ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΘΕΜΑ : ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΛΕΚΑΚΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ, Α.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΘΕΜΑ : ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΛΕΚΑΚΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ, Α."

Transcript

1 ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΘΕΜΑ : ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΛΕΚΑΚΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ, Α.Μ (07/133) ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΡΚΑΛΟΥΣΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΑΘΗΝΑ,

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περιεχόμενα...i Εισαγωγή..iii Περίληψη..iv Βιβλιογραφία..v ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ 1.1 Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΤΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟ ΡΟΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΛΛΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΘΡΕΠΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΩΡΙΜΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2. ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΦΡΕΣΚΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΑΠΟΘΗΚΕΥΜΕΝΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΜΗΤΡΙΚΟ ΓΑΛΑ..22 2

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 3. ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΛΙΠΗ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΚΟΗ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΦΕΛΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΧΟΛΗΣΤΕΡΟΑΙΜΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ.39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε είδος θηλαστικού φτιάχνει γάλα ειδικά σχεδιασμένο για τις ανάγκες των απογόνων του. Στην εργασία αυτή θα ασχοληθούμε με το μητρικό γάλα ή αλλιώς το ανθρώπινο γάλα και θα δούμε όλες τις παραμέτρους που το καθιστούν ως την καταλληλότερη τροφή για ένα βρέφος. Μητρικό γάλα είναι το γάλα που παράγεται από το στήθος της γυναίκας κατά το θηλασμό του βρέφους. Είναι γνωστό και ως «λευκό αίμα» λόγω της σπουδαιότητας που έχει στον ανθρώπινο οργανισμό, η σύσταση του μεταβάλλεται ανάλογα με τις ηλικιακές και αναπτυξιακές ανάγκες του βρέφους. Το θρεπτικό αυτό υγρό, προσφέρει ενέργεια και όλα τα άλλα θρεπτικά συστατικά που απαιτούν οι ανάγκες του βρέφους. Μάλιστα, η ποιότητα και η μορφή αυτών των συστατικών είναι πάντα κατάλληλη, ώστε το βρέφος να αναπτύσσεται σωστά. Στο πρώτο κεφάλαιο θα ασχοληθούμε με την φυσιολογία του γυναικείου μαστού, με τη διαδικασία παραγωγής του μητρικού γάλακτος, και το κυριότερο τα βασικά συστατικά του μητρικού γάλακτος καθώς και με το θρεπτικό περιεχόμενο του ώριμου γάλακτος. Στη συνέχεια στο δεύτερο κεφάλαιο θα αναπτύξουμε όλες τις μορφές μητρικού γάλακτος. Δηλαδή, το φρέσκο μητρικό γάλα, το αποθηκευμένο μητρικό γάλα και το τροποποιημένο μητρικό γάλα. Και τέλος στο τρίτο κεφάλαιο θα δούμε τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση του μητρικού γάλακτος. Τα οφέλη αυτά είναι, οφέλη ως προς τη σύσταση, οφέλη για την υγεία του βρέφους, καθώς και οφέλη για την υγεία της μητέρας. Και στο τέλος του κεφαλαίου θα αναπτύξουμε κάποιες διαφορές μεταξύ μητρικού και τεχνητού γάλακτος και διαμέσου αυτών των διαφορών θα αναδείξουμε την υπεροχή του μητρικού γάλακτος. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο είναι κάποια συμπεράσματα τα οποία προέκυψαν από όλες τις παραπάνω αναφορές. 4

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το μητρικό γάλα αποτελεί τη βασικότερη τροφή για την διατροφή ενός βρέφους. Είναι μια τροφή η οποία υπάρχει σε επαρκή ποσότητα για τις ανάγκες του βρέφους και πάντα σε κατάλληλη θερμοκρασία καθώς επίσης παρέχεται και δωρεάν σε αντίθεση με τα γάλατα εμπορίου που κοστίζουν τουλάχιστον 600 ευρώ μηνιαίως, και λόγω της καταλληλότητας της θερμοκρασίας του δεν είναι και χρονοβόρο για την παρασκευή του διότι είναι πάντα έτοιμο να δοθεί στο βρέφος, και αυτό είναι θετικό για τους γονείς διότι εξοικονομούν αρκετό χρόνο από αυτό και μπορούν να τον εκμεταλλευτούν κάνοντας άλλα χρήσιμα πράγματα. Τα συστατικά του είναι αυτά που το καθιστούν ως την καταλληλότερη τροφή για το μωρό σε σχέση με το αγελαδινό γάλα και τα τυποποιημένα γάλατα εμπορίου. Το πύαρ ή αλλιώς πρωτόγαλα είναι το πρώτο γάλα που βγαίνει από το στήθος και αποτελεί το πρώτο λιθαράκι για την καλή και υγιεινή ζωή του βρέφους. Το μητρικό γάλα συμβάλλει σημαντικά στην υγεία του βρέφους. Επηρεάζει θετικά το πεπτικό του σύστημα, το ενδοκρινικό, το κυκλοφορικό καθώς το προφυλάξει από αλλεργίες και εκζέματα. Επίσης τα θηλάζοντα μωρά έχουν πολύ μικρές πιθανότητες να εμφανίσουν κάποιας μορφής καρκίνο. Επιπλέον βοηθά πολύ στην διανοητική ανάπτυξη του βρέφους. Αξίζει να σημειωθεί όμως πως το μητρικό γάλα δεν κάνει καλό μόνο στην υγεία του βρέφους αλλά συμβάλλει σημαντικά και στην υγεία της μητέρας. Δηλαδή μια γυναίκα η οποία θηλάζει έχει λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσει καρκίνο μήτρας και ωοθηκών και όποιας άλλης μορφής καρκίνο καθώς επίσης συντελεί στην καλή ψυχική και ψυχολογική υγεία μητέρας και βρέφους. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ 1.1 Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Ο μαστικός αδένας της γυναίκας είναι δομημένος από εξωκρινείς αδένες οι οποίοι αποτελούν ένα πορώδη σύστημα με το οποίο γίνεται η έκκριση του γάλακτος στην επιφάνεια του οργάνου. Τα στήθη είναι αγκυροβολημένα στο επίστρωμα του δέρματος και στους θωρακικούς μύες της γυναίκας και αποτελούνται από τρία μέρη: το δέρμα, τον υποδόριο ιστό και το κύριο μέρος του στήθους. 5

6 ΔΕΡΜΑ Το δέρμα, η θηλή και η θηλαία άλως είναι τα ορατά μέρη του στήθους. Η θηλαία άλως είναι η σκουρόχρωμη περιοχή γύρω από τη θηλή πάνω στην οποία υπάρχουν οι αδένες Montgomery. Οι αδένες αυτοί εμφανίζονται ως εξογκώματα στη θηλαία άλω και είναι στην πραγματικότητα λιπώδης αδένες οι οποίοι λιπαίνουν την θηλαία άλω και την διατηρούν καθαρή, προστατεύοντας την από μολύνσεις. Η θηλή είναι μια προεξέχουσα περιοχή στο κέντρο της θηλαίας άλω και περιέχει λείες μυϊκές ίνες και αισθητήρια νεύρα που την αναγκάζουν να εξογκώνεται όταν διεγερθεί. Επειδή το στήθος είναι εξωκρινείς αδένας, η θηλή είναι το σημείο εκείνο από το οποίο εκκρίνεται το γάλα. ΥΠΟΔΟΡΙΟΣ ΙΣΤΟΣ Ο λιπώδης ιστός και ο συνδετικός ιστός εμπεριέχονται μέσα στον υποδόριο ιστό. Το μέγεθος του γυναικείου στήθους εξαρτάται από το μέγεθος του υποδόριου ιστού και όχι από το μέγεθος του αδενικού ιστού γι αυτό και η παραγωγή γάλακτος είναι ανεξάρτητη του μεγέθους του στήθους. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΘΟΥΣ (corpus mamae) Το κύριο μέρος του στήθους, corpus mamae (corpus, από το λατινικό λεξιλόγιο, σημαίνει κύριο σώμα και mamae σημαίνει στήθος) είναι ένα αδενικό όργανο. Όπως τα περισσότερα όργανα, το στήθος είναι δομημένο από δύο μέρη. Τον αδενικό ιστό (παρέγχυμα) και τον στηρικτικό ιστό (στρώμα). 6

7 Εικόνα 1.1 Ο αδενικός ιστός του στήθους Ο αδενικός ιστός του στήθους αποτελείται από λοβίδια, πόρους και κυψελίδες. Το στήθος έχει 15 έως 25 λοβούς καθένας από τους οποίους θυμίζει τσαμπί από σταφύλια. Όπως οι λοβοί σε άλλα μέρη του σώματος, έτσι και στο στήθος καθένας από αυτούς είναι ξεχωριστός από το γειτονικό του και διαχωρίζεται από τους υπόλοιπους με συνδετικό ιστό. Οι λοβοί αποτελούνται από 20 με 40 μικρά λοβίδια με κάθε λοβίδιο υποδιαιρείται σε 10 με 100 κυψελίδες. Η κυψελίδα είναι η μικρότερη λειτουργική μονάδα μέσα στο μαστικό αδένα. Υπάρχουν δυο είδη κυττάρων στο μαστικό αδένα. Τα εκκριτικά επιθηλιακά τα οποία συνθέτουν το λίπος και την πρωτεΐνη σε γάλα και τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα τα οποία περιστοιχίζουν τα εκκριτικά επιθηλιακά και είναι υπεύθυνα για την εξαγωγή γάλακτος. Τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα μπορούν να συστέλλονται και να «αναπαύονται». Όταν τα κύτταρα αυτά συστέλλονται το γάλα εκτινάσσεται στο πορώδες σύστημα του στήθους. Κάθε λοβός του στήθους συνδέεται με ένα μικρό γαλακτοφόρο πόρο. Οι μικροί γαλακτοφόροι πόροι κάθε λοβού καταλήγουν στο μεγάλο γαλακτοφόρο πόρο του στήθους ο οποίος με τη σειρά του δημιουργεί το γαλακτοφόρο κόλπο όπου λιμνάζει το γάλα μέχρι να αρχίσει η 7

8 διαδικασία του θηλασμού. Ο γαλακτοφόρος πόρος ή γαλακτοφόρος λήκυθος βρίσκεται κάτω από την περιοχή της θηλαίας άλω. Οι κυψελίδες παράγουν το γάλα. Τα λοβίδια αδειάζουν το γάλα στους γαλακτοφόρους πόρους. Αυτοί με τη σειρά τους μεταφέρουν το γάλα στους γαλακτοφόρους κόλπους, από όπου και το οδηγούν στη θηλή. Εικόνα 1.2( D.L Diagnostic histopathology of the breast, 1987) Ο στηρικτικός ιστός του στήθους Το στρώμα περιέχει τον συνδετικό ιστό, το λιπώδη ιστό, τα αιμοφόρα αγγεία, τα νεύρα και τους λεμφαδένες. Το σύστημα με τους λοβούς και τους γαλακτοφόρους αγωγούς βρίσκεται μεταξύ συνδετικού ιστού και λίπους. Συνδετικός ιστός Είναι ο σύνδεσμος ο οποίος βοηθά στη στήριξη του αδενικού ιστού και αγκυροβολεί στους θωρακικούς μύες οι οποίοι βρίσκονται πίσω από το στήθος. Αιμοφόρα αγγεία Το στήθος είναι όργανο πολυαγγειακό με πολλές φλέβες και αρτηρίες. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το εσωτερικό της μαστικής αρτηρίας και η πλευρική θωρακική παρέχουν την μεγαλύτερη ποσότητα αίματος στο στήθος. Πολλές αρτηρίες και φλέβες εμπεριέχονται στο μαστό και συμβάλλουν στην κυκλοφορία του αίματος μέσα σε αυτό. 8

9 Νεύρα Το στήθος αρχικά νευρώνεται από νευρώνες του τέταρτου, πέμπτου και έκτου μεσοπλεύριου νεύρου. Παρόλα αυτά, οι νευρώνες ξεκινούν από πιο βαθιά και φτάνουν επιφανειακά έτσι ώστε το στήθος να έχει λιγότερα νεύρα εσωτερικά και περισσότερα στη θηλή και τη θηλαία άλω. Η θηλή νευρώνεται από πλευρικούς δερματικούς νευρώνες του τέταρτου μεσοπλεύριου νεύρου. Περιέχει μαλακές μυϊκές ίνες, είναι πλούσια σε αίμα και έχει ποικίλες αισθητήριες νευρικές απολήξεις. Οι απολήξεις των νεύρων στη θηλή αντιλαμβάνονται την πίεση και τον πόνο. Όταν αυτές διεγείρονται, οι απολήξεις των νεύρων στέλνουν ένα μήνυμα μέσω του νωτιαίου μυελού στον εγκέφαλο. Μετά ο βλεννογόνος αδένας προκαλεί την απελευθέρωση της ορμόνης ωκυτοκίνης και προλακτίνης και η θηλή διεγείρεται και εξογκώνεται. Οι απολήξεις των νεύρων της θηλαίας άλω είναι ευαίσθητες στην πίεση και την αναρρόφηση που κάνει το μωρό με το στόμα κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Έτσι το βρέφος θα πρέπει να διεγείρει τόσο τη θηλή όσο και τη θηλαία άλω με την αναρρόφηση του, έτσι ώστε να επιτευχθεί ο θηλασμός. Λεμφαδένες Τα λεμφικά αγγεία περιέχουν ένα κινούμενο υγρό, τη λέμφο, το οποίο προέρχεται από τα υγρά του αίματος και του σώματος. Το κινούμενο αυτό υγρό αντλείται από το μαστικό αδένα και στους ιστούς οι οποίοι περιβάλλουν δύο ζευγάρια λεμφαδένων. Το ένα ζευγάρι προέρχεται και αντλεί υγρό από το δέρμα του στήθους και το άλλο ζευγάρι αντλεί υγρό από το κύριο μέρος του στήθους. Το σύστημα των λεμφαδένων δεν συμμετέχει στη διαδικασία του θηλασμού, παρόλο που το λεμφικό υγρό συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια του θηλασμού προκαλώντας το πρήξιμο του στήθους και συμβάλλει σημαντικά στην ορατή διόγκωση του. 9

10 Εικόνα 1.3 Εικόνα

11 1.2 ΔΙΑΔΙΑΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ Όπως οι ορμόνες που καθορίζουν την γέννηση, την εφηβική ανάπτυξη, την αντίληψη, την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, καθορίζουν ακόμη και το θηλασμό, ο οποίος καθορίζει τον αναπαραγωγικό κύκλο. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τα επίπεδα της ορμόνης της προλακτίνης είναι πολύ υψηλά, αλλά τα οιστρογόνα και η ανασταλτική ορμόνη της προλακτίνης(phi), καταστέλλουν τη λειτουργία της στη συγκεκριμένη φάση. Η αύξηση της των οιστρογόνων συντελεί στο να γίνει ο μαστικός αδένας ευαίσθητος στην αυξημένη έκκριση προγεστερόνης. Η προγεστερόνη είναι η ορμόνη η οποία προκαλεί τον πολλαπλασιασμό του αδενικού ιστού και την ανάπτυξη των πόρων του στήθους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Τα επίπεδα του ορρού γάλακτος μειώνονται την ώρα περίπου της γέννησης. Στη γέννηση, τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης μειώνονται. Κατά τη διάρκεια του θηλασμού, η αυξητική ορμόνη βοηθά στην καθιέρωση του θηλασμού ως πρώτη μορφή σίτισης του ανθρώπου. Η θυροξίνη εμφανίζεται να έχει κάποια επίδραση στη συνέχιση του θηλασμού και η ελεύθερη θυρεοτρόπος ορμόνη να διεγείρει την απελευθέρωση της προλακτίνης. Οι πιο κύριες όμως ορμόνες που σχετίζονται άμεσα και σε μεγάλο ποσοστό με το θηλασμό είναι η ωκυτοκίνη και η προλακτίνη. Ωκυτοκίνη Η ωκυτοκίνη προκαλεί τη συστολή των μυοεπιθηλιακών κυττάρων μέσα στη μήτρα κατά τη διάρκεια του τοκετού, στα γεννητικά όργανα κατά τη διάρκεια του οργασμού και το πορώδες σπείραμα του στήθους κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Η ωκυτοκίνη είναι η κύρια ορμόνη η οποία ευθύνεται για την εξαγωγή γάλακτος ή για την παραμονή του, εντός του μαστικού αδένα και η έκκριση της υποκινείται από το βλεννογόνο αδένα. Δεδομένου ότι το μωρό θηλάζει, οι αισθητήρες της θηλής επισημαίνουν στο βλεννογόνο αδένα να εκκρίνει ωκυτοκίνη. Η ωκυτοκίνη προκαλεί την συστολή των μυών γύρω από τη θηλαία άλω οι οποίοι εκδιώκουν έτσι το γάλα μέσω των γαλακτοφόρων πόρων στη θηλή. Αυτή η διαδικασία καλείται αντανακλαστικό εκτίναξης γάλακτος. Το γάλα μπορεί να βγει τόσο γρήγορα από τη θηλή που μπορεί να ξεχειλίσει από την άκρη του στόματος του μωρού. Εάν γινόταν εξαγωγή γάλακτος συμπιέζοντας το στήθος με τα δάκτυλα ή με θήλαστρο θα ήταν ορατή η εκτίναξη του γάλακτος προς όλες τις κατευθύνσεις. 11

12 Η θέα και ο ήχος του μωρού καθώς και τα συναισθήματα της μητέρας έχουν επιπτώσεις στην αντανάκλαση της ορμόνης αυτής. Έτσι το στρες, η κούραση, η αίσθηση του φόβου και ντροπής εμποδίζουν συχνά την επίδραση της ωκυτοκίνης στην απελευθέρωση γάλακτος. Το αίσθημα της ηρεμίας κατά τη διάρκεια του θηλασμού βοηθά στην εκτίναξη του γάλακτος μέσω της ορμόνης αυτής. Στη θηλάζουσα μητέρα, η απελευθέρωση της ωκυτοκίνης συμβαίνει πριν να αρχίσει να θηλάζει. Τα επίπεδα ωκυτοκίνης αυξάνονται τα πρώτα 45 λεπτά μετά τον τοκετό. Η ωκυτοκίνη επίσης συμβάλλει στην μείωση της αιμορραγίας από τη μήτρα μετά την αποβολή του πλακούντα. Προλακτίνη Η προλακτίνης μπορεί να περιγραφεί σαν ορμόνη αισθησιακής απόλαυσης. Η ορμόνη αυτή μπορεί να βοηθήσει μια γυναίκα να χαλαρώσει κατά το θηλασμό ή ακόμη να νοιώσει και ευφορία. Μόλις αποβάλλεται ο πλακούντας, τα επίπεδα οιστρογόνου και προγεστερόνης μειώνονται στο σώμα της μητέρας. Συγχρόνως τα επίπεδα της ορμόνης αυξάνονται. Αυτή η ορμόνη του βλεννογόνου αδένα ετοιμάζει το σώμα της μητέρας να παράγει την ποσότητα γάλακτος με την οποία θα τραφεί το μωρό. Εκκρίνεται από τον εγκέφαλο της μητέρας όταν το μωρό θηλάζει και υποκινεί τα κύτταρα που παράγουν το γάλα, ώστε να αρχίσουν να το εκκρίνουν. Όσο περισσότερο το μωρό θηλάζει τόσο περισσότερο γάλα παράγεται με την υποκίνηση της προλακτίνης. Η ορμόνη αυτή παράγεται κυρίως το βράδυ. Τα επίπεδα της προλακτίνης αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μειώνονται για ένα χρονικό διάστημα, πριν τη γέννα. Κατόπιν, αυξάνονται μόλις γεννηθεί το μωρό και όταν αυτό θηλάσει για πρώτη φορά. Οι φυσιολογικές τιμές των επιπέδων της προλακτίνης είναι ng /ml. Η αναρρόφηση και όχι η παρουσία του μωρού είναι αυτή η οποία προκαλεί τα υψηλότερα επίπεδα προλακτίνης. Τα επίπεδα της στον ορό σταδιακά ελαττώνονται μετά από την τροφοδότηση του βρέφους και η μείωση είναι χαρακτηριστική μετά τον απογαλακτισμό. Μετά από έναν θηλασμό, τα επίπεδα της προλακτίνης διπλασιάζονται. Ωστόσο, η απελευθέρωση της μπορεί να παρεμποδιστεί από τον ανασταλτικό παράγοντα της προλακτίνης ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΡΕΦΟΥΣ ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ Πολύ πριν τη γέννηση του εμβρύου, το σώμα της γυναίκας προετοιμάζεται για να δώσει στο μωρό την πρώτη πηγή σίτισης, το μητρικό γάλα. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το πολύπλοκο σύστημα των γαλακτοφόρων πόρων του μαστού αναπτύσσονται πλήρως με τη συνεχή υποκίνηση του οιστρογόνου, της προγεστερόνης και των αυξανόμενων επιπέδων 12

13 προλακτίνης από το βλεννογόνο αδένα και της πλακουντιακής γαλακτογενάσης από τον πλακούντα. Μέχρι περίπου τον έκτο μήνα της εγκυμοσύνης το σώμα της μητέρας είναι ήδη προετοιμασμένο για να παράγει γάλα. Επίσης, τους τελευταίους μήνες της κύησης το στήθος μπορεί να εκκρίνει ένα κιτρινωπό υγρό (το πύαρ ή πρωτόγαλα) πριν ακόμα το μωρό γεννηθεί. Τα κύτταρα του λιπώδους ιστού μικραίνουν σε μέγεθος και η θέση τους λαμβάνεται από τους λοβούς και τις κυψελίδες του στήθους. Γεγονός είναι πως τα στήθη κατά τη διάρκεια της κυοφορίας αυξάνουν σε μέγεθος. Έτσι το κάθε ένα μπορεί να είναι από 200 έως 500 γραμμάρια παραπάνω. Υπάρχει περισσότερη ροή αίματος στο εσωτερικό των στηθών, η οποία είναι απαραίτητη γι αυτές τις αλλαγές που εμφανίζονται, και εξαιτίας της τα αιμοφόρα αγγεία του στήθους γίνονται πιο ορατά. Η σκουρόχρωμη κυκλική περιοχή γύρω από τη θηλή (θηλαία άλως) του κάθε στήθους γίνεται μεγαλύτερη και σκουρότερη. Αυτό συμβαίνει γιατί σε εκείνη την περιοχή το δέρμα γίνεται παχύτερο έτσι ώστε να προετοιμαστεί για το θηλασμό. Τα μικρά εξογκώματα στη θηλαία άλω ( τα οποία ονομάζονται αδένες Montgomery), μεγεθύνουν και παράγουν το λίπος το οποίο κάνει την υφή των θηλών μαλακότερη, τις διατηρεί καθαρές και τις προστατεύει από μολύνσεις. Η φυσιολογία του στήθους αποτελεί έναν οπτικό οδηγό ο οποίος βοηθά τα νεογνά να θηλάσουν επιτυχώς. Κατά τη διάρκεια της γαλακτοπαραγωγής, το στήθος της μητέρας χρησιμοποιεί όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για να δημιουργήσουν το μητρικό γάλα και να παρέχει ενέργεια, βιταμίνες και ανόργανα άλατα στο θρεπτικό αυτό υγρό που θα παραχθεί από το στήθος της. Έτσι ακόμα και αν η διατροφή της μητέρας δεν είναι ιδανική, το μητρικό γάλα θα είναι πλήρως θρεπτικό για το μωρό Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ Η παραγωγή και η έξοδος του γάλακτος ρυθμίζονται από δυο φυσιολογικές διαδικασίες: την αντανακλαστική έκκριση του γάλακτος και την αντανακλαστική εκτίναξη γάλακτος. Κατά τη διαδικασία του θηλασμού, υποκινείται ο βλεννογόνος αδένας για να απελευθερώσει την προλακτίνη και την ωκυτοκίνη στην κυκλοφορία του αίματος. Η ωκυτοκίνη είναι απαραίτητη για την αντανακλαστική εκτίναξη γάλακτος και η προλακτίνη είναι απαραίτητη για τη συνεχή παραγωγή γάλακτος από τις μαστικές κυψελίδες. Η έκκριση και των δυο ορμονών προωθείτε από τις κεντρομόλες ωθήσεις των νεύρων που στέλνονται στον υποθάλαμο με το ερέθισμα που δίνει το βρέφος θηλάζοντας. Εντούτοις, ενώ η έκκριση 13

14 ωκυτοκίνης επηρεάζεται ιδιαίτερα από δραστηριότητα των ανώτερων κέντρων του εγκεφάλου, η έκκριση προλακτίνης φαίνεται να καθορίζεται πρώτιστα από την ισχύ και τη διάρκεια του ερεθίσματος, του θηλάζοντος νεογνού. Το γάλα παράγεται μέσα στις μικρότερες λειτουργικές μονάδες του στήθους, τις κυψελίδες. Οι κυψελίδες περιβάλλονται από μικροσκοπικούς μύες οι οποίοι κατά τη διάρκεια του θηλασμού συμπιέζονται και συστέλλονται, με την συμβολή της προλακτίνης, και αναγκάζουν το γάλα να οδηγηθεί στους μικρούς γαλακτοφόρους πόρους. Από εκεί το θρεπτικό υγρό, οδηγείται στους μεγάλους γαλακτοφόρους πόρους και συσσωρεύεται στους γαλακτοφόρους κόλπους, ακριβώς κάτω από τη θηλαία άλω. Καθώς το μωρό θηλάζει, οι μύες που βρίσκονται γύρω από τη θηλαία άλω συστέλλονται, με την υποκίνηση της ωκυτοκίνης, και το γάλα μεταφέρεται από τους γαλακτοφόρους κόλπους στη θηλή και έπειτα στο στόμα του μωρού ΤΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟ ΡΟΗΣ Όταν η παραγωγή και η έκκριση του γάλακτος έχουν πραγματοποιηθεί, το βρέφος μπορεί να καταναλώσει το γάλα προάγοντας τη ροή του από τους γαλακτοφόρους πόρους. Η ροή γάλακτος ή αντανακλαστικό ροής είναι ένας μηχανισμός που περιλαμβάνει τόσο τα νεύρα όσο και τις ορμόνες, τα οποία ρυθμίζονται κατά ένα μέρος από παράγοντες του κεντρικού νευρικού συστήματος. Το βασικό ερέθισμα είναι η αναρρόφηση των θηλών, η οποία προκαλεί την έκκριση της ωκυτοκίνης για να επιτρέψει στους ιστούς του μαστού να απελευθερώσουν το γάλα από τους αποθηκευτικούς χώρους και να προωθηθεί στις θηλές. Αυτή η διαδικασία γίνεται αισθητή από τη μητέρα κυρίως με τα μικρά τσιμπήματα που νοιώθει στο μαστό τα οποία σηματοδοτούν την απελευθέρωση λίγο πριν αρχίσει η ροή γάλακτος. Εάν το αντανακλαστικό ροής δε λειτουργεί, μικρή ποσότητα γάλακτος είναι διαθέσιμη στο βρέφος. Το βρέφος απογοητεύεται και αυτό μπορεί να απογοητεύσει τη μητέρα. Ψυχολογικές επιδράσεις Το αντανακλαστικό ροής εμφανίζεται να είναι ευαίσθητο σε μικρές διαφορές στα επίπεδα ωκυτοκίνης στο αίμα. Έτσι ακόμα και δευτερεύουσες συναισθηματικές και ψυχολογικές διαταράξεις μπορούν να επιδράσουν στο βαθμό απελευθέρωσης μητρικού γάλακτος στο βρέφος. Πολλές εμπειρίες αποδεικνύουν το γεγονός ότι η ροή του γάλακτος μπορεί εύκολα να ανασταλεί από νευρική ένταση, κόπωση, στρες, έλλειψη εμπιστοσύνης, αμηχανία ή μπορεί 14

15 να ξεκινήσει από την απλή σκέψη του μωρού, τη θέα, τον ήχο του κλάματος ή και ακόμα την ακοή ενός άλλου μωρού. Κοινά σημαντικά συμβάντα περιλαμβάνουν: I. Σταγόνες γάλακτος που τρέχουν από τα στήθη πριν αρχίσει να θηλάζει το μωρό II. III. Το γάλα ρέει και από το στήθος το οποίο δεν θηλάζεται Οι συσπάσεις της μήτρας παρατηρούνται κατά τη διάρκεια του θηλασμού, προκαλώντας συχνά ελαφρύ πόνο. Οι μητέρες πρέπει να αντιληφθούν αυτή τη σύνδεση μεταξύ έντασης και μιας αδύναμης ροής γάλακτος. Χρειάζεται να βρουν ένα ήσυχο χαλαρωτικό περιβάλλον όπου μπορούν να θηλάσουν. Μετά από μερικές εβδομάδες το αντανακλαστικό ροής δημιουργείτε αυτόματα. Γενικά, παρατηρούνται δυο έως τρείς εβδομάδες για να καθιερωθεί πλήρως ι θηλασμός. Το βρέφος και η μητέρα αισθάνονται πλέον οικειότητα, η προμήθεια γάλακτος καλυτερεύει τις απαιτήσεις του βρέφους και ο πόνος, ο οποίος μπορεί να εμφανιστεί τις πρώτες ημέρες στις θηλές, εξαφανίζεται. Η καθιέρωση του θηλασμού απαιτεί υπομονή αλλά οι ανταμοιβές είναι μεγάλες. ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΣΤΗΘΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΗΛΑΣΜΟ Ορμόνες Όργανο Πριν και κατά τον τοκετό Μετά τον τοκετό Προλακτίνη Προγενέστερος βλεννογόνος Προλακτίνη παρεμποδιστικός παράγοντας Υποθάλαμος Αυξάνει τα επίπεδα του ορού, αλλά τα οιστρογόνα παρεμποδίζουν τις επιδράσεις της κατά την εγκυμοσύνη Παρεμποδίζει την απελευθέρωση της προλακτίνης στο αίμα, η απελευθέρωση της ρυθμίζεται από ντοπαμινεργικές επιδράσεις(κατεχολαμίνες) Ρυθμίζει τα μαστικά κύτταρα να παράγουν γάλα. Πιθανόν να ευθύνεται για την άγονη περίοδο της γυναίκας κατά το θηλασμό και για τη μη ανταπόκριση των ωοθηκών στις γοναδοτροπίνες Παρεμποδίζει την έκκριση προλακτίνης από τον προγενέστερο βλεννογόνο 15

16 Ωκυτοκίνη Οιστρογόνα Προγεστερόνη Αυξητική ορμόνη ACTH Θυροξίνη Μεταγενέστερος βλεννογόνος Ωοθήκες και πλακούντας Ωοθήκες και πλακούντας Προγενέστερος βλεννογόνος Προγενέστερος βλεννογόνος Θυρεοειδής αδένας Γενικά μια επίδραση στη μαστική λειτουργία, και στην αύξηση της ωκυτοκίνης κατά την εγκυμοσύνη Ρυθμίζουν τον πολλαπλασιασμό των αδενικών ιστών και πόρων στο στήθος Με τα οιστρογόνα ρυθμίζει τον πολλαπλασιασμό των αδενικών ιστών και πόρων στο στήθος. Βαθμιαία μειώνει το αίμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης Καμία επίδραση στην εγκυμοσύνη Καθοδηγεί την έκκριση του γάλακτος, προκαλεί συστολή της μήτρας Χαμηλά επίπεδα μετά τον τοκετό,συμβάλλει στην έναρξη του θηλασμού Χαμηλά επίπεδα μετά τον τοκετό,συμβάλλει στην έναρξη του θηλασμού Είναι σημαντική για τη συνέχιση του θηλασμού Είναι σημαντική για τη συνέχιση του θηλασμού Ρυθμίζει τον μεταβολισμό Ελεύθερη θυρεοτρόπος ορμόνη Υποθάλαμος Καμία επίδραση στην εγκυμοσύνη Ρυθμίζει την απελευθέρωση της προλακτίνης Πίνακας 1.1 : from Worthington Roberts B, William SR, Nutrition in pregnancy and lactation.6 th ed. New York: 1.3 ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ McGraw - Hill: 1996 Το 87% του μητρικού γάλακτος είναι νερό και όλα τα υπόλοιπα συστατικά του βρίσκονται μέσα σε αυτό. Τα θρεπτικά συστατικά του γάλακτος είναι τα λίπη, οι πρωτεΐνες και οι υδατάνθρακες. Άλλα συστατικά του γάλακτος, μη θρεπτικά είναι υδατοδιαλυτές και λιποδιαλυτές βιταμίνες, τα μέταλλα και τα ιχνοστοιχεία. Το μητρικό γάλα είναι ισοτονικό ως προς το πλάσμα και έτσι τα συστατικά του είναι έτοιμα να διασχίσουν τη μεμβράνη της θηλαίας άλω είτε με διάχυση είτε με μεταφορά. Το ασβέστιο, η γλυκόζη, το μαγνήσιο τα αμινοξέα και το νάτριο διασχίζουν την μεμβράνη με ενεργητική μεταφορά ενώ το νερό, οι ηλεκτρολύτες και τα υδατοδιαλυτά συστατικά συστατικά κινούνται μέσω της διάχυσης. Το πύαρ ή πρωτόγαλα Περίπου 28 εβδομάδες από το ξεκίνημα της κύησης, η γυναίκα πρέπει να είναι σε επιφυλακή διότι παράγει τις πρώτες σταγόνες γάλακτος από το στήθος. Το γάλα αυτό καλείται πύαρ ή πρωτόγαλα και έχει κιτρινωπή όψη λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του 16

17 σε καροτίνη. Το πύαρ εμπεριέχεται στις κυψελίδες και εκκρίνεται τρείς με τέσσερις ημέρες μετά τη γέννηση του μωρού. Το πύαρ είναι αραιό υγρό, πλούσιο σε αντισώματα και πρωτεΐνες και χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος και υδατάνθρακες. Τα αντισώματα που περιέχει καλούνται ανοσοσφαιρίνες. Αυτές συμβάλλουν στην προστασία του μωρού από μολύνσεις και ενισχύουν το μη ανεπτυγμένο ακόμα ανοσοποιητικό σύστημα του. Οι συχνές και μικρές τροφοδοτήσεις της μητέρας με αυτό το πρώτο γάλα βοηθούν το έμβρυο να κάνει τις πρώτες διαδικασίες πέψης και να κινητοποιήσει το έντερο του. Ενεργειακά το πύαρ αποδίδει 67 Kcal/100ml (22,5 θερμίδες από 30 ml). Το πύαρ αντικαθίσταται σταδιακά από το μεταβατικό γάλα το οποίο περιέχει πύαρ και ώριμο γάλα και μοιάζει περισσότερο με κανονικό γάλα. Το μεταβατικό γάλα γίνεται τρείς έως δέκα ημέρες από το πύαρ, αυτό εξαρτάται από το πόσο συχνά θηλάζει η μητέρα. Το μεταβατικό γάλα έχει αφθονία ύδατος και όχι τόσο λίπους. Μετά από δέκα ημέρες θηλασμού το μεταβατικό γάλα δίνει τη θέση του στο ώριμο γάλα ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ Τα συστατικά του γάλακτος είτε συντίθενται στα εκκριτικά κύτταρα της θηλαίας άλω είτε μεταφέρονται μέσω του μητρικού πλάσματος. Στα εκκριτικά κύτταρα συνθέτονται τα μακροθρεπτικά συστατικά δηλαδή οι πρωτεΐνες, οι υδατάνθρακες ( λακτόζη ) και τα λίπη. Το μητρικό πλάσμα μεταφέρει τα μακροθρεπτικά συστατικά και τα μακροθρεπτικά στοιχεία, δηλαδή τα μέταλλα και οι βιταμίνες. Λίπη Τα λίπη υπάρχουν στο μητρικό γάλα και η παρουσία τους είναι απαραίτητη για σημαντικές λειτουργίες. Τα λίπη: 1. Αποτελούν μεταφορικό μέσο για τις λιποδιαλυτές βιταμίνες A,D,E,K 2. Είναι πρόδρομες ενώσεις της προλακτίνης και άλλων ορμονών που σχετίζονται με το θηλασμό 3. Είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου του μωρού 4. Αποτελούν κύριο συστατικό για τις κυτταρικές μεμβράνες Περίπου 40-50% των συνολικών θερμίδων στο μητρικό γάλα αποδίδεται από τα λίπη. Το μητρικό γάλα συντίθεται κυρίως από τριγλυκερίδια. Περίπου το 20% από αυτά συντίθενται από λιπαρά οξέα μακράς αλύσου και η σύνθεση τους γίνεται από τον ίδιο τον μαστικό αδένα. Το υπόλοιπο 80% των λιπών του μητρικού γάλακτος συντίθεται στο πλάσμα. Η 17

18 χοληστερόλη είναι παρούσα στο μητρικό γάλα και κλινικά σημαντική. Η περιεκτικότητα του γάλακτος σε χοληστερόλη είναι 7-47 mg/dl. Παρόλο που η χοληστερόλη είναι γνωστή για τις αρνητικές επιδράσεις στη καρδιαγγειακή λειτουργία των ενηλίκων, στα βρέφη δεν έχει αποδειχθεί ότι επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα. Αντιθέτως, η χοληστερόλη στο μητρικό γάλα είναι απαραίτητη γιατί συντελεί στην ανάπτυξη του εγκεφάλου του μωρού, των μεταβολικών ενζύμων και συμβάλλει στη σύνθεση χολικών αλάτων και νευρικού ιστού. Το τεχνητό γάλα του εμπορίου δεν περιέχει χοληστερόλη παρόλο που αποδίδει τις ίδιες θερμίδες σε λίπος με το μητρικό. Το μητρικό γάλα επίσης περιέχει και φωσφολιπίδια σε μικρή ποσότητα. Το είδος των λιπών στο ανθρώπινο γάλα είναι σημαντικό για την ανάπτυξη του εγκεφάλου του μωρού. Δεδομένου ότι τα νεογέννητα μωρά αυξάνονται, τα νεύρα καλύπτονται από μια ουσία καλούμενη μυελίνη η οποία συντελεί στο να διαβιβάζονται τα μηνύματα από νεύρο σε νεύρο σε όλο τον εγκέφαλο και το σώμα. Για να αναπτύξει υψηλής ποιότητας μυέλινη στο σώμα χρειάζεται λινελαϊκά και λινολενικά οξέα τα οποία βρίσκονται σε μεγάλα ποσοστά στο μητρικό γάλα. Το λίπος είναι το πι μεταβλητό συστατικό του γάλακτος εξαιτίας ποικίλων σταδίων του μητρικού θηλασμού. Η περιεκτικότητα του λίπους είναι μεγαλύτερη στο ώριμο γάλα ( το 3,6% όλων των συστατικών του ώριμου γάλακτος είναι λίπος) παρά στο πύαρ ( το λίπος αποτελεί το 2% όλων των συστατικών σε εκείνη τη φάση). Το ποσοστό του λίπους είναι πέντε φορές μεγαλύτερο στα τελευταία λεπτά του θηλασμού παρά στο γάλα που παράγεται στην αρχή της διαδικασίας. Η ποσότητα του λίπους είναι ύψιστη το απόγευμα παρά τις πρώτες πρωινές ώρες. Το μητρικό γάλα περιέχει ένα ένζυμο, τη λιπάση, η οποία διασπά το λίπος σε τριγλυκερίδια με αποτέλεσμα να είναι πιο εύπεπτο για τα μωρά. Το λίπος είναι σημαντική μορφή ενέργειας και η παρουσία της λιπάσης το κάνει πιο διαθέσιμο και καλύτερα αφομοιώσιμο. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που το μητρικό γάλα είναι ωφέλιμο και στα πρόωρα μωρά, τα οποία χρειάζονται την απαραίτητη για την αύξηση τους ενέργεια και των οποίων το πεπτικό σύστημα είναι ανώριμο. Παρόλο που η μητρική διατροφή δεν επηρεάζει τα συστατικά του γάλακτος, μπορεί να επηρεάσει το λίπος του. Ενώ η ποσότητα του λίπους είναι επαρκής για τις ανάγκες του βρέφους, τα συστατικά του διαφέρουν όταν η μητέρα έχει κακή διατροφή, είτε αυτό σημαίνει ότι υποσιτίζεται είτε ότι υπερσιτίζεται. Πρωτεΐνες 18

19 Η πρωτεΐνη συντίθεται από αμινοξέα, σε εκκριτικά κύτταρα ή μεταφέρεται από το μητρικό πλάσμα. Τα αμινοξέα είναι τα δομικά συστατικά των πρωτεϊνών. Στη βρεφική ηλικία ο όρος «απαραίτητα αμινοξέα» και «μη απαραίτητα αμινοξέα» δεν χρησιμοποιείται. Το μητρικό γάλα περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα για τη σίτιση του βρέφους ( πίνακας 1.2). Τα επίπεδα των πρωτεϊνών είναι περισσότερο συγκεντρωμένα στο πρωτόγαλα (πύαρ) κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών μετά τη γέννηση. Μετά την αύξηση της έντασης του παραγόμενου γάλακτος, η ποσότητα της πρωτεΐνης μειώνεται. Η πρωτεΐνη περιέχεται σε ποσοστό 2,3% στο πύαρ και μόλις 0,9% στο ώριμο γάλα. Το μητρικό γάλα περιέχει δυο είδη πρωτεϊνών: την καζεΐνη και τη λακταβουμίνη. Αποτελείται από 60% λακταβουμίνη και 40% καζεΐνη. Σε αντίθεση με το αγελαδινό που περιέχει 20% λακταβουμίνη και 80% καζεΐνη. Το μητρικό γάλα λόγω αυτής της σύστασης του σε πρωτεΐνες μπορεί να αφομοιωθεί γρήγορα και εύκολα. Το τεχνητό γάλα λόγω του μεγάλου ποσοστού καζεΐνης που περιέχει είναι δύσπεπτο. Παρόντα αμινοξέα στο ανθρώπινο γάλα Αλανίνη Αργιλίνη Ασπαραγικό οξύ Κυστεΐνη Γλουταμικό οξύ Γλυκίνη Ιστιδίνη ισολευκίνη Λευκίνη Μεθειονίνη Φαινυλανίνη Προλίνη Σερίνη Ταυρίνη Θρεονίνη Τρυποφάνη Τυροσίνη Βαλίνη Σε σύγκριση με τα αμινοξέα που περιέχονται στο αγελαδινό γάλα, το μητρικό γάλα είναι πλουσιότερο σε Κυστεΐνη η οποία συντελεί στην ανάπτυξη του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ). Επίσης το μητρικό γάλα περιέχει χαμηλότερη ποσότητα φαινυλανίνης και τυροσίνης μπορεί να προκαλέσουν καταστροφή του ΚΝΣ του βρέφους, ειδικά στα πρόωρα βρέφη. Το μητρικό γάλα είναι πλούσιο σε ταυρίνη. Τα βρέφη δεν μπορούν να συνθέσουν ταυρίνη και το αγελαδινό γάλα δεν περιέχει καθόλου αυτό το αμινοξύ. Το οποίο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του μωρού. 19

20 Πίνακας 1.2: National Academy Press, Quality milk: a nutritious food, Washington, D.C., 1991 Λακταβουμίνη Οι πρωτεΐνες τυρογάλακτος συντίθεται στο μαστικό αδένα. Η πρωταρχική πρωτεΐνη τυρογάλακτος στο μητρικό γάλα είναι η α- λακταβουμίνη. Η α- λακταβουμίνη μαζί με άλλες πρωτεΐνες κλειδιά ( τη λακτοφερρίνη και την εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α) αποτελούν το 60-80% των πρωτεϊνών του ανθρώπινου γάλακτος. Άλλες πρωτεΐνες όπως ο ορός αλβουμίνης, η β- λακτογλοβουλίνη και η β- ανασοσφαιρίνη καθώς και ποικίλες γλυκοπρωτεΐνες είναι παρούσες. Λακτοφερρίνη Η λακτοφερρίνη είναι μια σιδηροδεσμευτική πρωτεΐνη η οποία είναι συστατικό των πρωτεϊνών τυρογάλακτος και δεν είναι διαθέσιμη στο τυποποιημένο γάλα. Η πρωτεΐνη αυτή, η οποία βρίσκεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στο πύαρ παρά στο ώριμο γάλα, έχει προστατευτικές ανοσοποιητικές ιδιότητες, παρεμποδίζοντας την ανάπτυξη και την αύξηση των σίδηρο εξαρτώμενων βακτηρίων στο γαστρεντερικό σύστημα. Έχει άμεση αντιβιοτική επίδραση σε βακτηρίδια όπως σταφυλόκοκκοι και οι ζύμες. Επίσης δρα σε συνεργασία με την εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α για να αυξήσει την αντιβακτηριδιακή δραστηριότητα εναντίον της E. Coli. Η λακτοφερρίνη επίσης δρα σε μικροοργανισμούς, παρεμποδίζοντας το μεταβολισμό των υδατανθράκων, προσβάλλοντας το κυτταρικό τοίχωμα και δεσμεύοντας το ασβέστιο και το μαγνήσιο. Η πρωτεΐνη αυτή βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο πύαρ, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ωστόσο παραμένει στο γάλα μέχρι το πρώτο έτος του θηλασμού. Εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α Είναι μια πρωτεΐνη η οποία βρίσκεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στο ανθρώπινο γάλα (0,2 g/dl) από τις άλλες ανοσοσφαιρίνες. Χωρίς την εκκριτική σύσταση, αυτή η ανοσοσφαιρίνη θα αφομοιωνόταν από την πρωτεόλυση στο γαστρεντερικό σύστημα. Αυτή η εκκριτική της ιδιότητα, της επιτρέπει να ενεργεί προτού αφομοιωθεί από το στομάχι του μωρού. Η αρχική λειτουργία της εκκριτικής ανοσοσφαιρίνης Α είναι να προστατεύει το βρέφος από αναπνευστικά και εντερικά βακτήρια. Συνδέεται με την εσωτερική μεμβράνη της μύτης, του στόματος και του λαιμού του βρέφους όπου και καταπολεμά τη δράση των μολυσματικών παραγόντων που υπάρχουν σε εκείνες τις περιοχές. Οι ποσότητες τις πρωτεΐνης αυτής ενάντια στους ιούς και τα βακτήρια αυξάνεται σε απάντηση της μητρικής έκθεσης σε αυτούς τους οργανισμούς. Η εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α επίσης, προστατεύει το βρέφος 20

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ Γ ΑΛΑΚΤΟΣ f Το καλύτερο γάλα κάθε νεογέννητου είναι το γάλα του είδους του, δηλαδή το γάλα της μάνας του. Για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το γάλα της γυναίκας δηλαδή το γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός

Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1. Μητρικός Θηλασμός Ερευνητική εργασία του μαθητή Κ. Παναγιώτη Α1 Μητρικός Θηλασμός Αποκλειστικός μητρικός θηλασμός σημαίνει να μην παρέχεται στο παιδί κανενός άλλου είδους τροφή σε υγρή ή στερεά μορφή, αλλά το παιδί να θηλάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

Γράφει: Εύα Ζιώζιου, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων Τροφίμων ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΑΥΓΟ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Εδώ και χρόνια υπάρχει ένας βομβαρδισμός από πληροφορίες οτι το αυγό, που είναι πλούσιο σε χοληστερόλη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, τον κίνδυνο δημιουργίας αρτηριοσκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΔΑΜΙΔΗΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΗΛΑΣΜΟΥ Γ.Ν.ΞΑΝΘΗΣ Το μητρικό γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ - Vidaylin 50 + ΕΠΙΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΟΛΥΒΙΤΑΜΙΝΟΥΧΑ ΔΙΣΚΙΑ με GINSENG & GINGKO BILOBA Χωρίς Ζάχαρη, Γλουτένη, Λακτόζη. Απαλλαγμένο από Τεχνητές Γεύσεις κaι Συντηρητικά Σωματική & Πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Περιεχόμενα. 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32 Πρόλογος...7 Αρκτικόλεξα και σύμβολα...21 1 Συστατικά του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών 1.1 Εισαγωγή...27 1.2 Νερό...29 1.3 Ξηρή Ουσία...30 1.4 Ανάλυση του Σώματος των Ζώων και των Ζωοτροφών...32

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Να προσλαμβάνουν με την τροφή τους ένα μικρό θερμιδικό πλεόνασμα, δηλαδή λίγο περισσότερες θερμίδες από αυτές που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση του σωματικού τους βάρους. Να προτιμούν τα φυτικά (ακόρεστα)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γαλουχία και Διατροφή ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Β Πανεπιστημιακή Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Βασιλόπουλος Χρήστος Επιστήμoνας Tροφίμων Διατροφολόγος ΜSc, MBA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ

ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ ΑΤΟΜΙΚ Η ΤΡΑΠΕΖ Α ΓΑΛΑΚΤ ΟΣ Καλοπίση Χρυσή Μαία - IBCLC Γ.Ν.Καβάλας Ο λόγος που η μητέρα αντλεί το γάλα της θα καθορίσει τη μέθοδο που θα χρησιμο-ποιήσει, το αν και πως θα αποθηκεύσει το μητρικό γάλα και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. Μπορεί να μην έχουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών όπως άλλα λαχανικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1)

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1) Άρθρο 11α Διαθρεπτική Επισήμανση (1) 1. α) Το παρόν άρθρο αφορά στην διαθρεπτική επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή. Εφαρμόζεται, επίσης, σε τρόφιμα που

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Μια εύκολη γκάμα συμπληρωμάτων διατροφής για όλα τα στάδια της ζωής

Μια εύκολη γκάμα συμπληρωμάτων διατροφής για όλα τα στάδια της ζωής Μια εύκολη γκάμα συμπληρωμάτων διατροφής για όλα τα στάδια της ζωής Για την καθημερινή υγεία Το VitPlus+ είναι μια Βρετανική σειρά 11 προϊόντων που στοχεύει τις πιο συχνές μας ανάγκες σε κάθε στάδιο της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΥΠΕΡΤΑΣΗ-ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Αποτελέσματα ερευνών έχουν δείξει πως η μείωση της πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 7: Ιδιότητες του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑ ΙΕΡΑΠΕ ΒΕΝΙΖΕΛ ΕΙΟ ΠΑΓΝΗ ΧΑΝΙΑ ΡΕΘΥΜΝ Ο. ΣΥΝΟΛΙΚ Η ΠΟΣΟΤΗΤ Τιμή Α Μονάδας ΦΠΑ 23% ΦΠΑ 13% ΠΑΡΑΤΗΡ. Ποσότητα Ποσότητα ΚΩΔΙΚΟ Σ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΤΑΚΤΙΚΟΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΕΝΤΕΡΙΚΩΝ ΤΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ - Γ.Ν "ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ" ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη

Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη Τα προβιοτικά στην καθημερινή κλινική πράξη Ανδρέας Θ. Τσουρουκτσόγλου, Ιατρός Ξάνθη, 22.ΙΟΥΝ.2003 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μέσα στον καθένα μας κατοικεί ένας τεράστιος αριθμός από βακτηρίδια, χωρίς τα οποία δεν θα μπορούσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Όλοι γνωρίζουμε ότι οι βιταμίνες και τα μεταλλικά στοιχεία είναι σημαντικά για τη διατροφή και την ευεξία μας. Πράγματι, το σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης

Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η σημασία της διατροφής κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας για την καλή υγεία της μητέρας και του νεογνού που πρόκειται να γεννήσει. Αν η δίαιτα που ακολουθείται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ Κ Α Ρ Α Γ Κ Ι Ο Ζ Ο Γ Λ Ο Υ - Λ Α Μ Π Ο Υ Η Θ Ω Μ Α Η Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς Πρωτεϊνες γάλατος αγελάδος % συνόλου % Καζείνη % Λεύκωμα ορού Ειδική απάντηση % περιπτ. ΑΓΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΡΙΩΡΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΟ 1 0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 0 Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να επιλέξετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1. Τα βακτήρια διαθέτουν: α. Μιτοχόνδρια β. Ριβοσώματα

Διαβάστε περισσότερα

premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ

premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ premium dog Food Nutrican ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΑΙΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ. ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΜΑΣ ΕΥΕΞΙΑ. ΜΙΑ ΠΛΗΡΗΣ ΞΗΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ Γαλβανικό ρεύμα Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Χημικές αλλαγές γίνονται σε αυτό όταν περάσει από συγκεκριμένα διαλύματα (τα οποία περιλαμβάνουν οξέα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πολλές αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονται σε ανοικτά γήπεδα ή υπαίθριους χώρους κάτω από συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Αυτό αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα