2/2014 ISSN ΤΟΜΟΣ 23 ΣΕΙΡΑ I ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚO ΕΠΙMΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2/2014 ISSN 1105-9478 ΤΟΜΟΣ 23 ΣΕΙΡΑ I ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚO ΕΠΙMΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ"

Transcript

1 2/2014 ISSN ΤΟΜΟΣ 23 ΣΕΙΡΑ I ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚO ΕΠΙMΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ GEOTECHNICAL CHAMBER OF GREECE VOL: 23 - ISSUE I - No 2/2014

2 CONTENTS SCIENTIFIC PAPERS G. Dimokas, Case studies of a modified biological simulator (TOMGRO) 4-11 N. Katsoulas, in greenhouse tomato crop C. Kittas, M. Tchamitchian K. Zoukidou, Intra Industry analysis of Greek Olive Oil A. Semos, K. Zoukidis, REVIEW ARTICLES E. Pappa, Greek brined cheeses S.E. Tsiouris, Environmental values of the field margins and their contribution C.K. Sokos to biodiversity conservation REVIEW PAPER S-E Vatis, Online survey on large corporation management and marketing G. Tsekouropoulos, functions of food and beverage sector in Attica N. Katsonis 2 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

3 ÐÅÑÉÅ ÏÌÅÍÁ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Γ. Δημόκας, Μελέτη περιπτώσεων εφαρμογής τροποποιημένου βιολογικού 4-11 Ν. Κατσούλας, προσομοιώματος TOMGRO σε καλλιέργεια τομάτας θερμοκηπίου Κ. Κίττας, M. Tchamitchian Κ. Ζουκίδου, Ενδοκλαδική ανάλυση του εμπορίου του ελληνικού ελαιολάδου Α. Σέμος, Κ. Ζουκίδης, ΑΡΘΡΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Ε. Παππά, Ελληνικά τυριά άλμης Σ.Ε. Τσιούρης, Περιβαλλοντικές αξίες των περιθωρίων των αγρών και η συμβολή τους Χ.Κ. Σώκος στη διατήρηση της βιοποικιλότητας ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Σ-Ε. Βάτης, Διαδικτυακή Έρευνα Λειτουργιών Διοίκησης και Μάρκετινγκ Γ. Τσεκουρόπουλος, Μεγάλων Επιχειρήσεων του Ν. Αττικής Κλάδου Τροφίμων και Ν. Κατσώνης Ποτών ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014 3

4 ÅÑÅÕÍÇÔÉÊÇ ÅÑÃÁÓÉÁ ÓÅË Μελέτη περιπτώσεων εφαρμογής τροποποιημένου βιολογικού προσομοιώματος TOMGRO σε καλλιέργεια τομάτας θερμοκηπίου γ. Δημόκας 1, Ν. Κατσούλας 1, Κ. Κίττας 1 και M. Tchamitchian 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η μελέτη περιπτώσεων τροποποιημένου βιολογικού προσομοιώματος (TOMGRO) σε καλλιέργεια τομάτας θερμοκηπίου κατά την χειμερινή περίοδο. Το τροποποιημένο βιολογικό προσομοίωμα (TOMGRO) που χρησιμοποιήθηκε έχει αναπτυχθεί και βαθμονομηθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις και την καλλιεργητική τεχνική των παραγωγών της Μεσογείου καθώς και τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν κατά τη χειμερινή περίοδο στις χώρες αυτές. Η μελέτη περιπτώσεων του προσομοιώματος πραγματοποιήθηκε για να εξεταστεί η συμπεριφορά του προσομοιώματος κάτω από συνδυασμό διαφορετικών κλιματικών συνθηκών και εστιάστηκε στη διαφοροποίηση κυρίως της θερμοκρασίας του αέρα και στην επίδραση που αυτή παρουσιάζει τόσο στην ανάπτυξη όσο και στην παραγωγή των φυτών τομάτας. Για τη μελέτη περιπτώσεων πραγματοποιήθηκε καταγραφή του κλίματος στο εσωτερικό του θερμοκηπίου και τον περιβάλλον χώρο, στο αγρόκτημα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στην περιοχή του Βελεστίνου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η τροποποίηση του κλίματος στο εσωτερικό των θερμοκηπιακών μονάδων προκαλεί ουσιαστικές μεταβολές στο ρυθμό ανάπτυξης και παραγωγής της καλλιέργειας. Αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα οδηγεί σε πρωίμιση της παραγωγής και ταυτόχρονη μείωση του συνολικού ξηρού βάρους των συγκομιζόμενων καρπών, ενώ αντίστροφα μείωση της θερμοκρασίας προκαλεί υστέρηση στην έναρξη της συγκομιδής και αύξηση της συνολικά παραγόμενης ποσότητας. Η διαχείριση του κλίματος των θερμοκηπίων μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική με τη χρήση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από τη μελέτη περιπτώσεων του βιολογικού προσομοιώματος, ενώ μέρος των συμπερασμάτων αναμένεται να συμβάλλει στην ισορροπία των κερδών ενός προϊόντος ονομαστικής αξίας στην αγορά, σε σχέση με το κόστος διαχείρισης του εξοπλισμού κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας. Λέξεις κλειδιά: Βιολογικό προσομοίωμα, TOMGRO, συστήματα λήψης αποφάσεων, μελέτη περιπτώσεων, ανάπτυξη, παραγωγή τομάτας. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προστατευμένες καλλιέργειες των κηπευτικών, των δρεπτών ανθέων και των διακοσμητικών φυτών αποτελούν το πεδίο με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη την τελευταία εικασοετία στα αγροτικά θέματα. Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες πλέον, μπορούν να θεωρηθούν ως η πιο εντατική και σύνθετης μορφής παραγωγική διαδικασία και πολλές φορές αναφέρονται ως η βιομηχανία των θερμοκηπίων για τονιστεί ο ρόλος της τεχνολογίας στη όλη διαδικασία (Challa και Bakker, 1995). Σήμερα το πρόβλημα του υψηλού κόστους παραγωγής των κηπευτικών καλλιεργειών δύναται να επιλυθεί με τη χρήση βιολογικών προσομοιωμάτων που αποτελούν ισχυρά εργαλεία για να ελεγχθούν υποθέσεις, να συνδυαστεί η γνώση, να περιγραφεί και να κατανοηθεί ένα περίπλοκο σύστημα και να συγκριθούν διάφορα σενάρια (van Straten et al., 2000). Τα μοντέλα δύνανται να ορίσουν την ανάπτυξη και την παραγόμενη ποσότητα, συνεισφέροντας στον προγραμματισμό και στη στρατηγική που θα ακολουθηθεί από τους παραγωγούς, κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου. Τα μοντέλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτός των άλλων ως συστήματα σχηματισμού απόφασης (Tchamitchian et al., 1998.), ελέγχου του κλίματος των θερμοκηπίων καθώς και για την πρόβλεψη και τον προγραμματισμό της παραγωγικής διαδικασίας. Συνεπώς, το ενδιαφέρον για τη μοντελοποίηση της παραγωγής βιομάζας για τις διάφορες καλλιέργειες ακόμη αυξάνεται όπως αυτό δηλώνεται από την αυξανόμενη αναλογία των δημοσιευμένων εργασιών που σχετίζονται με την μοντελοποίηση. Διάφορα προσομοιώματα για θερμοκηπιακές καλλιέργειες έχουν αναπτυχθεί, όπως για παράδειγ- 1 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Τμήμα. Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής. & Αγροτικού Περιβάλλοντος Οδός Εθνικής Αντιστάσεως 126, 38221, Βόλος, Μαγνησίας, τηλ.: , κιν.: Écodéveloppement, I.N.R.A., Domaine Saint-Paul, Site Agroparc, Avignon Cedex 9, 84914, France 4 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

5 μα για το χρυσάνθεμο, το αγγούρι, το μαρούλι, το ραπανάκι, το τριαντάφυλλο (Lieth και Pascian 1991) και της τομάτας (De Konnig, 1994, Jones et al.,1991). Το μοντέλο TOMGRO των Jones et al., (1991) έχει τεκμηριωθεί, βαθμονομηθεί και επιβεβαιωθεί από τους Dayan et al. (1993a, 1993b). Οι περισσότερες δημοσιευμένες εργασίες στο πεδίο των θερμοκηπιακών καλλιεργειών, ασχολούνται με την ανάπτυξη και την παραγωγή της καλλιέργειας της τομάτας. Η λειτουργία των βιολογικών προσομοιωμάτων στηρίζεται στην παραγωγή του ξηρού βάρους. Η καλλιέργεια προσδιορίζεται από το παραγόμενο ξηρό βάρος, την οργανογένεση και από την κατανομή του ξηρού βάρους στον αριθμό των παραγόμενων οργάνων (Dimokas et al., 2009). Αυτά τα χαρακτηριστικά, όχι μόνο σχετίζονται με την ποσότητα της παραγωγής, αλλά ταυτόχρονα και με την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων. Η παραγωγή του ξηρού βάρους εξαρτάται τόσο από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης που συμβάλει στην αύξηση του βάρους, όσο και την αναπνοή αύξησης και διατήρησης που προκαλούν μείωση του παραγόμενου ξηρού βάρους των φυτών (Dimokas et al., 2009). Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η μελέτη περιπτώσεων και ανάλυση ευαισθησίας χρήσης τροποποιημένου βιολογικού προσομοιώματος (TOMGRO) σε καλλιέργεια τομάτας κατά την χειμερινή περίοδο. Το βιολογικό προσομοίωμα TOMGRO τροποποιήθηκε από τους Dimokas et al., (2009), σύμφωνα με το κορυφολόγημα που πραγματοποιείται από τους παραγωγούς (σταμάτημα ανάπτυξης της καλλιέργειας). Για πρώτη φορά επιχειρείται το σταμάτημα της προσομοίωσης σε ορισμένο σημείο (αριθμός ταξιανθίας), καθώς προστέθηκε ο συντελεστής (Fraqcoef) που συμβάλλει στον καλύτερο υπολογισμό (i) της ηλικίας των καρπών της καλλιέργειας. Η μελέτη περιπτώσεων εστιάστηκε κυρίως στη διαφοροποίηση της θερμοκρασίας του αέρα και την επίδραση που παρουσιάζει στην ανάπτυξη και την παραγωγή των φυτών τομάτας θερμοκηπίου. 2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Η μελέτη περιπτώσεων του προσομοιώματος πραγματοποιήθηκε για να εξεταστεί η συμπεριφορά του προσομοιώματος κάτω από τον συνδυασμό διαφορετικών κλιματικών συνθηκών και εστιάστηκε στη διαφοροποίηση κυρίως της μέσης θερμοκρασίας του αέρα και την επίδραση που αυτή παρουσιάζει στην ανάπτυξη και στην παραγωγή των φυτών τομάτας. Η συγκέντρωση του CO 2 διατηρήθηκε σταθερή στα 380 ppm, ενώ οι τιμές της σχετικής υγρασίας και της ηλιακής ακτινοβολίας που χρησιμοποιήθηκαν ήταν οι πραγματικές τιμές που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια των πειραματικών μετρήσεων. Τα σενάρια που μελετήθηκαν, παρουσιάζονται παρακάτω: 1. Η διαφοροποίηση της μέσης ημερήσιας τιμής της θερμοκρασίας του αέρα, όταν η μέση θερμοκρασία νύχτας διατηρήθηκε στους 15 o C. Τα σενάρια που προσομοιώθηκαν για μέσες θερμοκρασίες ημέρας / νύχτας, ήταν τα: 20/15 o C, 24/15 o C και 30/15 o C, με μάρτυρα την προσομοίωση 20/15 o C. 2. Η μεταβολή της μέσης νυχτερινής τιμής της θερμοκρασίας του αέρα, όταν η ημερήσια θερμοκρασία διατηρήθηκε στους 20 o C. Τα σενάρια που προσομοιώθηκαν για μέσες θερμοκρασίες ημέρας / νύχτας, ήταν τα: 20/15 o C, 20/13 o C και 20/11 o C, με μάρτυρα την προσομοίωση 20/15 o C. 3. Η επίπτωση της μείωσης και της μείωσης-αύξησης της θερμοκρασίας του αέρα κατά 2 o C, για χρονικό διάστημα 10 ημερών. Τα σενάρια που προσομοιώθηκαν παρουσιάζονται στον Πίνακα I. I. Πίνακας I: Μελέτη περιπτώσεων μεταβολής της θερμοκρασίας για ορισμένο χρονικό διάστημα (i) Table I: Case studies according to temperature variation for a constant period (i) Table I. Case studies according to temperature variation for a constant period (i) ( / ) /15 C 20/15 C 20/15 C /15 C 18/13 C 18/13 C /15 C 20/15 C 20/15 C /15 C 20/15 C 22/17 C /15 C 20/15 C 20/15 C ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/ II. (ii)

6 /15 C 20/15 C 20/15 C /15 C 20/15 C 22/17 C /15 C 20/15 C 20/15 C 3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Tα αποτελέσματα που παρουσιάζονται αφορούν τις υπολογισμένες τιμές του τροποποιημένου βιολογικού προσομοιώματος (TOMGRO), για σειρά περιπτώσεων. Σκοπό της έρευνας αποτέλεσε η ανάλυση ευαισθησίας του βιολογικού προσομοιώματος. Η γνώση της ευαισθησίας αποτελεί κρίσιμο σημείο για το ενωμένο βιοφυσικό προσομοίωμα, καθώς αναλύονται οι συνέπειες της επίδρασης των κλιματικών συνθηκών στο εσωτερικό του θερμοκηπίου στην ανάπτυξη και την παραγωγή της καλλιέργειας. Οι μεταχειρίσεις που ακολουθήθηκαν αναφέρθηκαν αναλυτικά στα υλικά και μέθοδοι, ενώ στις επόμε- 4. Η επίπτωση της διαφοροποίησης των μέσων θερμοκρασιών αναφοράς για ημέρα / νύχτα, 20/15 o C, με επίδρασης της: νες ενότητες θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα μείωση και μετέπειτα II. αύξηση κατά 2 o C, για χρονικό Μεταβολής της ημερήσιας / νυχτερινής θερμοκρασίας του αέρα έναντι του μάρτυρα για όλη την διάστημα 10 ημερών. Τα σενάρια που προσομοιώθηκαν παρουσιάζονται (ii) στον Πίνακα II. περίοδο προσομοίωσης 385 Table Πίνακας II. Case II: Μελέτη studies περιπτώσεων according μεταβολής to temperature της θερμοκρασίας variation για ορισμένο for a constant χρονικό διάστημα period (ii) Table II: Case studies according to temperature variation for a constant period (ii) ( / ) /15 C 20/15 C 20/15 C /15 C 18/13 C 20/15 C /15 C 20/15 C 20/15 C /15 C 20/15 C 18/13 C /15 C 20/15 C 20/15 C Η μελέτη της διαφοροποίησης του θερμοκρασιακού εύρους όταν η μέση τιμή της θερμοκρασίας είναι η ίδια και για τις δύο περιπτώσεις. Η μελέτη περιπτώσεων που επιλέχθηκαν ικανοποιεί το σύνολο των περιπτώσεων που πρόκειται να συναντήσει ο προσομοιωτής κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς αναλύεται τόσο η αύξηση, η μείωση, η αυξομείωση της θερμοκρασίας και το αντίστροφο της καθώς και η περίπτωση να προκύπτουν οι ίδιες βαθμοημέρες με διαφορετικές μέγιστες και ελάχιστες τιμές. Ταυτόχρονα η χρονική διάρκεια ημέρας και νύχτας που χρησιμοποιήθηκε από τον προσομοιωτή ήταν αντίστοιχη της πραγματικότητας και αντίστοιχη ήταν η μεταβολή στις τιμές της θερμοκρασίας. Μεταβολής της ημερήσιας / νυχτερινής θερμοκρασίας του αέρα έναντι του μάρτυρα για ορισμένη περίοδο κατά την προσομοίωση Μεταβολής του εύρους στην ημερήσια και νυχτερινή θερμοκρασία του αέρα διατηρώντας την ίδια μέση ημερήσια τιμή Τα αποτελέσματα αφορούν την επίδραση των μεταχειρίσεων στον υπολογισμό του αριθμού των κόμβων, του συνολικού ξηρού βάρους των καρπών, του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών. Οι τιμές που χρησιμοποιήθηκαν (Ηλιακή ακτινοβολία, σχετική υγρασία, συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα) για τις υπόλοιπες μεταβλητές εισόδου (εκτός της θερμοκρασίας) του βιολογικού προσομοιώματος, ήταν οι πειραματικές τιμές της περιόδου από 1 η Οκτωβρίου 2005 έως 1 η Απριλίου Μελέτη επίδρασης της ημερήσιας και νυχτερινής μεταβολής της θερμοκρασίας του αέρα Η διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του ξηρού βάρους των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις (20/15 o C, 24/15 o C και 30/15 o C) παρουσιάζεται στα Σχήματα 1 (a-b). Μελετώντας το Σχήμα 1 (a) παρατηρείται ότι η μεταχείριση (24/15 o C), συνέβαλε στην πρωίμιση της παραγωγής και η διαφοροποίηση της σε σχέση με τη μεταχείριση του μάρτυρα (20/15 o C) κυμαίνεται στις 10 περίπου ημέρες. Αντίστοιχα στις τιμές του ξηρού βάρος των πράσινων καρπών (Σχήμα 1 (b)) παρατηρείται ότι απαιτείται με- 6 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

7 (g -1 ) (a) (g -1 ) (a) (g -1 ) (b) Σχήμα 1(a), (b): Διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του Σχήμα 2(a), (b): Διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του 402 2(a), (b). 1(a), (b). ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις (, 20/15 o C), (, 24/15 o C), (p, 30/15 o C). Figure 1(a), (b): Variance of simulated values for dry 404 weight of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (, 24/15 o C), (p, 30/15 o C)., (, 20/15 o 403, (, 20/15 o C), (, C), (, 24/15 o C), (, 30/15 o C). 405 Figure 2(a), (b). Variance of simulated values for dry weight of mature and green Figure 1(a), (b). Variance of simulated values for dry weight of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (, 24/15 o C), (, 30/15 o C). γαλύτερο χρονικό διάστημα για την ωρίμαση των καρπών για την περίπτωση του μάρτυρα έναντι των δύο άλλων μεταχειρίσεων, ενώ μικρή είναι η διαφοροποίηση που παρατηρείται στις πρώτες 40 ημέρες, κρίσιμη περίοδο για την ανάπτυξη των φυτών. Τέλος, η αύξηση της ημερήσιας τιμής της θερμοκρασίας του αέρα συνέβαλε στη μείωση του αριθμού των συγκομιζόμενων καρπών και της φυλλικής επιφάνειας της καλλιέργειας. Συνεπώς η αύξηση της ημερήσιας τιμής της θερμοκρασίας του αέρα, οδηγεί μεν την παραγωγή στην πρωίμιση αλλά ταυτόχρονα συμβάλλει και στη μείωση του συνολικά παραγόμενου προϊόντος. Στα Σχήματα 2 (a-b) παρουσιάζεται η διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις (20/15 o C, 20/13 o C και 20/11 o C). Μελετώντας το Σχήμα 2 (a) παρατηρείται ότι η μεταχείριση (20/11 o C), οδηγεί την παραγωγή σε υστέρηση και η διαφοροποίηση της σε σχέση με τη μεταχείριση του μάρτυρα (20/15 o C) κυμαίνεται στις 20 περίπου ημέρες. Αντίστοιχα στις τιμές του ξηρού βάρος των πράσινων καρπών (Σχήμα 2 (b)) παρατηρείται ότι απαιτείται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για την 406 (g -1 ) (b) ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις (, 20/15 o C), (, 20/13 o C), (p, 20/11 o C). Figure 2(a), (b): Variance of simulated values for dry weight of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (, 20/13 o C), (p, 20/11 o C). 20/13 o C), (, 20/11 o C). fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (, 20/13 o C), (, 20/11 o C). ωρίμαση των καρπών στην περίπτωση της μεταχείρισης (20/11 o C) έναντι του μάρτυρα και της μεταχείρισης (20/13 o C). Ταυτόχρονα στην περίπτωση της μεταχείρισης (20/11 o C) παρατηρείται ότι στο τέλος της περιόδου προσομοίωσης υπάρχουν ακόμη πράσινοι καρποί επάνω στο φυτό, ενώ οι άλλες δύο μεταχειρίσεις έχουν συγκομιστεί πλήρως. Τέλος η μείωση της νυχτερινής τιμής της θερμοκρασίας του αέρα, συνέβαλε αντίστοιχα στη μείωση του αριθμού των συγκομιζόμενων καρπών και της φυλλικής επιφάνειας της καλλιέργειας Μελέτη επίδρασης μεταβολής της θερμοκρασίας του αέρα για ορισμένο χρονικό διάστημα Η διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του αριθμού των κόμβων, του συνολικού ξηρού βάρους των καρπών, του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις του Πίνακα Ι παρουσιάζεται στα Σχήματα 3 (a-b). Στο υπόλοιπο χρονικό διάστημα εκτός των δεκαήμερων μεταβολών των δύο μεταχειρίσεων, η θερμοκρασία του αέρα ήταν ίδια με τη θερμοκρασία της μεταχείρισης του μάρτυρα 20/15 o C. Σκοπός ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014 7

8 (g -1 ) (g -1 ) (a) (b) Σχήμα 3(a), (b): Διακύμανση των υπολογισμένων τιμών 3(a), (b). του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις, (, 20/15 o C), (, 18/13 (, 20/15 o C o για C), (, την περίοδο από την 21 η έως την 30 η ημέρα), (p, 18/13 o C 18/13 o C ), (, 18/13 o C για την περίοδο από την 21 η έως την 30 η ημέρα και 22/17 o C για την περίοδο 21 από 30 την 41 η 22/17 έως o C 50 η ημέρα). 41 Figure 3(a), (b): Variance of simulated values for dry weight 50 ). 420 of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), 421 (, 20/13 o C experimental period from 21st to 30th day), Figure 3(a), (b). Variance of simulated values for dry weight of mature and green (p, 20/11 o C experimental period from 21st to 30th day and fruits, 22/17for o C three experimental treatments (, 20/15 period o C), (, from 20/13 41st o C experimental to 50th day). period from 21 st to 30 th day), (, 20/11 o C experimental period from 21 st to 30 th day and 22/17 o C 430 ήταν η ανάλυση των επιπτώσεων στην ανάπτυξη και experimental την παραγωγή period from των 41 st to φυτών 50 th day). τομάτας όταν προκύπτει η ανάγκη για μείωση της θερμοκρασίας καθώς και η μελέτη του πιθανού κέρδους αν γίνει προσθήκη των βαθμοημερών που αφαιρέθηκαν σε χρονικό διάστημα μετά τη μείωση της θερμοκρασίας. Μελετώντας τα Σχήματα 3 (a-b) παρατηρούνται μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ των τριών μεταχειρίσεων σε όλα 423 τα 422 μετρούμενα χαρακτηριστικά. Μικρή διαφοροποίηση προέκυψε στον αριθμό των συγκομιζόμενων καρπών (αποτελέσματα που δεν παρουσιάζονται 426 στο παρόν κείμενο) με τις δύο μεταχειρίσεις να υπολείπονται του μάρτυρα. Η μείωση της θερμοκρασίας 427 για το χρονικό διάστημα των 10 ημερών προκαλεί 428 υστέρηση στον αριθμό των συγκομιζόμενων καρπών 429 χωρίς να μεταβάλει το συνολικό ξηρό βάρος του φυτού και τη φυλλική του επιφάνεια. Η προσθήκη των βαθμοημερών που αφαιρέθηκαν, δεν επιτυγχάνει να εξαλείψει τη διαφοροποίηση που προκαλείται από τη μείωση της θερμοκρασίας. Στα Σχήματα 4 (a-b) παρουσιάζεται η διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις του Πίνακα ΙΙ. Σκοπός η μελέτη της επίδρασης μείωσης των βαθμοημερών σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα, με απώτερο στόχο την ανεύρεση της κρίσιμης περιόδου της καλλιέργειας. Μείωση παρατηρήθηκε στο ξηρό βάρος των συγκομιζόμενων-ώριμων καρπών (Σχήμα 4 (b)). Τέλος, δεν παρατηρήθηκε διαφοροποίηση μεταξύ των μεταχειρίσεων τόσο στη φυλλική επιφάνεια της καλλιέργειας όσο και στην ποιότητα των συγκομιζόμενων καρπών (αποτελέσματα που δεν παρουσιάζονται στο παρόν κείμενο) Σχήμα 4(a), (b): Διακύμανση των υπολογισμένων τιμών του ξηρού βάρος των ώριμων και των πράσινων καρπών, σύμφωνα με τις μεταχειρίσεις (, 20/15 o C), (, 18/13 o C για την περίοδο από την 21 η έως την 30 η ημέρα), (p,18/13 o C για την περίοδο από την 41 η έως την 50 η ημέρα). Figure 4(a), (b): Variance of simulated values for dry weight of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (p, 18/13 o C experimental period from 21st to 30th day), (, 18/13 o C experimental period from 41st to 50th day). ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014 (g -1 ) (g -1 ) (a) (b) (a), (b)., (, 20/15 o C), (, 18/13 o C ), (,18/13 o C ). Figure 4(a), (b). Variance of simulated values for dry weight of mature and green fruits, for three treatments (, 20/15 o C), (, 18/13 o C experimental period from 21 st to 30 th day), (, 18/13 o C experimental period from 41 st to 50 th day).

9 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν στην ενότητα αυτή, προέκυψαν από τη χρήση του τροποποιημένου βιολογικού προσομοιώματος (TOMGRO) κάτω από διαφορετικές μεταχειρίσεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν χρήσιμα συμπεράσματα, καθώς η τροποποίηση του κλίματος στο εσωτερικό των θερμοκηπιακών μονάδων προκαλεί ουσιαστικές μεταβολές στο ρυθμό ανάπτυξης και παραγωγής της καλλιέργειας. Η κατεύθυνση και η ποσοτικοποίηση των μεταβολών αυτών ήταν ένα από τα ζητούμενα της έρευνας, καθώς θα αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για την ανάπτυξη στρατηγικών για τη βέλτιστη διαχείριση του κλίματος στο εσωτερικό των θερμοκηπιακών μονάδων και τη μεγιστοποίηση της παραγωγής. Αρχικά μελετήθηκε η περίπτωση αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του αέρα σε σχέση με το μάρτυρα. Διαπιστώθηκε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας οδηγεί σε: Αύξηση του αριθμού των κόμβων, των φύλλων και των ταξιανθιών των φυτών Μείωση του ξηρού βάρους των φύλλων, των βλαστών, των καρπών καθώς και της φυλλικής επιφάνειας των φυτών Μείωση ταυτόχρονα του αριθμού των ώριμων και σχηματισμένων καρπών Πρωίμιση της παραγωγής Στην περίπτωση μείωσης της μέσης θερμοκρασίας του αέρα παρατηρήθηκε αντιστροφή των αποτελεσμάτων, με ουσιαστική υστέρηση της παραγωγής και ταυτόχρονη αύξηση της συνολικά παραγόμενης βιομάζας. Έπειτα, μελετήθηκε η περίπτωση μείωσης των καθορισμένων ορίων για τις θερμοκρασίες ημέρας και νύχτας κατά 2 o C για περίοδο 10 ημερών καθώς και η αύξηση κατά 2 o C, για περίοδο 10 ημερών που ακολούθησε. Μικρή διαφοροποίηση προέκυψε στον αριθμό των συγκομιζόμενων καρπών (αποτελέσματα που δεν παρουσιάζονται στο παρόν κείμενο), με τις δύο μεταχειρίσεις να υπολείπονται του μάρτυρα. Η μείωση της θερμοκρασίας για το χρονικό διάστημα των 10 ημερών προκαλεί υστέρηση στον αριθμό των συγκομιζόμενων καρπών, χωρίς να μεταβάλει το συνολικό ξηρό βάρος του φυτού και τη φυλλική του επιφάνεια. Η προσθήκη των βαθμοημερών που χάθηκαν, δεν επιτυγχάνει να εξαλείψει τη διαφοροποίηση που προκαλείται, στα υπολογισμένα χαρακτηριστικά μεγέθη της καλλιέργειας, από τη μείωση της θερμοκρασίας. Η μελέτη της επίδρασης μείωσης της θερμοκρασίας του αέρα σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα, έδειξε ότι η μείωση της θερμοκρασίας του αέρα για τη χρονική περίοδο από την 41 η έως τη 50 η ημέρα είχε σαν συνέπεια μεγαλύτερη υστέρηση στη συνολικά παραγόμενη βιομάζα από τα φυτά τομάτας. Ταυτόχρονα μείωση παρατηρήθηκε στον αριθμό και στο ξηρό βάρος των συγκομιζόμενων-ώριμων καρπών. Στη συνέχεια, μελετήθηκε η στρατηγική διαχείρισης που θα πρέπει να ακολουθηθεί σε περίπτωση που κριθεί αναγκαία η μείωση των ορίων θερμοκρασίας ημέρας και νύχτας για κάποιο χρονικό διάστημα. Οι μεταχειρίσεις που επιλέχθηκαν διαφοροποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα προσθήκης της θερμοκρασιακής διαφοράς, καθώς στην πρώτη περίπτωση προστέθηκε πριν τη μείωση των ορίων, ενώ στη δεύτερη ακολούθησε τη μείωση των ορίων. Η μεταβολή της θερμοκρασίας του αέρα (μείωση πριν την αύξηση) ουσιαστικά οδηγεί σε μείωση του αριθμού των συγκομιζόμενων καρπών, ενώ στην περίπτωση όπου η μεταβολή της θερμοκρασίας ξεκινά με αύξηση δεν παρουσιάζεται καμία διαφοροποίηση από την μεταχείριση του μάρτυρα. Από τη μελέτη των αποτελεσμάτων εξάγεται το συμπέρασμα ότι αν και οι τρεις μεταχειρίσεις χρησιμοποίησαν τις ίδιες βαθμό-ημέρες για την περίοδο προσομοίωσης παρόλα αυτά η μεταχείριση που συστήνεται είναι η μεταχείριση που αρχικά προστίθενται οι βαθμοημέρες καθώς τα αποτελέσματά της δεν διαφοροποιούνται από την περίπτωση του μάρτυρα. Τέλος, τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη μελέτη της ημερήσιας διακύμανσης οδηγούν στο συμπέρασμα ότι όσο μικρότερο είναι το εύρος της ημερήσιας διακύμανσης της θερμοκρασίας τόσο μεγαλύτερο είναι το ποσό της παραγόμενης ξηράς ουσίας και τα σύνολα των παραγόμενων και συγκομιζόμενων ώριμων καρπών. Σημαντικό συμπέρασμα που προέκυψε από τη μελέτη περιπτώσεων που μελετήθηκαν, ήταν οι συνέπειες που προκύπτουν στην περίπτωση μιας ενδεχόμενης μείωσης της θερμοκρασίας για ορισμένο χρονικό διάστημα. Γνωρίζοντας λοιπόν μια βραχυπρόθεσμη πρόβλεψη για μείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος χώρου, συστήνεται στους παραγωγούς αύξηση της μέσης τιμής της θερμοκρασίας στο εσωτερικό των θερμοκηπίων για το αντίστοιχο διάστημα, καθώς τα αποτελέσματα απέδειξαν ότι δεν προκύπτει διαφοροποίηση τόσο στο ρυθμό ανά- ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014 9

10 πτυξης όσο και στην παραγωγή της καλλιέργειας τομάτας. Η διαχείριση του κλίματος των θερμοκηπίων μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματική με τη χρήση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν από τη μελέτη περιπτώσεων του βιολογικού προσομοιώματος ενώ μέρος των συμπερασμάτων αναμένεται να συμβάλλει στην ισορροπία των κερδών ενός προϊόντος ονομαστικής αξίας στην αγορά, σε σχέση με το κόστος διαχείρισης του εξοπλισμού κατά τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η εργασία αυτή έγινε στα πλαίσια υποέργου ΠΕΝΕΔ2003 (Μέτρο 8.3 του Ε.Π. Ανταγωνιστικότητα Γ Κ.Π.Σ.), το οποίο συγχρηματοδοτείται κατά 90% από δημόσιες δαπάνες (75% της δημόσιας δαπάνης από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% της δημόσιας δαπάνης από το Ελληνικό Δημόσιο Υπουργείο Ανάπτυξης Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας) και κατά 10% από τον ιδιωτικό τομέα (ΑΓΡΕΚ Κ. ΣΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ Α.Ε.). Case studies of a modified biological simulator (TOMGRO) in greenhouse tomato crop G. Dimokas 1, N. Katsoulas 1, C. Kittas 1 and M. Tchamitchian 2 ABSTRACT The aim of this work was to study case studies of a modified biological simulator (TOMGRO) in greenhouse tomato crop during winter period. The modified biological simulator (TOMGRO) that was used for case studies of the experiment has been developed and validated according the cultivation technique and the needs of the Mediterranean growers and the climate of the countries near Mediterranean. Case studies were necessary in order to test the simulator s behavior according to different climate data. Case studies were focused in the differentiation mainly of mean air temperature and the influence of mean air temperature in tomato growth and production. For this purpose experiments were carried out in the farm of the University of Thessaly in the region of Velestino. Climate data were recorded inside and outside of the greenhouse. Simultaneously biological data for tomato growth and production were recorded. Results showed that climate variation inside the greenhouse area causes modification in tomato growth rate and production. Key words: Biological simulator, TOMGRO, decision-making systems, case studies, growth, tomato production. 1 University of Thessaly, School of Agriculture Sciences. Department of Agriculture Crop Production and Rural Environment 2 Écodéveloppement, I.N.R.A., Domaine Saint-Paul, Site Agroparc, Avignon Cedex 9, 84914, France 10 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Challa, H., Bakker, J.C., In: Greenhouse climate control: an integrated approach, J.C. Bakker et al. (eds.). Wageningen Pers, The Netherlands, Dayan, E., H. van Keulen, J. Jones, I. Ziropi, D. Shmuel and H. Challa, 1993a. Development, field calibration and validation of a tomato greenhouse model. I. Model description. Agricultural Systems, 43, pp Dayan, E., H. van Keulen, J. Jones, I. Ziropi, D. Shmuel and H. Challa, 1993b. Development, field calibration and validation of a tomato greenhouse model. II. Field calibration and validation. Agricultural Systems 43, pp De Konnig, A.N.M., Development and dry matter distribution in glasshouse tomato: a quantitative approach. Phd thesis, Wageningen Agricultural University, The Netherlands. Dimokas, G., Tchamitchian, M., Kittas, C., Calibration and validation of a biological model to simulate the development and production of tomatoes in Mediterranean greenhouses during winter period. Biosystems Engineering 103 (2), pp Jones, J.W., Dayan, E., Allen, L.H., van Keulen, H., Challa, H., A dynamic tomato growth and yield model (TOMGRO). Transaction of ASAE 34 (2), pp Lieth, J.H., Pascian, C.C., A simulation model for the growth and development of flowering rose shoots. Scientia Horticulturae, 46, pp Tchamitchian, M., Henry-Montbroussous, B., Jeannequin, B., Lagier, J., SERRISTE: climate set-point determination for greenhouse tomatoes. Acta Horticulturae, 456, pp van Straten, G., Challa, H., Buwalda, F., Towards user accepted optimal control of the greenhouse climate. Computers and Electronics in Agriculture, 26(3), pp ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ I - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/

12 ÅÑÅÕÍÇÔÉÊÇ ÅÑÃÁÓÉÁ ÓÅË Ενδοκλαδική ανάλυση του εμπορίου του ελληνικού ελαιολάδου Ζουκίδου Κονδυλία 1 Σέμος Αναστάσιος 2 Ζουκίδης Κωνσταντίνος 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα ερευνητική εργασία γίνεται μια προσπάθεια ενδοκλαδικής ανάλυσης του εμπορίου του ελαιολάδου. Για την ενδοκλαδική ανάλυση του εμπορίου εκτιμήθηκαν οι δείκτες Grubel Lloyd, Κάλυψης Εισαγωγών, Εισαγωγικής Διείσδυσης προκειμένου να διαπιστωθούν το είδος και ο χαρακτήρας του εμπορίου και οι προοπτικές του στο μέλλον. Χρησιμοποιήθηκα στοιχεία εισαγωγών εξαγωγών σε ποσότητες και αξία. Τα ευρήματα της ανάλυσης έδειξαν ότι το εξωτερικό εμπόριο του ελληνικού ελαιολάδου κατατάσσεται στη μορφή του διακλαδικού εμπορίου με κυρίαρχες τις εξαγωγές. Παράλληλα, η διαχρονική τάση για τη χρονική περίοδο της ανάλυσης δείχνει ότι το εξωτερικό εμπόριο θα εξακολουθήσει να είναι διακλαδικό και στο απώτερο μέλλον. Λέξεις κλειδιά : Ελαιόλαδο, δείκτες εμπορίου, διακλαδικό εμπόριο, 1. Εισαγωγή Η παγκοσμιοποίηση και οι διαδικασίες ενοποιήσεις έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο διεθνές εμπορικό σύστημα. Ένα σημαντικό μέρος της ανάπτυξης του παγκόσμιου εμπορίου, ιδίως μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών, έχει ενδοκλαδικό χαρακτήρα, δηλαδή την ταυτόχρονη εισαγωγή και εξαγωγή προϊόντων που είναι υποκατάστατα μεταξύ τους από πλευράς εισροής συντελεστών παραγωγής και κατανάλωσης. Το ενδοκλαδικό εμπόριο έχει αυξηθεί ραγδαία τις τελευταίες τρεις δεκαετίες και σήμερα αντιπροσωπεύει πάνω από το μισό του συνόλου των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των βιομηχανικών χωρών. Με την πάροδο του χρόνου, οι βιομηχανικές χώρες έχουν παρόμοια επίπεδα τεχνολογίας και την ίδια ικανότητα σε κεφάλαιο και εργατικό δυναμικό. Πρόσφατες διαδικασίες οικονομικής ολοκλήρωσης έχουν επεκτείνει τα όρια της ΕΕ επηρεάζοντας έτσι τις τάσεις μεταβολών του ενδοκλαδικού εμπορίου. Από το 1960, οι αναλύσεις του ενδοκλαδικού εμπορίου έχουν αποτελέσει κύριο στόχο των οικονομολόγων του εμπορίου. Επειδή το ενδοκλαδικό εμπόριο αποκαλύπτει ενδοκλαδική εξειδίκευση συνεπάγεται χαμηλότερα κόστη προσαρμογής για τα κράτη-μέλη. «Το ενδοκλαδικό εμπόριο δημιουργεί λιγότερα προβλήματα προσαρμογής από ότι το διακλαδικό εμπόριο» και επομένως η οικονομική ολοκλήρωση είναι λιγότερο προβληματική για τα μέλη εφόσον συνεπάγεται σε μεγάλο βαθμό ενδοκλαδική εξειδίκευση. Όσον αφορά τη θεωρία, αυτό το σκεπτικό είναι γνωστό ως «υπόθεση ομαλής προσαρμογής». Το ενδοκλαδικό εμπόριο προκύπτει εάν μια χώρα κάνει ταυτόχρονα εισαγωγές και εξαγωγές σε παρόμοια είδη αγαθών ή υπηρεσιών. Ομοιότητα εντοπίζεται από τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που κατατάσσονται στον ίδιο τομέα. Είναι διαφορετικό από το διακλαδικό εμπόριο σύμφωνα με το οποίο μια χώρα εξειδικεύεται στην παραγωγή προϊόντος ή υπηρεσίας και το εξάγει με αντάλλαγμα ένα διαφορετικό προϊόν ή υπηρεσία για το οποίο δεν έχει συγκριτικό πλεονέκτημα (Dongui Li, Fariborz Moshirian and Ah-Boom Sim, 2003 Semos, 2006). Συνήθως γίνεται διάκριση μεταξύ δύο διαφορετικών τύπων ενδοκλαδικού εμπορίου: Οριζόντιο ενδοκλαδικό εμπόριο: αυτό αφορά την ταυτόχρονη εισαγωγή και εξαγωγή προϊόντων που κατατάσσονται στον ίδιο τομέα και στο ίδιο στάδιο επεξεργασίας. Κάθετο ενδοκλαδικό εμπόριο: αυτό το είδος αναφέρεται στην ταυτόχρονη εξαγωγή και εισαγωγή προϊόντων που κατατάσσονται στον ίδιο τομέα δηλαδή είναι το ίδιο είδος αλλά βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια επεξεργασίας. Αυτό είναι πιθανό να βασιστεί στην αυξημένη ικανότητα στην οργάνωση καταμερισμού της παραγωγικής διαδικασίας σε διαφορετικά στάδια, καθένα από τα οποία εκτελούνται σε διαφορετικές περιοχές της χώρας αξιοποιώντας έτσι τα πλεονεκτήματα των τοπικών συνθηκών. 1 Γεωπόνος, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα του Τομέα Αγροτικής Οικονομίας της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ 2 Καθηγητής, Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή ΑΠΘ, Τηλ , FAX , TK Θεσσαλονίκη. 3 Πτυχιούχος Γεωπόνος της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ.. 12 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

13 Στην παρούσα ερευνητική εργασία γίνεται μια προσπάθεια ανάλυσης του εμπορίου ενός αγροτικού προϊόντος, για να διαπιστωθεί ο χαρακτήρας του (ενδοκλαδικό - διακλαδικό), που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι το ελαιόλαδο. Το ελαιόλαδο είναι ένα τελικό προϊόν επεξεργασίας και κατατάσσεται στο οριζόντιο εμπόριο. Για την ανάλυση αυτή χρησιμοποιούνται δείκτες που δείχνουν τη θέση και το ρόλο των εξαγωγών του προϊόντος στο εμπόριο της χώρας μας. Η περίοδος που καλύπτεται είναι αυτή της τελευταίας δεκαετίας ( ). συγκριτικού πλεονεκτήματος της μιας χώρας έναντι της άλλης. β) Το εμπόριο μπορεί να 2. Μέθοδοι μέτρησης ενδοκλαδικού εμπορίου και ειδίκευσης εξαγωγών. Είναι γνωστό ότι μια ολοκληρωμένη ανάλυση εξαγωγικών δομών θα πρέπει να έχει πληροφορίες σχετικά με τις δυνάμεις που διαμορφώνουν το εμπόριο μεταξύ δύο κρατών για ένα συγκεκριμένο προϊόν i. Είναι δηλαδή απαραίτητο να είναι γνωστό ποιες είναι οι βασικές δυνάμεις που προσδιορίζουν και διαμορφώνουν τις εξαγωγές της Ελλάδας για ένα συγκεκριμένο προϊόν. Από τη διεθνή βιβλιογραφία, η πλειονότητα των εμπειρικών εργασιών (Grubel and Lloyd, 1975, Greenway and Milner, 1986, Christodoulou, 1992, Gonzalez and Velez, 1995, Davis 1995, Ekanayake, 2001, Clark 2002, Semos 2006) αναφέρουν ότι δύο είναι κυρίως οι δυνάμεις που διαμορφώνουν την κατεύθυνση του εμπορίου των αγροτικών προϊόντων: α) Το εμπόριο διαμορφώνεται ανάλογα με τη διαθεσιμότητα και τις πο- όπου: σότητες των συντελεστών παραγωγής σε μια χώρα για την παραγωγή του συγκεκριμένου προϊόντος. Στην περίπτωση αυτή η δημιουργία του εμπορίου ερμηνεύεται με το θεώρημα των Heckscher-Ohlin (Heckscher-Ohlin trade model) και φυσικά γίνεται λόγος για διακλαδικό εμπόριο, η μελέτη του οποίου βασίζεται σε μια σειρά από υποθέσεις (Södersten, 1985). Στο διακλαδικό εμπόριο γίνονται ανταλλαγές διαφορετικών προϊόντων και για το καθένα υπάρχουν μόνο εισαγωγές ή εξαγωγές του προϊόντος μεταξύ δύο χωρών ή της διεθνούς αγοράς εξαιτίας των διαφορών στους συντελεστές παραγωγής των χωρών και λόγω του συγκριτικού πλεονεκτήματος της μιας χώρας έναντι της άλλης. β) Το εμπόριο μπορεί να είναι αποτέλεσμα τεχνολογικής έρευνας (W. Leontief, 1953), ή αποτέλεσμα οικονομιών κλίμακας, οπότε κυριαρχεί η νέα θεωρητική προσέγγιση του διεθνούς εμπορίου, όπως θεμελιώθηκε στα άρθρα του Krugman (1979, 1980, 1981). Στην περίπτωση αυτή έχουμε ενδοκλαδικό εμπόριο, δηλαδή οι εμπορικές ανταλλαγές αφορούν ίδια ή ομοειδή προϊόντα. Tο μέγεθος του ενδοκλαδικού εμπορίου εξαρτάται θετικά από το μέγεθος της αγοράς, την ομοιότητα του επιπέδου ανάπτυξης, το κατά κεφαλήν εισόδημα, το βαθμό ολοκλήρωσης, την ομοιότητα της δασμολογικής και μη δασμολογικής προστασίας και την ομοιότητα της οριζόντιας εξειδίκευσης μεταξύ των δύο μερών (Balassa 1985). Οι παραπάνω περιπτώσεις μπορούν να διερευνηθούν με τη βοήθεια υποδειγμάτων και δεικτών οι οποίοι περιγράφουν τις συνθήκες εμπορίου του συγκεκριμένου προϊόντος (Ζιωγάνας και Σέμος, 2000, 2002). Επιπλέον, η εξέταση της έκτασης του ενδοκλαδικού ή διακλαδικού εμπορίου ενός προϊόντος μιας χώρας δίνει απαντήσεις για τη διαφοροποίηση των εξαγωγών του προϊόντος αυτού προς μια συγκεκριμένη χώρα και σίγουρα σχετίζεται με την ενδοκλαδική ή την διακλαδική μορφή του εμπορίου (Keesing, 1967). Δηλαδή, μια χώρα επικεντρώνει τις εξαγωγές ενός προϊόντος της σε συγκεκριμένη χώρα είτε γιατί οι εμπορικοί δεσμοί είναι ισχυροί (διακλαδικό εμπόριο) είτε γιατί λόγω του συγκριτικού πλεονεκτήματος που διαθέτει αναπτύσσεται μια μορφή ενδοκλαδικού εμπορίου. Η ανάλυση του ενδοκλαδικού εμπορίου, δηλαδή του εμπορίου ενός μόνο προϊόντος, γίνεται με τη βοήθεια του δείκτη Grubel - Lloyd (1971, 1975). Ο δείκτης αυτός ορίζεται από παραμέτρους των εξαγωγών και εισαγωγών και έχει την παρακάτω μαθηματική έκφραση : είναι αποτέλεσμα τεχνολογικής έρευνας (W. Leontief, 1953), ή αποτέλεσμα οικονομιών κλίμακας, οπότε κυριαρχεί η νέα θεωρητική προσέγγιση του διεθνούς εμπορίου, όπως θεμελιώθηκε στα άρθρα του Krugman (1979, 1980, 1981). Στην περίπτωση αυτή έχουμε, δηλαδή οι εμπορικές ανταλλαγές αφορούν ίδια ή ομοειδή προϊόντα. Tο μέγεθος του ενδοκλαδικού εμπορίου εξαρτάται θετικά από το μέγεθος της αγοράς, την ομοιότητα του επιπέδου ανάπτυξης, το κατά κεφαλήν εισόδημα, το βαθμό ολοκλήρωσης, την ομοιότητα της δασμολογικής και μη δασμολογικής προστασίας και την ομοιότητα της οριζόντιας εξειδίκευσης μεταξύ των δύο μερών (Balassa 1985). Οι παραπάνω περιπτώσεις μπορούν να διερευνηθούν με τη βοήθεια υποδειγμάτων και δεικτών οι οποίοι περιγράφουν τις συνθήκες εμπορίου του συγκεκριμένου προϊόντος (Ζιωγάνας και Σέμος, 2000, 2002). Επιπλέον, η εξέταση της έκτασης του ενδοκλαδικού ή διακλαδικού εμπορίου ενός προϊόντος μιας χώρας δίνει απαντήσεις για τη διαφοροποίηση των εξαγωγών του προϊόντος αυτού προς μια συγκεκριμένη χώρα και σίγουρα σχετίζεται με την ενδοκλαδική ή την διακλαδική μορφή του εμπορίου (Keesing, 1967). Δηλαδή, μια χώρα επικεντρώνει τις εξαγωγές ενός προϊόντος της σε συγκεκριμένη χώρα είτε γιατί οι εμπορικοί δεσμοί είναι ισχυροί (διακλαδικό εμπόριο) είτε γιατί λόγω του συγκριτικού πλεονεκτήματος που διαθέτει αναπτύσσεται μια μορφή ενδοκλαδικού εμπορίου. Η ανάλυση του ενδοκλαδικού εμπορίου, δηλαδή του εμπορίου ενός μόνο προϊόντος, γίνεται με τη βοήθεια του δείκτη Grubel - Lloyd (1971, 1975). Ο δείκτης αυτός ορίζεται από παραμέτρους των εξαγωγών και εισαγωγών και έχει την παρακάτω μαθηματική έκφραση : GL ( X + M ) X M X M i i i i = GL = 1 i i (1) I i ( X ( ) i + M i ) Xi + Mi όπου: Χ i Οι εξαγωγές (όγκος) ενός προϊόντος i σε συγκεκριμένη αγορά. M i Οι εισαγωγές (όγκος) του προϊόντος i από συγκεκριμένη αγορά. Οι τιμές του δείκτη GL i κυμαίνονται μεταξύ 1 και 0. Για μεγίστη τιμή GL i =1, οι εξαγωγές ενός κλάδου είναι ίσες με τις εισαγωγές, δηλαδή το εμπόριο είναι ενδοκλαδικό. Αντίθετα, όταν έχουμε την ελάχιστη τιμή GL i = 0, δηλαδή όταν οι εξαγωγές ή οι εισαγωγές είναι ανύπαρκτες, τότε το εμπόριο 3 είναι ανομοιογενές και έχουμε τελείως διακλαδικό εμπόριο. Όσο μεγαλύτερες είναι οι εξαγωγές ή οι εισαγωγές τόσο το GL i 0, γεγονός που σημαίνει ότι το εμπόριο εξηγείται καλύτερα από τις παραδοσιακές μορφές εμπορίου. Ένα μειονέκτημα του υπολογισμού του ανωτέρω δείκτη με την εξίσωση (1) είναι πως οι προστατευτικές πολιτικές μπορούν να παραμορφώσουν τα αποτελέσματα. Παράλληλα με τον παραπάνω δείκτη Grubel - Lloyd, χρησιμοποιήθηκαν και οι δείκτες Κάλυψης Εισαγωγών (ΔΚΕ x ) και Eισαγωγικής Διείσδυσης (ΔΕΔ μ ) (Βλάχος και Πατσής, 1998). i Οι εξαγωγές (όγκος) ενός προϊόντος i σε συγκεκριμένη αγορά. M i Οι εισαγωγές (όγκος) του προϊόντος i από συγκεκριμένη αγορά. Οι τιμές του δείκτη i κυμαίνονται μεταξύ 1 και 0. Για μεγίστη τιμή GL i =1, οι εξαγωγές ενός κλάδου είναι ίσες με τις εισαγωγές, δηλαδή το εμπόριο είναι ενδοκλαδικό. Αντίθετα, όταν έχουμε την ελάχιστη τιμή GL i= 0, δηλαδή όταν οι εξαγωγές ή οι εισαγωγές είναι ανύπαρκτες, τότε το εμπόριο είναι ανομοιογενές και έχουμε τελείως διακλαδικό εμπόριο. Όσο μεγαλύτερες είναι οι εξαγωγές ή οι εισαγωγές τόσο το GL i 0, γεγονός που ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/

14 τημα του του υπολογισμού του του ανωτέρω δείκτη με με την την εξίσωση (1) (1) είναι είναι πως πως οι οι ικές πολιτικές μπορούν να να παραμορφώσουν τα τα αποτελέσματα. με με τον τον παραπάνω δείκτη Grubel - - Lloyd, χρησιμοποιήθηκαν και και οι οι δείκτες ( Δείκτης x ) x και ) και Κάλυψης E ( Εισαγωγών (ΔΚΕ x ). Ο ) (Βλάχος ) δείκτης και και κλαδικού Πατσής, εμπορίου 1998). (Grubel- Lloyd δείκτης, 1975). ( αυτός αναφέρεται στο λόγο της αξίας των εξαγωγών VΧ ι Ο δείκτης που χρησιμοποιείται πιο συχνά για τον προς την x ). x ). Ο Ο δείκτης αυτός αναφέρεται στο στο λόγο λόγο της της αξίας αξίας των των αξία των εισαγωγών VM i, δηλαδή προσδιορισμό του βαθμού του ενδοκλαδικού εμπορίου προτάθηκε : από τους Grubel και Lloyd το προς την μαθηματικά αξία των εκφράζεται : i, προς την αξία των εισαγωγών VM i, δηλαδή μαθηματικά εκφράζεται : Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση των δεικτών αναφέρονται στα έτη και VXi KE KEx = i VM (2) x = VX VM (2) i i προέρχονται από τη βάση δεδομένων του FAO. Τα πιο υτός Ο δείκτης αυτός δείχνει το μέρος της αξίας των εξαγωγών που απορροφάται από την αξία των εισαγωγών. την περίοδο επιλέχτηκε για δύο κυρίως λό- γών. Δηλαδή, Δηλαδή, στο στο διακλαδικό στο εμπόριο η η αξία αξία των των εξαγωγών εξαγωγους: καλύπτει 1) Γιατί μέρος την περίοδο ή ή αυτή υπάρχουν οριστικά στα- πρόσφατα στοιχεία ήταν για το έτος Όσον αφορά δείχνει το το μέρος της της αξίας αξίας των των εξαγωγών που που απορροφάται από από την την αξία αξία γών καλύπτει μέρος ή υπερκαλύπτει την αξία των εισαγωγών. των των εισαγωγών. Όσο η κάλυψη Όσο Όσο τιστικά στοιχεία εισαγωγών και εξαγωγών 2) η περίοδος είναι είναι τει ι την την αξία αξία των η η κάλυψη εισαγωγών των των είναι εισαγωγών μεγαλύτερη χώρα προσανατολίζεται τόσο περισσότερο αυτή μεγαλύτερη χαρακτηρίζεται από μεγάλες αλλαγές στους σότερο η η χώρα στην η στην χώρα παραγωγή προσανατολίζεται του του προϊόντος κανόνες για για του εξαγωγή διεθνούς εμπορίου που πηγάζουν μέσα από στην παραγωγή του προϊόντος για εξαγωγή παρά για τις συμφωνίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου καλύψει τις να τις εγχώριες καλύψει τις ανάγκες εγχώριες κατανάλωσης. ανάγκες κατανάλωσης. (WTO) αλλά και από τις αποφάσεις της ΕΕ. Δείκτης Εισαγωγικής Διείσδυσης (ΔΕΔ μ ). Ο δείκτης αυτός είναι ( ( Με αυτά τα δεδομένα εκτιμήθηκαν οι παρακάτω ο λόγος ). ). Ο Ο δείκτης αξίας αυτός των εισαγωγών είναι είναι ο ο λόγος δείκτες: της της ο αξίας αξίας δείκτης των των Grubel- Lloyd, ο δείκτης Κάλυψης VM M VM i, προς την αξία του συνόλου του (εισαγωγών και εξαγωγών) (VM i Εισαγωγών, και ο δείκτης Εισαγωγικής Διείσδυσης i, i, προς προς την την αξία αξία του του συνόλου του του εμπορίου (εισαγωγών και και εξαγωγών) +VΧ ι ) του προϊόντος. Η με σκοπό να καθοριστούν ο τύπος και ο χαρακτήρας υ προϊόντος. μαθηματική Η Η μαθηματική έκφραση έκφραση του δείκτη του του είναι δείκτη : είναι είναι : : του εμπορίου για το ελαιόλαδο. VMi = VMi (VM 3. Ανάλυση του εμπορίου του Ελαιολάδου και ερμηνεία αποτελεσμάτων του δείκτη αυτού Η σημασία έγκειται του δείκτη στο στο γεγονός αυτού έγκειται ότι ότι δείχνει στο γεγονός το το ποσοστό Από της της αξίας την αξίας επεξεργασία των των των στοιχείων του εξωτε- i + VX ) (3) = (VMi + VX ) (3) i i ότι δείχνει το ποσοστό της αξίας των εισαγωγών στο συρικού εμπορίου του ελληνικού ελαιολάδου (εισαγωγές κατ κατ εξαγωγές) επέκταση εκτιμήθηκε ο δείκτης GL του οποίου στο στο συνολικό εμπόριο του του του συγκεκριμένου προϊόντος προϊόντος και κατ και και ι επέκταση χαρακτηρίζει τη χώρα εάν για το συγκεκριμένο προϊόν είναι καθαρά εισαγωγική ή εξαγωγική ή έχει ροφορίες για τη δομή του εμπορίου. Δηλαδή, ο παρά- τα επιμέρους συστατικά του δίνουν σημαντικές πλη- τη τη χώρα χώρα εάν εάν για για το το συγκεκριμένο προϊόν είναι είναι καθαρά εισαγωγική ή ή ή έχει έχει ισοσκελισμένο εμπορικό ισοζύγιο. Ο Ο Ο δείκτης εισαγωγικής διείσδυσης ΔΕΔ μ εισαγωγικής γοντας διείσδυσης (Xi + Mi)=ΤΤ (Total Trade) δείχνει το συνολικό εμπόριο του ελαιολάδου, ο παράγοντας Xi παίρνει τιμές από μηδέν, όταν τιμές ι τιμές από από το μηδέν, προϊόν έχει όταν όταν καθαρά το το προϊόν εξαγωγικό έχει έχει καθαρά χαρακτήρα, εξαγωγικό έως ένα, χαρακτήρα, Mi = ΝΤ έως έως (Net ένα, ένα, Trade) δείχνει το καθαρό εμπόριο όταν το προϊόν εισάγεται αποκλειστικά. Ενώ όταν η και χαρακτηρίζει τη μορφή του εμπορίου, ο παράγοντας (Xi + Mi)- Xi Mi = ΙΙΤ (Intra Industry Trade) ενώ το το ισοζύγιο το ισοζύγιο του του εμπορίου του πρέπει να να τείνει τείνει στο στο μηδέν. δείχνει το ενδοκλαδικό ή το διακλαδικό εμπόριο, ενώ όν ϊόν εισάγεται αποκλειστικά. Ενώ Ενώ όταν όταν η η τιμή τιμή του του πλησιάζει στο στο 0,5, 0,5, τότε τότε έχουμε τιμή του πλησιάζει στο 0,5, τότε έχουμε ισορροπία, ενώ Η ανάπτυξη του ενδοκλαδικού εμπορίου σε κάθετα διαφοροποιημένα εμπορίου σε κάθετα προϊόντα διαφοροποιημένα συνδέεται με την προϊόντα προς εξαγωγές συνδέεται επιβεβαιώνουν την τάση της μορφής δίκευση των των εξειδίκευση χωρών στην των στην χωρών ποιότητα στην (Fontagne ποιότητα (Fontagne and and Freudenberg, and του εμπορίου 1997). Ως του Ως εκ ελαιολάδου εκ ως καθαρά εξαγωγική οι λόγοι εξαγωγών προς εξαγωγές και εισαγωγών του ενδοκλαδικού σε Freudenberg, 1997). Ως εκ τούτου, η φύση και η διάρ- κατεύθυνση. Στον πίνακα 1 περιλαμβάνονται και οι ύση και και η η διάρθρωση της εξειδίκευσης της της εξειδίκευσης των εξαγωγών των των εξαγωγών εξαρτάται εξαρτάται από τιμές από των από το ΤΤ, το βαθμό ΝΤ, ΙΙΤ, Rx και Rm. το βαθμό του ενδοκλαδικού εμπορίου της χώρας. Ο πίνακας 1 περιλαμβάνει ακόμα τα αποτελέσμα- δικού εμπορίου της Έρευνες της χώρας. αποκαλύπτουν ότι διάφοροι μέθοδοι τα που σχετίζονται με τις αλλαγές στο ΤΤ, ΝΤ, ΙΙΤ και οκαλύπτουν χρησιμοποιούνται ότι ότι διάφοροι μέθοδοι στη βιβλιογραφία χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του ενδοκλαδικού εμπορίου. Ο πρώτος δείκτης στοιχείων του πίνακα δείχνουν σταθερά τον εξαγωγι- στη στη βιβλιογραφία το R του εμπορίου για για τη του τη ελαιολάδου. Όλες οι τιμές των υ ενδοκλαδικού παρουσιάστηκε εμπορίου. από Ο Ο τον πρώτος Ballassa δείκτης (1963,1966). παρουσιάστηκε Πρότεινε τον πρώτο δείκτη του ενδοκλαδικού εμπορίου Παρατηρώντας τις τιμές του δείκτη GL διαπιστώκό από από προσανατολισμό τον τον Ballassa της παραγωγής ελαιολάδου. ο οποίος μετράει το βαθμό επικάλυψης των εμπορικών συναλλαγών (ταυτόχρονη 44 εισαγωγή και εξαγω- είναι διακλαδικό γιατί οι τιμές του δείκτη τείνουν στο νουμε ότι από το 2000 μέχρι και το 2008 το εμπόριο γή προϊόντων σε ένα κλάδο παραγωγής) 0. Μόνο το 2004 παρουσιάζει μια αύξηση η οποία Διάφορα εναλλακτικά μέτρα έχουν αναπτυχθεί φαίνεται να είναι συγκυριακή, λόγω των μεγάλων εισαγωγών. Συγκεκριμένα, το 2004 είχαμε ως χώρα στη βιβλιογραφία για να εκτιμηθεί ο βαθμός ενδο- μια 14 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

15 1: Δείκτες Πίνακας ενδοκλαδικού 1: Δείκτες ενδοκλαδικού εμπορίου για το εμπορίου ελαιόλαδο για το ελαιόλαδο TT NT IIT Έτος GL (Xi + Mi) Xi Mi (Xi + Mi)- Xi Mi Rx= X/M Rm=M/X , ,11 0, , ,47 0, , ,15 0, , ,02 0, , ,10 0, , ,33 0, , ,28 0, , ,03 0, , ,76 0,03 σημαντική μείωση της παραγωγής κατά (σε σύγκριση με το ΜΟ της ενιαετίας ) ενώ παράλληλα είχαμε και αύξηση της κατανάλωσης κατά τόνους περίπου το ίδιο έτος. Στον τομέα του εμπορίου είχαμε για το ίδιο έτος μειωμένες εξαγωγές και αυξημένες εισαγωγές με αποτέλεσμα το καθαρό εμπόριο (ΝΤ= Xi Mi ) να παρουσιάζει χαμηλή τιμή ενώ το συνολικό εμπόριο του έτους (ΤΤ=(Xi + Mi)) υψηλή τιμή. Τα γεγονότα αυτά επηρέασαν σημαντικά όλους τους δείκτες για το έτος αυτό. Η διαχρονική τάση του δείκτη φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα 1. δείκτες για το έτος αυτό. Η τάση όμως φαίνεται να είναι ελαφρώς αυξητική όπως δείχνει η εξίσωση της τάσης. Δηλαδή το εξωτερικό εμπόριο του ελληνικού ελαιολάδου διαμορφώνεται ως διακλαδικό λόγω των ευνοϊκών συνθηκών παραγωγής του. Στην περίπτωση αυτή δηλαδή, η δημιουργία της μορφής του εμπορίου ερμηνεύεται με το θεώρημα των Heckscher-Ohlin (Heckscher-Ohlin trade model) κατά το οποίο μια χώρα παράγει ένα προϊόν όχι μόνο να καλύψει τις εσωτερικές ανάγκες (Södersten, κατανάλωσης 1985). αλλά κυρίως παράγει για εξαγωγές. (Södersten, 1985). Τιμές Δείκτη 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0, Εφαρμογές προσαρμογών από τις αλλαγές του εμπορίου Για την αξιολόγηση των ιδιοτήτων του δείκτη GL, αναπτύχθηκε από τους Azhar, κ.ά. 1998, και Clark, 2002 μια σχηματική ερμηνεία, εμπορικό τετράγωνο (trade box) των αλλαγών στο εμπόριο η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην παρούσα περίπτωση (σχήμα 1). Δηλαδή με τη βοήθεια του σχήματος ο δείκτης μπορεί να συγκριθεί με κάθε σημείο του εμπορίου του ελαιολάδου στη διαχρονική πορεία. Η διαγώνιος του τετραγώνου χωρίζει σε δύο περιοχές τη δομή του εμπορίου (Εξαγωγές Χ και εισαγωγές Μ). Η σύμπτωση του εμπορίου Χ=Μ σημαίνει ότι GL είναι ίσος με τη μονάδα. Οι άλλες γραμμές που σημειώνονται στο σχήμα χωρίζουν την περιοχή σε τμήματα τα οποία δηλώνουν την υπεροχή ή μη των εξαγωγών έναντι των εισαγωγών και αντίστροφα. Λαμβάνοντας υπ όψη τα αποτελέσματα του πίνακα 1 και σε συνδυασμό με τις περιοχές του τετραγώνου εμπορίου, φαίνεται ότι ο δείκτης GL, οι τιμές του οποίου, για όλο το διάστημα της μελέτης, είναι κάτω από τη μονάδα και επειδή και το εμπό- Παρατηρώντας τις τιμές του δείκτη GL διαπιστώνουμε ότι από το 2000 μέχρι και το 2008 το εμπόριο είναι διακλαδικό γιατί οι τιμές του δείκτη τείνουν στο 0. Μόνο το 2004 παρουσιάζει μια αύξηση η οποία φαίνεται να είναι συγκυριακή, λόγω των μεγάλων εισαγωγών. Συγκεκριμένα, το 2004 είχαμε μια σημαντική μείωση της παραγωγής κατά (σε σύγκριση με το ΜΟ της ενιαετίας ) ενώ παράλληλα είχαμε και αύξηση της κατανάλωσης κατά τόνους περίπου το ίδιο έτος. Στον τομέα του εμπορίου είχαμε για το ίδιο έτος μειωμένες εξαγωγές και αυξημένες εισαγωγές με αποτέλεσμα το καθαρό εμπόριο (ΝΤ= Xi Mi ) να παρουσιάζει χαμηλή τιμή ενώ το συνολικό εμπόριο του έτους (ΤΤ=(Xi + Mi)) υψηλή τιμή. Τα γεγονότα αυτά επηρέασαν σημαντικά όλους τους Η διαχρονική τάση του δείκτη φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα 1. Η τάση όμως φαίνεται να είναι ελαφρώς αυξητική όπως δείχνει η εξίσωση της τάσης. Δηλαδή το εξωτερικό εμπόριο του ελληνικού ελαιολάδου διαμορφώνεται ως διακλαδικό λόγω των ευνοϊκών συνθηκών παραγωγής του. Στην περίπτωση αυτή δηλαδή, η δημιουργία της μορφής του εμπορίου ερμηνεύεται με το θεώρημα των Heckscher-Ohlin (Heckscher-Ohlin trade model) κατά το οποίο μια χώρα παράγει ένα προϊόν όχι μόνο να καλύψει τις εσωτερικές ανάγκες κατανάλωσης αλλά κυρίως παράγει για εξαγωγές. 1. Grubel - Lloyd Διάγραμμα 1: Δείκτης Grubel - Lloyd Ελαιολάδου Έ τ ο ς 5.1. ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/ Για την αξιολόγηση των ιδιοτήτων του δείκτη GL, αναπτύχθηκε από τους Azhar, κ.ά. 1998, και Clark, 2002 μια σχηματική ερμηνεία, εμπορικό τετράγωνο (trade box) των αλλαγών στο εμπόριο η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην παρούσα περίπτωση (σχήμα 1). Δηλαδή με τη βοήθεια του σχήματος ο δείκτης μπορεί να συγκριθεί με κάθε

16 Ισοαξονική- ITT γραμμή Ισοαξονική-GL ακτίνα Ισοαξονική-ΝΤ ακτίνα (X>M) (X>M) (X>M) X=M γραμμή X max Ισοαξονική-ΝΤ ακτίνα (M>X) I II A III IV V VΙ Ισοαξονική GL ακτίνα (M>X) Σχήμα 1. Τετράγωνο εμπορίου. B VIII VII Ισοαξονική IIT γραμμή(m>x) 0 Ισοαξονική- TT γραμμή M max ριο είναι διακλαδικό με μεγαλύτερες τις εξαγωγές, πρέπει να γίνει, που φαίνεται από την τάση του δείκτη GL, είναι η αύξηση της παραγωγής και παράλ- το εμπόριο του ελαιολάδου Σχήμα 1. κινείται Τετράγωνο στο εμπορίου. άνω ήμισυ του τετραγώνου. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα στοιχεία ληλη αύξηση των εξαγωγών. του πίνακα, δηλαδή ΙΤΤ, ΝΤ, ΤΤ, εμπίπτουν στις Η εκτίμηση του δείκτη κάλυψης εισαγωγών έγινε Η εκτίμηση του δείκτη κάλυψης εισαγωγών έγινε με δύο μορφές, με τη χρήση της περιοχές από I έως IV και επομένως η χώρα παραμένει με δύο μορφές, με τη χρήση της ποσότητας εξαγωγών καθαρά εξαγωγική ποσότητας χώρα εξαγωγών στο ελαιόλαδο. και αξίας εξαγωγών, τα αποτελέσματα της οποίας φαίνονται στον ελαιολάδου είναι υψηλότερης τιμής από αυτή των και εισαγωγών. αξίας εξαγωγών, Η σημαντική τα αποτελέσματα αυτή διαφορά, της οποίας Ακόμη, και για το λόγο πίνακα ότι 2. όλα Παρατηρώντας τα στοιχεία τον συνηγορούν της για τιμής την παραγωγή εξαγωγής και ελαιολάδου της τιμής στη εισαγωγής, χώρα οφείλεται κάτω πίνακα κυρίως διαπιστώνουμε στην υψηλή ότι ποιότητα ο δείκτης του κάλυψης παρακάτω φαίνονται πίνακα διαπιστώνουμε στον πίνακα ότι 2. Παρατηρώντας ο δείκτης κάλυψης τον παρα- εισαγωγών μειώνεται από το 2000 μέχρι το 2004, ενώ από το 2005 έχει αυξητική τάση. μας για ελληνικού εξαγωγή, ελαιολάδου τα αποτελέσματα και δευτερευόντως δεν δείχνουν στο κόστος εισαγωγών παραγωγής μειώνεται (Κυριτσάκης,2008). από το 2000 μέχρι το 2004, ενώ ότι χρειάζονται κάποιες Γενικά, προσαρμογές όμως, οι τιμές όσον είναι αρκετά αφορά υψηλές από εκτός το από 2005 το έχει αυξητική Αυτό σημαίνει τάση. ότι η Γενικά, Ελλάδα, όμως, οι στην δομή του εμπορίου. ως παραγωγός Η μόνη προσπάθεια χώρα, εισάγει που μια τιμές σημαντική είναι ποσότητα αρκετά υψηλές ελαιολάδου εκτός πλην από το όμως Αυτό 2: Υπολογισμός Δείκτη Κάλυψης Εισαγωγών για το ελαιόλαδο Πίνακας προσανατολίζεται 2: Εκτίμηση στην του παραγωγή Δείκτη Κάλυψης του προϊόντος Εισαγωγών όχι απλώς για το να ελαιόλαδο καλύψει την εγχώρια Έτος Εξαγωγές κατανάλωση Αξία αλλά εξαγωγών να αυξήσει Εισαγωγές τις εξαγωγές της. Αξία Από εισαγωγών τον πίνακα επίσης Κx = QXi μπορούμε Κx = να VXi σε τον διαπιστώσουμε σε 1000 ακόμα $ ότι ο σε δείκτης τον κάλυψης σε εισαγωγών 1000 $ QMi με βάση την ποσότητα είναι VMi μικρότερος από τον δείκτη με βάση την αξία. Αυτό σημαίνει ότι οι εξαγωγές 84,10 ελληνικού 91, ,50 38, ,15 20, ,00 26, ,10 5, ,33 31, ,28 48, ,00 30, ,70 45,70 16 Το ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ διάγραμμα 2 ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ παρουσιάζει τον Δείκτη ÈÅÌÁÔÁ Κάλυψης - ÓÅÉÑÁ Εισαγωγών É - ÔÏÌÏÓ για 23-ÔÅÕ ÏÓ το ελαιόλαδο 2/2014 για τη μελετουμένη περίοδο Ο δείκτης δείχνει ότι ο προσανατολισμός του εμπορίου του ελαιολάδου είναι εξαγωγικός με μικρές ετήσιες διακυμάνσεις (με εξαίρεση το 2004) αλλά και με μια μακροχρόνια τάση μείωσης, όπως δείχνει η εξίσωση τάσης της καμπύλης.

17 Έτος σε τον σε 1000 $ σε τον σε 1000 $ QMi VMi ,10 91, ,50 38, ,15 20, ,00 26,50 σημαίνει ότι η Ελλάδα, ως παραγωγός χώρα, εισάγει μια Το διάγραμμα 2 παρουσιάζει τον Δείκτη Κάλυψης Εισαγωγών 2004 σημαντική ποσότητα ελαιολάδου πλην όμως για το 5,10 ελαιόλαδο 5,80 για τη μελετουμένη περίοδο ,33 Ο δείκτης 31,70 δείχνει ότι προσανατολίζεται στην παραγωγή του προϊόντος όχι απλώς 2006 να καλύψει την εγχώρια κατανάλωση αλλά ο προσανατολισμός του 48,28 εμπορίου 48,00 του ελαιολάδου να αυξήσει 2007 τις εξαγωγές της. Από τον πίνακα επίσης είναι εξαγωγικός με μικρές 27,00 ετήσιες 30,90 διακυμάνσεις μπορεί 2008 να διαπιστωθεί ακόμα ότι ο δείκτης κάλυψης (με εξαίρεση 7463 το 2004) αλλά 37,70 και με 45,70 μια μακροχρόνια τάση μείωσης, όπως δείχνει η εξίσωση τάσης της εισαγωγών με βάση την ποσότητα είναι μικρότερος από τον δείκτη με βάση την αξία. Αυτό σημαίνει ότι καμπύλης. Το διάγραμμα 2 παρουσιάζει τον Δείκτη Κάλυψης Εισαγωγών για το ελαιόλαδο για τη οι εξαγωγές ελληνικού ελαιολάδου είναι υψηλότερης Αυτό σημαίνει πως μακροχρόνια οι εισαγωγές μπορεί τιμής από μελετουμένη αυτή των εισαγωγών. περίοδο 2000 Η σημαντική Ο δείκτης αυτή δι-δείχνεαφορά, της τιμής εξαγωγής και της τιμής εισαγωγής, χει ένδειξη ότι το εμπόριο του ελληνικού ελαιολάδου να αυξηθούν ότι ο προσανατολισμός αλλά προς άμεσο του εμπορίου μέλλον δεν υπάρ- του ελαιολάδου είναι εξαγωγικός με μικρές ετήσιες διακυμάνσεις (με εξαίρεση το 2004) οφείλεται κυρίως στην υψηλή ποιότητα του ελληνικού μπορεί να μετατραπεί σε ενδοκλαδικό. Μακροχρόνια ελαιολάδου αλλά και με δευτερευόντως μια μακροχρόνια στο κόστος τάση μείωσης, παραγωγής (Κυριτσάκης,2008). όπως όμως δείχνει ό δείκτης η εξίσωση δείχνει τάσης πτωτική της καμπύλης. τάση που σημαίνει η Διάγραμμα 2: Δείκτης 2. Κάλυψης Εισαγωγών για το ελαιόλαδο μετατραπεί 0 σε ενδοκλαδικό. Μακροχρόνια όμως ό δείκτης δείχνει πτωτική τάση που σημαίνει 2000 η εισαγωγές 2001 μπορεί 2002 να ξεπεράσουν 2003 και 2004 τις εξαγωγές Τιμές Δείκτη Η εκτίμηση του Δείκτη Εισαγωγικής Διείσδυσης Έ τ ο επιβεβαιώνει ς τον προσανατολισμό της ελληνικής παραγωγής x = Qxi/Qmi ελαιολάδου προς x = Vxi/Vmi τις εξαγωγές. ( x = Vxi/Vmi) Αυτό σημαίνει πως μακροχρόνια οι εισαγωγές μπορεί να αυξηθούν αλλά προς το άμεσο 3: Πίνακας Υπολογισμός 3: Εκτίμηση Δείκτη του Εισαγωγικής Δείκτη Εισαγωγικής Διείσδυσης Διείσδυσης για το ελαιόλαδο για το ελαιόλαδο μέλλον δεν υπάρχει ένδειξη ότι το εμπόριο του ελληνικού ελαιολάδου μπορεί να Έτος Αξία Αξία VMi + VXi VMi = εξαγωγών σε εισαγωγών 9 σε (VMi + VXi ) 1000 $ (VXi) 1000 $ (VMi) , , , , , , , , ,02 Από την πέμπτη στήλη, όπου παρουσιάζονται οι τιμές του δείκτη εισαγωγικής ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/ διείσδυσης για το ελαιόλαδο από την οποία διαπιστώνεται ότι οι τιμές αυτές είναι πολύ μικρές και τείνουν στο μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι το ελαιόλαδο έχει καθαρά εξαγωγικό χαρακτήρα ενώ οι εισαγωγές είναι σχεδόν αδύναμες για την είσοδο στην ελληνική αγορά.

18 εισαγωγές μπορεί να ξεπεράσουν και τις εξαγωγές. Η εκτίμηση του Δείκτη Εισαγωγικής Διείσδυσης επιβεβαιώνει τον προσανατολισμό της ελληνικής παραγωγής ελαιολάδου προς τις εξαγωγές. Από την πέμπτη στήλη, όπου παρουσιάζονται οι τιμές του δείκτη εισαγωγικής διείσδυσης για το ελαιόλαδο από την οποία διαπιστώνεται ότι οι τιμές αυτές είναι πολύ μικρές και τείνουν στο μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι το ελαιόλαδο έχει καθαρά εξαγωγικό χαρακτήρα ενώ οι εισαγωγές είναι σχεδόν αδύναμες για την είσοδο στην ελληνική αγορά. Δηλαδή, η παραγωγός χώρα, η Ελλάδα, φαίνεται ότι επιτυγχάνει το στόχο της, δηλαδή αφού καλύψει πλήρως τις ανάγκες και τις απαιτήσεις της εγχώριας κατανάλωσης διατηρεί τις εξαγωγές σε ένα σημαντικό επίπεδο ποσότητας και αξίας. Το παρακάτω διάγραμμα 3 δείχνει τη διαχρονική πορεία του Δείκτη Εισαγωγικής Διείσδυσης στην οποία φαίνεται η σταθερότητα του μεγέθους του και η συγκυριακή εκτροπή του έτους 2004 η οποία δεν φαίνεται να είναι σημαντική. Η διαχρονική τάση του δείκτη φαίνεται να εμφανίζει μειούμενη πορεία γεγονός που επιβεβαιώνει τη συνολική εικόνα του εξωτερικού εμπορίου του ελαιολάδου. Τιμές Δείκτη 0,16 0,14 0,12 0,1 0,08 0,06 0,04 0, Συμπεράσματα κλά την μελλοντική εξέλιξη της καλλιέργεια και της Η ελαιοκαλλιέργεια Η αποτελεί αποτελεί μία μία παραδοσιακή παραγωγής και πολύ ελαιολάδου. διαδεδομένη καλλιέργεια στη και πολύ διαδεδομένη καλλιέργεια στη χώρα μας με Συγκρίνοντας τα συμπεράσματα των τριών δεικτών καταλήγουμε στα εξής: χώρα μας με μεγάλη κοινωνική και οικονομική σημασία. Το ελαιόλαδο συνδέεται άρρηκτα μεγάλη κοινωνική και οικονομική σημασία. Το ελαιόλαδο συνδέεται με την πολιτιστική άρρηκτα με κληρονομιά την πολιτιστική και τις κληρονομιά και τις διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων. της Ελλάδας και των υπολοίπων χωρών του κόσμου διατροφικές Το συνήθειες εξωτερικό των εμπόριο Ελλήνων. του Επίσης, ελαιολάδου είναι μεταξύ ένα από τα βασικότερα εθνικά εξαγώγιμα προϊόντα. Το ελληνικό ελαιόλαδο, γνωστό για Επίσης, είναι ένα από τα βασικότερα εθνικά εξα- είναι διακλαδικό. Αυτό ισχυροποιείται από τις τιμές την άριστη ποιότητά του, συνδέεται με το άριστο οικολογικό περιβάλλον της Ελλάδας, το 18 ήπιο ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ μεσογειακό ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ κλίμα, τη μεγάλη διάρκεια ÈÅÌÁÔÁ της - ηλιοφάνειας, ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ τις ποικιλίες 23-ÔÅÕ ÏÓ των ελιών, 2/2014 τη σύσταση του εδάφους και τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής, συλλογής, επεξεργασίας και διατήρησης του. γώγιμα προϊόντα. Το ελληνικό ελαιόλαδο, γνωστό για την άριστη ποιότητά του, συνδέεται με το άριστο οικολογικό περιβάλλον της Ελλάδας, το ήπιο μεσογειακό κλίμα, τη μεγάλη διάρκεια της ηλιοφάνειας, τις ποικιλίες των ελιών, τη σύσταση του εδάφους και τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής, συλλογής, επεξεργασίας και διατήρησης του. Σήμερα, η Ελλάδα κατατάσσεται τέταρτη σε παγκόσμιο επίπεδο βάσει της παραγωγής ελαιολάδου, μετά την Ιταλία, την Ισπανία και την Τυνησία. Η εγχώρια παραγωγή υπερκαλύπτει τη ζήτηση, ενώ πραγματοποιούνται σημαντικές εξαγωγές ετησίως. Η συγκεκριμένη μελέτη παρουσιάζει μια ανάλυση του ενδοκλαδικού εμπορίου της Ελλάδας για την περίοδο για το ελαιόλαδο. Ο σκοπός αυτής της μελέτης ήταν να διερευνηθεί και να αναλυθεί η μορφή του εμπορίου του ελληνικού ελαιολάδου με τη χρήση δεικτών διεθνούς εμπορίου. Οι αδυναμίες της μελέτης εντοπίζονται στη μικρή χρονολογική διάρκεια των στοιχείων και στη απουσία συγκριτικής ανάλυσης με άλλες ανταγωνίστριες χώρες. Παρ όλες τις αδυναμίες όμως παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον για την ανάλυση της μορφής του εμπορίου, την τάση του εμπορίου που αντανα- Διάγραμμα 3: Δείκτης Εισαγωγικής Διείσδυσης για το ελαιόλαδο Έ τ ο ς ( )

19 των δεικτών που εκτιμήθηκαν οι οποίες συγκλίνουν σ αυτό το συμπέρασμα. Η παραγωγή του ελαιολάδου είναι προσανατολισμένη στο εξαγωγικό εμπόριο, ικανοποιώντας πρώτα την εσωτερική κατανάλωση και δεν δίνει περιθώρια ανταλλαγής του προϊόντος με ομοειδές της διεθνούς αγοράς. Δηλαδή, δεν υπάρχουν περιθώρια, προς το παρόν, για δημιουργία ενδοκλαδικού εμπορίου στο ελαιόλαδο. Οι τάσεις όλων των δεικτών που εκτιμήθηκαν δείχνουν ότι προς το παρόν και στο άμεσο μέλλον δεν υπάρχουν ενδείξεις για τη μεταβολή του εμπορίου. Αυτό σημαίνει ότι το εξωτερικό εμπόριο του ελαιολάδου θα παραμείνει εξαγωγικό και διακλαδικό. Μακροχρόνια όμως, σύμφωνα με τις τάσεις το δεικτών, οι εισαγωγές μπορεί να αυξηθούν υπέρμετρα και να μετατρέψουν το εμπόριο του ελαιολάδου σε ενδοκλαδικό. Τέλος, πρέπει να τονισθεί ότι οι χαμηλές τιμές των εισαγωγών έναντι των εξαγωγών που εντοπίσθηκαν κατά τον υπολογισμό των διαφόρων δεικτών, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, οφείλονται κατά κύριο λόγο στην καλύτερη ποιότητα του ελληνικού ελαιολάδου και δευτερευόντως στο υψηλό κόστος παραγωγής. Η παρούσα εργασία δεν εξαντλεί το θέμα της ανάλυσης των εξαγωγών του ελαιολάδου της χώρας μας. Δίνει όμως σημαντικά στοιχεία για τη διαχρονική εξέλιξη και τη μελλοντική μορφή του. Intra Industry analysis of Greek Olive Oil K. Zoukidou 1, A. Semos 2, K. Zoukidis 3 SUMMARY In this research paper is an attempt for intra-industry trade analysis of olive oil trade. For the intra-industry trade analysis the indicators Grubel - Lloyd, Coverage Import, and Import Penetration were estimated in order to identify the nature and character of trade and the prospects for the future. Data for imports and exports, in quantities and in value was used. The findings of the analysis showed that the foreign trade of Greek olive oil is classified in the form of intersectoral trade dominating exports. Moreover, the temporal trend for the period of the analysis shows that foreign trade will continue to be interdisciplinary and distant future. Keywords: Olive oil, trade indices, cross-industry trade. 5. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦIΑ Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ Βλάχος, Η. Πατσής, Π., (1998), Ποσοτική διερεύνηση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών αγροτικών προϊόντων, Πρακτικά 5 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Αγροτικής Οικονομίας ΑΘΗΝΑ. Ζιωγάνας, Μ. και Σέμος, Α. (2000), «Μια ανάλυση των εξαγωγών των ελληνικών πορτοκαλιών στη Γερμανία», Γεωτεχνικά Επιστημονικά Θέματα, Τόμ. 11, Σειρά VI, σ Ζιωγάνας Μ. και Σέμος Α.,(2002), «Ενδοκλαδική ανάλυση του εμπορίου: Η περίπτωση των ελ- ληνικών πορτοκαλιών», Geotechnical Scientific Issues, vol.13, issue1, No 2/2002 Κυριτσάκης Α.,(2008), «Μελέτη της μεταβολής των ποιοτικών χαρακτηριστικών του περιεχόμενου ελαιολάδου με τη πάροδο του χρόνου», Πρακτικά συνεδρίου 2 ου Φεστιβάλ Ελιάς και Ελαιόλαδου, Αθήνα. Β. ΞΕΝΗ Azhar, A. K. M., Elliott, R. J. R., and Milner, C. R Static and Dynamic Measurement of Intra- Industry Trade and Adjustment: A Geometric Reappraisal. Weltwirtschaftliches Archiv 134(3): 1 Agronomist, Master in Agricultural Economics, Faculty of Agronomy of the AUTH. 2 Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Aristotle University of Thessaloniki, Tel , FAX , TK Thessaloniki. 3 Agronomist, Faculty of Agronomy of the AUTH. ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/

20 404{422. Balassa, B. (1963). European integration: problems and issues, American Economic Review, Papers and Proceedings, 53, Balassa B., 1966, Tariff reduction and trade in manufactures among industrial countries, American Economic Review, vol. 56, p. 466 Balassa, B. (1986). Intra-industry specialisation. European Economic Review, 30, Christodolou, M. (1992). Intra-Industry Trade in Agrofood Sectors: The Case of the EEC Market. Applied Economics, Vol. 24, pp Clark, D., (2002) Intra-Industry Specialisation and the North American Free Trade Agreement, The International Trade Journal Vol. XVI, No 4 Davis, D.R., Intra-industry trade: A Heckscher Ohlin Ricardo approach, Journal of International Economics 39, Dongui Li, Fariborz Moshirion, Ah-Boon Sin, (2003), Determinants of intra-industry trade in insurance services, The Journal of risk and insurance, 2003, Vol. 70, No 2, p Ekanayake, E., 2001, Determinants of intra-industry trade: The case of Mexico, The International Trade Journal Vol. XV, No 1 FAO, FAOSTAT, Database Gateway (years ). Fontagne L. and Freudenberg M.,(1997), Intra-industry trade: methodological issues reconsidered, CEPII, document de travail, No Greenway, D., and Milner, C. (1986). The Economics of Intra-Industry Trade, Oxford: Basil and Blackwell. Gonzalez, J.G., and Velez, A. (1995). Intra Industry Trade between the US and the major Latin American countries: Measurement and implications for free trade in the Americas. The International Trade Journal vol 9 (4): Grubel, H. G., & Lloyd, P.J. (1971). The empirical measurement of intra-industry trade. Economic Record, 47, Grubel, H. G., & Lloyd, P.J. (1975). Intra-Industry Trade. London, MacMillan. Keesing D.B., (1967) The Impact of Research and Development on United States Trade, Journal of Political Economy, Vol.75. Krugman, P., (1980) Scale economies, product differentiation, and the pattern of trade. American Economic Review 70, pp Krugman, P., (1981) Intra-industry specialization and the gains from trade. Journal of Political Economy 89, pp Krugman, P., (1979) Increasing returns, monopolistic competition, and international trade. Journal of International Economics 9, pp Leontief, W., (1953) Domestic Production and Foreign Trade, Proceedings of the American Philosophical Society, vol. 97, September Semos A.,(2006), Intra-industry trade between Greece and the EU, Agricultural Mediterranean, International Journal of Agricultural Science, Vol. 136,No 1 Södersten B. (1985), International Economics, Second Edition MACMILLAN, London. 20 ÃÅÙÔÅ ÍÉÊÁ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÁ ÈÅÌÁÔÁ - ÓÅÉÑÁ É - ÔÏÌÏÓ 23-ÔÅÕ ÏÓ 2/2014

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και λήψη αποφάσεων στο θερμοκήπιο. Θ. Μπαρτζάνας

Έλεγχος και λήψη αποφάσεων στο θερμοκήπιο. Θ. Μπαρτζάνας Έλεγχος και λήψη αποφάσεων στο θερμοκήπιο Θ. Μπαρτζάνας 1 Εισαγωγή Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες είναι ένας σύγχρονος αγροτικός τομέας που χαρακτηρίζεται από: τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών την απόκριση

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική εκτίμηση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών. Μέθοδοι και εφαρμογή στις ελληνικές εξαγωγές βασικών αγροτικών προϊόντων.

Ποσοτική εκτίμηση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών. Μέθοδοι και εφαρμογή στις ελληνικές εξαγωγές βασικών αγροτικών προϊόντων. Ποσοτική εκτίμηση της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών. Μέθοδοι και εφαρμογή στις ελληνικές εξαγωγές βασικών αγροτικών προϊόντων. Ηλίας Βλάχος 1 και Παναγιώτης Πατσής 2 (Κείμενο παρουσίασης στην ΕΤΑΓΡΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου

Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Πρότυπο Ανταγωνιστικό Υπόδειγµα Διεθνούς Εµπορίου Συνδυάζοντας το Υπόδειγµα του Ricardo µε τα Υποδείγµατα των Εξειδικευµένων Συντελεστών και Hechscher Ohlin 1 Κοινά Στοιχεία των Υποδειγµάτων που Βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ

Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ 1 Πιστοποίηση των αντηλιακών µεµβρανών 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ Οι αντηλιακές µεµβράνες 3M Scotchtint της εταιρίας 3Μ µελετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1)

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Ένα πολυσταδιακό πρόβλημα που αφορά στον τριμηνιαίο προγραμματισμό για μία βιομηχανική επιχείρηση παραγωγής ελαστικών (οχημάτων) Γενικός προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Επισκόπηση Τύποι οικονομιών κλίμακας Τύποι ατελούς ανταγωνισμού Ολιγοπώλιο και μονοπώλιο Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Μονοπωλιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly 31/01/2016 13:56:13 EET - 148.251.235.206

Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly 31/01/2016 13:56:13 EET - 148.251.235.206 ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΝΤΟΣ Αριθμ. Πρωιοκ.--------- Ημερομηνία ^ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΙΙ & ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Ειαικη Συλλογή «Γκρίζα Βιβλιογραφία» Αριθ. Εισ.: Ημερ. Εισ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΜΕ ΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ HYDROSENSE

ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΜΕ ΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ HYDROSENSE ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΜΕ ΤΗΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ HYDROSENSE ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές

Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Διεθνές εμπόριο και παραγωγικοί συντελεστές Κλασική, Νεοκλασική και σύγχρονη προσέγγιση Προκλασικοί Μερκαντιλισμός Κλασικοί David Ricardo(συγκριτικό πλεονέκτημα) Το αγαθό με το χαμηλότερο κόστος ευκαιρίας

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

Case 08: Επιλογή Διαφημιστικών Μέσων Ι ΣΕΝΑΡΙΟ (1)

Case 08: Επιλογή Διαφημιστικών Μέσων Ι ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Case 08: Επιλογή Διαφημιστικών Μέσων Ι ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Το πρόβλημα της επιλογής των μέσων διαφήμισης (??) το αντιμετωπίζουν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι διαφημιστικές εταιρείες στην προσπάθειά τους ν' αναπτύξουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων

Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Επίδραση του συνδυασμού μόνωσης και υαλοπινάκων στη μεταβατική κατανάλωση ενέργειας των κτιρίων Χ. Τζιβανίδης, Λέκτορας Ε.Μ.Π. Φ. Γιώτη, Μηχανολόγος Μηχανικός, υπ. Διδάκτωρ Ε.Μ.Π. Κ.Α. Αντωνόπουλος, Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

12 2006 Journal of the Institute of Science and Engineering. Chuo University

12 2006 Journal of the Institute of Science and Engineering. Chuo University 12 2006 Journal of the Institute of Science and Engineering. Chuo University abstract In order to study the mitigation effect on urban heated environment of urban park, the microclimate observations have

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ Γεωργία Νέα ΚΑΠ: -εφαρμογή υποχρεωτικών μέτρων «Πολλαπλή Συμμόρφωση»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΟΜΠΕΣ CO 2 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΚΠΟΜΠΕΣ CO 2 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ CO 2 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Γιάννης Βουρδουµπάς Μελετητής-Σύµβουλος Μηχανικός Ελ. Βενιζέλου 107 Β 73132 Χανιά, Κρήτης e-mail: gboyrd@tee.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρόβληµα των εκποµπών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών: Η περίπτωση των αγροτικών προϊόντων

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών: Η περίπτωση των αγροτικών προϊόντων ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Η ανταγωνιστικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ FRAMME LIFE 08 NAT//GR//000533 ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ Το FRAMME, "Μεθοδολογία Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Μεσογειακών Δασών - Ασφάλεια & Αποδοτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο

Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο Διεθνείς Επενδύσεις & Διεθνές Εμπόριο Ενότητα 3: Θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου Θεωρητικές προσεγγίσεις Γεώργιος Μιχαλόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS)

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ. Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑΝ 803 DG Τμήμα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων Μάρκετινγκ Γεωργικών Προϊόντων και Τροφίμων Εξάμηνα Καλοκαιρινό 7.5 Επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση, Έλεγχος και Βελτιστοποίηση Ενεργειακών Συστημάτων

Προσομοίωση, Έλεγχος και Βελτιστοποίηση Ενεργειακών Συστημάτων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Μαρία Σαμαράκου Καθηγήτρια, Τμήμα Μηχανικών Ενεργειακής Τεχνολογίας Διονύσης Κανδρής Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Ηλεκτρονικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

Προβλέψεις Αναγκών Απασχόλησης σε Ανώτερου Επιπέδου Επαγγέλματα στην Κύπρο 2010-2020

Προβλέψεις Αναγκών Απασχόλησης σε Ανώτερου Επιπέδου Επαγγέλματα στην Κύπρο 2010-2020 Προβλέψεις Αναγκών Απασχόλησης σε Ανώτερου Επιπέδου Επαγγέλματα στην Κύπρο 2010-2020 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 1 0-2 0 2 0 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων

Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων Μοντελοποίηση και Τεχνικοοικονομική Ανάλυση Εφοδιαστικής Αλυσίδας Βιοκαυσίμων Αιμ. Κονδύλη, Ι. Κ. Καλδέλλης, Χρ. Παπαποστόλου ΤΕΙ Πειραιά, Τμήμα Μηχανολογίας Απρίλιος 2007 Στόχοι της εργασίας Η τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης

Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ. Γεώργιος Κουμπούρης ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών & Αμπέλου Προσαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα στην ελαιοκαλλιέργεια Δρ. Γεώργιος Ψαρράς, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΙΚΡΗΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΙΘΑΚΗ.

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΙΚΡΗΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΙΘΑΚΗ. ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΙΚΡΗΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΙΘΑΚΗ. Φωτεινή Ανδρέα Αναγνωστάτου Πτυχίο Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Πειραιώς. Υποβληθείσα για το Μεταπτυχιακό πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» http://www.hydromentor.uth.gr/ Συντονιστής: Αθανάσιος Λουκάς, Καθηγητής Επιστ. Υπεύθυνος: Νικήτας Μυλόπουλος, Αν. Καθηγητής Εργαστήριο Υδρολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Πράσινο Εστιατόριο είναι εκείνη η επιχείρηση εστίασης που σταδιακά μειώνει το ανθρακικό της αποτύπωμα βάσει ενός βιώσιμου σχεδίου εξέλιξης και στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ Μάιος 2007 Περιεχόµενα ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Προσωπικά στοιχεία...1 2. Ακαδηµαϊκές σπουδές...1 3. Ξένες γλώσσες...1 4. Χειρισµός Η/Υ...1

Διαβάστε περισσότερα

i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β

i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β i. Μηχανογράφηση δεδομένων και στατιστική ανάλυση απαντήσεων ερωτηματολογίου Β Μ. ΓΡΥΠΑΡΗΣ 1 & Θ. ΜΠΑΡΤΖΑΝΑΣ" Περίληψη Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται η μηχανογραφημένη μορφή των δεδομένων και η στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος ΡΟΥΒΕΛΑΣ 1, Κων/νος ΞΗΝΤΑΡΑΣ / ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ 2, Λέξεις κλειδιά: Αδρανή, άργιλος, ασβεστολιθική παιπάλη, ισοδύναμο άμμου, μπλε του μεθυλενίου

Γεώργιος ΡΟΥΒΕΛΑΣ 1, Κων/νος ΞΗΝΤΑΡΑΣ / ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ 2, Λέξεις κλειδιά: Αδρανή, άργιλος, ασβεστολιθική παιπάλη, ισοδύναμο άμμου, μπλε του μεθυλενίου Προσδιορισμός περιεκτικότητας σε άργιλο ή πλαστικών λεπτών στα αδρανή μέσω των δοκιμών Ισοδυνάμου άμμου (ASTM D 2419-2 & EN 933 8) και Μπλε του μεθυλενίου (ΕΝ 933.9) Σύγκριση αποτελεσμάτων Determination

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή

Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Διεθνές εξαγωγικό Μάρκετινγκ Ενότητα 1η: Εισαγωγή Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.) 1 Σκοπός Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης

Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης Ερευνητικό Πρόγραμμα FIGARO Παρουσίαση Προγράμματος Άρδευσης Ακριβείας - Πείραμα Εφαρμογής στο Μαγικό Ξάνθης Γεώργιος Συλαίος Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνική Σχολή - Ξάνθη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Θεοφίλου Μάριος, Πασιαρδής Στέλιος Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, Τομέας Κλιματολογίας και Εφαρμογών Μετεωρολογίας Δρ. Σεργίδου Δέσποινα, Καταφιλιώτου Μάρθα Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin LIFE03 ENV/GR/000217 Task

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΟΥΡΤΙΝΑΣ ΓΙΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ. ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΣΤΟ ΚΛΙΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

ΧΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΟΥΡΤΙΝΑΣ ΓΙΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ. ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΣΤΟ ΚΛΙΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΧΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΟΥΡΤΙΝΑΣ ΓΙΑ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ. ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΣΤΟ ΚΛΙΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Κωνσταντίνος Κίττας και Νικόλαος Η. Κατσούλας Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας, Τµήµα Γεωπονίας, Φυτικής και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης

Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφ. Ιο Εισαγωγή στην Οικονομική της Διοίκησης 1.1. Τι είναι η Οικονομική της Διοίκησης 1.2. Τι παρέχει η οικονομική θεωρία στην Οικονομική της Διοίκησης 1.3. Οι σχέσεις της οικονομικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ο Γενικός είκτης Τιµών Εισροών κατά το µήνα Σεπτέµβριο 2013, σε σύγκριση µε το δείκτη

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ο Γενικός είκτης Τιµών Εισροών κατά το µήνα Σεπτέµβριο 2013, σε σύγκριση µε το δείκτη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 15 Νοεµβρίου 2013 ΕΙΚΤΕΣ ΤΙΜΩΝ ΕΙΣΡΟΩΝ ΚΑΙ ΕΚΡΟΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ - ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ: Σεπτέµβριος 2013 Η εξέλιξη των Αναθεωρηµένων εικτών Τιµών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Mετακύλιση τιμών βασικών προϊόντων και τροφίμων στην περίπτωση του Νομού Αιτωλοακαρνανίας

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Mετακύλιση τιμών βασικών προϊόντων και τροφίμων στην περίπτωση του Νομού Αιτωλοακαρνανίας ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ MBA ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Mετακύλιση τιμών βασικών προϊόντων και τροφίμων στην περίπτωση του Νομού Αιτωλοακαρνανίας

Διαβάστε περισσότερα

9 η Εξαμηνιαία Αναφορά για την Ευρυζωνικότητα

9 η Εξαμηνιαία Αναφορά για την Ευρυζωνικότητα 9 η Εξαμηνιαία Αναφορά για την Ευρυζωνικότητα Αύγουστος 2009 Περιεχόμενα Εξέλιξη Λιανικού Κόστους Πρόσβασης 3 Εξέλιξη Ευρυζωνικών Συνδέσεων 5 Εξέλιξη Συνδέσεων ΑΠΤΒ (LLU) και ΑΡΥΣ 7 Εκτίμηση Βραχυχρόνιας

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας ΘΑΛΗΣ «Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας» Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας Γιουβανίδης Ευστράτιος Γεωπόνος Ερευνητής Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας ΠΘ Σκοπός Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου

Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του. ελαιοκάρπου Αξιολόγηση τριφασικής και διφασικής µεθόδου ελαιοποίησης του Νασιούλα Χρυσοβαλάντου ελαιοκάρπου Η συνολική ετήσια παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα ανέρχεται στους 375.000 τόνους/έτος, ενώ από την λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 1: Διάταξη δοκιμίου και όργανα μέτρησης 1 BUILDNET

Σχήμα 1: Διάταξη δοκιμίου και όργανα μέτρησης 1 BUILDNET Παραμετρική ανάλυση κοχλιωτών συνδέσεων με μετωπική πλάκα χρησιμοποιώντας πεπερασμένα στοιχεία Χριστόφορος Δημόπουλος, Πολιτικός Μηχανικός, Υποψήφιος Διδάκτωρ ΕΜΠ Περίληψη Η εν λόγω εργασία παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της (1) Ελαστικότητα της Ζήτησης 1A. Ελαστικότητα της Ζήτησης ως προς την Τιμή - Γιαναμετρήσουμετηνευαισθησίατηςζητούμενηςποσότητας( ) στις μεταβολές της τιμής (), μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πληροφορικής ΑΠΘ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΑΠΘ

Τμήμα Πληροφορικής ΑΠΘ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΑΠΘ Τμήμα Πληροφορικής ΑΠΘ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΑΠΘ Μάιος 2012 Είναι ένα πρόγραμμα που φέρνει κοντά τα πεδία της επιστήμης των υπολογιστών και της τεχνολογίας της πληροφορίας με τη διοίκηση και την

Διαβάστε περισσότερα

30-5-2014 ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ Α. ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΜΕΛΗ

30-5-2014 ΤΑΚΤΙΚΑ ΜΕΛΗ Α. ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΜΕΛΗ 30-5-2014 «Πλήρωση μίας (1) θέσης Ε.Π. βαθμίδας Καθηγητή με γνωστικό αντικείμενο «Οικονομική» του Τμήματος Τεχνολόγων Γεωπόνων της Σχολής Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής του

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ ΓΔΓΟΜΔΝΩΝ ΣΟΝ ΔΛΛΑΓΗΚΟ ΥΩΡΟ»

«ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ ΓΔΓΟΜΔΝΩΝ ΣΟΝ ΔΛΛΑΓΗΚΟ ΥΩΡΟ» ΓΔΩΠΟΝΗΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΑΘΖΝΩΝ ΣΜΗΜΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΦΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΣΟΜΕΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΥΗΜΕΙΑ ΕΙΔΙΚΕΤΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΕ ΣΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΟΤ ΦΤΙΚΟΤ ΠΟΡΟΤ «ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΓΠ ΚΑΗ ΥΩΡΗΚΖ ΑΝΑΛΤΖ ΜΔΣΔΩΡΟΛΟΓΗΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 8-2 0 1 8

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 8-2 0 1 8 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΕ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 8-2 0 1 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007 Επιμέλεια Έκδοσης Χριστάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Πετσάκος Αθανάσιος Τσιμπούκας Κων/νος Τσουκαλάς Σταύρος Ροζάκης Στέλιος "Δημιουργία Καινοτόμων Εμπειριών Αποδεικτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πεδίον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΤΟ BIZAGI ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΤΟ BIZAGI ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Ανάλυση - Προσομοίωση ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΤΟ BIZAGI ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 1 Προσομοίωση Η προσομοίωση είναι μέθοδος μελέτης ενός συστήματος και εξοικείωσης με τα χαρακτηριστικά του με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τομέας Περιβαλλοντικής Υδραυλικής και Γεωπεριβαλλοντικής Μηχανικής (III) Εργαστήριο Γεωπεριβαλλοντικής Μηχανικής TECHNICAL UNIVERSITY OF CRETE SCHOOL of

Διαβάστε περισσότερα