Φώτης Τ., Γιώργος Μ., Δημήτρης Μ., Κώστας Π.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φώτης Τ., Γιώργος Μ., Δημήτρης Μ., Κώστας Π."

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΩΤΟΥ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΠΙΚΕΡΜΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΣ ΘΕΜΑ ΟΜΑΔΑΣ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Φώτης Τ., Γιώργος Μ., Δημήτρης Μ., Κώστας Π. Όλοι γνωρίζουμε το μείζον πρόβλημα της εποχής μας τα μεταλλαγμένα. Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί που έχουν δημιουργηθεί σε εργαστήριο από επιστήμονες για κυρίως οικονομικούς λογούς. Στο εργαστήριο αυτά τα προϊόντα αποκτούν νέο όμορφο σχήμα, ανθεκτικότητα, και καλύτερη γεύση θυσιάζοντας την ποιότητα. κατά καιρούς πολλοί οργανισμοί, ιδρύματα, βιβλία, άρθρα, εργασίες έχουν ασχοληθεί με το θέμα ευρύνοντας το εις βάθος. Τι είναι στην πραγματικότητα τα μεταλλαγμένα προϊόντα; Ποιο το νόημα ύπαρξης των μεταλλαγμένων προϊόντων; Ποιο το κόστος τους; Υπάρχουν όντως επιτρεπόμενα μεταλλαγμένα (στην Ελλάδα, ΕΕ, κόσμο); Πως φτάνουν τα μεταλλαγμένα στον καταναλωτή; Όλες αυτές οι συνήθεις ερωτήσεις οδήγησαν την ομάδα μας στην επιλογή, έρευνα, ανάπτυξη και παρουσίαση αυτού του θέματος ως εργασία τετράμηνου. Για την εργασία αυτή χρειάστηκαν αναζήτηση, συλλογή και αξιολόγηση πληροφοριών από διάφορες πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές όπως διαδίκτυο, βιβλία κ.α.. Λόγω της ανάγκης εκτίμησης της πληροφόρησης των μαθητών για το θέμα των μεταλλαγμένων μοιράσαμε ένα ερωτηματολόγιο στους μαθητές της τρίτης λυκείου του σχολείου μας (και τα αποτελέσματα αυτού φαίνονται στην εργασία μας). Επίσης αντλήσαμε κάποιες πληροφορίες από εγκεκριμένο υπεύθυνο τροφίμων μιας ξένης εταιρείας ο οποίος έκανε μια έρευνα πάνω σε αυτό το θέμα.τέλος πήραμε μια συνέντευξη από έναν υπεύθυνο τροφίμων και επιθεωρητή συστημάτων υγιεινής μίας ελληνικής εταιρείας σουπερ μάρκετ. Η εργασία μας χωρίζεται στα εξής μέρη : 1.Τι είναι γενικά οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί 2.Τα θετικά και τα αρνητικά των μεταλλαγμένων προϊόντων 3.Τα μεταλλαγμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ελλάδα 4.Πως φτάνουν τα μεταλλαγμένα στον καταναλωτή και πως αντιμετωπίζονται 1

2 1.Τι είναι γενικά οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί Μεταλλαγμένα τρόφιμα: Ποια είναι η αλήθεια; όταν λέμε "μεταλλαγμένα" εννοούμε τα προϊόντα εκείνα που έχουν υποστεί άμεση αλλαγή στο γονιδιακό τους, με εμβολή ξένων στοιχείων, συνήθως γονίδια ζώων -αλλά και άλλων φυτών- ή ακόμα και αφαίρεση γονιδίων από το ίδιο το φυτό, ώστε να αποκτούν κάποιου είδους ανθεκτικότητα στις επιθέσεις ζιζανίων και καιρικών φαινομένων είτε να ολοκληρώνουν πιο γρήγορα τον κύκλο παραγωγής και να αποφεύγουν τους περιορισμούς στα μεγέθη. Αυτό σημαίνει ότι αν μια παραγωγή μεταλλαγμένων πετύχει τον σκοπό της, δεν χρειάζεται προσθήκη χημικών εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων και φυσικά αποδίδει περισσότερο από μια φυσιολογική παραγωγή με λιγότερο κόστος, νερό και ενέργεια, αφού ολοκληρώνει και πιο γρήγορα τον κύκλο της. Συν τοις άλλοις, εξ' αιτίας όλων των ανωτέρω, παράγει και φθηνότερα προϊόντα σε αντίθεση με την υπερκοστοβόρα βιολογική μέθοδο. Υπάρχει όμως και ένα μεγάλο "αλλά" στην υπόθεση κι εδώ υπεισέρχεται ο παράγοντας "ελεγκτικός μηχανισμός της ΕΕ". Η παραγωγή μεταλλαγμένων, είναι μια ιδέα που αναπτύχθηκε κυρίως στις ΗΠΑ. Σ' αυτό ευθύνεται, σε μέγιστο βαθμό, το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ένα χρηματοδοτούμενο κράτος, και οι μηχανισμοί ασφαλείας και ελέγχου προϊόντων, δεν είναι πάντα επαρκείς και αποτελεσματικοί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι αντίστοιχοι οργανισμοί ελέγχου φαρμάκων και προϊόντων των ΗΠΑ και της ΕΕ, να μην 2

3 συνεργάζονται και να συγκρούονται σε καίρια σημεία. Η ΕΕ δέχτηκε τα μεταλλαγμένα αλλά συνεχίζει να έχει δικούς της μηχανισμούς και να σφραγίζει μόνο τα προϊόντα που εγκρίνονται από την ίδια. Και εδώ οι διαφορές ανοχής μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ σε αυτόν τον τομέα, είναι συχνά τεράστιες. Ένα μεγάλο πλήθος προϊόντων κατόπιν μετάλλαξης που είναι ελεύθερα διακινούμενο στις ΗΠΑ, στην ΕΕ είναι απαγορευμένο. Η αντίδραση αυτή της ΕΕ είναι καθόλα κατανοητή και έχει σοβαρές βάσεις. Οι ΗΠΑ, όντας κράτος καθαρά καπιταλιστικό, επιδεικνύουν μεγάλη ανοχή σε πελάτες του φορολογικού τους συστήματος. Ως εκ τούτου, είναι πιο χαλαρή και η μακροχρόνια ανάλυση σε αρκετές περιπτώσεις (όχι σε όλες), κάτι που κάνει την ΕΕ επιφυλακτική. Το κακό με τα μεταλλαγμένα είναι ότι έχουν τρία σοβαρά μειονεκτήματα: 1. Παράγουν προϊόντα αμφίβολης διατροφικής αξίας και γεύσης. 2. Δεν είναι αρκετά μελετημένα. Μακροχρόνιες μελέτες δεν έχουν γίνει σε μεγάλη κλίμακα για τα περισσότερα απ' αυτά τα προϊόντα και δεν μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Το ότι οι δυο μεγαλύτεροι οργανισμοί ελέγχου στον κόσμο, φιλονικούν συχνά για τις πιστοποιήσεις, αποτελεί ένα ακόμα πρόβλημα. Ελέγχονται από εταιρείες-οικονομικούς κολοσσούς, γεγονός που προκαλεί το φόβο ότι μπορεί να κρύβουν κατά βούληση πολύ σημαντικά στοιχεία. Και αν το πρώτο μειονέκτημα μπορεί να θεωρηθεί ασήμαντο, το δεύτερο και το τρίτο είναι προβληματικά και προκαλούν ποικίλα ερωτήματα. Αν κάποια στιγμή μπορέσουμε να πούμε ότι αυτά δεν αποτελούν πια πρόβλημα, θα έχουμε βρει και τη λύση στο πρόβλημα της παγκόσμιας σίτισης. Εδώ και αρκετά χρόνια ζούμε μια δεύτερη γένεση τεχνολογικού χαρακτήρα. Μέσα σε εργαστήρια γενετικής δημιουργούνται μορφές ζωής, που ποτέ πριν δεν περπάτησαν στον πλανήτη μας. Πρόκειται για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, που αποτελούν τη μεταλλαγμένη ελπίδα αλλά και τον μεταλλαγμένο εφιάλτη μας. Αυτά τα νέα δίχως λιπάσματα και φυτοφάρμακα, φυτά, μπορούν να εξαφανίσουν την πείνα καθώς και πολλές ασθένειες που οφείλονται σε αυτή. Έχοντας όμως διασχίσει μια εποχή γεμάτη διατροφικά σκάνδαλα -τρελές αγελάδες, μεταλλαγμένους σπόρους, διοξίνες-αντιμετωπίζουμε τα μεταλλαγμένα τρόφιμα με καχυποψία. Αποτελούν θανάσιμη απειλή για την υγεία μας; Ένας γενετικά τροποποιημένος οργανισμός πρέπει να είναι μια βιολογική οντότητα, που να έχει την ικανότητα να πολλαπλασιάζεται ή να μεταβιβάζει το γενετικό της υλικό. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία τους είναι η μικροέγχυση, η μακροέγχυση, και η μικροσυμπύκνωση. Όλες αυτές οι μέθοδοι δεν λαμβάνουν χώρα κάτω από φυσιολογικές συνθήκες αλλά μόνο στο εργαστήριο. Το 1980 το ανώτατο δικαστήριο των ΗΠΑ επέκτεινε τη νομική προστασία στις ευρεσιτεχνίες που αφορούσαν νέους τύπους φυτών, ζώων, ιστοκαλλιεργειών και γονιδίων. Το DNA χαρακτηρίστηκε εταιρικός πόρος που μπορεί να καταχωρηθεί νομικά σαν ιδιοκτησία. Αυτό για πολλούς ανθρώπους ισοδυναμεί με τρέλα, εφόσον το DNA αποτελεί γενετική κληρονομιά ολόκληρου του ανθρώπινου είδους. Aυτό δημιουργεί ένα νέο τύπο εξάρτησης: Των αγροτών από τις βιομηχανίες που παράγουν τέτοιου είδους προϊόντα. Οι σπόροι είναι πατενταρισμένοι και είναι διαθέσιμοι μόνο για ένα χρόνο. Στην περίπτωση που το κάνουν απειλούνται από μηνύσεις και εξοντωτικές αποζημιώσεις. 3

4 Οι κίνδυνοι που προέρχονται ή θα προέλθουν από τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς είναι: 1. ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ: Οι αλλεργίες σε αυτή την περίπτωση είναι πιο έντονες και επικίνδυνες. Η σόγια που είχε χρησιμοποιηθεί το 1996 από βραζιλιάνικα καρύδια αποσύρθηκε.το καλαμπόκι starlink επίσης. 2.ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΑ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ: Τα αντιβιοτικά σκευάσματα χορηγούνται σήμερα και στα ζώα σε υπερβολικό βαθμό και καλύτερη παραγωγή. Αυτό έχει σαν συνέπεια δημιουργία ανθεκτικότερων μικροβίων μέσα στην εντερική χλωρίδα. 3.ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ: Οι μεταλλαγμένες τροφές περιέχουν πολλές τοξίνες οι οποίες δημιουργούν μοιραίες δηλητηριάσεις. 4.ΥΠΕΡΖΙΖΑΝΙΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΕΝΤΟΜΑ: Διαταραχή του κύκλου της φύσης αφού δεν γνωρίζουμε τις επιπτώσεις. 5.ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ: Με το πέρασμα των χρόνων ο πλανήτης μας γίνεται βιολογικά φτωχότερος. Μόνο στον εικοστό αιώνα χάθηκε το 70% των διαφόρων καλλιεργούμενων ποικιλιών. Η έλευση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών οδηγεί στον εκτοπισμό των φυσικών ειδών. Μάλιστα, έχουν ξεφύγει από τον έλεγχο τέτοιες γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες φυτών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα άγρια φυτά με τριπλάσια αντοχή σε παρασιτοκτόνα. Τι ισχύει για τα μεταλλαγμένα τρόφιμα; Tι επιπτώσεις μπορούν να έχουν στο περιβάλλον; Μήπως τελικά πρέπει να ανησυχούμε; Η εξέλιξη της γενετικής επιστήμης συνέβαλε στην παραγωγή τροφίμων και οργανισμών με τροποποίηση του γενετικού τους κώδικα. Με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας της γενετικής μηχανικής είναι δυνατή η παραγωγή φυτών και ζώων ή ψαριών με νέες ιδιότητες. Τα νέα αυτά χαρακτηριστικά συνήθως αφορούν την ανθεκτικότητα τους σε ασθένειες, σε παράσιτα, στην ταχύτητα ανάπτυξής τους, στην εμφάνισή τους ή ακόμα και στη γεύση τους. Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα παίζουν καθοριστικό ρόλο στη γεωργία, στην κτηνοτροφία, στην ιχθυοκαλλιέργεια και γενικά στη διατροφή σε παγκόσμια κλίμακα. Ωστόσο, η επέμβαση του ανθρώπου στη φύση μπορεί τελικά να αποβεί καταστροφική πάρουμε για παράδειγμα ένα είδος σολομού που έχει τροποποιηθεί, για να μεγαλώνει πιο γρήγορα. Μπορεί εύκολα το ψάρι αυτό, στη μεταλλαγμένη του μορφή, να εκτοπίσει και να θέσει σε κίνδυνο τον υπόλοιπο πληθυσμό των κανονικών ψαριών, διαταράσσοντας έτσι την ισορροπία στην τροφική αλυσίδα. Ακόμα, σκεφτείτε τις επιπτώσεις ενός ιού ο οποίος, αφού τροποποιηθεί για να ελέγχει τα έντομα, παρουσιάσει συμπεριφορές, που μπορεί να αποβούν μοιραίες για το περιβάλλον και τον άνθρωπο. 4

5 Η ΕSA (The Ecological Society of America), η Αμερικάνικη οικολογική εταιρεία, τονίζει ότι ενώ υπάρχουν οφέλη από αυτή την εξέλιξη, εντούτοις οι κίνδυνοι που απορρέουν είναι μεγάλοι. Συνεπώς, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ειδικότερα όταν πρόκειται για απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον. Επιπλέον, οι διαδικασίες ανάπτυξης τέτοιων τροφίμων και οργανισμών πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρούς και διαφανείς κανόνες της επιστημονικής διαδικασίας. Οι επιπτώσεις για το περιβάλλον πρέπει να αναλύονται προσεκτικά και οι διαδικασίες να είναι ανοικτές για μελέτη από το κοινό. Για τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων τροφίμων υπάρχει λόγος και αντίλογος. Οφέλη γενετικά τροποποιημένων τροφίμων: 1. Προϊόντα φυτικής προέλευσης Μείωση χρόνου ωρίμανσης των φυτών ή δέντρων που τα παράγουν. Αυξημένη ανθεκτικότητα σε ασθένειες και βλαβερούς οργανισμούς. Λιγότερη χρήση ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων. 2. Προϊόντα ζωικής προέλευσης Αυξημένη αντίσταση σε ασθένειες, αύξηση της πολλαπλασιασμού. Μεγαλύτερη παραγωγή κρέατος, αυγών και γάλακτος. 3. Οφέλη για το περιβάλλον Λιγότερη χρήση εντομοκτόνων, ζιζανιοκτόνων και λιπασμάτων. Εξοικονόμηση ενέργειας. 4. Οφέλη για τον πληθυσμό Αυξημένη παραγωγή τροφίμων για τον αυξανόμενο ανθρώπινο πληθυσμό της γης. Αντιμετώπιση του προβλήματος της πείνας και του υποσιτισμού, που μαστίζει σήμερα ένα πολύ μεγάλο αριθμό χωρών παγκοσμίως. Κίνδυνοι γενετικά τροποποιημένων τροφίμων 1. Ασφάλεια Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία: πιθανότητα για άγνωστες επιδράσεις που μπορούν να έχουν σχέση με καρκίνο ή άλλες επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία. Κίνδυνοι για το περιβάλλον: Ανεπιθύμητη μεταφορά γενετικά τροποποιημένων χαρακτηριστικών σε άλλους οργανισμούς με φυσικούς τρόπους. 5

6 2. Προβλήματα πνευματικών δικαιωμάτων Υπάρχει ο κίνδυνος μερικές πολυεθνικές εταιρείες να μπορούν να ελέγχουν την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων λόγω πνευματικών δικαιωμάτων. Αύξηση της εξάρτησης των φτωχότερων και λιγότερο αναπτυγμένων χωρών από τις πλουσιότερες και βιομηχανοποιημένες χώρες. Εκμετάλλευση από τις πιο αναπτυγμένες χώρες των φυσικών πόρων άλλων πιο αδύνατων χωρών. 3. Ηθικά προβλήματα Επέμβαση στους γενετικούς μηχανισμούς της φύσης και παραβίαση των εσωτερικών αξιών φυσικών οργανισμών. Ανάμειξη γονιδίων από βιολογικά διαφορετικούς οργανισμούς. Αντίθεση για την κατανάλωση προϊόντων φυτικής προέλευσης που περιέχουν ζωικά γονίδια και αντίστροφα. Κατά γενικό κανόνα η γενετική τροποποίηση των τροφίμων δεν εγκυμονεί αποδεδειγμένους κινδύνους για την υγεία. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι τα Γενετικά Τροποποιημένα Τρόφιμα (ΓΤΤ) έχουν προκαλέσει κάποια ασθένεια ή βλάβες σε ανθρώπους. Παρά το γεγονός αυτό, θεωρούμε αναγκαίο το κάθε Γενετικά Τροποποιημένο Τρόφιμο να αξιολογείται ανεξάρτητα και σχολαστικά. Ποια η κατάσταση σε σχέση με τα μεταλλαγμένα στην Ελλάδα? Τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα εισβάλλουν όλο και περισσότερο στη ζωή μας δεδομένου ότι η επιστήμη εξελίσσεται και περισσότεροι οργανισμοί υπόκεινται σε τροποποίηση του γενετικού τους υλικού. Οι ΗΠΑ καταβάλλουν προσπάθειες για την επικράτηση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, ωστόσο η Ελλάδα και άλλα ευρωπαϊκά κράτη όπως η Αυστρία, η Δανία, το Λουξεμβούργο και η Γαλλία, αντιστέκονται. Σύμφωνα με τον διευθυντή του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, από το 1999 και μετά, στην Ελλάδα σταμάτησε η καλλιέργεια μεταλλαγμένου βαμβακιού, που είχε ξεκινήσει κάποτε, και γενικά η χώρα μας μπορεί να καυχηθεί για τα «καθαρά» της προϊόντα. Σημειώνεται πως σε ό,τι αφορά την εκτροφή των ζώων, οι τροφές που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα δεν είναι μεταλλαγμένες, με εξαίρεση τη σόγια, η οποία κατά περίπου 60% παραμένει γενετικά τροποποιημένο προϊόν. 6

7 Στην παγκόσμια αγορά κυκλοφορούν τέσσερα µμεταλλαγμένα προϊόντα, η σόγια, το καλαµπόκι, το βαµβάκι και η ελαιοκράµβη. Η Ευρώπη εισάγει κυρίως µμεταλλαγμένη σόγια και κάποιες ποικιλίες µμεταλλαγμένου καλαµποκιού. Η µμεταλλαγμένη σόγια και το καλαμπόκι χρησιμοποιούνται ως συστατικά στην παραγωγή τροφών και στην παραγωγή ζωοτροφών. Συστατικά σε τρόφιµα: Η σόγια και το καλαµπόκι αποτελούν δύο από τις σηµαντικές πρώτες ύλες στη βιοµηχανία τροφίµων. Περισσότερο από το 60% των τροφίµων περιέχει παράγωγα σόγιας, όπως αλεύρι, πρωτεϊνες, λεκιθίνη (Ε322), φυτικά έλαια, κλπ ή παράγωγα καλαµποκιού, όπως άµυλο, λάδι, αλέυρι, σορβιτόλη (Ε420), γλυκόζη, φρουκτόζη, κ.α. Εποµένως τρόφιµα όπως µπισκότα, σάντουιτς, σοκολάτες ή παιδικές τροφές µπορεί να περιέχουν µεταλλαγµένη σόγια ή καλαµπόκι. Ζωοτροφές: Η σόγια αποτελεί επίσης βασικό συστατικό της διατροφής των ζώων και των ψαριών εκτροφής (αγελάδες, γουρούνια, πουλερικά, ψάρια), τα οποία καταλήγουν στο πιάτο µας ως ζωικά προϊόντα, όπως κρέας, ψάρι, πουλερικά, γάλα, τυρί, γιαούρτι και αυγά. Η έντονη αντίδραση και η επιµονή των καταναλωτών στην Ελλάδα ανάγκασε την πλειοψηφία των βιοµηχανιών τροφίµων να παράγουν τρόφιµα χωρίς µεταλλαγµένα συστατικά και να διαθέσουν γραπτές εγγυήσεις (πιστοποιητικά και αναλύσεις από διαπιστευµένους οργανισµούς και εργαστήρια) που το αποδεικνύουν. Τα µεταλλαγµένα όµως εξακολουθούν να εισάγονται στη χώρα µας κυρίως για τη χρήση ζωοτροφών µε βασικό προϊόν τη σόγια. Σύµφωνα µε στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης το 2005 δεν εισήχθηκε µεταλλαγµένο καλαµπόκι ενώ η µη- µεταλλαγµένη σόγια έφτασε περίπου σε ποσοστό 55% επί του συνόλου των εισαγωγών σόγιας. Στη χώρα µας δεν υπάρχουν ούτε εµπορικές ούτε πειραµατικές καλλιέργειες µεταλλαγµένων. Τι είναι πραγματικά τα μεταλλαγμένα προϊόντα? Οι µεταλλαγµένοι οργανισµοί (ή γενετικά τροποποιηµένοι οργανισµοί) κατασκευάζονται στα εργαστήρια µε τη βοήθεια της γενετικής µηχανικής. Η διαδικασία κατασκευής τους περιλαµβάνει την εξαγωγή επιλεγµένων γονιδίων από ένα οργανισµό (όπως ζώα, φυτά, βακτήρια και ιούς), και την τεχνητή εισαγωγή τους σε άλλους εντελώς διαφορετικούς οργανισµούς (όπως είναι τα καλλιεργούµενα φυτά). Οι νέοι αυτοί οργανισµοί αποκτούν κάποια νέα χαρακτηριστικά, όπως αντοχή σε ένα συγκεκριµένο ζιζανιοκτόνο. Η γενετική µηχανική συνήθως χρησιµοποιεί γονίδια ιών για τη διείσδυση και την προώθηση των ξένων γονιδίων, καθώς και γονίδια ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά. Τα εισαγόµενα γονίδια είναι παρόντα σε κάθε κύτταρο του φυτού. Οι µεταλλαγµένοι οργανισµοί αποτελούν τεχνητές µορφές ζωής που δεν υπήρχαν µέχρι πρότινος στη φύση και που, αντίθετα µε τις παραδοσιακές µορφές βιοτεχνολογίας και φυτικής παραγωγής, καταργούν τους φυσικούς φραγµούς που έχουν δηµιουργηθεί µεταξύ των ειδών µέσα από εξελικτικές διαδικασίες εκατοµµυρίων χρόνων. Έτσι, ενώ η διασταύρωση ενός ψαριού µε µια φράουλα είναι αδύνατη στη φύση, η γενετική µηχανική το «επιτυγχάνει» µέσα στο εργαστήριο. Οι επιστήµονες εξάγουν ένα γονίδιο ψαριού και το εµφυτεύουν σε µία φράουλα δηµιουργώντας ένα καθ όλα νέο οργανισµό. Η γενετική µηχανική έχει τη δυνατότητα να χρησιµοποιεί γονίδια ζώων, φυτών, ακόµα και ανθρώπων. 7

8 Κατά πόσο επηρεάζουν την υγεία μας? Πολλές οργανώσεις και επιστημονικές κοινότητες αντιτίθεται στην απελευθέρωση των µεταλλαγµένων οργανισµών διότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι είναι ανυπολόγιστοι και µη αναστρέψιµοι, οι κίνδυνοι για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων είναι άγνωστοι, ενώ η απειλή για τη βιοποικιλότητα, την οικολογική ισορροπία και τη διατροφική ασφάλεια είναι άµεση. Μετά την απελευθέρωση των µεταλλαγµένων οργανισµών στο περιβάλλον, η ανάκλησή τους είναι αδύνατη. Ειδικά για την ασφάλεια των µεταλλαγµένων που χρησιµοποιούνται στις ζωοτροφές υπάρχει αυξηµένη ανησυχία. Ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι δεν διενεργείται επαρκής έλεγχος στα µεταλλαγµένα προϊόντα σχετικά µε την ασφάλειά τους για τη διατροφή τόσο των ανθρώπων όσο και των ζώων. Μέχρι σήµερα υπάρχουν ελάχιστες ανεξάρτητες επιστηµονικές µελέτες που αποδεικνύουν την ασφάλεια των µεταλλαγµένων καλλιεργειών, εκ των οποίων οι µισές έχουν πραγµατοποιηθεί σε συνεργασία µε τις ίδιες τις εταιρείες βιοτεχνολογίας που προωθούν τα µεταλλαγµένα. 2.Τα θετικά και τα αρνητικά των μεταλλαγμένων προϊόντων Κάθε νέα τεχνολογία όπως η γενετική τροποποίηση των τροφίμων μπορεί να συνοδεύεται από ευεργετικές επιδράσεις αλλά μπορεί να έχει και κινδύνους. Στο κεφάλαιο αυτό θα παρουσιασθούν τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές επιδράσεις της νέας αυτής τεχνολογίας. Τα μεταλλαγμένα τρόφιμα μπορεί να έχουν απρόβλεπτες και ανεπιθύμητες συνέπειες με πολλούς και διάφορους τρόπους. Έτσι ξεκινώντας με τις αρνητικές επιδράσεις των μεταλλαγμένων προϊόντων, το κύριο και μείζον πρόβλημα είναι οι κίνδυνοι που κρύβονται στα μεταλλαγμένα και απειλούν την ανθρώπινη υγεία. Έπειτα από έρευνες και μελέτες παρατηρήθηκε ότι οι άνθρωποι που κατανάλωναν μεταλλαγμένα σε μεγάλο ποσοστό παρουσίασαν διάφορες μορφές καρκίνου, με πρώτη στα κρούσματα την Αμερική. Παρόλα αυτά κρούσματα έχουν σημειωθεί και στην Ευρώπη ακόμα και σε κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης τα μεταλλαγμένα είναι επικίνδυνα λόγω των αλλεργιών που μπορεί μεταφέρουν. Όταν μεταλλάσσονται τα προϊόντα δημιουργούνται καινούργιες ουσίες οι οποίες προκαλούν καινούργιες αλλεργίες. Τέλος όσον αφορά στην ανθρώπινη υγεία εκείνες οι άγνωστες καινούργιες ουσίες που προκύπτουν από τα μεταλλαγμένα είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν και μάλιστα πολλές φορές ακατόρθωτο με αποτέλεσμα οι συνέπειες να είναι μοιραίες. Ένα επόμενο κεφάλαιο στις επιπτώσεις των μεταλλαγμένων είναι οι κίνδυνοι για το περιβάλλον. Η ανεξέλεγκτη μετάλλαξη των οργανισμών έχει προκαλέσει ανεπιθύμητη μεταφορά πολλών μικροβίων και μικροοργανισμών σε φυσικούς πόρους όπως είναι τα φυτά τα ζώα και κυρίους το χώμα. Με την καλλιέργεια των μεταλλαγμένων εισέρχονται ουσίες στο χώμα οι οποίες το μολύνουν προκαλώντας ανεπανόρθωτες βλάβες. όπως επιρροή των υδατίνων πόρων, όπως ο υδροφόρος 8

9 ορίζοντας, με επακόλουθο την μόλυνση του μελλοντικού ποσίμου νερού. Τέλος προκαλούν μόλυνση στο περιβάλλον όταν γίνεται ανεξέλεγκτη χρήση χημικών κατά την διαδικασία μετάλλαξης τους. Επόμενο μεγάλο θέμα είναι η εκμετάλλευση τους για τεράστιο οικονομικό κέρδος. Για παράδειγμα, εταιρείες που καινοτόμησαν στον τομέα αυτό μέσω των πνευματικών δικαιωμάτων στην περίπτωση πιθανής διάδοσης των μεταλλαγμένων θα μπορούν να ελέγχουν την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων. Με αυτόν τον τρόπο οι μεγαλύτερες και πιο αναπτυγμένες χώρες θα μπορούν να ελέγχουν τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, μέσω της παραγωγής τροφίμων, με αποτέλεσμα οι πλούσιες χώρες να πλουταίνουν και οι φτωχές να φτωχαίνουν και μέρα με τη μέρα να έχουν μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης από τις πιο αναπτυγμένες. Και έτσι προκύπτει η εκμετάλλευση των πόρων των αδυνάμων χωρών από τις ανεπτυγμένες. Επίσης στα σημερινά δεδομένα πολλές χώρες του λανθασμένα λεγομένου τρίτου κόσμου έχουν καταντήσει χωματερές των ανεπτυγμένων χωρών πασάροντας τους τεράστιες ποσότητες μεταλλαγμένων προϊόντων προξενώντας τεράστια προβλήματα. Πρέπει όμως και να γίνει λόγος για το ηθικό κομμάτι στην μετάλλαξη των προϊόντων. Ο άνθρωπος πολλές φορές επεμβαίνει στους διαφόρους οργανισμούς της φύσης μεταλλάσσοντας τους και υποτιμώντας έτσι την αξία των αντιστοίχων φυσικών. Όπως υποστηρίζουν πολλοί επιστήμονες αυτές οι κινήσεις του ανθρωπίνου είδους δείχνουν την μεγαλομανία του η οποία έχει σκοπό να ξεπεράσει το ανώτατο, το αξεπέραστο, άλλοι το ονομάζουν θεό άλλοι σύμπαν και άλλοι φύση, όμως άσχετα με το όνομα του η προσπάθεια προσπέρασης ή ξεπερασης του είναι ουτοπική και ανυπόστατη. Τέλος ένα σημαντικό πρόβλημα που επισυνάπτεται με τα μεταλλαγμένα είναι το κοινωνικό πρόβλημα. Δεδομένου ότι είναι οι περισσότερο πλούσιες και αναπτυγμένες χώρες που ελέγχουν την τεχνολογία των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων υπάρχει ο κίνδυνος στρέβλωσης και τα νέα προϊόντα θα αναπτύσσονται σύμφωνα με τα συμφέροντα των πλουσιότερων χωρών. Δηλαδή οι αναπτυσσόμενες χώρες μέσω των μεταλλαγμένων θα ελέγχουν την δημιουργία των νέων προϊόντων ανάλογα με τα συμφέροντα τους. Από την άλλη μεριά υπάρχει και η θετική πλευρά στην δημιουργία των μεταλλαγμένων. Αρχικά στα φυτικά μεταλλαγμένα προϊόντα με τις μεταλλάξεις κερδίζουμε καλύτερη γεύση και ποιότητα, μείωση του χρόνου ωρίμανσης άρα ο αγρότης έχει περισσότερο χρόνο για να επεκταθεί σε περαιτέρω καλλιέργειες. τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα προσφέρουν μεγαλύτερες και καλύτερες σοδιές οι οποίες είναι πιο ανθεκτικές άρα αυξάνουν το κέρδος των παραγωγών. Τα μεταλλαγμένα έχουν αυξημένη αντοχή στο καιρό και τις αρρώστιες. λόγω της αυξημένης αντίστασης τους στις αρρώστιες και στον καιρό οι μεταλλαγμένες καλλιέργειες έχουν λιγότερο ανάγκη την χρήση χημικών, φαρμάκων όπως εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων. Επιπλέον με τις μεταλλάξεις κάποια προϊόντα εμπλουτίζονται με θρεπτικά συστατικά και πολλές φορές δημιουργούνται νέα προϊόντα και ανακαλύπτονται νέες μέθοδοι καλλιέργειας. Σχετικά με τους ζωικούς μεταλλαγμένους οργανισμούς, και αυτοί με τις μεταλλάξεις αποκτούν νέες θρεπτικές ιδιότητες και αυξημένη αντίσταση στις 9

10 ασθένειες. Έτσι ο κτηνοτρόφος έχει λιγότερες απώλειες άρα έχει και την ευκολία να πουλάει τα προϊόντα του σε χαμηλότερες τιμές δίχως να έχει να καλύψει το κόστος της απώλειας. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η παραγωγικότητα άρα και οι ποσότητες τροφίμων που εμπορεύεται ο κάθε κτηνοτρόφος. Έτσι δημιουργούνται μεγαλύτερα αποθέματα τροφίμων δεδομένου του όλο και αυξανομένου αριθμού των ανθρώπων στην γη. Τα οφέλη όμως δεν σταματούν εδώ. Από τα μεταλλαγμένα ωφελείται και το περιβάλλον. Όπως προαναφέρθηκε, όντας πιο ανθεκτικά τα μεταλλαγμένα προϊόντα, γίνεται λιγότερη χρήση χημικών όπως εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα και λιγότερη χρήση λιπασμάτων. Έτσι επιτυγχάνεται η καλύτερη διατήρηση της ποιότητας του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα όπως και η εξοικονόμηση ενεργείας. Οι ποσότητες χημικών για την συντήρηση που χρησιμοποιούνται στις απλές καλλιέργειες είναι τεράστιες και προκαλούν τεράστια μόλυνση του περιβάλλοντος, σε αντίθεση με τα μεταλλαγμένα που έχουν αντοχή στις διάφορες ασθένειες άρα δεν προξενούν πρόβλημα. Επίσης στα μεταλλαγμένα γίνεται καλύτερος και ευκολότερος χειρισμός των αποβλήτων, διότι το μέγεθος τους είναι πολύ μικρότερο από τις συμβατικές καλλιέργειες. Τελευταίο κεφαλαίο των ωφελημάτων είναι το κοινωνικό θέμα. Λόγω του χαμηλού κόστους παραγωγής, της αυξημένης ανθεκτικότητας τους, του ελάχιστου χρόνου που απαιτείται, και της σιγουριάς που προσφέρουν στους παραγωγούς, γίνεται αυξανόμενη και ανασφαλή παραγωγή τους. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αντιμετωπιστεί το παγκόσμιο πρόβλημα της ανεπαρκούς ποσότητας τροφίμων. λόγω του ραγδαίως αυξανόμενου ανθρώπινου πληθυσμού της γης τα τωρινά μέσα παραγωγής τροφίμων δεν αποδίδουν επαρκώς άρα πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι παραγωγής τροφίμων. μια πιθανή λύση λοιπόν είναι και τα μεταλλαγμένα όπου δίνουν μεγάλες ποσότητες τροφίμων σε ελάχιστο χρόνο και με ελάχιστο κόστος. δηλαδή με τα σημερινά δεδομένα σε μια ανερχομένη κρίση τροφίμων η καλύτερη δυνατή λύση είναι τα μεταλλαγμένα ασχέτως με τις επιπτώσεις που έχουν. Τα μεταλλαγμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ελλάδα Η νέα Ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη σήμανση και την ιχνηλασιµότητα των µεταλλαγµένων αποτελεί την πιο αυστηρή νομοθεσία που υπάρχει αυτή τη στιγμή στον κόσμο. Οι νέοι κανονισμοί, οι οποίοι τέθηκαν σε εφαρμογή στις 18 Απριλίου 2004, θα επηρεάσουν την παρούσα αλλά και τη μελλοντική πορεία της αγοράς των µεταλλαγµένων προϊόντων, όπως καλλιέργειες φυτών, λαχανικών, φρούτων αλλά και τρόφιμα και ζωοτροφές που προέρχονται από µεταλλαγµένους οργανισμούς. Οι δύο πιο σημαντικές καινοτομίες της νέας νομοθεσίας, οι οποίες αφορούν το 90% των εισαγωγών µεταλλαγµένων προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είναι: 1) Η υποχρεωτική σήμανση ακόμα και στις περιπτώσεις που η ανίχνευση του 10

11 µεταλλαγµένου DNA ή της µεταλλαγµένης πρωτεΐνης δεν είναι εφικτή, όπως στην περίπτωση των φυτικών ελαίων. 2) Η σήμανση στις µεταλλαγµένες ζωοτροφές. Η νέα νομοθεσία αφορά όχι µόνο στις εισαγωγές μεγάλων ποσοτήτων σόγιας και καλαμποκιού αλλά και σε όλα τα εισαγόμενα επεξεργασμένα τρόφιμα και συστατικά τροφίμων. Για παράδειγμα, τα δύο τρίτα των τυποποιημένων προϊόντων, από ψωμί μέχρι σοκολάτες, κονσέρβες, μπισκότα, τσιπς, κατεψυγμένες πίτσες, μπορεί να περιέχουν σόγια, καλαμπόκι και παράγωγά τους, όπως λεκιθίνη, άμυλο, γλυκόζη, φυτικά έλαια. Συνεπώς, οι χώρες που εξάγουν αυτά τα προϊόντα στην Ευρώπη θα πρέπει να συµµορφωθούν µε τους νέους κανονισμούς. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή αγορά των ζωοτροφών, η οποία είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο, απορροφά το μεγαλύτερο ποσοστό (περίπου το 80%) των εισαγωγών της σόγιας και του καλαμποκιού. Τα τελευταία χρόνια, η ζήτηση για µη-µεταλλαγµένες ζωοτροφές έχει αυξηθεί. Η νέα νομοθεσία όμως, δεν καθιστά υποχρεωτική τη σήμανση των ζωικών προϊόντων όπως κρέας, αυγά, γάλα. Η εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για τα µεταλλαγµένα όμως, μπορεί να φέρει και την άρση του µορατόριουµ, δηλαδή την επανέναρξη της διαδικασίας εγκρίσεων των µεταλλαγµένων προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι δύο κανονισμοί μαζί µε την νέα οδηγία 2001/18 για την απελευθέρωση των µεταλλαγµένων στο περιβάλλον αποτελούν το νομικό πλαίσιο των προϋποθέσεων που είχαν θέσει τα κράτη-µέλη που προχώρησαν στην επιβολή του µορατόριουµ. Οι πιέσεις των πολυεθνικών των µεταλλαγµένων µέσω της κυβέρνησης των ΗΠΑ και του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) προς την ΕΕ για την αποδοχή των προϊόντωντους εντείνονται. Η υποχώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δηλώνει πλέον έτοιμη να ανοίξει τις ευρωπαϊκές αγορές στα µεταλλαγµένα, συναντά όμως την αντίσταση χιλιάδων καταναλωτών, αγροτών, τοπικών κοινωνιών, που εναντιώνονται στην καλλιέργεια των µεταλλαγµένων και ανακηρύσσουν τις περιοχές τους σε ζώνες ελεύθερες από µεταλλαγµένα. Οι νέοι Κανονισμοί για τα µεταλλαγµένα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, τη σήμανση και την ιχνηλασιµότητα υιοθετήθηκαν στις 2 Ιουλίου 2003 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τέθηκαν σε ισχύ τον Οκτώβριο του Η εφαρμογή τους ξεκίνησε από τις 18 Απριλίου 2004, τροποποιώντας ουσιαστικά το προηγούμενο καθεστώς σήμανσης για τα τροφικά και τις ζωοτροφές. Το νέο καθεστώς σήμανσης θέτει και παγκόσμια πρότυπα, αφού εφαρμόζεται στην πιο μεγάλη αγορά του κόσμου. Οι κυριότερες αλλαγές στη νομοθεσία είναι: 1. Όλα τα προϊόντα τα οποία περιέχουν ή προέρχονται από µεταλλαγµένα συστατικά, σε ποσοστό πάνω από 0,9%, πρέπει να φέρουν σήμανση ότι αυτό το προϊόν περιέχει γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς ή αυτό το 11

12 προϊόν παράγεται από γενετικά µεταλλαγµένους οργανισμούς. Επιπλέον, σήμανση μπορεί να απαιτείται ακόμα και στην περίπτωση που η διατροφική αξία ή οι θρεπτικές ιδιότητες του µεταλλαγµένου προϊόντος είναι διαφορετικές από αυτές του αντίστοιχου συμβατικού καθώς και στην περίπτωση που οι ιδιότητες αυτές δημιουργούν ηθικούς ή θρησκευτικούς ενδοιασμούς. 2. Σήμανση απαιτείται ακόμα και στις περιπτώσεις που το µεταλλαγµένο DNA δεν ανιχνεύεται εργαστηριακά. 3. Οι ζωοτροφές που περιέχουν ή προέρχονται από µεταλλαγµένα συστατικά. Βιομηχανίες τροφίμων και ζωοτροφών, έμποροι και καταστήματα τροφίμων έχουν ήδη ξεκινήσει να εφαρμόζουν τους νέους κανονισμούς και ζητούν από τους προμηθευτές τους να συµµορφωθούν µε τα συστήματα πιστοποίησης και ιχνηλασιµότητας. Η πρακτική αυτή μπορεί να οδηγήσει στον καθορισμό παγκοσμίων εμπορικών προτύπων πιστοποίησης για τα µη-µεταλλαγµένα προϊόντα και άλλα αγροτικά προϊόντα, ιδιαίτερα σχετικά µε το καλαμπόκι, τη σόγια, την ελαιοκράµβη κλπ. Η νέα νομοθεσία για τα µεταλλαγµένα τρόφιμα και τις ζωοτροφές απαιτεί τη σήμανση για τα προϊόντα των οποίων το DNA ή κάποια πρωτεΐνη τους δεν ανιχνεύονται στο τελικό προϊόν, τα οποία όµως έχουν παραχθεί από µεταλλαγµένους οργανισµούς. Για παράδειγµα αναφέρουµε ενδεικτικά προϊόντα όπως φυτικά έλαια, σογιέλαιο, άµυλο, λεκιθίνη, ζάχαρη, γλυκόζη, αλκοόλη. Εξαίρεση αποτελούν τα προϊόντα ή συστατικά τα οποία παράγονται µε τη βοήθεια µεταλλαγµένων µικρόοργανισµών όπως ένζυµα, βιταµίνες κλπ, για τα οποία δεν απαιτείται σήµανση. 7 Το 90% των εισαγωγών µεταλλαγµένων προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιµοποιούνται για την παραγωγή ζωοτροφών, καθώς και για άµυλο και φυτικά έλαια. Αυτά τα προϊόντα θα φέρουν σήµανση για πρώτη φορά. Στις ΗΠΑ, στον Καναδά και την Αργεντινή, όπου παράγεται το µεγαλύτερο ποσοστό των µεταλλαγµένων προϊόντων δεν εφαρµόζονται κανόνες σήµανσης. Σύµφωνα µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή "η ιχνηλασιµότητα ορίζεται ως η ικανότητα να ανιχνεύουµε τους µεταλλαγµένους οργανισµούς και τα παραγόµενα προϊόντα από αυτούς, σε όλα τα στάδια της παραγωγικής και τροφικής αλυσίδας, διευκολύνοντας τους ελέγχους και τη δυνατότητα απόσυρσης των προϊόντων αν καταστεί αναγκαίο. Το σύστηµα της ιχνηλασιµότητας έχει σχεδιασθεί για να διευκολύνει την ακριβή σήµανση των τελικών προϊόντων µε σκοπό να παράσχει τα µέσα για εποπτεία και ελέγχους της σήµανσης. Αυτοί που εισάγουν στην αγορά ένα εγκεκριµένο µεταλλαγµένο προϊόν είναι υποχρεωµένοι να ενηµερώνουν εγγράφως τους παραλήπτες σχετικά µε το γεγονός ότι το µεταλλαγµένο προϊόν περιέχει ή προέρχεται από ή παράγεται από µεταλλαγµένους οργανισµούς, καθώς και για τους ειδικούς κωδικούς που αφορούν την ταυτότητα κάθε µεταλλαγµένου προϊόντος. Αυτή η πληροφορία πρέπει να µεταφέρεται στον επόµενο παραλήπτη του προϊόντος. Τα στοιχεία των συναλλαγών πρέπει να κρατούνται από τους υπευθύνους για µια περίοδο πέντε χρόνων. Η έννοια της ιχνηλασιµότητας από το χωράφι ως το ράφι δεν αφορά µόνο τα µεταλλαγµένα συστατικά αλλά συµβαδίζει µε τη γενική προσέγγιση της ΕΕ σε θέµατα διατροφικής ασφάλειας και ενηµέρωσης του καταναλωτή, έτσι όπως 12

13 καθιερώθηκε το 2002 από τον Κανονισµό 178/2002. Η πρακτική της απόδοσης µοναδικών κωδικών σε κάθε µεταλλαγµένο οργανισµό αποτελεί προϋπόθεση για τον έλεγχο και την εποπτεία των επιπτώσεων των µεταλλαγµένων οργανισµών στο περιβάλλον και την υγεία καθώς επιτρέπει και την απόσυρση των προϊόντων αυτών από την αγορά σε περίπτωση που διαπιστωθεί βλάβη. ιεθνείς µοναδικοί ταυτοποιητές (κωδικοί) για τα µεταλλαγµένα οριστούν και από το Πρωτόκολλο για τη Βιοασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υιοθετήσει νοµοθεσία για την εφαρµογή του Πρωτοκόλλου για τη Βιοασφάλεια τον Ιούνιο του Οι κανόνες ιχνηλασιµότητας για τους µεταλλαγµένους οργανισµούς αποτελούν αντικείµενο συζήτησης και από τον Codex Alimentarious, πολυµερή οργανισµό του προγράµµατος για τα πρότυπα τροφίµων του ιεθνούς Οργανισµού Υγείας και του Παγκόσµιο Οργανισµού Τροφίµων. Μέχρι στιγµής δεν έχει επιτευχθεί συµφωνία για την ιχνηλασιµότητα, παρά µόνο συµφωνήθηκαν κάποια ελάχιστα µέτρα για την αξιολόγηση του κινδύνου σχετικά µε την υγεία. Οι κανόνες αυτοί διέπονται από τις ακόλουθες αρχές: έλεγχος πριν από την εµπορία των µεταλλαγµένων οργανισµών, συµπεριλαµβανόµενης της αξιολόγησης των άµεσων και έµµεσων επιπτώσεων των µεταλλαγµένων οργανισµών. Παρόλο που οι αρχές του Codex δεν θα έχουν νοµικά δεσµευτικό χαρακτήρα για τις εθνικές νοµοθεσίες, µπορεί να χρησιµοποιηθούν ως σηµείο αναφοράς σε περίπτωση διενέξεων. Αξίζει να σηµειώσουµε, ότι οι παρόντες ισχύοντες κανόνες των ΗΠΑ δεν διέπονται απόλυτα από αυτές τις αρχές, ιδιαίτερα όσον αφορά τον έλεγχο πριν από την εµπορία των µεταλλαγµένων προϊόντων. Η βιοµηχανία των µεταλλαγµένων έρχεται αντιµέτωπη µε µια αγορά που συρρικνώνεται διαρκώς. Ολοένα και περισσότερες χώρες υιοθετούν κανονισµούς σήµανσης. Νέα µεταλλαγµένα προϊόντα - όπως το µεταλλαγµένο στάρι της Monsanto - συναντούν µαζική αντίδραση πριν καν πάρουν έγκριση για εµπορική καλλιέργεια. Πάνω από 37 χώρες έχουν ανακοινώσει ή εφαρµόσει νόµους που περιορίζουν την εισαγωγή των µεταλλαγµένων και/ ή τη σήµανση των τροφίµων που περιέχουν µεταλλαγµένα συστατικά. Σύµφωνα µε την έκθεση της Ιnnovest Strategic Value Αdvisors: H EE ήταν µια από τις πρώτες περιοχές που περιόρισαν τις εισαγωγές µεταλλαγµένων και απαίτησαν τη σήµανσή τους. Πρόσφατα, σηµαντικοί εισαγωγείς τροφίµων όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Κορέα έχουν θεσπίσει περιοριστικούς κανόνες και κανονισµούς σήµανσης. Οι ανησυχίες σχετικά µε τα µεταλλαγµένα έχουν άµεση επίπτωση στις εξαγωγές καλαµποκιού στην ΕΕ, οι οποίες έπεσαν από 305 εκατοµµύρια δολάρια το 1996 σε 2 εκατοµµύρια δολάρια το Οι εξαγωγές στην Κορέα έπεσαν από 300 εκατοµµύρια δολάρια σε 85 εκατοµµύρια δολάρια. Ανησυχώντας ότι το Πρωτόκολλο για τη Βιοασφάλεια θα νοµιµοποιήσει το κλείσιµο της αγοράς για τα µεταλλαγµένα, η κυβέρνηση των ΗΠΑ και η βιοµηχανία των µεταλλαγµένων έχουν ξεκινήσει σφοδρή επίθεση προς τις αναπτυσσόµενες χώρες για να τους επιβάλλουν τα µεταλλαγµένα. Την κορύφωση αυτής της επιθετικής προώθησης των µεταλλαγµένων αποτελεί η εκβιαστική αποδοχή των µεταλλαγµένων µέσω της επισιτιστικής βοήθειας. Η επισιτιστική βοήθεια, στην πράξη, χρησιµοποιείται ως διέξοδος για τα ανεπιθύµητα µεταλλαγµένα προϊόντα των ΗΠΑ. Με αυτό το σκεπτικό, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν ηθικό εκβιασµό, κατηγορώντας την ΕΕ ότι µέσω του moratorium εµποδίζει την αντιµετώπιση της πείνας. Ο πρόεδρος Μπους, στο λόγο του, στην Ακαδηµία της Ακτοφυλακής στις 21 Μαϊου του 2003, ισχυρίστηκε ότι το ευρωπαϊκό µορατόριουµ εµποδίζει το βασικό κίνητρο για την εξάλειψη της πείνας στην Αφρική. Το παγκόσµιο πρόβληµα της πείνας αντιµετωπίζεται περισσότερο ως κερδοφόρα ευκαιρία για τις επιχειρήσεις παρά ως παγκόσµια ανθρωπιστική κρίση. Όπως είχε δηλώσει και ο Μπους δύο χρόνια νωρίτερα: Θέλω η Αµερική να θρέψει τον κόσµο. Χάνουµε κάποιες ευκαιρίες, όχι µόνο στο δικό µας ηµισφαίριο, αλλά σε ολόκληρο τον κόσµο. Η 13

14 επισιτιστική βοήθεια αποτελεί µια εξαιρετικά κερδοφόρα επιχείρηση για την αµερικανική αγροβιοµηχανία. Όπως αναφέρεται και στην ιστοσελίδα της Αµερικάνικης Υπηρεσίας για τη ιεθνή Ανάπτυξη (USAID): Τα προγράµµατα εξωτερικής βοήθειας της Αµερικής ωφελούν κατά κύριο λόγο τις ΗΠΑ. Σχεδόν το 80% των συµβολαίων και των δωρεών της USAID προορίζονται άµεσα για αµερικανικές επιχειρήσεις. Τα προγράµµατα εξωτερικής βοήθειας έχουν βοηθήσει στη δηµιουργία σηµαντικών αγορών για αγροτικά προϊόντα Άλλο ένα σηµάδι που καταδεικνύει τον κυνισµό µε τον οποίο οι ΗΠΑ χρησιµοποιούν οποιοδήποτε µέσο για να επιβάλλουν τα µεταλλαγµένα, είναι η πρόσφατη έγκριση από την γερουσία των ΗΠΑ, προσχεδίου νόµου µε τίτλο η Αµερικάνικη Ηγεσία ενάντια στο HIV/AIDS, τη Φυµατίωση και την Ελονοσία για το 2003, που θέτει ως όρο στις Αφρικανικές χώρες την αποδοχή της µεταλλαγµένης επισιτιστικής βοήθειας ώστε να λάβουν φάρµακα για τη θεραπεία του HIV/AIDS. Ακόµα και αν αυτός ο όρος δεν είναι νοµικά δεσµευτικός, δείχνει ότι οι ΗΠΑ είναι πρόθυµες να υπερασπιστούν τα συµφέροντα της βιοµηχανίας των µεταλλαγµένων µε οποιοδήποτε κόστος, ακόµα και µε απειλή περικοπής επισιτιστικής βοήθειας ζωτικής σημασίας. Τα παραπάνω, σε συνδυασµό µε την ακόλουθη δήλωση του προέδρου Bush, το Μάιο του 2003, δείχνουν το µέγεθος της υποκρισίας της πολιτικής των ΗΠΑ: Πρέπει να δώσουµε στους αγρότες στην Αφρική, τη Λατινική Αµερική, την Ασία και αλλού µια ίση ευκαιρία για ανταγωνισµό στις διεθνείς αγορές. Όταν τα πλούσια κράτη επιδοτούν τις αγροτικές τους εξαγωγές, εµποδίζουν τις φτωχές χώρες να αναπτύξουν τον τοµέα της δικής τους γεωργίας. Στην πραγµατικότητα, οι ΗΠΑ κατακλύζουν τις αγορές των αναπτυσσόµενων χωρών µε επιδοτούµενες εξαγωγές αγροτικών προϊόντων. Οι εξαγωγές προς τις αναπτυσσόµενες χώρες αντιπροσωπεύουν σηµαντικό µέρος της παραγωγής των ΗΠΑ (στάρι 40%, καλαµπόκι 25-30%, σόγια 30%, ρύζι 20%, βαµβάκι ως και 57%). To 2002, οι µεταλλαγµένες καλλιέργειες αποτελούσαν το 75% της συνολικής καλλιέργειας σόγιας στις ΗΠΑ, το 34% του καλαµποκιού και το 71% του βαµβακιού, αντίστοιχα, µε ανοδικές τάσεις µέσα στο Η υψηλή αναλογία των µεταλλαγµένων καλλιεργειών, σε συνδυασµό µε τις υψηλές επιδοτήσεις που επιτρέπουν την πώληση των προϊόντων σε τιµές κάτω του κόστους, καταδεικνύει τον άµεσο συσχετισµό µεταξύ της διάθεσης µεταλλαγµένων προϊόντων και της αντιµετώπισης των αναπτυσσόµενων χωρών ως χωµατερές. Η τακτική αυτή των ΗΠΑ έχει σηµαντικό αντίκτυπο στο εισόδηµα των αγροτών, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόµενες χώρες που δεν έχουν τη δυνατότητα να ανταγωνιστούν, ως προς τις τιµές, τη µεγάλης κλίµακας επιδοτούµενη βιοµηχανική παραγωγή των αναπτυγµένων χωρών. Το άµεσο αποτέλεσµα είναι η επιδείνωση της φτώχειας και η καταστροφή του υπόβαθρου που θα οδηγούσε στην εξάλειψη της πείνας µελλοντικά. Μόλις δύο εβδοµάδες πριν από την προσφυγή των ΗΠΑ στον ΠΟΕ, το Μάλι,η Μπουρκίνα Φάσο, το Μπενίν και το Τσαντ, εκπροσωπώντας τις χώρες της κεντρικής και δυτικής Αφρικής, ζήτησαν από τον ΠΟΕ την οριστική µείωση των επιδοτήσεων στο βαµβάκι -ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ. Οι επιδοτήσεις για το βαµβάκι -οι οποίες ανέρχονται σε 4 δισεκατοµµύρια δολάρια το χρόνο στις ΗΠΑέχουν οδηγήσει σε οικονοµική καταστροφή πολλούς µικρούς βαµβακοπαραγωγούς στις παραπάνω Αφρικανικές χώρες. Το ίδιο ισχύει και για τη µεταλλαγµένη επισιτιστική βοήθεια η οποία απειλεί την επιβίωση των τοπικών αγροτών και των κοινοτήτων της υπαίθρου, υπονοµεύοντας την δυνατότητά τους να παράγουν τροφή. 14

15 4.Πως φτάνουν τα μεταλλαγμένα στον καταναλωτή και πως αντιμετωπίζονται Από το 1996 που ξεκίνησε η μαζική εισαγωγή μεταλλαγμένων στην Ευρώπη, η αντίδραση των καταναλωτών κατάφερε να εμποδίσει τα σχέδια των εταιρειών που ήθελαν να κατακλύσουν την αγορά με μεταλλαγμένα προϊόντα. Τα μεταλλαγμένα τρόφιμα έχουν μπει πια στη ζωή μας και τρυπώνουν στη διατροφή μας. Αγαπημένα μας προϊόντα όπως σοκολάτες, μπισκότα, σνακ, σάντουιτς, γλυκά, πίτες, παιδικές τροφές κλπ. Μερικές εταιρείες που απάντησαν σε σχετικό ερωτηματολόγιο της οικολογικής οργάνωσης Greenpeace για τη χρήση μεταλλαγμένων είναι : ΠΙΝΔΟΣ κοτόπουλα: Εγγυώνται ότι τα κοτόπουλα τους έχουν τραφεί με μη μεταλλαγμένους οργανισμούς και προσκομίζουν συστηματικά πιστοποιητικά για την καθαριότητα των ζωοτροφών. ΑΓΝΟ :Advance, Danette, Επιδόρπια, Vitaline, γιαούρτια, κρέμα γάλακτος, φέτα φρέσκο γάλα, Milko, ασαφείς απαντήσεις. ΕΒΓΑ: παγωτά, κρουασάν Folie, τσουρεκάκια, ασαφείς απαντήσεις. ΜΕΒΓΑΛ: beautiful, chocomania, κρέμα γάλακτος, φέτα, φρέσκο γάλα, Harmony, γιαούρτια, ασαφείς απαντήσεις. ΝΕΟΓΑΛ: τυροκομικά, φρέσκο γάλα, γιαούρτια, ασαφείς απαντήσεις. ΝΙΚΑΣ: λουκάνικα, παρίζα σαλάμι, ασαφείς απαντήσεις ΥΦΑΝΤΗΣ: λουκάνικα, μπέικον, ασαφείς απαντήσεις. Τέσσερα είναι τα βασικά είδη που υπόκεινται γενετικές μεταλλάξεις: το καλαμπόκι, η σόγια, η ελαιοκράμβη (φυτό που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ραφινέλαιων) και η πατάτα. Ακόμα και αν δεν τρώμε μεταλλαγμένο καλαμπόκι εμείς οι ίδιοι, το 80% της καλλιέργειας μεταλλαγμένης σόγιας και καλαμποκιού καταλήγουν στα εκτροφεία και στα ιχθυοτροφεία για να θρέψουν τα ζώα, των οποίων αργότερα θα καταναλώσουμε το γάλα, τα αβγά, το κρέας και τα παράγωγά τους. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι, τελικά, το μεταλλαγμένο υλικό δεν φτάνει στο στομάχι μας, καθώς έχει ήδη υποστεί αλλοίωση μέσα στο σώμα του ζώου. Δεν είναι εξακριβωμένο κατά πόσο η ποσότητα τροφής ενός ζώου χάνεται με την επεξεργασία της τροφής της τροφής από το ίδιο το ζώο ή αν διατηρείται και μεταφέρεται στον άνθρωπο. Το πρόβλημα είναι ότι τα ζώα καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες μεταλλαγμένης τροφής που οι εκτροφείς τους αγνοούν τι τα ταΐζουν. Σύμφωνα με σχέδιο του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού, σύντομα θα εφαρμοστεί νομοθεσία για τη σήμανση των ζωοτροφών. Μέχρι τότε, όμως, κανείς δεν ξέρει τι τρώνε τα ζώα και σε ποιο ποσοστό η τροφή τους είναι μεταλλαγμένη ή ακόμα και ζωικής προέλευσης. Μια από τις εταιρείες κολοσσούς στην παραγωγή μεταλλαγμένων σπόρων πήρε άδεια τον περασμένο Φεβρουάριο να ρίξει στην αγορά γενετικά μεταλλαγμένο καλαμπόκι: το φυτό αυτό περιέχει ένα γονίδιο που παράγει μια τοξίνη για να σκοτώσει τα σκουλήκια που καταστρέφουν τις ρίζες του. Οι ιθύνοντες της εταιρείας διαβεβαιώνουν ότι το καλαμπόκι αυτό δεν προορίζεται να καταναλωθεί από ανθρώπους, αλλά από ζώα. 15

16 Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και σε επεξεργασμένα προϊόντα, όπως σιρόπια. Κανείς όμως δεν μπορεί να εγγυηθεί αν αυτή η έμμεση κατανάλωση του μεταλλαγμένου καλαμποκιού είναι βλαβερή ή όχι για μας. «Πλούσιες» σε μεταλλαγμένη σόγια και καλαμπόκι από τις ΗΠΑ, την Αυστραλία, την Αργεντινή, τη Βραζιλία και τη Ρουμανία είναι οι περισσότερες τροφές που φτάνουν καθημερινά στο πιάτο του Ελληνα καταναλωτή. Περιβαλλοντικές οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα κινδύνου για κρέατα, κοτόπουλα, γάλατα, αβγά και τυριά, που προέρχονται από ζώα ταϊσμένα με μεταλλαγμένη σόγια και θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία. Κανένα νομοθετικό πλαίσιο δεν απαγορεύει μέχρι στιγμής τη χρήση μεταλλαγμένων ζωοτροφών στην πτηνοτροφία και εκτροφή βοοειδών, ενώ οι περισσότερες εταιρίες δεν φαίνεται να τηρούν τις Κοινοτικές Οδηγίες που καθιστούν υποχρεωτική την προειδοποιητική σήμανση μεταλλαγμένων συστατικών στις εμπορικές συσκευασίες των τυποποιημένων τροφίμων. Παλιότερες έρευνες του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων σε 250 δείγματα προϊόντων, για τα οποία ισχύει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη σήμανση, έδειξαν ότι στο 7% αυτών δεν υπήρχε σχετική επισήμανση, παρότι περιείχαν γενετικά τροποποιημένα συστατικά.!!! Την ίδια στιγμή, νόμιμη στην Ε.Ε. είναι η διακίνηση μεταλλαγμένης σόγιας και καλαμποκιού αποκλειστικά για χρήση ζωοτροφής. «Οταν ο καταναλωτής αγοράζει κρέας, κοτόπουλο, γάλα ή τυρί, δεν γνωρίζει αν αυτά προέρχονται από ζώα που έχουν τραφεί με μεταλλαγμένες ζωοτροφές ή όχι, αφού δεν είναι υποχρεωτική η σχετική σήμανση στα προϊόντα ζωικής προέλευσης», επισημαίνει η υπεύθυνη εκστρατείας ενάντια στα μεταλλαγμένα τρόφιμα της Greenpeace στην Ελλάδα κυρία Ελενα Δανάλη και συνεχίζει: «Αυτό που ζητάμε από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς είναι να ρυθμιστεί νομικά το ζήτημα και να απαγορευτεί πλήρως η εισαγωγή μεταλλαγμένων ζωοτροφών. Θέλουμε να ξέρουμε τι τρώμε». Κάθε χρόνο εισάγονται στη χώρα μας περίπου τόνοι μεταλλαγμένης σόγιας, το 80% των οποίων προορίζεται για χρήση ζωοτροφής. «Ανησυχούμε. Μπορεί τα τελευταία χρόνια να μειώθηκε αισθητά ο αριθμός των παραγωγών που χρησιμοποιούν μεταλλαγμένη ζωοτροφή στην εκτροφή ζώων, ωστόσο ο κίνδυνος παραμένει. Καθημερινά φτάνουν καταγγελίες στο κέντρο μας για τυποποιημένες τροφές που περιέχουν μεταλλαγμένη λεκιθίνη, γλυκόζη, φρουκτόζη και άλλα. Κίνδυνος υπάρχει και για τα βιολογικά προϊόντα. Μέσα στις μέρες θα οργανώσουμε κινητοποιήσεις με στόχο την άμεση λήψη μέτρων από πλευράς του υπουργείου Ανάπτυξης και Τροφίμων», τονίζει ο πρόεδρος της ένωσης καταναλωτών ΒΙΟ.ΖΩ., κ. Γιώργος Κωστής Η καλλιέργεια μεταλλαγμένου βαμβακιού, ντομάτας, πατάτας και καλαμποκιού είναι παράνομη στην Ελλάδα και, σύμφωνα με την υπάρχουσα εθνική νομοθεσία που ισχύει από το 2001, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων οφείλει να πραγματοποιεί δειγματοληψία και εργαστηριακή ανάλυση όλων των δειγμάτων, είτε πρόκειται για σπόρους εισαγωγής είτε για ντόπια παραγωγή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον επιστημονικό συνεργάτη, υπεύθυνο για ζητήματα γενετικά τροποποιημένων τροφών της Γενικής Συνομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Ελλάδος (ΓΕΣΑΣΕ), κ. Νίκο Λάπα, «εξαιτίας της απουσίας συστηματικών ελέγχων στα σύνορα της Βορείου Ελλάδας πρόσφατα εντοπίστηκαν επιμολυσμένες παρτίδες 16

17 σπόρων βαμβακιού, οι οποίες καλλιεργήθηκαν στη Δράμα και τον Έβρο. Δυστυχώς, κάθε μέρα επιτρέπεται 1,5 έλεγχος από τους 350 που θα έπρεπε συνολικά. Ακολουθεί το ερωτηματολόγιο έρευνας που κάναμε για να ελέγξουμε το πόσο ενημερωμένα για το θέμα είναι τα παιδιά της εποχής μας (τα ερωτηματολόγια μοιραστήκαν στα παιδιά της τρίτης λυκείου του σχολείου μας) Το μπλε χρώμα αντιστοιχεί στο ναι Το πορτοκαλί αντιστοιχεί στο όχι Και το κίτρινο στο ίσως. 1.Πιστεύετε ότι πάρα το νομοσχέδιο κυκλοφορούν ακόμα μεταλλαγμένα τρόφιμα στην αγορά της Ελλάδας και της ευρωπαϊκής ένωσης? 2.Πιστεύετε ότι τα λεγόμενα fast food χρησιμοποιούν μεταλλαγμένα για τα προϊόντα τους? 3.Ειναι τα μεταλαγμενα η τροφή του μέλλοντος? 4.Ξέρετε αν έχετε καταναλώσει ποτέ μεταλλαγμένα? 5.Πιστεύετε ότι υπάρχουν μεταλλαγμένα στην κουζίνα σας? 6.Ελέγχετε από ποια χώρα είναι τα προϊόντα και αν είναι μεταλλαγμένα? 7.Έχετε διάβασει την λίστα της greenpeace? 8.Επιρεαστήκατε από την έρευνα της? 9.Έχετε ελέγξει αν υπάρχουν πιστοποιήσεις για τα προϊόντα που αγοράζετε? 10. Έχει υπάρξει ποτέ ενημέρωση για το θέμα από το σχολείο? 11.Ξέρετε ποιο είναι το νόημα ύπαρξης των μεταλλαγμένων? 0,00% 20,00% 40,00% 60,00% 80,00% 100,00% 17

18 Όπως φαίνεται και στις απαντήσεις τον παιδιών δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι και μάλιστα σύμφωνα με τα ερωτηματολόγια 7 και 8 δεν έχουν διαβάσει καθόλου την λίστα της green peace άρα δεν μπορούν να διαχωρίσουν και να εντοπίσουν τα μεταλλαγμένα προϊόντα. Επίσης συμφώνα με τις πρώτες ερωτήσεις δεν δείχνουν εμπιστοσύνη στους ελληνικούς φορείς έλεγχου τροφίμων και μάλιστα αναγνωρίζουν ότι στα φαστ φουντ καταστήματα χρησιμοποιούνται μεταλλαγμένα. Τέλος βλέπουμε ότι δεν έχει υπάρξει ενημέρωση από το κράτος και από το σχολειό. Ενώ θα έπρεπε να έχουν την μεγίστη ενημέρωση διότι αποτελούν μεγάλο κομμάτι των μελλοντικών καταναλωτών. Συμπέρασμα ομάδας για τα μεταλλαγμένα. Στο συμπέρασμα που καταλήξαμε ως ομάδα είναι ότι δεν χρειάζεται φόβος απέναντι στα μεταλλαγμένα. Χρειάζεται μόνο ενημέρωση. Το κυριότερο στοιχείο που λείπει από τον περισσότερο κόσμο είναι ενημέρωση είτε από το σχολειό είτε από το κράτος είτε αυτοβούλως. Επίσης συνειδητοποιήσαμε ότι τα μεταλλαγμένα προϊόντα δεν είναι πάντα απειλή για τον άνθρωπο αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να φανούν χρήσιμα όπως στις χώρες με έλλειψη τροφίμων.άρα δεν χρειάζεται τρόμος απέναντι στα μεταλλαγμένο μόνο ενημέρωση και προσοχή. Βιβλιογραφία Άρθρο της ΕSA (The Ecological Society of America) «Γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα υπέρ και τα κατά».διαθέσιμο από:http://www.medlook.net/article.asp?item-id=1262.( ) ΜΗΠΩΣ ΤΕΛΙΚΑ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΕΡΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ; (Σεπτέμβριος 2004) ΝΙΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Γενικός Διευθυντής Ελληνικού Γραφείου Greenpeace. Διαθέσιμο από: Μεταλλαγμένα:προϊόντα μιας παγκοσμιοποιημένης γεωργίαφεβρουάριος 2004, διαθέσιμο από: Οδηγός Καταναλωτών. Διαθέσιμο από: «Ο πόλεμος των ΗΠΑ ενάντια στη Βιοασφάλεια». Διαθέσιμο από: «Οι νέοι Ευρωπαϊκοί Κανονισµοί για τη Σήµανση και την Ιχνηλασιµότητα των Μεταλλαγµένων Τροφίµων και Ζωοτροφών». Διαθέσιμο α) Αρθρο της Ελένης Σολωμού, Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, ΒSc Logodiatrofis.gr ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ GREEN PEACE ΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ SOS Κ.Ε.Θ (ΚΥΚΛΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ 18

19 Η ομαδάρα μας 19

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί αποτελεσµατικές λύσεις για ένα πράσινο και ειρηνικό µέλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση»

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Πείνα /Γενετικά Σροποποιημένα Σρόφιμα ΓΓΩΡΓΙΑΝΑ ΚΟΤΡΙΔΟΤ Γ- ΛΤΚΓΙΟΤ- ΛΤΚΓΙΟ ΑΓΙΟΤ ΙΩΑΝΝΗ ΛΓΜΓΟΤ Διαηοξθή και η ζημαζία ηηπ για ηημ ργεία 1) «Άφησε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ για τα Μεταλλαγµένα Νοέµβριος 2007 Ζωικά Προϊόντα

Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ για τα Μεταλλαγµένα Νοέµβριος 2007 Ζωικά Προϊόντα Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ για τα Μεταλλαγµένα Νοέµβριος 2007 Ζωικά Προϊόντα Οδηγός Καταναλωτών Ο Οδηγός Καταναλωτών της Greenpeace (Νοέµβριος 2007) περιλαµβάνει τα στοιχεία που συγκεντρώνει η οργάνωση από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΑΛΑΝΗΣ Σχολικό έτος 2013-14 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Υπεύθυνοι καθηγητές: Στέλιος Μασούρας - Βάσω Χατζή Για την εργασία εργάστηκαν οι µαθητές: Φαλάνη 2014 ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΦΡΕΣΚΟ ΓΑΛΑ ΜΕ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΤΑΙΡΙΑ: Ω ΩΝΗ 1. Είναι πιστοποιηµένη η εταιρεία σας από φορέα ελέγχου και πιστοποίησης για χρήση µη µεταλλαγµένης σόγιας και καλαµποκιού στις ζωοτροφές µε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ. Να αναγνωρίσουμε τη Μεσογειακή αλλά και την Κρητική διατροφή σαν μέρος της παράδοσης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

ΣΤΟΧΟΙ. Να αναγνωρίσουμε τη Μεσογειακή αλλά και την Κρητική διατροφή σαν μέρος της παράδοσης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίσουμε τη Μεσογειακή αλλά και την Κρητική διατροφή σαν μέρος της παράδοσης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. ΣΤΟΧΟΙ Να μάθουμε για τις νέες ομάδες τροφίμων που έχουν πια μπει στην

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΑΣ; ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: 1. Γενετική τροποποίηση των οργανισμών είναι η απομόνωση επιλεγμένων γονιδίων από ένα οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Στις ερωτήσεις που σημειώνονται με αστερίσκο πρέπει να δοθεί οπωσδήποτε απάντηση. 1. ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΣΑΣ 1.1 Είστε εγκατεστημένος/η στην παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1 ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΘΑΝΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης µέσα στα πλαίσια της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΜΑΪΟΣ 2004 Ε: Ποια είναι η θέση της Greenpeace σχετικά µε τη γενετική µηχανική; Α: Η Greenpeace αντιτίθεται στην απελευθέρωση στο περιβάλλον οργανισµών που είναι προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας Κανονισμοί Ευρωπαϊκής Ένωσης Λειτουργία Συστήματος Ελέγχου Πιστοποίηση Προϊόντων Κανονισμός (ΕΚ) 834/2007 Κανονισμός (ΕΚ) 889/2008 Κανονισμός (ΕΚ) 710/2009 Κανονισμός

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Των Νικόλα Λεοντόπουλου και Μαρίνας Πετροπούλου. Από 1ης Ιουλίου, τα εστιατόρια στη Νέα Υόρκη απαγορεύεται να

Των Νικόλα Λεοντόπουλου και Μαρίνας Πετροπούλου. Από 1ης Ιουλίου, τα εστιατόρια στη Νέα Υόρκη απαγορεύεται να Έντυπο : Σελίδα : Ημ/νία Φύλλου : 08/07/2007 Λέξεις : 963 Μήκος : 0 Κατηγορία : Στήλη : Αποκλειστικό : Όχι Όχι AA : 1172333 Συντάκτης: Λεοντόπουλος Νίκος Τίτλος: trans-1 Των Νικόλα Λεοντόπουλου και Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τα νέα για τα μεταλλαγμένα. πολιτών - καταναλωτών. Πανελλήνια Ένωση Καταναλωτών «ΒΙΟ-ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΖΩΗ»

Τα νέα για τα μεταλλαγμένα. πολιτών - καταναλωτών. Πανελλήνια Ένωση Καταναλωτών «ΒΙΟ-ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΖΩΗ» Τα νέα για τα μεταλλαγμένα (ΓΤΟ) και τα κινήματα των πολιτών - καταναλωτών Έμμη Πανούση Δημοσιογράφος Γεν. Γραμματέας ΒΙΟΖΩ και Διαχειρίστρια του ΗΛΕΣΙΟΝ Στις 11 Νοεμβρίου 2008, η Αυστριακή κυβέρνηση δημοσίευσε

Διαβάστε περισσότερα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα

Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Agro-logistics: Πιστοποίηση και Ιχνηλασιμότητα Τσιτσάμης Σπυρίδων 1, Ιακώβου Ελευθέριος 2, Βλάχος Δημήτριος 2 Τα Logistics των αγροτικών προϊόντων (Agro-logistics) είναι αναμφίβολα ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Δρ Ιωάννα Γιαννούκου Σύμβουλος Επιχειρήσεων Ερευνήτρια Πανεπιστήμιο Πατρών Βασικοί ορισμοί Βιολογική γεωργία:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ - 2015 ΠΟΛΩΝΙΑ. οχήματα εμπορευμάτων με μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος (MEB) άνω των 12 τόνων

ΟΔΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ - 2015 ΠΟΛΩΝΙΑ. οχήματα εμπορευμάτων με μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος (MEB) άνω των 12 τόνων 1 ΟΔΙΚΕΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ - 2015 ΠΟΛΩΝΙΑ Γενικές απαγορεύσεις Επιπρόσθετες απαγορεύσεις οχήματα εμπορευμάτων με μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος (MEB) άνω των 12 τόνων σε όλη την επικράτεια από τις 18:00 μέχρι τις

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC

Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ Ν. Κατσαρός π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Επιστηµονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ιευθυντής Τµήµατος ιατροφολογίας NYC ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ 30% των καρκίνων οφείλεται στον καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 11.2.2015 B8-0000/2015 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης για προφορική απάντηση B8-000/2015 σύμφωνα με το άρθρο 128, παράγραφος 5, του

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές.

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές. Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Ε. Σουρανάκης 1, Α. Στεφανάκης 2. Προβλήματα, προοπτικές. 1 Κτηνίατρος, Ιδιώτης, Πρόεδρος ΔΣ ΒΙΟΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ Α.Ε. 2 Δρ, Κτηνίατρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ

ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΝΕΡΟ ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΣΠΟΡΟ, ΤΟ ΝΕΡΟ, ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΣΠΟΡΑΣ (ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΓΕΥΣΤΙΚΑ) ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕ ΥΦΑΛΜΥΡΟ Η ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της Βιολογική γεωργία Επειδή η συμβατική γεωργία έχει φθάσει στα όρια της Για να ανταπεξέλθη χρησιμοποιεί μεθόδους «παρά φύσιν» όπως: Ορμόνες κατάχρηση χημικών ουσιών βιομηχανοποίηση παραγωγής, μεγάλης κλίμακας

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου

Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου 2ο Φεστιβάλ Τέχνης για τα Ανθρώπινα ικαιώµατα 20 25 Νοεµβρίου 2002, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Παρουσίαση αποτελεσµάτων Ερωτηµατολογίου Συµπληρωθέντα Ερωτηµατολόγια : 128 Το προφίλ του Κοινού Το κοινό του BioVision

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος:

Τίτλος προγράμματος: ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Τίτλος προγράμματος: «Ισορροπημένη διατροφή Η αξία του πρωινού» Τάξη: Ε Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2012-13

Διαβάστε περισσότερα

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>>

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>> Ασφάλεια τροφίμων- Σήμανση / ετικέτες- μέλλον Ομάδα : Λεμονίδας και οι 4 Γαλατάς Βασίλης Καπούλα Βικτορία Μελετίδου Φωτεινή Μωυσίδου Στέλα Παπαστεφάνου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΑΪ TV. Φεβρουάριος 2009

ΣΚΑΪ TV. Φεβρουάριος 2009 Έρευνα για τον Ασωπό ΣΚΑΪ TV Φεβρουάριος 009 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΤΥΠΙΚΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Βιολογικά προϊόντα και Επιχειρηµατικότητα: Ευκαιρίες και απειλές Μουρτζιόπουλος Χρήστος ιευθυντής ιασφάλισης Ποιότητας Vivartia ABEE Detrop 9 Μαρτίου 2007 Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων ε Επισιτιστική Αυτάρκεια Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ ΦΟΡΟΥΜ-ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αθήνα, Πολυτεχνείο, 20-22/2/2015 Διοργάνωση: Ηλιόσποροι, δίκτυο για

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων

Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων Ευρωπαϊκή Νομοθεσία Υγιεινή & Ασφάλεια Τροφίμων Κανονισμός 178/2002 Περιεχόμενο Γενικές Αρχές Ασφάλειας Τροφίμων και Ζωοτροφών Ίδρυση Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων Τι Αφορά Όλαταστάδιατηςπαραγωγής,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα 11. Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά. τροφίμων

Παράρτημα 11. Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά. τροφίμων Παράρτημα 11 Παρουσία γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε τρόφιμα και συστατικά τροφίμων 1. Αντικείμενο της συνεργασίας Αντικείμενο της συνεργασίας είναι ο έλεγχος παρουσίας γενετικά τροποποιημένων οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή

Πτυχιακή Εργασία. Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή Τεχνολογικό εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογιστικής Πτυχιακή Εργασία Μάρκετινγκ βιολογικών προϊόντων και Συμπεριφορά Καταναλωτή Επιβλέπων Καθηγητής: Εισηγητής: Ιφιγένεια Καναρίδου Αριθμός Μητρώου:

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Μεταλλαγµένα τρόφιµα και ζωοτροφές στην ελληνική αγορά

Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Μεταλλαγµένα τρόφιµα και ζωοτροφές στην ελληνική αγορά Ο ΗΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Μεταλλαγµένα τρόφιµα και ζωοτροφές στην ελληνική αγορά ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΙΑΤΟ ΜΑΣ 13-05-2004 Από το 1996 που ξεκίνησε η µαζική εισαγωγή µεταλλαγµένων στην Ευρώπη, η αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Από το αγρόκτημα στο πιάτο Farm to fork. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα για την Ασφάλεια Τροφίμων ΕΣΔΥ 27/4/2015

Από το αγρόκτημα στο πιάτο Farm to fork. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα για την Ασφάλεια Τροφίμων ΕΣΔΥ 27/4/2015 Από το αγρόκτημα στο πιάτο Farm to fork Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα για την Ασφάλεια Τροφίμων ΕΣΔΥ 27/4/2015 Να εμπιστευόμαστε την Τροφή μας?? Τα τρόφιμα και ο Καταναλωτής Τροφή είναι Διαθέσιμη? Προσιτή?

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Τι είναι η βιολογική γεωργία;

ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ. Τι είναι η βιολογική γεωργία; ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Τι είναι η βιολογική γεωργία; είναι ένα αγροτικό σύστημα διαχείρισης το οποίο παρέχει στον καταναλωτή φρέσκα, γευστικά, αυθεντικά τρόφιμα ενώ ταυτόχρονα σέβεται την ισορροπία των οικοσυστημάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Αγγελική Καλλία-Αντωνίου ρ. Νοµικής- ικηγόρος, Μέλος Σ Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα 6ο Συνέδριο Ελληνικού Μελιού & Προϊόντων Μέλισσας Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα Μιχάλης Σμύρης τηλ: 6932 801986 e-mail :gsmyris@yahoo.gr 12 ος 2014 Περίγραμμα- Ενότητες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Σκοπός της εργασίας Κατά πόσο οι καταναλωτές της Θεσσαλονίκης γνωρίζουν τα βιολογικά προϊόντα Αν αγοράζουν βιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕτΑρρυΘΜιΣΗ τησ ΕυρωΠΑϊΚΗΣ ΑΓρΟτιΚΗΣ ΠΟλιτιΚΗΣ Τ Ω Ρ Α Ή Π Ο Τ Ε. www.greens-efa.eu

ΜΕτΑρρυΘΜιΣΗ τησ ΕυρωΠΑϊΚΗΣ ΑΓρΟτιΚΗΣ ΠΟλιτιΚΗΣ Τ Ω Ρ Α Ή Π Ο Τ Ε. www.greens-efa.eu ΜΕτΑρρυΘΜιΣΗ τησ ΕυρωΠΑϊΚΗΣ ΑΓρΟτιΚΗΣ ΠΟλιτιΚΗΣ Τ Ω Ρ Α Ή Π Ο Τ Ε www.greens-efa.eu ΜΙΑ ΔΙΚΑΙΗ ΚΑΠ 20% των γεωργικών εκμεταλλεύσεων εξακολουθούν να λαμβάνουν το 80% του συνόλου των άμεσων ενισχύσεων στο

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Πρακτκή εξάσκηση Μάρκετινγκ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΞΑΣΚΗΣΗ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Συγγραφείς Δρ. Andrea Grimm, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΒΟΟΕΙΔΩΝ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ» 7 Ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΑΞΗ: Α ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ: 2008-2009 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ: ΣΤΙΒΑΧΤΗ ΜΑΡΙΑ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: ΦΡΑΝΤΖΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1. Τυποποίηση και Συσκευασία Η τυποποίηση, σε συνδυασμό με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους

Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Μπισκότα Γλυκές και Αλμυρές μικρολιχουδιές που συνεχώς αυξάνεται η κατανάλωση τους Ανάλυση της κατηγορίας των Μπισκότων στο οργανωμένο λιανεμπόριο των Super/Hyper Market. Ιανουάριος 2015 ΜΠΙΣΚΟΤΟ μια γλυκιά

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Δρ Τζουραμάνη Ειρήνη Ινστιτούτο Γεωργοοικονομικών & Κοινωνιολογικών Ερευνών Τέρμα Αλκμάνος, 115 28 Αθήνα tzouramani@agreri.gr Η Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα νωπά ψάρια είναι ιδιόµορφα προϊόντα, λόγω του µεγάλου βαθµού ευπάθειας και της µικρής διάρκειας ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά, αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες, το προϊόν να φθάσει ακατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργάτες στην. επιτυχία

Συνεργάτες στην. επιτυχία Συνεργάτες στην επιτυχία Παρέχοντας το υπόβαθρο Tα πλεονεκτήματα των ολοκληρωμένων λύσεων για τις καλλιέργειες Η υγιεινή διατροφή αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για κάθε άνθρωπο. Δε μας βοηθά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Φραντζέσκα Υδραίου Γεωπόνος M.Sc. Διευθύντρια Ελληνικού Συνδέσμου Φυτοπροστασίας

Φραντζέσκα Υδραίου Γεωπόνος M.Sc. Διευθύντρια Ελληνικού Συνδέσμου Φυτοπροστασίας Επιπτώσεις από την εμπορία παράνομων-παραποιημένων παραποιημένων σκευασμάτων γεωργικών φαρμάκων Φραντζέσκα Υδραίου Γεωπόνος M.Sc Διευθύντρια Ελληνικού Συνδέσμου Φυτοπροστασίας Αθήνα, 17 Ιανουαρίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Τι είναι HACCP; Hazard = Κίνδυνος Analysis = Ανάλυση Critical = Κρίσιμο Το ΑΚΚΣΕ είναι ένα εργαλείο που προσπαθεί να διασφαλίσει την υγιεινή και την

Διαβάστε περισσότερα

29-12-05. Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 4245/Α ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ. Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ. Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων

29-12-05. Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 4245/Α ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ. Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ. Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 29-12-05 4245/Α ΠΡΟΣ: Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Θέμα: Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων Εδώ και μερικά χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται πάνω στην εναρμόνιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα