών σκευών, ειδών ένδυσης, χαλιών και δοµικών υλικών που αποτελούνται από ίνες. Ως υλικά συσκευασίας είναι «πράσινα», ανακυκλώσιµα και µπορούν να κοµποστοποιηθούν. Ως πρώτη ύλη υφασµάτων έχουν ιδιότητες µεταξύ αυτών των φυσικών και των συνθετικών ινών. Η διαδικασία παραγωγής πολυµερών PLA χρησιµοποιεί ανανεώσιµη πρώτη ύλη, γλυκόζη ή σακχαρόζη από άµυλο καλαµποκιού και περιλαµβάνει τρία στάδια στα οποία παράγονται διαδοχικά γαλακτικό οξύ, λακτίδια και τελικά PLA, χωρίς τη χρήση οργανικών διαλυτών. Τα λακτίδια είναι κυκλικοί διεστέρες που προκύπτουν από θέρµανση γαλακτικού οξέως και απόσπαση νερού. Τα λακτίδια αποικοδοµούνται µε ενζυµατική υδρόλυση και µετατρέπονται πάλι σε γαλακτικό οξύ. Κατά το πρώτο στάδιο της ζύµωσης της γλυκόζης σε θερµοκρασία C, χρησιµοποιείται ως διαλύτης το νερό και από κάθε µόριο γλυκόζης δηµιουργούνται σχεδόν δύο µόρια γαλακτικού οξέως. Ανάλογα µε το είδος του βακτηρίου lactobacillus που χρησιµοποιείται λαµβάνεται το L(+)-ισοµερές ή το D-ισοµερές ή µίγµα των δύο. Στα άλλα δύο στάδια τήγµα λακτιδίων και πολυµερούς χρησιµοποιείται ως υπόστρωµα για τις αντιδράσεις σύνθεσης του µονοµερούς και του πολυµερούς. Κάθε στάδιο έχει υψηλή απόδοση (>95%) και ανακυκλώνει σε µεγάλο βαθµό τα παραπροϊόντα. Για τα στάδια της σύνθεσης των λακτιδίων και του 5

6 πολυµερισµού χρησιµοποιούνται µικρές ποσότητες καταλυτών (της τάξης των ppm) που αυξάνουν ακόµα περισσότερο την απόδοση και µειώνουν την κατανάλωση ενέργειας. Ακόµη η παραγωγή των PLA πολυµερών απαιτεί 20-50% λιγότερες ορυκτές πρώτες ύλες από τις διαδικασίες παραγωγής των συνηθισµένων πολυµερών. Τέλος τα πολυµερή PLA είναι βιοαποικοδοµήσιµα ή υδρολύονται σε γαλακτικό οξύ που µπορεί να χρησιµοποιηθεί ξανά για την παραγωγή νέου πολυµερούς. Διεξάγεται επίσης έρευνα για αναζήτηση γενετικά τροποποιηµένων βιοκαταλυτών για τη ζύµωση πεντοζών από κυτταρίνη για µείωση του κόστους παραγωγής Πολυµερή από 1,3-προπανοδιόλη Για την κατασκευή πολυµερών πλαστικών όπως πολυαιθυλενίου (polyethylene, PET), πολυτερεφθαλικού εστέρα της 1,3-προπανοδιόλης (polyterephthalate, PTT), νάυλον και άλλων, χρησιµοποιείται ως πρώτη ύλη η 1,3-προπανοδιόλη (1,3-propanediol, PDO). Η 1,3-προπανοδιόλη παράγεται µέχρι σήµερα από αιθυλενοξείδιο ή προπυλένιο προερχόµενο από ορυκτές πρώτες ύλες 4,7,9. HO CH 2 CH 2 CH 2 OH Μία νέα διαδικασία καταλυτικής ζύµωσης, χρησιµοποιεί φυτική βιοµάζα που περιέχει ενυδατωµένη γλυκόζη για την παραγωγή της 1,3-προπανοδιόλης. Ως 1,3-προπανοδιόλη ενδιάµεσο προϊόν παράγεται κατά τη ζύµωση µε νηµατοειδείς µύκητες µηλονικό οξύ. Στη συνέχεια το µηλονικό οξύ µετατρέπεται µε υδρογόνωση σε 1,3-προπανοδιόλη. Με το συνδυασµό του DNA τριών µικροοργανισµών δηµιουργήθηκε ένας νέος µικροοργανισµός ο οποίος βελτιώνει την απόδοση της ζύµωσης περισσότερο από 500 φορές. Η εταιρία Dupont που παρασκευάζει βιοµηχανικά 1,3-προπανοδιόλη έχει θέσει σαν στόχο να παράγει µέχρι το 2010 το 25% των προϊόντων της χρησιµοποιώντας ανανεώσιµες πρώτες ύλες 9. Ακόµη κατασκευάζει πολυµερές µε την επωνυµία O Sorona (3GT) 11 µε πρώτες H O CH 2 CH 2 CH 2 O C C OH ύλες την 1,3-προπανοδιόλη n (PDO ή 3G) και τον διµεθυλεστέρα του Sorona (3GT) τερεφθαλικού οξέος (dimethyl-terephthalate, DMT ή TPA ή T). Το πολυµερές είναι γνωστό για περισσότερα από 50 χρόνια, αλλά η παραγωγή του έγινε οικονοµικά συµφέρουσα µετά τη µείωση του κόστους παραγωγής της 1,3-προπανοδιόλης από τη βιοµάζα. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί για παρασκευή ενδυµάτων, χαλιών, ρητινών, ιατρικών ενδυµάτων και εξοπλισµού Πολυµερή των πολυυδροξυαλκανοϊκών οξέων O Οι πολυυδροξυαλκανοϊκοί εστέρες (polyhydroxyalkanoates, PHAs), συστατικά σηµαντικών και ακριβών πολυµερών, είναι φυσικά πολυµερή τα οποία παρασκευάζονται εξ ολοκλήρου από βακτήρια, έχουν ωστόσο πολύ υψηλό κόστος παραγωγής. Η εταιρία Metabolix δεν χρησιµοποιεί για τον πολυµερισµό χηµική σύνθεση, αλλά αντίθετα έχει δηµιουργήσει ειδικά γενετικά τροποποιηµένα βακτηρία για την ζύµωση του γαλακτικού οξέως για την παραγωγή τόσο των µονοµερών όσο και των 6

7 πολυµερών. CH Τα πολυµερή πολυυδροξυοξέα 3 O (polyhydroxy acid, PHA) είναι H O CH CH 2 C OH γραµµικοί οµοχειρόµορφοι (homochiral) n θερµοπλαστικοί πολυεστέρες που πολυ-β-υδροξυβουτυρικός εστέρας, Biopol παράγονται από βακτήρια για την αποθήκευση της απαραίτητης γι αυτά ενέργειας 9,10. Από το 1926 µέχρι σήµερα έχουν βρεθεί περί τα 100 βακτηριακά πολυµερή PHA. Η χρήση γενετικά τροποποιηµένων βακτηρίων για την αύξηση της απόδοσης στο 80 µε 90% έχει σαν αποτέλεσµα µειωµένο κόστος πρώτων υλών (γλυκόζης), συντοµότερο κύκλο ζύµωσης, µεγαλύτερη απόδοση και µειωµένη απορρόφηση θερµότητας. Τα πρώτα πολυµερή PHA, οι πολυυδροξυβουτυρικοί εστέρες (polyhydroxybutyrates), είναι γνωστά από το 1926, ενώ τη δεκαετία του 1970 ταυτοποιήθηκαν οι πολυυδροξυοκτανοϊκοί εστέρες (polyhydroxyoctanoates) και ένα συµπολυµερές του 3-υδροξυβουτυρικού οξέος (3- hydroxybutyrate) και του 3-υδροξυβαλεριανικού οξέως (3-hydroxyvalerate) µε ονοµασία PHBV. Τα πολυµερή της κατηγορίας αυτής χρησιµοποιούνται ως συγκολλητικά καθαρής καύσης (cleanburn binders) κατά την µορφοποίηση µετάλλων σε µορφή σκόνης. Με την τεχνολογία αυτή κατασκευάζονται µεταλλικά προϊόντα είτε µε έγχυση σε καλούπια είτε µε συµπίεση µεταλλικής σκόνης που έχει αναµιχθεί µε ένα οργανικό συγκολλητικό. Το συγκολλητικό υλικό καίγεται σε επόµενο στάδιο. Συνήθως έτσι κατασκευάζονται πολύπλοκα εξαρτήµατα (πχ εξαρτήµατα ρολογιών). Επίσης µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως διαλύτες, ως πρώτες ύλες για τασενεργά κλπ. Υπάρχει η δυνατότητα µε αλλαγή της σύστασης και ανάλογα µε το µοριακό τους βάρος, που µπορεί να ποικίλει από 100,000 µέχρι 1,000,000, να χρησιµοποιηθούν είτε σαν θερµοπλαστικά είτε σαν ελαστοµερή. Αυτή τη στιγµή υπάρχει µία πιλοτική µονάδα παραγωγής ωστόσο ο απαραίτητος εξοπλισµός ζύµωσης υπάρχει σε πολλές άλλες βιοµηχανικές µονάδες όπου µπορεί µε µικρές τροποποιήσεις να γίνει βιοµηχανικής κλίµακας παρασκευή πολυµερών PHA. Μία εναλλακτική µέθοδος παραγωγής χρησιµοποιεί γρασίδι υψηλής απόδοσης (switchgrass), γενετικά τροποποιηµένο ώστε να παράγει PHA. Εδώ γίνεται εφαρµογή της ιδέας τα «φυτά ως εργοστάσια παραγωγής» Πολυµερή από φυτικά έλαια Τα µακροµόρια των λιπαρών οξέων των φυτικών ελαίων µπορούν να υποστούν επεξεργασία µε µεγάλη ποικιλία χηµικών µεθόδων για την κατασκευή πολυµερών προϊόντων υψηλής ποιότητας µε κάθε επιθυµητή ιδιότητα. Χρησιµοποιούνται τέσσερις διαφορετικές χηµικές µέθοδοι µετασχηµατισµού των λιπαρών οξέων και βελτίωσης των ιδιοτήτων των παραγόµενων πολυµερών. Η µετεστεροποίηση (transesterification), η εποξείδωση (epoxidation), η υδροφορµυλίωση (hydroformylation) και η µετάθεση ολεφίνης (olefin metathesis). Οι πρώτες δύο χρησιµοποιούνται ήδη για τη µετατροπή του σογιέλαιου σε άλλα προϊόντα και οι υπόλοιπες χρησιµοποιούνται ευρύτατα στην πετροχηµική βιοµηχανία. Η µετεστεροποίηση συνίσταται στην προσθήκη µίας αλκοόλης όπως η µεθανόλη για τη διάσπαση του τριγλυκεριδίου σε µόριο γλυκερόλης και µεθυλεστέρα του λιπαρού οξέος. Κατόπιν τα λιπαρά οξέα µπορούν να τροποποιηθούν και να πολυµεριστούν µε εποξείδωση ή υδροφορµυλίωση. 7

8 2.2.5 Πολυµερή αδιπικού οξέος Το αδιπικό οξύ ή εξανοδιοϊκό οξύ είναι ένα κορεσµένο δικαρβονικό οξύ (HOOC-(CH 2 ) 4 -COOH, adipic acid) που χρησιµοποιείται για τη βιοµηχανική παραγωγή νάυλον, πολυουρεθάνης, λιπαντικών και πλαστικοποιητών. Τυπικά το αδιπικό οξύ παράγεται από βενζόλιο που είναι γνωστή καρκινογόνα ουσία. Το τελευταίο βήµα της διαδικασίας παραγωγής περιλαµβάνει οξείδωση µε νιτρικό οξύ κατά την οποία δηµιουργείται οξείδιο αζώτου. Ετησίως παράγονται µε πρώτη ύλη το βενζόλιο 1.9 εκατοµµύρια τόνοι αδιπικού οξέως και η µέθοδος αυτή συνεισφέρει κατά 10% στην ετήσια αύξηση των ατµοσφαιρικών επιπέδων του οξειδίου αζώτου. Πρόσφατα η παραγωγή αδιπικού οξέoς άρχισε να χρησιµοποιεί ως πρώτη ύλη τη γλυκόζη η οποία προέρχεται από φυτικές πρώτες ύλες. Η διαδικασία χρησιµοποιεί ένζυµα που έχουν παραχθεί από γενετικά τροποποιηµένα βακτήρια για την µετατροπή των ανανεώσιµων πρώτων υλών, δηλαδή της γλυκόζης µε ζύµωση πρώτα σε cis,cis-µουκονικό οξύ (C 6 H 6 O 4, HOOC-CH=CH-CH=CH-COOH cis,cis-muconic acid) και κατόπιν µε υδρογόνωση του µουκονικού οξέως σε αδιπικό οξύ χωρίς τη χρήση επικίνδυνων τοξικών ουσιών Πολυµερή από πρωτεΐνες Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι πρωτεΐνες είναι φυσικά πολυµερή. Ορισµένες παρουσιάζουν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ιδιότητες. Ο ιστός των αραχνών είναι µετάξι αδιάβροχο, ελαστικό, πέντε φορές πιο ανθεκτικό από το ατσάλι και δύο φορές πιο ελαστικό από το νάυλον, ιδιότητες που δεν συναντώνται σε κανένα συνθετικό υλικό. Στον Καναδά έχει ήδη παραχθεί, από γενετικά τροποποιηµένες κατσίκες, γάλα που περιέχει παρόµοιο µετάξι. Επίσης παρασκευάζονται σε µικρές ποσότητες πολυµερή από φυτικές πρωτεΐνες. 2.3 Λιπαντικά, γράσα και υδραυλικά υγρά Η ετήσια αγορά λιπαντικών στις ΗΠΑ ανέρχεται σε 10 δισεκατοµµύρια χιλιόγραµµα. Τα λιπαντικά έλαια διακρίνονται σε ορυκτέλαια, συνθετικά έλαια και φυτικά έλαια. Τα φυτικά έλαια προέρχονται από ανανεώσιµη φυτική βιοµάζα και µαζί µε τα ζωικά λίπη ήταν τα αποκλειστικά λιπαντικά µέχρι το 19 ο αιώνα. Φυτικά έλαια παράγονται σήµερα κυρίως από φασόλια σόγιας, ηλιοτρόπιο, κράµβη, κάστορ (ricinus communis) και λιναρόσπορο. Τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά των λιπαντικών είναι το ιξώδες, το ειδικό βάρος, η τάση ατµών, το σηµείο ζέσεως, το σηµείο αναφλέξεως, το σηµείο αποχύσεως και η λιπαντική ικανότητα. Σε σύγκριση µε τα ορυκτέλαια και τα συνθετικά έλαια τα οποία ανταγωνίζονται, τα φυτικά έλαια παρουσιάζουν µεγαλύτερο ιξώδες, µικρότερες απώλειες εξάτµισης και µεγαλύτερη λιπαντική ικανότητα. Είναι επίσης λιγότερο τοξικά και πλήρως βιοαποικοδοµήσιµα. Η µικρότερη θερµική, οξειδωτική και υδρολυτική τους σταθερότητα βελτιώνονται µε την χρήση πρόσθετων ουσιών ή µε την γενετική τροποποίηση των φυτικών ελαίων. Τα χαρακτηριστικά των φυτικών ελαίων εξαρτώνται από αυτά των λιπαρών οξέων από τα οποία συνθέτονται. Για παράδειγµα όσα περιέχουν κορεσµένα λιπαρά οξέα στερεοποιούνται σε υψηλότερες θερµοκρασίες από ότι τα ακόρεστα. Άρα η σύσταση του ελαίου σε λιπαρά οξέα καθορίζει και τις θερµοκρασίες µέσα στις οποίες µπορεί να λειτουργήσει ως λιπαντικό. 8

9 Η βελτίωση της οξειδωτικής συµπεριφοράς των φυτικών ελαίων µπορεί να γίνει µε τη µείωση ή και την εξάλειψη των διπλών δεσµών. Ακόµα είναι δυνατόν να διασπάσουµε τα µακρά µόρια των λιπαρών οξέων που περιέχονται στα φυτικά έλαια σε µόρια µέσου µήκους, όπως φαίνεται παρακάτω, και από αυτά να παραχθούν λιπαντικά εφάµιλλα των λιπαντικών υψηλής απόδοσης. R 2 R 2 καταλύτης R 2 R 2 C C C C C C R 2 R 2 Αντίδραση µετάθεσης ολεφίνης R 2 C C R 2 Επίσης χρησιµοποιείται η βιοτεχνολογία για δηµιουργία φυτικών ελαίων µε βελτιωµένα χαρακτηριστικά. Έτσι ερευνητές της Dupont καθώς και άλλοι ερευνητές δηµιούργησαν γενετικά τροποποιηµένη σόγια που δίνει µεγαλύτερο ποσοστό ελαϊκών οξέων (µέχρι και 70%) στα παραγόµενα φυτικά έλαια. Τα έλαια αυτά µπορούν να χρησιµοποιηθούν στους δίχρονους κινητήρες των σκαφών αναψυχής. 2.4 Συγκολλητικά Ως συγκολλητικές χαρακτηρίζονται µη µεταλλικές ουσίες, συνήθως πολυµερή, που χρησιµοποιούνται για τη συνένωση υλικών µέσω προσκολλήσεως (adhesion) και συνοχής (cohesion). Διακρίνονται, ανάλογα µε τη µέθοδο επίτευξης της συγκόλλησης, σε συγκολλητικές ουσίες διαλύτη, θερµοκόλλησης, υδατογενείς και υγρές. Επίσης διακρίνονται σε δοµικές (structural adhesives), ευαίσθητες σε πίεση (pressure sensitive adhesives, PSAs), θερµοπλαστικές και ψευδοθερµοπλαστικές. Συγκολλητικά είναι εν δυνάµει όλα τα πολυµερή. Τα συνήθη συγκολλητικά είναι πολυµερή πετροχηµικής προέλευσης και έχουν υψηλό κόστος παραγωγής. Τα προερχόµενα από φυτικά έλαια πολυµερή, αποτελούν µία οικονοµική εναλλακτική πρώτη ύλη συγκολλητικών. Μπορούν να τροποποιηθούν χηµικά ώστε να αποκτήσουν λειτουργικές (χαρακτηριστικές) ο µάδες ικανές να σχηµατίσουν πολικές έλξεις µε κάθε είδους επιφάνειες. Η προσθήκη λειτουργικών ο µάδων είναι δυνατή διότι υπάρχουν διπλοί δεσµοί άνθρακα στα ακόρεστα λιπαρά οξέα τους. Ιδιαίτερα ενθαρρυντικά είναι τα χαρακτηριστικά τους ως ευαίσθητων στην πίεση ακρυλικών συγκολλητικών (PSAs). Έχει αναπτυχθεί ένα συγκολλητικό δύο συστατικών, από πρωτεΐνη σόγιας και πολυµερή φαινόλης, ρεσορκινόλης και φορµαλδεϋδης (phenolresorcinolformaldehyde, PRF) που συγκριτικά µε καθαρό συγκολλητικό PRF παρουσιάζει τα εξής πλεονεκτήµατα: 1) µπορεί να κολλήσει υγρό, παγωµένο ή αποξηραµένο ξύλο, 2) στερεοποιείται γρηγορότερα χωρίς ανάγκη θέρµανσης ή ακτινοβολίας και 3) οι συγκολλήσεις είναι ανθεκτικές. Επίσης γίνεται έρευνα σε πρωτεΐνες θαλασσίων ειδών που παρουσιάζουν ιδιαίτερες συγκολλητικές ιδιότητες. Η κατανόηση της δοµής των συγκεκριµένων πρωτεϊνών είναι πιθανό να οδηγήσει σε κατασκευή νέων συγκολλητικών προϊόντων. 2.5 Τασενεργά Χρησιµοποιούνται στα σαπούνια και στα απορρυπαντικά, στην κατασκευή των πολυµερών π.χ. κατά τη γαλακτοµατοποίηση (emulsification), στο µαλάκωµα των υφασµάτων (softening) και στην εξόρυξη πετρελαίου. Η ετήσια αγορά 9

10 τασενεργών το 1988 ήταν 3.5 δισεκατοµµύριο χιλιόγραµµα, από τα οποία 12% ήταν φυτικής προέλευσης. Μία συνήθης τασενεργός ουσία µε πετροχηµική προέλευση είναι το σουλφονικό άλας των γραµµικών αλκυλοβενζολίων (linear alkylbenzene sulfonates, LAS). Εναλλακτικά, χρησιµοποιούνται ως τασενεργά και τα µέσου µήκους αλυσίδας λιπαρά οξέα, όπως το λαυρικό, το καπρυλικό, το καπρικό και το µυριστικό οξύ των φυτικών ελαίων που λαµβάνονται από καρύδες και φοινικοπυρηνέλαιο. Τασενεργό είναι και το σουλφονικό άλας των µεθυλεστέρων διαφόρων λιπαρών οξέων (methyl ester sulfonates, MES). Για να παραχθεί χρησιµοποιείται λαυρικό οξύ ή άλλα λιπαρά οξέα από σόγια ή άλλα φυτικά έλαια. Από το τέλος του 2002 λειτουργεί στις ΗΠΑ εργοστάσιο παραγωγής ετησίως 80 εκατοµµυρίων χιλιόγραµµων MES. 2.6 Φαρµακευτικά προϊόντα Αναφέρονται ειδικές καλλιέργειες, όπως σκόρδου, ραδικιού και ειδικών ποικιλιών µούρων (cranberries) που καταπολεµούν διάφορες ασθένειες. Υπάρχουν παγκοσµίως 400 υπό κατασκευή φάρµακα που βασίζονται σε φυτά. Επίσης χρησιµοποιούνται πρωτεΐνες για εµβόλια και ιατρικές θεραπείες. Τα µούρα (cranberries) περιέχουν ταννίνες και ανθοκυάνες που θεωρούνται ότι βοηθούν στο να προληφθούν οι µολύνσεις σε κύστεις. Η λιγνίνη της σίκαλης και του λιναριού µπορεί να προστατεύει από καρδιακές παθήσεις και µερικά είδη καρκίνων. Τα ραδίκια είναι µία καλή πηγή φρουκτολιγοσακχαριτών, που είναι θρεπτικοί για υγιή βακτήρια του πεπτικού συστήµατος. Το λάδι µε την επωνυµία Canola (Canadian Oil) προέρχεται από µία χειµερινή καλλιέργεια και έχει χαµηλή περιεκτικότητα σε κορεσµένα λιπαρά και υψηλή σε ωµέγα-3 λιπαρά οξέα. Άλλα καλλιεργίσιµα λαχανικά που θεωρούνται ότι καταπολεµούν τον καρκίνο είναι τα καρότα, τα µπρόκολα και η κράµβη. Διεξάγεται έρευνα για την εξαγωγή από ίνες καλαµποκιού τοκοφερολών και στερολών που είναι χρήσιµες φαρµακευτικές ουσίες. Το υπόλειµµα της επεξεργασίας µπορεί να χρησιµοποιηθεί σαν πρώτη ύλη για άλλες χηµικές ουσίες. Μεγάλη έρευνα γίνεται στον τοµέα των «φυτοχηµικών», δηλαδή των βιολογικά ενεργών χηµικών ουσιών, όπως είναι το λυκοπένιο (lycopene) που περιέχεται στις τοµάτες, τα εσπεριδοειδή, η λιγνίνη του λιναροσπόρου και οι κατεχίνες του τσαγιού. Όλες αυτές οι ενώσεις θεωρούνται ότι συντελούν στην καταπολέµηση του καρκίνου. Το φυτό guayule (parthenium argentatum) παράγει ένα ελαστικό κόµµι που ενώ έχει όλες τις φυσικές ιδιότητες του καουτσούκ δεν είναι αλλεργιογόνο. Έτσι χρησιµοποιείται στην ιατρική για γάντια και ιατρικά εργαλεία, για προφυλακτικά και στην κάλυψη ξύλων για την προστασία από τη διάβρωση και τους τερµίτες. 2.7 Διατροφικά πρόσθετα Διατροφικό πρόσθετο (nutraceutical) είναι κάθε τροφή ή συστατικό τροφής που µπορεί να προσφέρει πρόσθετα ευεργετήµατα υγείας πέρα από τις παραδοσιακές θρεπτικές ουσίες που περιέχει [ any food or food ingredient that may provide a health benefit beyond the traditional nutrients it contains, Institute of Medicine, 1994]. Η αγορά διατροφικών πρόσθετων στις ΗΠΑ υπολογίζεται σε 16.7 δισεκατοµµύρια δολάρια και εκτιµάται ότι θα φτάσει τα 28 δισεκατοµµύρια µέχρι το

11 Η εταιρία Biorefining Inc παρασκευάζει πρόσθετα αναψυκτικών αθλητών και αντικαταστάτες φθορίου 12. Λαµβάνει µε κλασµατική απόσταξη τους υδατάνθρακες που περιέχονται σε αποξηραµένους κόκκους υπολείµµατος αποστακτηρίων (υποπροϊόντα παραγωγής αιθανόλης, distiller s dried grains, DDGs), σε σακχαροπολτό, λεµονοπολτό ή και σε φασόλια σόγιας. Η µέθοδος αυτή είναι οικονοµικότερη γιατί δεν απαιτεί την αποξήρανση των κόκκων. Αυτή η νέα τεχνική κλασµατικής απόσταξης δίνει προϊόντα όπως: q Ξυλόζη: γλυκαντικό χαµηλών θερµίδων και αντικαταστάτης φθορίου q L-αραβινόζη: πεντόζη που χρησιµοποιείται στη θεραπεία της ηπατίτιδας-β και ως ανασταλτικό σακχαρόζης σε διαβητικούς και για µείωση βάρους q Γαλακτόζη: φυτικό γλυκαντικό χαµηλών θερµίδων και ενεργειακό πρόσθετο σε γλυκά και αναψυκτικά αθλητών q Γαλακτουρονικό (galacturonic) οξύ: διατροφικό πρόσθετο, υποκατάστατο των φωσφορικών σε απορρυπαντικά και βιοαποικοδοµήσιµο τασενεργό 2.8 Καλλυντικά Η αγορά καλλυντικών των ΗΠΑ ανέρχεται σε 27.1 δισεκατοµµύρια δολάρια ετησίως. Πολλά φυτικά παράγωγα χρησιµοποιούνται στη βιοµηχανία καλλυντικών και προϊόντων προσωπικής φροντίδας. Φυτικά έλαια παράγονται από γλυκά αµύγδαλα, κουκούτσια βερύκοκου, αβοκάντο, κουκούτσια µαύρης σταφίδας (γίγαρτα), κουκούτσια κερασιού, από καρύδα, βαµβακόσπορο, λιναρόσπορο, σταφυλόσπορους, γεωκάρυδα, φουντούκια, κανναβόσπορους, και τζοτζόµπα. Τα έλαια αυτά χρησιµοποιούνται χάρη στις αρωµατικές και ενυδατικές ιδιότητες που διαθέτουν. Η χρήση τους είναι περιορισµένη και υπάρχει µικρή πρόοδος στην τεχνολογία της επεξεργασία τους. Άλλες πιθανές χρήσεις των φυτικών ελαίων είναι η παραγωγή αντηλιακών από σογιέλαιο και η βιοχηµική µετατροπή του ρικινελαϊκού οξέως (12-υδροξυελαϊκού, ricinoleic acid) µε το κοινό βακτήριο pseudomonas aeruginosa σε 7,10,12- τριυδροξυ-8(ε)-δεκαοκτανοϊκό οξύ και παράγωγά του που χρησιµοποιούνται ως αντιµυκητικοί φορείς. 3 Προοπτικές των φυτικών πρώτων υλών Όπως φαίνεται, η βιοµάζα και πιο ειδικά οι φυτικές πρώτες ύλες χρησιµοποιούνται ήδη για την παραγωγή βιοχηµικών προϊόντων και βιοενέργειας. Εξάλλου ήταν οι αποκλειστικές πρώτες ύλες της βιοµηχανίας πριν από την ανάπτυξη της πετροχηµικής βιοµηχανίας στον εικοστό αιώνα. Οι αιτίες εγκατάλειψης των φυτικών πρώτων υλών ήταν το υψηλότερο κόστος επεξεργασίας και οι φθηνότερες ορυκτές πρώτες ύλες που υπήρχαν σε µεγάλη αφθονία. Το σηµερινό ποσοστό συνεισφοράς των φυτικών πρώτων υλών είναι περιορισµένο. Τα πλεονεκτήµατα των «πράσινων» προϊόντων είναι πολλά: Είναι εύκολα βιοαποικοδοµήσιµα, είναι λιγότερο τοξικά, απαιτούν λιγότερη ενέργεια για να κατασκευαστούν, έχουν µικρότερο κόστος αρχικών προϊόντων και οι διαδικασίες παρασκευής τους είναι οικονοµικότερες. Όµως η επιτυχία των βιοπροϊόντων θα εξαρτηθεί σε µεγάλο βαθµό από την οικονοµική παραγωγή τους, ώστε να είναι επικερδή για τους κατασκευαστές και οικονοµικά συµφέροντα για τους αγοραστές. Ακόµη η καθιέρωσή τους θα εξαρτηθεί από τις επιδόσεις τους στις εφαρµογές που 11

12 στοχεύουν, αν δηλαδή θα είναι εφάµιλλα ή καλύτερα από τα συµβατικά ανταγωνιστικά προϊόντα. Για να αυξηθεί η παραγωγή χηµικών προϊόντων από ανανεώσιµες φυτικές πρώτες ύλες πρέπει να καθιερωθεί ένα πολιτικό, οικονοµικό και κοινωνικό πλαίσιο από τους διεθνείς οργανισµούς, τις κυβερνήσεις και τις τοπικές αρχές για την υλοποίηση των αρχών της πράσινης χηµείας. Το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να δίνει κίνητρα αντικατάστασης των ορυκτών πρώτων υλών, να χρηµατοδοτεί ερευνητικά προγράµµατα για τη βελτίωση των µεθόδων παρασκευής, να δηµιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για την κατασκευή βιοδιυλυστηρίων, να αναπτύσσει τις κατάλληλες αγροτικές υποδοµές για την ύπαρξη σταθερής και αδιάλειπτης ροής ανανεώσιµων πρώτων υλών µε χαµηλό κόστος µέχρι την είσοδο του βιοδιυλιστηρίου, να δίνει κίνητρα για την αντικατάσταση χηµικών ενώσεων που ρυπαίνουν το περιβάλλον και έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών. Πρέπει να αναπτυχθεί η «πράσινη» καταναλωτική συνείδηση. Να διαµορφωθεί δηλαδή ένα καταναλωτικό κοινό που θα ζητάει από τις χηµικές βιοµηχανίες «πράσινα» και όχι πετροχηµικά προϊόντα, και που θα είναι έτοιµο να πληρώσει για αυτά περισσότερο καθώς θα τα επιλέγει συνειδητά. Εξίσου σηµαντική είναι η εξέλιξη των υπαρχουσών και η δηµιουργία νέων τεχνολογιών παραγωγής χηµικών προϊόντων από βιοµάζα που θα είναι οικονοµικά ανταγωνιστικές. Μ ία γνωστή τεχνολογία που δεν είναι ανταγωνιστική, είναι η αεριοποίηση (gasification) της βιοµάζας για την παρασκευή συνθετικού αερίου (syngas), από το οποίο µπορούν να παραχθούν πολλά χηµικά προϊόντα, όπως µεθανόλη, φορµαλδεΰδη, οξικό οξύ, µεθυλ-t-βουτυλαιθέρας και αιθανόλη 13. Μία νέα τεχνολογία που ερευνάται είναι η ενζυµατική µετατροπή διοξειδίου του άνθρακα σε µεθανόλη καθώς και φορµαλδεΰδη. Ακόµα πρέπει να αναπτυχθούν νέες οικονοµικότερες µέθοδοι διαχωρισµού και καθαρισµού όχι µόνο των προϊόντων αλλά και των παραπροϊόντων. Πολλά υποσχόµενη είναι και η παραγωγή (σύνθεση) των επιθυµητών χηµικών προϊόντων από τα ίδια τα φυτά και η παραλαβή από αυτά των έτοιµων προϊόντων µε κατάλληλες µεθόδους. Η ιδέα αυτή θεωρεί τα φυτά σαν «εργοστάσια παραγωγής» (plants as factories). Τέλος ένας πολύ σηµαντικός τεχνολογικός τοµέας που θα επηρεάσει την παραγωγή χηµικών προϊόντων από φυτικές πρώτες ύλες είναι και η βιοτεχνολογία (biotechnology). Η ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας θα επηρεάσει την παραγωγή όσων χηµικών προϊόντων π ροκύπτουν µε ζύµωση. Η απόδοση της καταλυτικής ζύµωσης εξαρτάται από την ειδίκευση των βιοκαταλυτών και από τις δυνατότητες διαχωρισµού και καθαρισµού του τελικού προϊόντος από τα παραπροϊόντα της ζύµωσης. Αναφέρθηκαν ήδη παραδείγµατα όπου η βιοτεχνολογία µπορεί να συνεισφέρει είτε µε τη δηµιουργία γενετικά τροποποιηµένων βιοκαταλυτών µε µεγαλύτερη απόδοση για τις υπάρχουσες ζυµώσεις, είτε µε τη δηµιουργία νέων βιοκαταλυτών ικανών να οδηγήσουν σε νέα προϊόντα. Επίσης η βιοτεχνολογία θα πρέπει να αποδείξει ό τι τα επιτεύγµατά της δεν έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, στον άνθρωπο και στους ζωντανούς οργανισµούς γενικότερα. 12

13 4 Βιβλιογραφικές αναφορές 1. J. Η. Clark in Handbook of Green Chemistry and Technology; Clark, J. C. and Macquarrie, D., Eds; Blackwell Science: Oxford, 2002, pp The Presidential Green Chemistry Challenge Awards Program, Environmental Protection Agency, Washington D.C., (www.epa.gov/greenchemistry). 3. J. J. Bozell in Handbook of Green Chemistry and Technology; Clark, J. C. and Macquarrie, D., Eds; Blackwell Science: Oxford, 2002, pp Paster M., Pellegrino J. L., Carole T. M.: Industrial Bioproducts: Today and Tomorrow; Energetics Inc.: Washington D.C., Johansson D.: Renewable Raw Materials; DG Enterprise/E.1, European Union, Shleser R.: Ethanol Production in Hawaii; Hawaii State Department of Business, Economic Development & Tourism: Hawaii, Danner H., Braun R.: Biotechnology for the production of commodity chemicals from biomass; Chemical Society Reviewς, 1999, 28, pp Garlotta D.: A Literature Review of Poly(Lactic Acid); Journal of Polymers and the Environment, 2001, 9, pp Boswell C.: Bioplastics aren t the stretch they once seemed; Chemical Market Reporter, 2001, Gross R. A., Karla B.: Biodegradable Polymers for the Environment; Science, 2002, 297, pp Sorona Polymer, Technical Information; Dupont, Wilmington DE., Green C.: Special Report: Opportunities In Nutraceuticals And Pharmaceuticals; Agricultural Utilization Research Institute (AURI), AG Innovation News, 2003, 12, pp Brown R. C., Heindel T., Dispirto A., Nikolau B.: Biopolymers from Syngas Fermentation; Office of Biorenewables Programs, Iowa State University, Soy-based product fact sheets, United Soybean Board (USB) (www.unitedsoybean.org). 13

Πίνακας περιεχοµένων. iii

Πίνακας περιεχοµένων. iii Πρόλογος Η εργασία αυτή εκπονήθηκε στα πλαίσια του µαθήµατος Χηµεία και Καθηµερινή Ζωή που διδάσκεται στο διαπανεπιστηµιακό διατµηµατικό µεταπτυχιακό πρόγραµµα σπουδών «ιδακτική της Χηµείας και Νέες Εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Ορισµοί 1. Βιοµάζα : το βιοαποικοδοµήσιµο κλάσµα προϊόντων, αποβλήτων και καταλοίπων που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης Διευθυντής Εκμετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέμβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονομικών αποτελεσμάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε.

Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα. Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Παραγωγή βιοντήζελ: πρώτες ύλες και παραπροϊόντα Νίκος Λιάπης ιευθυντής Εκµετάλλευσης ΕΛΙΝΟΙΛ Α.Ε. Θεσσαλονίκη Νοέµβριος 2006 Στόχοι παραγωγής: ΕΝ 14214 Βελτιστοποίηση οικονοµικών αποτελεσµάτων Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ «ΠΡΑΣΙΝΩΝ» ΔΙΑΛΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ηλέκτρα Παπαδοπούλου Σοφούλη 88, 55131 Θεσσαλονίκη, Ελλάδα Τηλ.: 2310 424167, Fax: 2310 424149 Email: papadopoulou@ari.gr office@ari.gr 3 ο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες

Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Ο ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 29-30 Μαΐου 2009, Αλεξανδρούπολη Παραγωγή Καυσίµου Ντίζελ από Ανανεώσιµες Πρώτες Ύλες Νίκος Παπαγιαννάκος Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χηµικών Μηχανικών 1 ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών - Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Ν. Παπαγιαννάκος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΊΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ IV, ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΚΡΗΣ Β., ΚΕΚΟΣ Δ., ΧΡΙΣΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Π. Καύσιμη στερεά, υγρή ή αέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµένη καύση (σύγκαυση) άνθρακα και βιοµάζας Ιωάννα Παπαµιχαήλ Τµήµα βιοµάζας, ΚΑΠΕ Ορισµός καύση βιοµάζας µαζί µε ορυκτά καύσιµα, συχνότερα άνθρακα αλλά και φυσικό αέριο, στον ίδιο σταθµό ηλεκτροπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV:

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΟΥ ΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΟΝΟΡΤΑΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΣ ΦΥΤΙΚΑ ΕΛΑΙΑ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΑ Φυτικά έλαια ή ζωικά λίπη ή παράγωγά τους Μετεστεροποίηση Υδρογονοαποξυγόνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά) 2.2 ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΑΣΙΑ, 9 14 (απλή αναφορά), 2.4 ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ, σελ. 20 36 Οργανικές Ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήµα Τα πολυµερή είναι οργανικές ενώσεις το µόριο των οποίων σχηµατίζεται από την επανάληψη µιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020

ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020 EKETA ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ 2 ΗΣ ΓΕΝΙΑΣ : MΟΝΟΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2020 Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίμων & Υδρ/κων (ΕΠΚΥ) Ινστιτούτο Χημικών Διεργασιών & Ενεργειακών Πόρων (ΙΔΕΠ) Εθνικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες 1. Γενικά Ενώσεις που απαντούν σε κάθε ζωντανό οργανισμό Άμυλο και ζάχαρη στις τροφές και κυτταρίνη στο ξύλο, χαρτί και βαμβάκι είναι καθαροί υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ, 23 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010

ΑΘΗΝΑ, 23 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010 ΠΑΥΛΟΣ Ν. ΠΕΤΤΑΣ Α.Β.Ε.Ε. ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ: ΈΝΑ ΥΠΟΣΧΟΜΕΝΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟ ΗΜΕΡΙ Α: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ & ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ - ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΕΤΤΑΣ ΑΘΗΝΑ, 23 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2010 ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ Η ελαιοκράµβη (Brassica spp.) είναι ετήσιο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικά Καύσιµα: Βιοντήζελ

Εναλλακτικά Καύσιµα: Βιοντήζελ Γιατί βιοκαύσιµα ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίµων και Λιπαντικών Εναλλακτικά Καύσιµα: Βιοντήζελ Ευριπίδης Λόης Καθηγητής Α. ΠΟΛΙΤΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς -Πλαστικά/πολυμερή (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερη (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή ως υλικά συσκευασίας -Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ Αποφευχθέν CO 2 (Kg / εκτάριο / έτος) Προϊόντα: Υψηλό κόστος σακχαρούχων και αμυλούχων προϊόντων (τεύτλα, καλαμπόκι, κ.ά.) που χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ ΕΛΒΙΟ Α.Ε. Συστηµάτων Παραγωγής Υδρογόνου και Ενέργειας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΟΝΑ ΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΜΕΣΩ Υ ΡΟΓΟΝΟΥ Θ. Χαλκίδης,. Λυγούρας, Ξ. Βερύκιος 2 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 29.8.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (EE) αριθ. 816/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 28ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την τροποποίηση, αφενός,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ. Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΟΙΡΟΥΣ Ιωάννης Μαυρομιχάλης, PhD Οι τιμές του σογιαλεύρου και των κρυσταλλικών αμινοξέων παραμένουν ασταθείς. Κατά καιρούς, υπάρχει ενδιαφέρον για λιγότερο γνωστές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ

Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η ΧΡΗΣΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΓΙΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΚΤΙΡΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΙΟΥ ΑΝΝΑ ΧΑΝΙΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελίδα Πρόλογος 11 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι 1. Χηµικές ουσίες 14 1.1 Γενικά 14 1.2 Χηµικές ουσίες στο εργασιακό περιβάλλον 14 2. Μορφή και τύπος των χηµικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ «ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ ΒΙΟΑΙΘΑΝΟΛΗΣ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ» 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εναλλακτικών Καυσίµων και Βιοκαυσίµων Καρδίτσα 26-27 Απριλίου,,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ : «ΚΕΛΙΑ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΜΕ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΒΙΟΑΙΘΑΝΟΛΗΣ» ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΟΜΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΥΨΕΛΙ ΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς

Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Στέλλα Μπεζεργιάννη ΕΚΕΤΑ Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών Διεργασιών (ΙΤΧΗΔ) Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίμων & Υδρογονανθράκων Βιομάζα και Βιοκαύσιμα 2 ης Γενιάς Τι είναι βιομάζα;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΙΝΟΣ ΛΟΥΚΑΣ (Α.Μ. 107/03) ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ - ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ

ΤΑ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ - ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΑ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ - ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ 1) Αναστασοπούλου Ευαγγελία. PhD, MSc Χηµικός. Mail: ellieanastas@netscape.net 2) Καραγκιοζίδης Πολυχρόνης. MSc Χηµικός,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά.

Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. Παρουσίαση από Νικόλαο Σαμαρά. από το 1957 με γνώση και μεράκι Βασικές Αγορές Βιομηχανία Οικίες Βιομάζα Με τον όρο βιομάζα ονομάζουμε οποιοδήποτε υλικό παράγεται από ζωντανούς οργανισμούς (όπως είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Αρτόζα,, 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Εφαρμογές υποκατάστατων ζάχαρης και λίπους στην αρτοποιία και ζαχαροπλαστική

Αρτόζα,, 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Εφαρμογές υποκατάστατων ζάχαρης και λίπους στην αρτοποιία και ζαχαροπλαστική Αρτόζα,, 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Εφαρμογές υποκατάστατων ζάχαρης και λίπους στην αρτοποιία και ζαχαροπλαστική ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ Καθηγητής Εφαρμογών Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Καρδίτσα ΤΕΙ Θεσσαλίας Εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΓΕ. Οι Προοπτικές Ενεργειακών Φυτών

ΙΓΕ. Οι Προοπτικές Ενεργειακών Φυτών Ι.Γ.Ε Οι Προοπτικές Ενεργειακών Φυτών στην Κύπρο Δρ. Πολύκαρπος Πολυκάρπου Ανάγκη Αξιοποίησης των ΑΠΕ στην Κύπρο Σήμερα επικρατεί πλήρης εξάρτηση της οικονομίας της Κύπρου από το εισαγόμενο πετρέλαιο.

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ και ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ Η αξιοποίηση των υποπροϊόντων τους μια σπουδαία ευκαιρία για την ελληνική κτηνοτροφία Γεώργιος Ε. Βαλεργάκης Εργαστήριο Ζωοτεχνίας, Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007, ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007, ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ Τμ. Μηχανικών ιαχείρισης Ενεργειακών Πόρων Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007, ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ 1. Εισαγωγή 1.1 Ορισμοί και Είδη Βιομάζας 1.2 ιαθεσιμότητα Βιομάζας

Διαβάστε περισσότερα