ESC POCKET GUIDELINES

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ESC POCKET GUIDELINES"

Transcript

1 Ελληνική Μετάφραση 2011 ES POKET GUIDELINES ommittee for Practice Guidelines To improve the quality of clinical practice and patient care in Europe αντιμετωπιση δυσλιπιδαιμιων Κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών For more information

2 Οι ακόλουθοι πίνακες δείχνουν την τάξη των συστάσεων και τα επίπεδα αποδεικτικών στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό το έντυπο. Πίνακας 1. Τάξεις συστάσεων Τάξεις συστάσεων Τάξη Ι Τάξη ΙΙ Τάξη ΙΙα Τάξη ΙΙβ Τάξη ΙΙΙ Ορισμός Στοιχεία ή/και γενική ομολογία ότι μια δεδομένη θεραπεία ή διαδικασία είναι ωφέλιμη, χρήσιμη και αποτελεσματική Αλληλοσυγκρουόμενα στοιχεία και/ή απόκλιση απόψεων για την χρησιμότητα/αποτελεσματικότητα της δεδομένης θεραπείας ή διαδικασίας Το βάρος της απόδειξης είναι υπέρ της χρησιμότητας/αποτελεσματικότητας Η χρησιμότητα/αποτελεσματικότητα είναι λιγότερο εδραιωμένη από τα στοιχεία/γνώμη Στοιχεία ή γενική ομολογία ότι η δεδομένη θεραπεία ή διαδικασία δεν είναι χρήσιμη/αποτελεσματική και σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να είναι βλαβερή. Πίνακας 2. Επίπεδο αποδεικτικών στοιχείων Επίπεδο στοιχείων Α Επίπεδο στοιχείων Β Επίπεδο στοιχείων Δεδομένα που προέρχονται από πολλαπλές τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες ή μετα-αναλύσεις Δεδομένα που προέρχονται από μια τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη ή μεγάλες μη τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες Σύμφωνη γνώμη των ειδικών και/ή μικρών μελετών, αναδρομικές μελέτες και καταγραφές Στις εικόνες 1-10 το σύμβολο ~ είναι ισοδύναμο με τις κάτωθι τιμές: mmol/l mg/dl

3 ES/EAS Pocket Guidelines Κατευθυντήριες Οδηγίες για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών* Ομάδα δράσης της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας (ES) και της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Αθηροσκλήρωσης (EAS) για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Με τη συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Καρδιαγγειακής Πρόληψης και Αποκατάστασης Πρόεδρος ES Πρόεδρος EAS Željko Reiner Alberico L. atapano Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ζάγκρεμπ Τμήμα Φαρμακευτικής Επιστήμης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο του Μιλάνο Πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ Via Balzaretti 9, Šalata 2,10000 Zagreb, Κροατία Milano, Ιταλία Τηλ: Τηλ: Fax: Fax: Μέλη της Ομάδας Εργασίας Guy De Backer, Γάνδη, Βέλγιο, Ian Graham, Δουβλίνο, Ιρλανδία, Marja-Riitta Taskinen, Ελσίνκι, Φινλανδία, Olov Wiklund, Γκότενμπουργκ, Σουηδία, Stefan Agewall, Όσλο, Νορβηγία, Eduardo Alegria, Δονόστια, Ισπανία, M. John hapman, Παρίσι, Γαλλία, Paul Durrington, Μάντσεστερ, Ην. Βασίλειο, Serap Erdine, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία, Julian Halcox, Κάρντιφ, Ην. Βασίλειο, Richard Hobbs, Μπέρμινχαμ, Ην. Βασίλειο, John Kjekshus, Όσλο, Νορβηγία, Pasquale Perrone Filardi, Νάπολη, Ιταλία, Gabriele Riccardi, Νάπολη, Ιταλία, Robert F. Storey, Σέφιλντ, Ην. Βασίλειο, David Wood, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο Φορείς της ES που συμμετείχαν στη συγγραφή του κειμένου: Εταιρείες: Εταιρία Καρδιακής Ανεπάρκειας (HFA) Ομάδες Εργασίας: Καρδιαγγειακής Φαρμακολογίας και Φαρμακευτικής Θεραπείας, Υπέρτασης και Καρδιάς, Θρόμβωσης, Περιφερικής Κυκλοφορίας, Παθογένεσης της Αθηροσκλήρωσης Συμβούλια: Καρδιολογικής Πρακτικής, Πρωτογενούς Καρδιαγγειακής Φροντίδας, Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Προσωπικό της ES: yril Moulin, Veronica Dean, atherine Despres, Nathalie ameron Σοφία Αντίπολης, Γαλλία Ευχαριστίες στους Guy De Backer, hristian Funck-Brentano και Bogdan A. Popescu για την πολύτιμη συμβολή τους *Προσαρμογή από τις Κατευθυντήριες Οδηγίες των Δυσλιπιδαιμιών της ES (European Heart Journal 2011; 32: doi: /eurheartj/ehr158 - Εuropean Atherosclerosis Society (EAS). Atherosclerosis 2011; doi: /j. atherosclerosis ) 1

4 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή Συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος Αξιολόγηση των λιπιδίων και των παραμέτρων απολιποπρωτεΐνης Θεραπευτικοί στόχοι Αλλαγές του τρόπου ζωής προς βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ Φαρμακευτική θεραπεία της υπερχοληστερολαιμίας Πρακτική προσέγγιση προς επίτευξη των τιμών - στόχων της LDL χοληστερόλης 8. Φάρμακα για τη θεραπεία της υπερτριγλυκεριδαιμίας Φάρμακα που επηρεάζουν τα επίπεδα της χοληστερόλης υψηλής πυκνότητας (HDL χοληστερόλης) 10. Διαχείριση των δυσλιπιδαιμιών σε διαφορετικές κλινικές καταστάσεις Παρακολούθηση των λιπιδίων και των ενζύμων σε ασθενείς υπό θεραπεία με υπολιπιδαιμικά φάρμακα 12. Τρόποι βελτίωσης της συμμόρφωσης στις αλλαγές του τρόπου ζωής και στη λήψη της φαρμακευτικής αγωγής 2

5 Λίστα Ακρωνυμίων και Συντμήσεων AS ALT = Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο = Αμινοτρανσφεράση της αλανίνης apo A 1 = Απολιποπρωτεϊνη A 1 apo B AD K V VD = Απολιποπρωτεϊνη B = Στεφανιαία νόσος = Κρεατινική φωσφοκινάση = Καρδιαγγειακός = Καρδιαγγειακή νόσος DALYs = Έτη ζωής σταθμισμένα ως προς την ανικανότητα EAS = Ευρωπαϊκή Εταιρία Αθηροσκλήρωσης ES = Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία ESRD = Νεφρική νόσος τελικού σταδίου FH = Οικογενής συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία FH = Οικογενής HAART = Εξαιρετικά δραστική αντιρετροϊκή θεραπεία της υπερχοληστερολαιμίας GFR = Ρυθμός σπειραματικής διήθησης HDL- = Λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας HeFH = Ετερόζυγη οικογενής υπερχοληστερολαιμία HF HIV HoFH = Καρδιακή ανεπάρκεια = Ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας = Ομόζυγη οικογενής υπερχοληστερολαιμία hs-rp = -αντιδρώσα πρωτεΐνη υψηλής ευαισθησίας LDL- = Λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας Lp(a) = Λιποπρωτεΐνη (a) MetS = Μεταβολικό σύνδρομο MI = Έμφραγμα του μυοκαρδίου Non-HDL- = Μη-HDL χοληστερόλη NYHA = Καρδιακή Εταιρία της Νέας Υόρκης PAD = Περιφερειακή αρτηριακή νόσος SORE = Συστηματική στεφανιαία εκτίμηση κινδύνου SLE T TG ULN WHO = Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος = Ολική χοληστερόλη = Τριγλυκερίδια = Ανώτερο φυσιολογικό όριο = Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας 3

6 1. Εισαγωγή 1.1 Έκταση του προβλήματος Η καρδιαγγειακή νόσος (VD), η οποία οφείλεται σε αθηροσκληρωτικές βλάβες του αρτηριακού αγγειακού τοιχώματος και σε θρόμβωσή του, αποτελεί την κυριότερη αιτία πρόωρου θανάτου στην Ευρώπη, ενώ η επίπτωσή της στις αναπτυσσόμενες χώρες παρουσιάζει αυξητική τάση. Το οικονομικό κόστος της VD στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται σε περίπου 192 δισεκατομμύρια ευρώ και αντιστοιχεί στο άμεσο και έμμεσο ετήσιο κόστος φροντίδας υγείας. Η VD έχει πολυπαραγοντική αιτιολογία, με κάποιους από τους παράγοντες που την προκαλούν να είναι μη τροποποιήσιμοι, όπως για παράδειγμα η ηλικία και το άρρεν φύλο, και κάποιους άλλους όπως το κάπνισμα, η απουσία άσκησης, οι διαιτητικές συνήθειες, η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και οι δυσλιπιδαιμίες να μπορούν να τροποποιηθούν. Στις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες αναλύονται οι τρόποι διαχείρισης των δυσλιπιδαιμιών ως ουσιαστικό και αναπόσπαστο κομμάτι της πρόληψης της καρδιαγγειακής νόσου. 1.2 Δυσλιπιδαιμίες Ο μεταβολισμός των λιπιδίων μπορεί να διαταραχθεί σε διάφορα στάδιά του, με συνέπεια την εμφάνιση μεταβολών τόσο στα επίπεδα όσο και στη λειτουργικότητα των λιποπρωτεΐνών του πλάσματος. Οι αλλαγές αυτές, είτε μόνες τους είτε σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη της αθηροσκλήρωσης. Οι δυσλιπιδαιμίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα διαταραχών των λιπιδίων, κάποιες εκ των οποίων παρουσιάζουν εξαιρετική σημασία στην πρόληψη της VD. Η αύξηση των επιπέδων της ολικής χοληστερόλης (T) και της χοληστερόλης χαμηλής πυκνότητας (LDL-) αποτελεί το κυριότερο αντικείμενο έρευνας, κυρίως επειδή τα επίπεδά τους μπορούν να τροποποιηθούν με την αλλαγή του τρόπου ζωής και τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Εντούτοις, υπάρχουν και άλλες μορφές δυσλιπιδαιμίας που ευθύνονται για την ανάπτυξη πρόωρης VD. Επιπρόσθετα, οι δυσλιπιδαιμίες μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική βαρύτητα σε υποομάδες ασθενών, στις οποίες μπορεί να συσχετίζονται με γενετική προδιάθεση για την ανάπτυξη VD ή με την συνύπαρξη συννοσηροτήτων, γεγονός που χρήζει αυξημένης προσοχής για την αντιμετώπιση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι δυσλιπιδαιμίες μπορεί είτε να σχετίζονται με άλλα νοσήματα (δευτεροπαθείς δυσλιπιδαιμίες) είτε να αποδίδονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ της γενετικής προδιάθεσης του ασθενούς και περιβαλλοντικών παραγόντων. 4

7 2. Συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος 2.1 Προσδιορισμός του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου Οι ασθενείς πρέπει να ταξινομούνται ανάλογα όχι μόνο με τα επίπεδα των λιπιδίων πλάσματος, αλλά και με βάση το συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο που προκύπτει από τη συνύπαρξη και τις συνεργικές αλληλεπιδράσεις άλλων παραγόντων κινδύνου, βλαβών οργάνων και παθήσεων. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τη διαστρωμάτωση κινδύνου με τη χρήση διαγραμμάτων προερχομένων από επιδημιολογικές μελέτες, όπως είναι τα διαγράμματα SORE. Οι τελικές αποφάσεις στις ακολουθούμενες θεραπευτικές στρατηγικές (πώς και πότε θα πρέπει να προστεθούν στη θεραπευτική αγωγή του ασθενούς φάρμακα για την αντιμετώπιση συνυπαρχουσών κλινικών καταστάσεων, όπως για παράδειγμα για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης) εξαρτώνται από το επίπεδο κινδύνου στο οποίο αξιολογείται ο εκάστοτε ασθενής. Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος αποτελεί μια συνέχεια και μπορεί να εκτιμηθεί με διαφορετικές μεθόδους, οι οποίες στηρίζονται κυρίως σε επιδημιολογικά δεδομένα από μελέτες κοόρτης. Όλα αυτά τα μοντέλα χαρακτηρίζονται από μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα. Η κατηγοριοποίηση σε διαφορετικά επίπεδα συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου γίνεται αυθαίρετα εν τούτοις, η χρήση των μοντέλων συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου συνιστάται λόγω της απλότητάς τους. Η χρήση των γραφημάτων είναι εξαιρετικά δημοφιλής και παρά το γεγονός ότι τα διατηρήσαμε στις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες, συστήνουμε την εφαρμογή των αντίστοιχων αλγορίθμων (βλέπε οι οποίοι παρέχουν ακριβέστερη εκτίμηση του κινδύνου. Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος που περιγράφεται από τα μοντέλα του διαγράμματος SORE (Eικόνες 1-10) εκφράζεται ως ο απόλυτος κίνδυνος που διατρέχει ένας ασθενής για την ανάπτυξη θανατηφόρου καρδιαγγειακού συμβάματος στη δεκαετία. 5

8 Xρήση των διαγραμμάτων εκτίμησης καρδιαγγειακού κινδύνου Τα διαγράμματα χαμηλού κινδύνου είναι κατάλληλα για χρήση στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, την Ισπανία, την Ελβετία και τη Πορτογαλία καθώς και σε χώρες στις οποίες παρατηρήθηκε πρόσφατα σημαντική μείωση των ποσοστών θνησιμότητας από καρδιαγγειακά αίτια [βλέπε (στατιστικές VD) για τα πρόσφατα δεδομένα θνησιμότητας]. Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα διαγράμματα υψηλού κινδύνου. Σημειώστε ότι πολλές χώρες προχώρησαν σε επαναδιατυπώσεις των διαγραμμάτων προκειμένου να συμπεριλάβουν και τις διαχρονικές τάσεις της θνησιμότητας καθώς και την κατανομή των παραγόντων κινδύνου. Τα διαγράμματα αυτά είναι πιθανόν να προσδιορίζουν καλύτερα τον καρδιαγγειακό κίνδυνο στους πληθυσμούς αυτούς. Προκειμένου να προσδιορίσετε τον 10ετή κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακό νόσημα, βρείτε τον Πίνακα για το φύλο του ασθενούς, το κάπνισμα και την ηλικία του. Εντός του Πίνακα, εντοπίστε το κελί εκείνο που πλησιάζει περισσότερο την αρτηριακή του πίεση και τα επίπεδα ολικής χοληστερόλης (T). Η εκτίμηση κινδύνου θα πρέπει να προσαρμοστεί προς τα πάνω, αν το άτομο προσεγγίζει την επόμενη ηλικιακή ομάδα. Στους ασθενείς χαμηλού κινδύνου θα πρέπει να παρέχεται συμβουλευτική φροντίδα προκειμένου να παραμείνουν σε αυτή την κατηγορία. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες αναφορικά στη συχνότητα της συμβουλευτικής, αυτή θα πρέπει να επιτείνεται με την αύξηση του αντίστοιχου κινδύνου. Ο σχετικός κίνδυνος μπορεί να είναι απροσδόκητα υψηλός σε νεαρά άτομα, ακόμη και αν τα επίπεδα του απόλυτου κινδύνου παραμένουν χαμηλά. Το διάγραμμα σχετικού κινδύνου (Eικόνα 11) μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο στην αναγνώριση και συμβουλευτική των ατόμων αυτών. Τα διαγράμματα παρέχουν μόνο ενδείξεις αναφορικά στην επίδραση της μείωσης των παραγόντων κινδύνου, καθώς αφενός θα υπάρξει χρονική καθυστέρηση μέχρι τη μείωση του κινδύνου και αφετέρου επειδή τα αποτελέσματα τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών γενικώς υπερεκτιμούν τα οφέλη. Η διακοπή του καπνίσματος σχετίζεται με υποδιπλασιασμό του κινδύνου. Η συνύπαρξη και άλλων παραγόντων κινδύνου αυξάνει τον τελικό κίνδυνο (παράδειγμα η χαμηλή τιμή HDL- ή η υψηλή τιμή τριγλυκεριδίων. 6

9 Εικόνα 1. ιάγραµµα SORE υψηλού κινδύνου Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Πάνω από 15% 10%-14% 5%-9% 3%-4% 2% 1% <1% Ηλικία 10ετής συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος σε πληθυσµούς υψηλού κινδύνου Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) Εικόνα 1, Διάγραμμα SORE. 10ετής κίνδυνος για ανάπτυξη θανατηφόρου VD σε πληθυσμούς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου, με τη χρήση των ακόλουθων παραγόντων κινδύνου: ηλικία, φύλο, κάπνισμα, συστολική αρτηριακή πίεση και ολική χοληστερόλη. Προς υπολογισμό του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου (κίνδυνος θανατηφόρου + κίνδυνος μη θανατηφόρου συμβάματος) από τον κίνδυνο θανατηφόρου καρδιαγγειακού συμβάματος, πολλαπλασιάζουμε επί 3 για τους άντρες και επί 4 για τις γυναίκες. Ο κίνδυνος είναι ελαφρώς μικρότερος για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Σημείωση: το διάγραμμα SORE αναφέρεται σε ασθενείς χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή πολύ υψηλά επίπεδα μεμονωμένων παραγόντων κινδύνου. Οι ασθενείς αυτοί βρίσκονται ήδη σε υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγειακού συμβάματος και χρήζουν εντατικής συμβουλευτικής για την τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου. 7

10 Εικόνα 2. ιάγραµµα SORE χαµηλού κινδύνου Γυναίκες <1% Μη καπνιστές Καπνιστές Πάνω από 15% 10%-14% 5%-9% 3%-4% 2% 1% 10ετής συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος σε πληθυσµούς χαµηλού κινδύνου Άντρες Ηλικία Μη καπνιστές Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) Εικόνα 2, Διάγραμμα SORE. 10ετής κίνδυνος για ανάπτυξη θανατηφόρου καρδιαγγειακής νόσου σε πληθυσμούς χαμηλού καρδιαγγειακού κινδύνου, με τη χρήση των ακόλουθων παραγόντων κινδύνου: ηλικία, φύλο, κάπνισμα, συστολική αρτηριακή πίεση και ολική χοληστερόλη. Προς υπολογισμό του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου (κίνδυνος θανατηφόρου + κίνδυνος μη θανατηφόρου συμβάματος) από τον κίνδυνο θανατηφόρου καρδιαγγειακού συμβάματος, πολλαπλασιάζουμε επί 3 για τους άντρες και επί 4 για τις γυναίκες. Ο κίνδυνος είναι ελαφρώς μικρότερος για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Σημείωση: το διάγραμμα SORE αναφέρεται σε ασθενείς χωρίς γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή πολύ υψηλά επίπεδα μεμονωμένων παραγόντων κινδύνου. Οι ασθενείς αυτοί βρίσκονται ήδη σε υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγειακού συμβάματος και χρήζουν εντατικής συμβουλευτικής για την τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου. 8

11 Εικόνες ιαγράµµατα SORE µε ενσωµάτωση και των τιµών της HDL χοληστερόλης. Ο τρόπος χρήσης τους είναι παρόµοιος αυτού των υπολοίπων διαγραµµάτων Εικόνα 3. ιάγραµµα υψηλού κινδύνου: HDL- = 0.8 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 9

12 Εικόνα 4. ιάγραµµα υψηλού κινδύνου: HDL- = 1.0 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 10

13 Εικόνα 5. ιάγραµµα υψηλού κινδύνου: HDL- = 1.4 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 11

14 Εικόνα 6. ιάγραµµα υψηλού κινδύνου: HDL- = 1.8 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 12

15 Εικόνα 7. ιάγραµµα SORE χαµηλού κινδύνου: HDL- = 0.8 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 13

16 Εικόνα 8. ιάγραµµα SORE χαµηλού κινδύνου: HDL- = 1.0 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 14

17 Εικόνα 9. ιάγραµµα SORE χαµηλού κινδύνου: HDL- = 1.4 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 15

18 Εικόνα 10. ιάγραµµα SORE χαµηλού κινδύνου: HDL- = 1.8 mmol/l Μη καπνιστές Γυναίκες Καπνιστές Ηλικία Μη καπνιστές Άντρες Καπνιστές Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Ολική χοληστερόλη (mmol/l) 16

19 Εικόνα 11. ιάγραµµα σχετικού κινδύνου Διαγράμματα σχετικού κινδύνου Τα διαγράμματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν προκειμένου να αναδειχθεί η ύπαρξη πιθανότητας, ώστε νεαρά άτομα χαμηλού συνολικού κινδύνου να έχουν αρκετά μεγαλύτερο κίνδυνο συγκριτικά με άλλα άτομα της ίδιας ηλικιακής ομάδας. Η ανίχνευση του κινδύνου που πιθανόν να διατρέχουν, μπορεί να τους ωθήσει στη λήψη αποφάσεων βελτίωσης του σχετικού κινδύνου, όπως η διακοπή του καπνίσματος, η υγιεινή διατροφή και η άσκηση καθώς και να συντελέσει στην αναγνώριση εκείνων των ασθενών που θα χρειαστούν φαρμακευτική αγωγή. Το παρακάτω διάγραμμα αναφέρεται στο σχετικό κίνδυνο και όχι σε ποσοστιαίο απόλυτο κίνδυνο. Έτσι, ένα άτομο που κατατάσσεται για παράδειγμα στη δεξιά άνω γωνία έχει δώδεκα φορές υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο συγκρινόμενος με κάποιον που κατατάσσεται στην αριστερή κάτω γωνία. Συστολική αρτηριακή πίεση (mm Hg) Μη καπνιστές Καπνιστές Ολική χοληστερόλη (mmol/l) Διαγράμματα σχετικού κινδύνου Σημειώστε ότι το παρόν διάγραμμα δείχνει το σχετικό και όχι τον απόλυτο κίνδυνο. Ο κίνδυνος είναι συγκριτικός με το 1 στην κάτω αριστερή γωνία. Επομένως, ένας ασθενής που κατατάσσεται στην πάνω δεξιά γωνία έχει δωδεκαπλάσιο κίνδυνο με κάποιον που κατατάσσεται στην αριστερή κάτω. Σε νεαρούς ασθενείς, ένας χαμηλός απόλυτος κίνδυνος μπορεί να καλύπτει την ύπαρξη ενός πολύ υψηλού σχετικού κινδύνου που πιθανόν να απαιτούσε συμβουλευτική αλλαγή στον τρόπο ζωής. Το γεγονός αυτό αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στη διαστρωμάτωση κινδύνου νέων ασθενών με υψηλά επίπεδα παραγόντων κινδύνου. Η εισαγωγή των διαγραμμάτων σχετικού κινδύνου έγινε προκειμένου να καλυφθεί το παραπάνω κενό και να γίνει αντιληπτό ότι, ειδικά σε νεαρούς ασθενείς, οι αλλαγές του τρόπου ζωής μπορούν να μειώσουν το σχετικό κίνδυνο και να αντισταθμίσουν την αναπόφευκτη λόγω της αύξησης της ηλικίας άνοδο του απόλυτου κινδύνου (Εικόνα 11). 17

20 Ο κίνδυνος αναμένεται να είναι μεγαλύτερος από τον προβλεπόμενο από τα διαγράμματα στις εξής καταστάσεις: Στις κοινωνικά μειονεκτούσες ομάδες. Η κοινωνική περιθωριοποίηση σχετίζεται με την ανάπτυξη πολλών άλλων παραγόντων κινδύνου. Σε άτομα που διαβιούν καθιστικό βίο και ασθενείς με κεντρική παχυσαρκία. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθορίζουν πολλούς άλλους παράγοντες κινδύνου. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη: επανεξέταση των βάσεων δεδομένων από τις οποίες προέκυψαν τα διαγράμματα SORE ανέδειξε τον αυξημένο κίνδυνο στον οποίο βρίσκεται η παραπάνω ομάδα ασθενών. Ο κίνδυνος αυτός, είναι πέντε φορές μεγαλύτερος για τις διαβητικές γυναίκες και τρεις φορές μεγαλύτερος για τους διαβητικούς άντρες. Σε ασθενείς με χαμηλές τιμές HDL χοληστερόλης ή απολιποπρωτεΐνης Α1 (apo A1), αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων, ινωδογόνου, ομοκυστεΐνης, απολιποπρωτεΐνης Β (apo B) και λιποπρωτεΐνης (a) (Lp(a)), οικογενή υπερχοληστερολαιμία (FH) ή αυξημένα επίπεδα hs-rp. Οι παράγοντες αυτοί συνδέονται με αυξημένα επίπεδα κινδύνου και στα δύο φύλα, σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και σε όλα τα επίπεδα κινδύνου. Σε ασυμπτωματικούς ασθενείς με υποκλινικές ενδείξεις ύπαρξης αθηροσκλήρωσης, όπως για παράδειγμα η ύπαρξη καρωτιδικών πλακών ή αύξηση του πάχους έσω-μέσου καρωτιδικού τοιχώματος σε υπερηχογραφική μελέτη. Σε ασθενείς με επηρεασμένη νεφρική λειτουργία. Σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου, η οποία θεωρείται ότι αυξάνει τον κίνδυνο κατά 1,7 φορές στις γυναίκες και κατά 2,0 φορές στους άντρες. Εν αντιθέσει με τα παραπάνω, ο κίνδυνος μπορεί να είναι χαμηλότερος σε ασθενείς με πολύ υψηλά επίπεδα HDL χοληστερόλης ή με οικογενεια κό ιστορικό μακροζωίας. 18

21 Επισημάνσεις Τα διαγράμματα μπορούν να βοηθήσουν στη διαστρωμάτωση κινδύνου και την αντιμετώπιση των ασθενών, αλλά θα πρέπει πάντα να ερμηνεύονται με βάση την εμπειρία και τη γνώση του κλινικού γιατρού και την προ των μετρήσεων πιθανότητα του ασθενούς να αναπτύξει καρδιαγγειακή νόσο. Ο κίνδυνος υπερεκτιμάται σε ασθενείς σε χώρες με μειούμενη θνησιμότητα από καρδιαγγειακή νόσο και υποεκτιμάται σε χώρες με αυξανόμενη θνησιμότητα από αυτή. Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, ο προβλεπόμενος κίνδυνος είναι χαμηλότερος για τις γυναίκες συγκριτικά με τους άντρες. Το γεγονός αυτό μπορεί να είναι παραπλανητικό, καθώς δεν υπάρχει διαφοροποίηση στον αριθμό των αντρών και των γυναικών που τελικά καταλήγουν λόγω θανατηφόρου καρδιαγγειακής νόσου. Καλύτερη παρατήρηση των διαγραμμάτων υποδεικνύει ότι τελικά ο κίνδυνος στις γυναίκες καθυστερεί με την ηλικία, με αποτέλεσμα μια γυναίκα 60 ετών να παρουσιάζει παρόμοιο κίνδυνο με έναν άντρα 50 ετών. 2.2 Επίπεδα κινδύνου Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι μια συνεχής μεταβλητή. Οι τιμές που χρησιμοποιούνται για να οριοθετήσουν τους ασθενείς υψηλού κινδύνου είναι εν μέρει αυθαίρετες και στηρίζονται στα επίπεδα κινδύνου για τα οποία διαφάνηκε κλινικό όφελος από κλινικές μελέτες. Στην καθημερινή κλινική πράξη, θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη πρακτικά θέματα σχετιζόμενα με το σύστημα υγείας και τις ασφαλιστικές παροχές κάθε χώρας. Δεν είναι όμως μόνο οι ασθενείς υψηλού κινδύνου που χρήζουν άμεσης αναγνώρισης και θεραπείας. Οι ασθενείς ενδιάμεσου κινδύνου θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν οδηγίες αναφορικά στις αλλαγές του τρόπου ζωής τους ή ακόμη και φαρμακευτική αγωγή, προκειμένου να επιτευχθεί έλεγχος των επιπέδων των λιπιδίων του πλάσματος. Σε αυτούς τους ασθενείς θα πρέπει να γίνεται ότι είναι ρεαλιστικά εφικτό: Πρόληψη περαιτέρω αύξησης του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου. Αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους που ενέχει ο υψηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος. Βελτίωση της ενημέρωσης. Προώθηση των ενεργειών πρωτογενούς πρόληψης. Σε ασθενείς χαμηλού κινδύνου θα πρέπει να εφαρμόζεται συμβουλευτική, προκειμένου να διατηρήσουν το χαμηλό κίνδυνο. Εν ολίγοις, η ένταση των ενεργειών πρόληψης θα πρέπει να εξατομικεύεται στις ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς εκτιμώντας πάντα το συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. 19

22 Με βάση τα παραπάνω, προτείνουμε τα παρακάτω επίπεδα συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου: 1) Πολύ υψηλός κίνδυνος Ασθενείς με κάτι από τα παρακάτω: Γνωστή καρδιαγγειακή νόσο διαγνωσμένη με τη βοήθεια επεμβατικής ή μη μεθόδου (πχ. στεφανιαιογραφία, πυρηνική απεικόνιση, stress ηχωκαρδιογραφία, ύπαρξη καρωτιδικών πλακών στην υπερηχογραφία), ιστορικό εμφράγματος του μυοκαρδίου, οξέος στεφανιαίου συνδρόμου, στεφανιαίας επαναγγείωσης (αγγειοπλαστική, αορτοστεφανιαία παράκαμψη), άλλων επεμβάσεων αρτηριακής επαναγγείωσης, ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, περιφερικής αρτηριακής νόσου. Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 με συνοδό βλάβη οργάνου στόχου (π.χ. μικροαλβουμινουρία). Μετρίου προς σοβαρού βαθμού χρόνια νεφρική νόσος (ρυθμός σωληναριακής διήθησης (GFR) <60 ml/min/1,73 m 2 ). Υπολογιζόμενος 10ετής κίνδυνος (SORE) 10%. 2) Υψηλός κίνδυνος Ασθενείς με κάτι από τα παρακάτω: Σημαντικά αυξημένους μεμονωμένους παράγοντες κινδύνου, όπως η ύπαρξη οικογενούς δυσλιπιδαιμίας και σοβαρής αρτηριακής υπέρτασης. Υπολογιζόμενο SORE 5% και <10% για 10ετή κίνδυνο θανατηφόρου καρδιαγγειακού νοσήματος. 3) Μέτριος κίνδυνος Οι ασθενείς θεωρούνται μετρίου κινδύνου όταν ο 10ετής τους κίνδυνος υπολογίζεται μεταξύ 1% και <5%. Στην κατηγορία αυτή κατατάσσονται πολλά άτομα μέσης ηλικίας. Ο κίνδυνος αυτός διαμορφώνεται επιπλέον και από την ύπαρξη θετικού οικογενειακού ιστορικού πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου, κεντρικής παχυσαρκίας, από το βαθμό σωματικής άσκησης, τα επίπεδα HDL χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων, hsrp, λιποπρωτεΐνης (a), ινωδογόνου, ομοκυστεΐνης, απολιποπρωτεΐνης Β καθώς και από την κοινωνική τάξη. 4) Χαμηλός κίνδυνος Στην κατηγορία χαμηλού κινδύνου κατατάσσονται τα άτομα με SORE <1%. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται συνοπτικά οι διαφορετικές στρατηγικές παρέμβασης ως συνάρτηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου και των επιπέδων της LDL χοληστερόλης. 20

23 Πίνακας 3. Στρατηγικές παρέμβασης ως συνάρτηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου και των επιπέδων της LDL χοληστερόλης Συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος (SORE) % <1 <70 mg/dl <1.8 mmol/l Καμία παρέμβαση στα επίπεδα λιπιδίων 70 έως <100 mg/dl 1.8 έως <2.5 mmol/l Καμία παρέμβαση στα επίπεδα λιπιδίων Επίπεδα LDL χοληστερόλης 100 έως <155 mg/dl 2.5 έως <4.0 mmol/l Αλλαγές του τρόπου ζωής 155 έως <190 mg/dl 4.0 έως <4.9 mmol/l Αλλαγές του τρόπου ζωής >190 mg/dl >4.9 mmol/l Αλλαγές του τρόπου ζωής. Επί αποτυχίας θεραπευτική αγωγή Κλάση a /Επίπεδο b I/ I/ I/ I/ IIa/A 1 έως <5 Αλλαγές του τρόπου ζωής Αλλαγές του τρόπου ζωής Αλλαγές του τρόπου ζωής. Επί αποτυχίας θεραπευτική αγωγή Αλλαγές του τρόπου ζωής. Επί αποτυχίας θεραπευτική αγωγή Αλλαγές του τρόπου ζωής. Επί αποτυχίας θεραπευτική αγωγή Κλάση a /Επίπεδο b I/ I/ IIa/A IIa/A I/A 5 έως <10 ή υψηλού κινδύνου Αλλαγές του τρόπου ζωής σκεφτείτε την έναρξη θεραπευτικής αγωγής* Αλλαγές του τρόπου ζωής σκεφτείτε την έναρξη θεραπευτικής αγωγής* Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Κλάση a /Επίπεδο b IIa/A IIa/A IIa/A I/A I/A 10 ή πολύ υψηλού κινδύνου Αλλαγές του τρόπου ζωής σκεφτείτε την έναρξη θεραπευτικής αγωγής* Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Αλλαγές του τρόπου ζωής και άμεση έναρξη θεραπευτικής αγωγής Κλάση a /Επίπεδο b IIa/A IIa/A I/A I/A I/A *σε ασθενείς με ιστορικό εμφράγματος του μυοκαρδίου θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο έναρξης φαρμακευτικής αγωγής με στατίνες, ανεξάρτητα από τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης. a = κλάση ένδειξης, b = επίπεδο απόδειξης LDL χοληστερόλη= χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας. 21

24 3. Αξιολόγηση των λιπιδίων και των παραμέτρων απολιποπρωτεΐνης Πίνακας 4. Συστάσεις για το λιπιδαιμικό προφίλ προς αξιολόγηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου Κλινική κατάσταση Κλάση a Επίπεδο b Προσδιορισμός του λιπιδαιμικού προφίλ ενδείκνυται σε άτομα με: Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 I Εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο I Αρτηριακή υπέρταση I Κάπνισμα I ΒΜΙ 30 kg/m 2 ή περιφέρεια μέσης 94 cm (90 cm c ) για τους άντρες και 80 cm για τις γυναίκες I Οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου I Χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα I Χρόνια νεφρική νόσο I Οικογενειακό ιστορικό οικογενούς δυσλιπιδαιμίας I Προσδιορισμός του λιπιδαιμικού προφίλ συνιστάται σε άντρες ηλικίας >40 και γυναίκες >50 έτη a = κλάση ένδειξης, b = επίπεδο απόδειξης c = για άντρες ασιατικής φυλής ΒΜΙ = δείκτης μάζας σώματος IIb Για τις αναλύσεις αυτές υπάρχουν εμπορικά διαθέσιμες μέθοδοι. Διαφοροποιήσεις στη μεθοδολογία μπορεί να οδηγήσουν σε παραποιήσεις των τιμών, ειδικά σε ασθενείς με πολύ υψηλά επίπεδα λιπιδίων αίματος ή επί παρουσίας αλληλεπιδρουσών πρωτεϊνών. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην ξηρά χημεία, κατέστησαν δυνατή την ταχεία ανάλυση των λιπιδίων του αίματος. Εν τούτοις, μόνο πιστοποιημένα και τυποποιημένα προϊόντα πρέπει να χρησιμοποιούνται στην καθ ημέρα πράξη για τον σκοπό αυτό. 22

25 Πίνακας 5. Συστάσεις για εξέταση λιπιδίων για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρδιαγγειακού κινδύνου Συστάσεις Κλάση a Επίπεδο b Ο προσδιορισμός της ολικής χοληστερόλης συστήνεται για τον προσδιορισμό του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου με τη βοήθεια του συστήματος SORE. Ο προσδιορισμός της LDL χοληστερόλης συστήνεται ως η αρχική εξέταση ανάλυσης λιπιδίων για τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την εκτίμηση του κινδύνου. Οι τιμές των τριγλυκεριδίων πλάσματος προσθέτουν πληροφορίες σχετικά με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και ενδείκνυται για την εκτίμησή του. Η HDL χοληστερόλη είναι ισχυρός παράγοντας κινδύνου και συστήνεται η χρήση της για την εκτίμηση του κινδύνου. Η μη HDL χοληστερόλη πρέπει να χρησιμοποιείται ως εναλλακτικός δείκτης κινδύνου, ειδικά σε συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία, σακχαρώδη διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο ή χρόνια νεφρική νόσο. Ο προσδιορισμός της λιποπρωτεΐνης (a) συστήνεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις υψηλού κινδύνου και σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου. Η απολιποπρωτεΐνη Β θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως εναλλακτικός δείκτης κινδύνου, ειδικά σε συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία, σακχαρώδη διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο ή χρόνια νεφρική νόσο. Ο λόγος: απολιποπρωτεΐνη Β/απολιποπρωτεΐνη Α1 συνδυάζει την εκτίμηση κινδύνου που προκύπτει από την ανάλυση των δύο απολιποπρωτεϊνών και συστήνεται ως εναλλακτική εξέταση για τον προσυμπτωματικό έλεγχο. Ο λόγος: μη HDL χοληστερόλη/ HDL χοληστερόλη συστήνεται ως εναλλακτική εξέταση για τον προσυμπτωματικό έλεγχο. a = κλάση ένδειξης, b = επίπεδο απόδειξης HDL χοληστερόλη= χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας, LDL χοληστερόλη = χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας I I I I IIa IIa IIa IIb IIb 23

26 Πίνακας 6. Συστάσεις για εξέταση λιπιδίων για το χαρακτηρισμό της δυσλιπιδαιμίας προ της ενάρξεως θεραπείας Συστάσεις Κλάση a Επίπεδο b Ο προσδιορισμός της LDL χοληστερόλης συστήνεται ως η αρχική εξέταση ανάλυσης λιπιδίων. Οι τιμές των τριγλυκεριδίων πλάσματος προσθέτουν πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο και χρησιμοποιούνται για την διάγνωση και την επιλογή της θεραπείας. Ο προσδιορισμός της HDL χοληστερόλης συστήνεται πριν την έναρξη της θεραπείας. Η μη HDL χοληστερόλη πρέπει να χρησιμοποιείται για περαιτέρω χαρακτηρισμό των συνδυασμένων δυσλιπιδαιμιών και της δυσλιπιδαιμίας στο σακχαρώδη διαβήτη, το μεταβολικό σύνδρομο και τη χρόνια νεφρική νόσο. Η Απολιποπρωτεΐνη Β θα πρέπει να χρησιμοποιείται για περαιτέρω χαρακτηρισμό των συνδυασμένων δυσλιπιδαιμιών και της δυσλιπιδαιμίας στον σακχαρώδη διαβήτη, το μεταβολικό σύνδρομο και τη χρόνια νεφρική νόσο. Ο προσδιορισμός της λιποπρωτεΐνης (a) συστήνεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις υψηλού κινδύνου και σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου. Ο προσδιορισμός της ολικής χοληστερόλης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, αλλά συνήθως δεν επαρκεί για τον χαρακτηρισμό της δυσλιπιδαιμίας προ της ενάρξεως θεραπείας. I I I IIa IIa IIa ΙΙb a = κλάση ένδειξης, b = επίπεδο απόδειξης HDL χοληστερόλη= χοληστερόλη υψηλής πυκνότητας, LDL χοληστερόλη = χοληστερόλη χαμηλής πυκνότητας 24

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση

Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση Κατευθυντήριες οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες: Διάγνωση και αντιμετώπιση Χ. Πίτσαβος, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Μ. Ελισάφ, Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη

αθηρωμάτωση apo-b apoυπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία υπερχοληστερολαιμία τριγλυκερίδ βλάβη των αγγείων ΗDL - καλή χοληστερίνη LDL - κακή χοληστερίνη apo-al ά apo τριγλυκερίδια αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων LDL - κακή χοληστερίνη αθηρωμάτωση βλάβη των αγγείων ΙΑΤΡΕΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ»

«ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ομάδα Εργασίας: «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» Συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες από τους μεγάλους οργανισμούς (ADA 2007,ESC 2007, EASD 2007) «ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. (www.pegkaspanagiotis.gr)

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. (www.pegkaspanagiotis.gr) ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ (www.pegkaspanagiotis.gr) ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ...1 Ορισμός...2 Λιπίδια και λιποπρωτεϊνες ως παράγοντες κινδύνου...2 Ολική χοληστερίνη και LDL χοληστερίνη...3 Τριγλυκερίδια...4 HDL...5 Lp(a)...7

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ. ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ. ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΘΡΙΑΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΙΑΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ 24-26 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Τι είναι η χοληστερόλη? Η χοληστερόλη είναι µια λιπαρή ουσία που παράγεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Σύσταση 16: Επίπεδο Τεκμηρίωσης: I Βαθμός Σύστασης: A Σύσταση 17: Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός Σύστασης: A Σύσταση 18:

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Σύσταση 16: Επίπεδο Τεκμηρίωσης: I Βαθμός Σύστασης: A Σύσταση 17: Επίπεδο Τεκμηρίωσης: II Βαθμός Σύστασης: A Σύσταση 18: ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ LDL χοληστερόλη Σύσταση 16: Ο πρωτεύων θεραπευτικός στόχος στην αντιμετώπιση της δυσλιπιδαιμίας είναι η μείωση της LDL χοληστερόλης ανάλογα με το επίπεδο καρδιαγγειακού κινδύνου του

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Πότε συστήνεται έλεγχος για διαλογή Σύσταση 1: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Μεταβολισµός

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Μεταβολισµός Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Μεταβολισµός 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης 1 υσλιπιδαιµίες Αθηρωµάτωση: Μια σταδιακή διεργασία Φυσιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους

Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους Υπερχοληστερολαιμία στα παιδιά και εφήβους Εισαγωγή Η αθηρωμάτωση (αθηροσκλήρωση), αποτελεί βασική αιτία εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπως έμφραγμα, στηθάγχη και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Υπό την Αιγίδα:

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Υπό την Αιγίδα: Υπό την Αιγίδα: Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας 1 ΣΚΟΠΟΣ: Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσημάτων στην ηλικιακή ομάδα 40 65 ετών. ΑΤΟΜΑ 40 65 ΕΤΩΝ: Αυξημένοι παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των Δυσλιπιδαιμιών

Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των Δυσλιπιδαιμιών Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των Δυσλιπιδαιμιών 1 Μωυσής Ελισάφ, 2 Χρήστος Πίτσαβος, 3 Ευάγγελος Λυμπερόπουλος, 4 Βασίλειος Άθυρος για

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών

Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Τ Η Ρ Ι Ε Σ Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης 2(3):163 168 Κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για τη διάγνωση και αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Η υπέρταση αποτελεί σοβαρό πρόβληµα υγείας για τις περισσότερες χώρες καθ'ότι αφορά το 20% του ενήλικου πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας CHOL/06/02/10 Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας DR LEIV OSE ΤΙ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ Αυτό το βιβλιαράκι περιέχει σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο Δίαιτα Κάπνισμα Οινόπνευμα Ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα Υπέρταση Δυσλιπιδαιμία Παχυσαρκία Σακχαρώδης διαβήτης Υπερτροφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζω

Τι πρέπει να γνωρίζω Τι πρέπει να γνωρίζω Ευάγγελος Λυμπερόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων Δ/ντής Β Πανεπιστημιακής

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΘΕΜΑ: ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΖΩΓΡΑΦΑΚΗΣ-ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΣΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΤΟΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ Άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας DR. LEIV OSE

Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας DR. LEIV OSE Εκπαιδευτικό βιβλιαράκι για ασθενείς με οικογενή υπερχοληστερολαιμία και επαγγελματίες υγείας DR. LEIV OSE ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΙ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΑΡΑΚΙ Αυτό το βιβλιαράκι περιέχει σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ

ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ ÐÁÃÊÏÓÌÉÁ ÇÌÅÑÁ ÔÇÓ ÊÁÑÄÉÁÓ 28 Óåðôåìâñßïõ 2008 Γνωρίστε τους κινδύνους, προστατεύστε την καρδιά σας! Η γνώση είναι δύναμη. Και στην περίπτωσή μας στην κυριολεξία σώζει ζωές. Με απλές αλλαγές στην καθημερινότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Δρ. Εμμανουήλ Αλεξανδράκης 210 98 97 312. Σέβη Σφακιανάκη 210 98 97 411

Δελτίο Τύπου. Δρ. Εμμανουήλ Αλεξανδράκης 210 98 97 312. Σέβη Σφακιανάκη 210 98 97 411 Δελτίο Τύπου Media Contact: Δρ. Εμμανουήλ Αλεξανδράκης 210 98 97 312 Σέβη Σφακιανάκη 210 98 97 411 «Cardiometabolic Summit 2015» Νέα δεδομένα για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των ασθενών που πάσχουν

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ

ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ» ΕΠI ΡΑΣΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΓΟΝΙ ΙΟΥ SLCO1B1 ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΕΑ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΝΙΟΝΤΩΝ ΟΑΤΡ1Β1 ΣΤΗΝ ΥΠΟΛΙΠΙ ΑΙΜΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Σύνοψη των Συστάσεων της εύτερης Κοινής Συµβουλευτικής Οµάδας Ευρωπαϊκών και άλλων Εταιρειών* για την Πρόληψη της Στεφανιαίας Νόσου * Ευρωπαϊκή Καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα