Ετερογένεια και σχολείο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ετερογένεια και σχολείο"

Transcript

1 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Ταυτότητες και Ετερότητες Ετερογένεια και σχολείο Αλεξάνδρα Ανδρούσου Νέλλη Ασκούνη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004

2 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων Επιστηµονική υπεύθυνη της σειράς «Κλειδιά και Αντικλείδια» Αλεξάνδρα Ανδρούσου Η Αλεξάνδρα Ανδρούσου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια ιδακτικής Μεθοδολογίας στο Τµήµα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Η Νέλλη Ασκούνη είναι Λέκτορας Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Τµήµα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία στο Πανεπιστήµιο Αθηνών.

3 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ Κλειδιά και Αντικλείδια Eίναι άραγε δυνατόν να δουλέψει κανείς αποτελεσµατικά σε ένα αποµονωµένο, ορεινό χωριό της Θράκης, όταν νιώθει αδυναµία επικοινωνίας λόγω γλώσσας; Πώς βρίσκει ένας εκπαιδευτικός ισορροπία ανάµεσα στους κανόνες του σχολικού θεσµού, στις απαιτήσεις των εξετάσεων, στα περιεχόµενα του αναλυτικού προγράµµατος και στις ανάγκες των παιδιών; Πώς διδάσκει κανείς ελληνικά, όταν πάνω από τα µισά παιδιά στην τάξη είναι αλλόγλωσσα; Yπάρχουν τρόποι να κινητοποιήσουµε τα παιδιά ώστε να ενδιαφερθούν για το σχολείο; Πώς αξιολογούµε εάν οι µαθητές έµαθαν ή όχι ιστορία; Aντέχεται η σιωπή των µαθητών από το δάσκαλο; Πώς διορθώνουµε τα λάθη των παιδιών; Πώς επικοινωνούµε σε µια σχολική τάξη; Yπάρχει χώρος για ευχαρίστηση στο σηµερινό σχολείο; Tα παραπάνω ερωτήµατα και πολλά άλλα απασχολούν τους εκπαιδευτικούς και συνδέονται άµεσα µε την καθη- µερινή διδακτική τους πράξη. Kάθε τάξη ορίζεται ως συνάντηση υποκειµένων µε διαφορετική το καθένα προσωπική ιστορία που καλούνται να δράσουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Aυτή η συνάντηση δεν είναι εύκολη ούτε ανέ- 3

4 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ φελη και δεν υπακούει σε προδιαγεγραµµένους κανόνες. Aντιθέτως, είναι γεµάτη συγκρούσεις, δυσκολίες, συγκινήσεις, απογοητεύσεις, ικανοποιήσεις και δηµιουργεί συνεχώς νέα ερωτήµατα που αναζητούν απαντήσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια δεν πρόκειται να αποπειραθούν να δώσουν απαντήσεις, αλλά εργαλεία που θα επιτρέψουν στους αναγνώστες/χρήστες τους να συνθέσουν τις δικές τους λύσεις που αντιστοιχούν στη δική τους πραγµατικότητα. Αυτό βασίζεται στην αρχή ότι η σχολική πραγµατικότητα είναι πολύπλοκη, δυναµική, απρόβλεπτη και κυρίως µοναδική. Άρα, δεν υπάρχει µία µόνο λύση, µία συνταγή µαγική που λύνει τα προβλήµατα. Kάθε εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει τις δικές του παραµέτρους που πρέπει πριν από όλα να εντοπιστούν για να αναζητηθούν στη συνέχεια οι κατάλληλες λύσεις. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια είναι εργαλεία ανάγνωσης της σχολικής πραγµατικότητας. ηλαδή, κάθε κείµενο που έχετε στα χέρια σας αποτελεί µια προσπάθεια σύντοµης απάντησης σε ένα ερώτηµα (π.χ. πώς µαθαίνουν τα παιδιά;) από τη σκοπιά µιας επιστηµονικής προσέγγισης (π.χ. της γνωστικής ψυχολογίας). Mπορεί ωστόσο σε άλλο κείµενο να συναντήσετε απάντηση στο ίδιο ερώτηµα από διαφορετική επιστηµονική σκοπιά (π.χ. την 4

5 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ κοινωνιολογία). Tα κείµενα, γραµµένα από εκπαιδευτικούς και πανεπιστηµιακούς διάφορων ειδικοτήτων, ακολουθούν την ίδια δοµή: ξεκινούν από µια σκηνή σε ένα σχολικό πλαίσιο, αναλύουν τι συµβαίνει και ύστερα διατυπώνουν απαντήσεις στηριγµένες σε µία επιστήµη. ηλαδή, µε αφετηρία την εκπαιδευτική πράξη, περνούν µέσα από µια διαδικασία ανάλυσης και σύνθεσης από τη θεωρία, για να καταλήξουν στα χέρια σας σαν κλειδιά για τη δική σας διδακτική πρακτική. Tα κείµενα συνδέονται λειτουργικά µεταξύ τους γιατί καθένα αναδεικνύει και µια ξεχωριστή ψηφίδα από την πραγµατικότητα της εκπαιδευτικής πράξης. Mελετώντας και δουλεύοντας πάνω στον τρόπο µε τον οποίο τα κεί- µενα συνδέονται µεταξύ τους, φανταστήκαµε πολλά από τα κλειδιά που µπορούν να ξεκλειδώσουν πολλά από τα φαινόµενα που αναλύουµε. Ωστόσο, µόνο εσείς µπορείτε να κατασκευάσετε τα αντικλείδια που έχουν νόηµα τη συγκεκριµένη στιγµή για το δικό σας πλαίσιο, που κάνουν... κλικ και ανοίγουν µια «πόρτα» που οδηγεί σε δικές σας λύσεις. Aυτή η πολυπρισµατική, διεπιστηµονική προσέγγιση της καθηµερινής εκπαιδευτικής πράξης είναι προφανές ότι χρησιµοποιεί ως έναυσµα µια ευρεία ποικιλία αναφορών 5

6 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ σε σχολικές πραγµατικότητες: τάξεις στην πόλη, στο βουνό, µονοθέσια σχολεία, µειονοτικά σχολεία της Θράκης, σχολεία µε πολλούς αλλόγλωσσους µαθητές, σχολεία σηµερινά, στην Eλλάδα και αλλού, άλλοτε και τώρα. Eίναι κοινή πεποίθηση όλων όσοι συµµετέχουµε σε αυτή τη σειρά ότι συχνά βοηθάει να αναγνώσει κανείς τη δική του εκπαιδευτική πραγµατικότητα βλέποντας κάτι ανάλογο που συµβαίνει σε µια άλλη τάξη, σε ένα άλλο πλαίσιο, ώστε µέσα από την ανάλυση και την κατανόησή του να µεταφέρει την εµπειρία αυτής της γνώσης στη δική του πραγµατικότητα, στο δικό του πλαίσιο. H απόσταση από τα δικά µας πράγµατα τελικά βοηθάει να τα καταλάβουµε καλύτερα. Tρεις θεµατικές ενότητες, η ιδακτική Μεθοδολογία, το Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης και τα ζητήµατα Ταυτότητας και Ετερότητας, αποτελούν τον καµβά πάνω στον οποίο, µέσα από διαφορετικές επιστη- µονικές προσεγγίσεις, προσπαθούµε να απαντήσουµε στα ερωτήµατα της καθηµερινής εκπαιδευτικής πρακτικής. εν κρύβουµε τις δυσκολίες ούτε αποσιωπούµε τα όρια των προτάσεων που κάνουµε και δεν πιστεύουµε ότι η ευθύνη για τις λύσεις είναι µόνο στα χέρια των εκπαιδευτικών. Yποστηρίζουµε όµως ότι µπορούν οι εκπαιδευτικοί να πάρουν στα χέρια τους τα εργαλεία που 6

7 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ θα τους επιτρέψουν να καταλάβουν καλύτερα το πλαίσιο µέσα στο οποίο εργάζονται, να το βελτιώσουν και να αντλήσουν ικανοποίηση από τη δουλειά τους. Tα Kλειδιά και Aντικλείδια ευτύχησαν να συναντήσουν στη διαδροµή τους άξιους τεχνίτες που τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική µορφή τα έκαναν ανθεκτικά, λειτουργικά και έτοιµα να ξεκλειδώσουν. Tους ευχαριστώ όλους και όλες θερµά. Aλεξάνδρα Aνδρούσου Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Νοέµβριος

8 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Από τη σειρά «Κλειδιά και Αντικλείδια» κυκλοφορούν τα βιβλία: θεµατικό πεδίο ιδακτική Μεθοδολογία ιδάσκοντας ιστορία Αβδελά Ε. Κίνητρο στην εκπαίδευση Ανδρούσου Α. Ανάγνωση και ετερότητα Αποστολίδου Β. Εµψύχωση στην τάξη ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Νικολάου Β. Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Ζωγραφάκη Μ. Η επικοινωνιακή προσέγγιση του γλωσσικού µαθήµατος Ιορδανίδου Α., Σφυρόερα Μ. ηµιουργικές δραστηριότητες και διαδικασίες µάθησης Κουτσούρη Α. Για τη µέθοδο project Μάγος Κ. Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Σακονίδης Χ. ιαθεµατική προσέγγιση της γνώσης Σφυρόερα Μ. ιαφοροποιηµένη παιδαγωγική Σφυρόερα Μ. Η επεξεργασία της εικόνας στη σχολική τάξη Σφυρόερα Μ. Το λάθος ως εργαλείο µάθησης και διδασκαλίας Σφυρόερα Μ. 8

9 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ Φυσικές Επιστήµες: διδασκαλία και εκπαίδευση Τσελφές Β. Μουσική στο σχολείο Τσιρίδης Π. ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Χοντολίδου Ε. ιδασκαλία σε οµάδες Χοντολίδου Ε. Η επανατροφοδότηση των µαθητών στα γραπτά τους κείµενα Χοντολίδου Ε. θεµατικό πεδίο Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο Ασκούνη Ν. Οικογένεια και σχολείο ραγώνα Θ. Στερεότυπα και προκαταλήψεις ραγώνα Θ. Η µη λεκτική επικοινωνία στο σχολείο Κούρτη Ε. Πολιτισµός και σχολείο Πλεξουσάκη Ε. Η µειονοτική εκπαίδευση της Θράκης Τσιτσελίκης Κ. Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου Φραγκουδάκη Α. Η εθνική ταυτότητα, το έθνος και ο πατριωτισµός Φραγκουδάκη Α. 9

10 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Η ικανότητα του λόγου και η γλωσσική διδασκαλία Φραγκουδάκη Α. θεµατικό πεδίο Ταυτότητες και Ετερότητες «Εµείς» και οι «άλλοι»: εµπειρίες εκπαιδευτικών ηµητρίου Α., Λαγοπούλου Β., Πετρίδης Τ. Ταυτότητα και εκπαίδευση ραγώνα Θ. Επικοινωνία και ταυτότητες σε µια πολύγλωσση οικογένεια Μανουσοπούλου Α. Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα Μπαλτσιώτης Λ. Ταυτότητες και λογοτεχνία στο σχολείο Χοντολίδου Ε. ηµιουργώντας γέφυρες Ανδρούσου Α., Πανούτσος Α. Για περισσότερα «Κλειδιά και Αντικλείδια»: 10

11 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ Ετερογένεια και σχολείο Σκηνή 1η Στην τάξη µου στο νηπιαγωγείο έχω 20 παιδιά. Τα 15 είναι από την Ελλάδα και τα 5 από την Αλβανία. Στόχος µου ήταν, από την αρχή της χρονιάς, να καταφέρω να µάθουν όλα τα παιδιά εξίσου καλά ελληνικά. Γι αυτό και δεν επέτρεπα στα αλβανάκια να µιλάνε µεταξύ τους τη γλώσσα τους. Ζήτησα και από τους γονείς να µη µιλάνε αλβανικά στο σπίτι. Στο κάτω κάτω της γραφής, αν θέλουν να µείνουν στην Ελλάδα, πρέπει οπωσδήποτε να µιλάνε καλά ελληνικά και να µάθουν και τα ήθη και τα έθιµά µας. Αλλιώς, να φύγουν. (Νηπιαγωγός διορισµένη στο κέντρο της Αθήνας, σε σε- µινάριο επιµόρφωσης) Σκηνή 2η Έφτασα στην Κοµοτηνή τον Οκτώβριο του Είχα µόλις διοριστεί σε ένα µειονοτικό σχολείο, σε ορεινό χωριό της Ροδόπης. Μόλις έφτασα, το σοκ µου τεράστιο: µια πόλη γεµάτη µιναρέδες. Γυναίκες διασχίζουν την κεντρική πλατεία µε µαντίλες. Ακούω να µιλάνε µια 11

12 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ γλώσσα που δεν καταλαβαίνω. Είναι τούρκικα! Την επό- µενη φτάνω στο ορεινό χωριό όπου διορίστηκα. Ένα σχολείο χαµηλοτάβανο, παλιά θρανία, µια ξυλόσοµπα. Αντιλαµβάνοµαι ότι δεν υπάρχει ούτε καφενείο. Προσπαθώ να µιλήσω µε τους γονείς, δεν καταλαβαίνουν λέξη ελληνικά. Τα παιδιά φτάνουν στο σχολείο κακοντυµένα, µε παπούτσια ραµµένα στο χέρι, τα κορίτσια µε µαντίλες. Κανένα δεν καταλαβαίνει ελληνικά. Έχω πέσει από τα σύννεφα. Τι θα κάνω; Νιώθω ξένος. Ποτέ δε φανταζόµουν ότι στην Ελλάδα υπάρχουν τέτοια πράγµατα. Είναι Ελλάδα τελικά αυτό; (Συνέντευξη µε δάσκαλο διορισµένο για µια πενταετία στα ορεινά της Ροδόπης) Και στις δύο αυτές σκηνές οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιµέτωποι µε το «διαφορετικό». Στην πρώτη περίπτωση η νηπιαγωγός εντοπίζει τη διαφορά κυρίως στη µητρική γλώσσα των παιδιών. Στη δεύτερη περίπτωση η διαφορά βρίσκεται παντού: στις συνήθειες, στη γλώσσα, στον τρόπο ντυσίµατος, στην εικόνα της πόλης. Στις αντιδράσεις και των δύο υπάρχει ένας κοινός παρονο- µαστής: και για τους δύο εκπαιδευτικούς η σχολική συνθήκη που καλούνται να υπηρετήσουν τους δηµιουργεί πρόβληµα, γιατί διαφέρει από αυτό που έχουν στο 12

13 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ µυαλό τους ως κανονική σχολική συνθήκη στην Ελλάδα. Και στις δύο περιπτώσεις οι διαφορές µοιάζουν όχι µόνο να τους εκπλήττουν, αλλά και να αποτελούν µια απειλή γι αυτούς. Και οι δύο αναρωτιούνται πώς θα τα καταφέρουν. Στην πρώτη περίπτωση η εκπαιδευτικός θεωρεί ότι µόνο αν αφοµοιωθούν γλωσσικά οι αλλόγλωσσοι µαθητές της, θα µπορέσει να πετύχει τους εκπαιδευτικούς της στόχους. Στη δεύτερη περίπτωση ο εκπαιδευτικός δεν µπορεί να αναγνωρίσει στη συνθήκη της Θράκης καµία οικεία αναφορά και αυτό τον οδηγεί στο να τοποθετεί τον ίδιο του τον εαυτό στη θέση του ξένου. Οι συγκεκριµένες αντιδράσεις δεν αποτελούν κάποιες ατοµικές, µεµονωµένες συµπεριφορές. Πρόκειται για προβληµατισµούς και τοποθετήσεις που συναντάµε καθηµερινά στην επαφή µε τους εκπαιδευτικούς σε διάφορα πλαίσια (επιµορφώσεις, σεµινάρια). Κάθε φορά που αναφέρονται στην παρουσία αλλόγλωσσων, αλλοεθνών, αλλόθρησκων παιδιών µέσα στην τάξη, οι εκπαιδευτικοί τονίζουν την αδυναµία να διαχειριστούν µια τέτοια συνθήκη, αισθάνονται απροετοίµαστοι και αναζητούν συνήθως τρόπους για να µειώσουν ή να «εξαλείψουν» τη διαφορά και να δηµιουργήσουν µια οµοιό- µορφη σχολική συνθήκη. Τι είναι αυτό, τελικά, που εµποδίζει τους εκπαιδευτικούς να δεχτούν τη διαφορετι- 13

14 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ κότητα ως «κανονικό» χαρακτηριστικό της σχολικής πραγµατικότητας; Γιατί η ετερότητα µοιάζει να απειλεί την κανονικότητα του σχολείου; Η αξία της οµοιογένειας Στο κείµενο αυτό θα αναζητήσουµε απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήµατα, προσπαθώντας να αναλύσουµε πώς το εκπαιδευτικό σύστηµα προωθώντας συγκεκριµένους τρόπους να βλέπουµε τη διαφορετικότητα σχεδόν υπαγορεύει αυτές τις πρακτικές. Χρειάζεται να διευκρινίσουµε από την αρχή ότι το ζήτηµα δεν αφορά µόνο στα σχολεία που έχουν αλλοδαπούς ή µειονοτικούς µαθητές. Με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους η ετερότητα υπάρχει και εκδηλώνεται σε κάθε σχολικό πλαίσιο. εν υπάρχουν σχολικές τάξεις οµοιογενείς ακόµα και σε σχολεία µε αµιγή εθνικά µαθητικό πληθυσµό, µόνο που οι συνέπειες αυτών των διαφορών (κοινωνικές, µορφωτικές, φύλου κ.λπ.) συνήθως δε γίνονται ορατές. Η παρουσία αλλόγλωσσων, αλλόθρησκων ή αλλοεθνών µαθητών λειτουργεί, µε µία έννοια, σαν µεγεθυντικός φακός που αναδεικνύει τα προβλήµατα, υπογραµµίζει τα ερωτήµατα, ενισχύει την αβεβαιότητα ή την αµηχανία των εκπαιδευτικών. Για να κατανοήσουµε τις διαδικασίες 14

15 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ εκείνες που επηρεάζουν τη στάση απέναντι στη διαφορά, δεν αρκεί να σταθούµε µόνο στις εικόνες για τους «άλλους» οι οποίες διαµορφώνονται µέσα από το εκπαιδευτικό σύστηµα. Χρειάζεται, πριν από όλα, να εξετάσουµε την αντίληψη για το «εµείς» και στη συγκεκρι- µένη περίπτωση το εθνικό «εµείς» που προβάλλει το σχολείο, αφού ο τρόπος µε τον οποίο βλέπουµε τους άλλους είναι ουσιαστικό κοµµάτι του πώς βλέπουµε τον εαυτό µας. Βέβαια, οι συλλογικές ταυτότητες είναι προϊόντα σύνθετων διαδικασιών και δε συγκροτούνται αποκλειστικά µέσα από την εκπαίδευση. Το σχολείο όµως είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που συµβάλλουν στη διαµόρφωσή τους. Το ερώτηµα, λοιπόν, το οποίο τίθεται είναι µε βάση ποια αντίληψη για το έθνος και την εθνική ταυτότητα οργανώνεται η δράση του ελληνικού σχολείου και γιατί αυτή η αντίληψη δεν προσφέρει εργαλεία κατανόησης και χειρισµού της ετερογένειας που χαρακτηρίζει σήµερα τη σχολική πραγµατικότητα στη χώρα µας. Η εθνική οµοιογένεια στο ελληνικό σχολείο Ο πυρήνας του προβλήµατος είναι ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα ενισχύει και προωθεί µε πολλούς τρόπους την αξία της οµοιογένειας. Οι σχετικές έρευνες 15

16 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ δείχνουν ότι η εθνική διαπαιδαγώγηση την οποία επιτελεί το σχολείο αντιλαµβάνεται τα έθνη ως «φυσικές» οικουµενικές οντότητες, ανεξάρτητες από χώρο και χρόνο. 1 Ο σχολικός λόγος αναδεικνύει τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν τη µοναδικότητα του έθνους, δίνοντας έµφαση στην ιστορική συνέχεια και την εθνική και πολιτισµική οµοιογένεια. Μέσα από τη διδασκαλία µαθηµάτων όπως η ιστορία, η γεωγραφία και η γλώσσα, το ελληνικό έθνος παρουσιάζεται απόλυτα οµοιογενές, µε πολιτισµικά χαρακτηριστικά τα οποία διατηρούνται αµετάβλητα στη διάρκεια της αδιάσπαστης µακραίωνης ιστορίας του, χωρίς να έχουν υποστεί εξωτερικές επιδράσεις. Όµως οι έννοιες του έθνους και της εθνικής ταυτότητας, 1 Η εθνική διαπαιδαγώγηση αποτελεί κοινή βασική λειτουργία των εκπαιδευτικών συστηµάτων στα σύγχρονα κράτη και ο εθνοκεντρικός χαρακτήρας εµφανίζεται ως κοινό τους χαρακτηριστικό. Παρ όλα αυτά υπάρχουν σηµαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα, ανάλογα µε το συγκεκριµένο ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο. Εδώ αναφερόµαστε στο ελληνικό σχολείο και βασιζόµαστε σε µεγάλο βαθµό στα αποτελέσµατα έρευνας µε αντικείµενο την επίσηµη σχολική γνώση και το λόγο των εκπαιδευτικών στο ελληνικό σχολείο τα οποία περιλαµβάνονται στο: Φραγκουδάκη Α. & ραγώνα Θ. (επιµ.), «Τι είν η πατρίδα µας;». Εθνοκεντρισµός στην εκπαίδευση, Αλεξάνδρεια, Αθήνα,

17 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ µε το περιεχόµενο που έχουν σήµερα, είναι προϊόντα συγκεκριµένων ιστορικών συνθηκών και ενώ εµφανίζονται ως καθολικές και προαιώνιες, ανάγονται σε µια σχετικά πρόσφατη ιστορική περίοδο, το 19ο αιώνα. Η εικόνα της εθνικής οµοιογένειας, που περιγράφει τον κόσµο σαν σύνολο από ανθρώπινες οµάδες οµοιογενείς στο εσωτερικό και διαφορετικές µεταξύ τους, δεν αποτυπώνει µια «αντικειµενική» αλήθεια. Αντίθετα, πρόκειται για µια πολύ ισχυρή ερµηνεία του κόσµου η οποία βασίζεται σε προβληµατικές παραδοχές και επιλεκτικές αποσιωπήσεις, «κρύβει» όµως τον ιστορικό της χαρακτήρα και εµφανίζεται ως απόλυτη αλήθεια. Αυτές οι βεβαιότητες διαµορφώνουν την εθνική ταυτότητα. Με αυτές διαπαιδαγωγούνται οι νέες γενιές και µαθαίνουν να βλέπουν τον κόσµο και την ιστορία. Αυτές καλούνται να διδάξουν οι εκπαιδευτικοί, αφού πρώτα τις έχουν οι ίδιοι διδαχτεί στη διάρκεια της µαθητικής ή φοιτητικής τους πορείας. Είναι χαρακτηριστικό ότι µόνο τα τελευταία χρόνια στα συναφή τµήµατα των ελληνικών πανεπιστηµίων τα ζητήµατα αυτά αρχίζουν να γίνονται αντικείµενο κριτικής θεώρησης, στο πλαίσιο διδασκόµενων µαθηµάτων σχετικών µε την εθνική ταυτότητα, την ιστορία, τις µειονότητες ή τη διαπολιτισµική εκπαίδευση. Η παρουσίαση του ελληνικού έθνους ως οµάδας αµετά- 17

18 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ βλητης στο χρόνο, µε πλήρη οµοιότητα των µελών της, κατασκευάζεται µέσα από αποσιωπήσεις των πολλαπλών εσωτερικών διαφορών αλλά και µε την παράκαµψη του ιστορικού πλαισίου. Έτσι, για παράδειγµα, παρά το γεγονός ότι στα σχολικά βιβλία αναφέρεται η ετερογενής σύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας, είναι απόλυτα εδραιωµένη η βεβαιότητα ότι το Βυζάντιο ήταν ελληνικό. 2 Αντίστοιχα, οι πληθυσµοί που κατά καιρούς κατοικούσαν στο σηµερινό ελλαδικό χώρο εµφανίζονται αµιγώς ελληνόφωνοι και µε ελληνική εθνική συνείδηση, αιώνες προτού αυτή εµφανιστεί ιστορικά. Από την άλλη µεριά απουσιάζουν από τον επίσηµο σχολικό λόγο αναφορές σε γλωσσικές, θρησκευτικές ή πολιτισµικές µειονότητες που είτε συρρικνώθηκαν και εξαφανίστηκαν µέσα από µια διαδικασία αφοµοίωσης στην πρόσφατη ιστορία του νεοελληνικού κράτους είτε εξακολουθούν να υφίστανται, παραγνωρισµένες και υποτιµηµένες. εν είναι λοιπόν παράξενο που ο εκπαιδευτικός της δεύτερης 2 Και βέβαια δε µαθαίνουµε ότι οι Έλληνες την εποχή της Επανάστασης του 1821 δεν αναγνώριζαν τους Βυζαντινούς ως προγόνους τους και ότι το Βυζάντιο για πρώτη φορά γίνεται κοµµάτι της ελληνικής ιστορίας στην Ιστορίαν του Ελληνικού Έθνους του Κ. Παπαρρηγόπουλου, το Βλ. Κουλούρη Χ., Ιστορία και γεωγραφία στα ελληνικά σχολεία ( ), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, ΓΓΝΓ, Αθήνα,

19 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ σκηνής «αγνοεί» την ύπαρξη της µειονότητας της Θράκης ή που η εκπαιδευτικός της πρώτης σκηνής θεωρεί την «άλλη» µητρική γλώσσα πρόβληµα για την ένταξη στην ελληνική κοινωνία. Η προβολή της ιδέας του ενιαίου και συµπαγούς έθνους δε γίνεται, όµως, µόνο µε την αποσιώπηση των εσωτερικών διαφοροποιήσεων σε σχέση µε τα χαρακτηριστικά εκείνα που ορίζουν την εθνική και πολιτισµική ιδιαιτερότητα (γλώσσα, θρησκεία κ.λπ.). Ταυτόχρονα ο σχολικός λόγος αγνοεί την κοινωνική ετερογένεια και παρουσιάζει το ελληνικό έθνος κοινωνικά και ταξικά αδιαφοροποίητο. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εσωτερικές κοινωνικές ή πολιτικές αντιθέσεις και συγκρούσεις, όταν δεν αποσιωπούνται, περιγράφονται ως «εµφύλιες» διαµάχες, χαρακτηρισµός που εµπεριέχει την παραδοχή των σχεδόν «συγγενικών» σχέσεων που ενώνουν τους Έλληνες. Το «εθνικό συµφέρον» εµφανίζεται έτσι ως υπέρτατη προτεραιότητα για όλους, απαλλαγµένη από επιµέρους ιδιοτελή συµφέροντα ή στόχους οµάδων. Η εθνική ταυτότητα λοιπόν, η οποία προβάλλεται ως «υπερχρονική αναλλοίωτη ουσία», αναδεικνύεται ως η ισχυρότερη ορίζουσα της ύπαρξής µας, που καλύπτει και περιθωριοποιεί άλλες θεµελιώδεις όψεις της κοινωνικής µας υπόστασης, όπως το φύλο ή την ταξική τοποθέτηση. 19

20 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Γίνεται, έτσι, φανερό ότι η έµφαση στην προτεραιότητα της εθνικής ταυτότητας παραγνωρίζει το γεγονός ότι σε κάθε οµάδα τα άτοµα έχουν πολλές κοινωνικές ταυτότητες, οι οποίες δεν είναι στατικές, αλλά διαµορφώνονται και αναδιαµορφώνονται ιστορικά µέσα στις κοινωνικές σχέσεις. Η προβολή της µυθικής εθνικής οµοιογένειας αποσιωπά ότι οι ταυτότητες αυτές είναι ιεραρχηµένες και άνισες και συχνά αντιφατικές µεταξύ τους. Ένα τέτοιο σχήµα εµποδίζει, λοιπόν, την κατανόηση της κοινωνικής-ταξικής ετερογένειας η οποία χαρακτηρίζει την κοινωνική πραγµατικότητα, και συσκοτίζει τις σχέσεις εξουσίας που τη διέπουν. Αν δούµε µέσα από ένα τέτοιο πρίσµα το παράδειγµα του εκπαιδευτικού στη Θράκη, θα διαπιστώσουµε ότι βρίσκεται αντιµέτωπος µε διαφορές όχι µόνο εθνοτικές ή γλωσσικές, αλλά επίσης κοινωνικές. εν είναι µόνο η άλλη γλώσσα, θρησκεία και ταυτότητα των µαθητών του είναι το φτωχό περιβάλλον, οι αγράµµατοι γονείς, η κοινωνική αποµόνωση του ορεινού χωριού, που πρέπει να διαχειριστεί. Είναι κι αυτές όψεις µιας άλλης Ελλάδας, πολύ µακρινής όµως από την κυρίαρχη (βλ. οµοιογενή) εικόνα της. Η συνάντηση µε αυτό τον τόσο διαφορετικό κόσµο τον κάνει να αναρωτιέται αν πράγµατι βρίσκεται στο δικό του τόπο, τον οδηγεί µε µία έννοια στη θέση του ξένου. 20

21 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ Θα πρέπει εδώ να τονίσουµε ότι η αντίληψη για την εθνική οµοιογένεια συνυπάρχει σε µεγάλο βαθµό µε ένα αίσθηµα πολιτισµικής υπεροχής των Ελλήνων απέναντι στους άλλους λαούς. Η έµφαση στην αναλλοίωτη διατήρηση των εθνικών πολιτισµικών χαρακτηριστικών από την αρχαιότητα στηρίζει τη βεβαιότητα ότι η ελληνικότητα δεν έχει υποστεί επιδράσεις από άλλους λαούς, παρά τη µακρόχρονη κοινή ζωή ή ιστορική πορεία. Ένα τέτοιο σχήµα αρνείται την αλληλεπίδραση των λαών ως βασικό χαρακτηριστικό της πολιτισµικής εξέλιξης. Αντιλαµβάνεται τις επιδράσεις ως αλλοίωση των χαρακτηριστικών αυτού που τις δέχεται και έµµεσα θεωρεί ότι ανώτεροι πολιτισµοί είναι αυτοί που δε δέχονται, αλλά ασκούν επιδράσεις. Έτσι, η έµφαση στην οµοιογένεια κινδυνεύει να καλλιεργήσει ξενοφοβικά αισθήµατα στο όνοµα της διαφύλαξης των «αυθεντικών» εθνικών χαρακτηριστικών από «αλλότριες» επιδράσεις. Τι άλλαξε µε την παρουσία των ξένων παιδιών στο σχολείο; Μέσα στα σύγχρονα δεδοµένα, όµως, το ιδεώδες της φαντασιακής οµοιότητας που προβάλλει το σχολείο αντιφάσκει, όλο και περισσότερο, µε την ελληνική πραγ- µατικότητα των µεταναστών και των προσφύγων αλλά και των ευρωπαϊκών διαδικασιών. Οι πολλαπλές φιγού- 21

22 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ ρες των διαφορετικών «άλλων» αποτελούν ορατό κοµ- µάτι της καθηµερινότητάς µας. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα βρίσκεται σήµερα αντιµέτωπο µε τα ερωτήµατα που θέτει η παρουσία αλλόγλωσσων, αλλόθρησκων και αλλοδαπών µαθητών και καλείται να επεξεργαστεί τα κατάλληλα εργαλεία για τη σχολική τους ένταξη. Οι απαντήσεις δεν µπορούν να αναζητηθούν απόκλειστικά στην παιδαγωγική σφαίρα, αλλά προϋποθέτουν µια γενικότερη κριτική επεξεργασία του τρόπου µε τον οποίο έχουµε µάθει να προσεγγίζουµε την εθνοπολιτισµική ποικιλία και διαφορετικότητα. Τα ίδια άλλωστε τα ερωτήµατα ωθούν σε κάτι τέτοιο. Είναι χαρακτηριστική η αναταραχή που δηµιουργεί, όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια, το ενδεχόµενο να κρατήσει αλλοδαπός µαθητής ή µαθήτρια τη σηµαία στις παρελάσεις των εθνικών επετείων. Το γεγονός ότι ένας «ξένος» θα κρατήσει το εθνικό σύµβολο προσλαµβάνεται από πολλούς ως απειλή της ελληνικότητας ή της εθνικής «καθαρότητας». Τα φαινόµενα αυτά είναι σχετικά πρόσφατα στην Ελλάδα, σε σχέση µε άλλες δυτικές χώρες υποδοχής µεταναστών. Η διεθνής εµπειρία δείχνει ότι σε αυτές τις συνθήκες η αντίληψη ότι η συµβίωση µε τους άλλους κρύβει απειλές είναι αυτή που µπορεί να δηµιουργήσει τους µεγαλύτερους κινδύνους. Ο αποκλεισµός, η ξενοφοβία 22

23 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ και ο ρατσισµός που παράγει µια τέτοια αντίληψη είναι η µεγαλύτερη απειλή για την κοινωνική συνοχή. Η καταπολέµηση, λοιπόν, τέτοιων φαινοµένων είναι βασική και διαρκής προτεραιότητα για την εκπαίδευση. Η διαδικασία όµως είναι πολύ σύνθετη. εν υπάρχουν ασφαλείς λύσεις. Η αµφισβήτηση του αφοµοιωτικού µοντέλου, µε βάση το οποίο λειτούργησαν για µια πολύ µεγάλη περίοδο τα εκπαιδευτικά συστήµατα των δυτικών χωρών, οδήγησε σε πλήθος παρεµβάσεων που ορίζουν ένα ετερογενές πεδίο, γνωστό ως πολυπολιτισµική ή διαπολιτισµική εκπαίδευση. Παρά τις διαφορές τους, οι παρεµβάσεις αυτές συγκλίνουν στα εξής σηµεία: στοχεύουν στην αρµονική συνύπαρξη των διαφορετικών οµάδων, δίνουν έµφαση στην πολιτισµική διαφορά και θεωρούν την αναγνώριση και αποδοχή από το σχολείο της ιδιαίτερης κουλτούρας των µαθητών µοχλό ένταξής τους στην εκπαιδευτική πραγµατικότητα. Παράλληλα στηρίζονται στην πεποίθηση ότι η γνώση για τους άλλους πολιτισµούς εµποδίζει τη δηµιουργία στερεοτύπων και περιορίζει τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις εις βάρος των µειονοτήτων. Η συζήτηση για τη διαπολιτισµική εκπαίδευση εξακολουθεί να είναι έντονη, γιατί πρόκειται για ένα πεδίο ρευστό 23

24 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ ακόµα και υπό διαµόρφωση. Πέρα από τα θετικά αποτελέσµατα, πολλά και σε πολλαπλά επίπεδα, αρκετά ζητή- µατα παραµένουν ανοιχτά. 3 Συνοψίζοντας πάντως τη λογική µιας εκπαιδευτικής παρέµβασης, φαίνεται ότι µια παιδαγωγική κατάλληλη να απαντήσει στην πολλαπλή ετερογένεια των σχολικών τάξεων δεν µπορεί να είναι µια παιδαγωγική για µειονότητες. Αντίθετα, θα πρέπει να αφορά, µε τον ίδιο τρόπο, στα µέλη της κυρίαρχης οµάδας. Μόνο αν αντιστρέψει κανείς τη λογική και αναδείξει την πολλαπλότητα και την ετερογένεια της «δικής µας» οµάδας, τις εντάσεις και τις συγκρούσεις που τη συνοδεύουν και τις µορφές εξουσίας που τη συγκροτούν, µπορεί να δει µέσα από ένα πιο καθαρό πρίσµα τη σχέση µε τον «άλλο». Με άλλα λόγια, ξεκινώντας κανείς από τη διαπίστωση των πολλαπλών υπαγωγών και ταυτοτήτων που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες οµάδες, ανοίγει 3 Σχετικά µε τα όρια αυτών των παρεµβάσεων οι οποίες αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της «πολυπολιτισµικής» προσέγγισης, βλ. Ασκούνη Ν. & Ανδρούσου Α., «Οι άλλοι µαθητές στο σχολείο: από την αφοµοίωση των διαφορών στη διαπολιτισµική αναζήτηση», στο Εκπαίδευση: πολιτισµικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες, τόµος Β (Εθνοπολιτισµικές διαφορές και εκπαίδευση), Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Πάτρα, 2001, σ και Ασκούνη Ν., «Εθνοκεντρισµός και πολυπολιτισµικότητα: η αναζήτηση ενός νέου προσανατολισµού της εκπαίδευσης», ό.π., σ

25 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ ένα δρόµο ο οποίος επιτρέπει να σκεφτούµε τη διαφορά ως συστατικό στοιχείο του «εµείς» και δηµιουργεί ένα πλαίσιο ουσιαστικής κατανόησης και αποδοχής της. Για να επιτευχθεί, όµως, κάτι τέτοιο, πρέπει κανείς να έρθει σε σύγκρουση µε την κυρίαρχη αντίληψη της οµοιογένειας και την παιδαγωγική σιγουριά που αυτή του παρέχει. Από την άλλη πλευρά, χρειάζεται να δει κανείς ότι τα παιδιά των µειονοτήτων δεν είναι µόνο φορείς ενός διαφορετικού πολιτισµού τον οποίο οφείλει να αναγνωρίσει το σχολείο ως ισότιµο, αλλά ανήκουν επίσης σε οµάδες που τοποθετούνται στις χαµηλότερες βαθµίδες της ταξικής ιεραρχίας και αποκλείονται µε πολλούς τρόπους από την πρόσβαση στα οικονοµικά, κοινωνικά και µορφωτικά αγαθά. Συνεπώς, το σχολείο που καταπολεµά τις διακρίσεις δεν είναι µόνο ένα σχολείο που εντάσσει στους κόλπους του τις πολιτισµικές ιδιαιτερότητες, αλλά ταυτόχρονα ένα σχολείο που ανοίγει προοπτικές σχολικής και δυνάµει κοινωνικής επιτυχίας για όλους. 25

26 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ Τι περιθώρια παρέµβασης έχουν οι εκπαιδευτικοί; Το ερώτηµα που τίθεται εδώ είναι: πώς µπορεί να επιτευχθεί µια τέτοια προοπτική αναγνώρισης της διαφοράς και καταπολέµησης των διακρίσεων σε ένα σύστηµα που, όπως είδαµε, έχει βασιστεί στην αξία της οµοιογένειας και την αποσιώπηση της διαφοράς; Τι παιδαγωγικά περιθώρια έχουν οι εκπαιδευτικοί για να διαχειριστούν την ετερογένεια µέσα στη σχολική τάξη; Πώς µπορούν να ανατρέψουν µια κατεστηµένη και, κατά συνέπεια, ασφαλή συνθήκη; Και ποιον, τελικά, βοηθάει η ανατροπή αυτή; Στις σκηνές που παραθέτουµε στην αρχή του κειµένου οι εκπαιδευτικοί αγωνιούν για το πώς θα κάνουν τη δουλειά τους. Αισθάνονται πως οι διαφορές (γλωσσικές, κοινωνικές, εθνοτικές, ταξικές, πολιτισµικές) που συναντούν µπροστά τους αποτελούν αξεπέραστο εµπόδιο για την καθηµερινή τους εκπαιδευτική πρακτική. Μια από τις αρνητικές συνέπειες αυτής της συνθήκης είναι ότι ενισχύει τη σχολική αποτυχία των µαθητών και µαθητριών. Αυτή η αντίληψη έχει πολλαπλά αποτελέσµατα. Όταν ο εκπαιδευτικός ξεκινά µε τη σιγουριά ότι δεν µπορεί να παρέµβει αποφασιστικά στην περίπλοκη παιδαγωγική 26

27 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ συνθήκη που αντιµετωπίζει, ότι δεν µπορεί να βοηθήσει τους «διαφορετικούς» µαθητές στη σχολική τους ένταξη και στην αξιοποίηση των ικανοτήτων τους, τότε το πρώτο άµεσα ορατό αποτέλεσµα είναι πραγµατικά η σχολική αποτυχία και περιθωριοποίηση των παιδιών αυτών. Παρόλο που οι εκπαιδευτικοί και οι πρακτικές τους δεν είναι η γενεσιουργός αιτία της σχολικής αποτυχίας, συµβάλλουν όµως σε αυτήν άθελά τους και χωρίς αυτό να είναι ορατό στα µάτια τους. Οι µαθητές λαµβάνουν τα ρητά και άρρητα µηνύµατα που εκπέµπονται από το δάσκαλο και γενικότερα από το σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον και έχουν την τάση να τα επιβεβαιώνουν. Έτσι, οι εκπαιδευτικοί έχουν στην τάξη τους παιδιά σιωπηλά, που δείχνουν ότι δεν καταλαβαίνουν και αναπόφευκτα αποτυγχάνουν. Η σχολική αποτυχία όµως, εκτός από τα κοινωνικά προβλήµατα που αναπαράγει, δη- µιουργεί και έντονα συναισθήµατα µαταίωσης στον ίδιο τον εκπαιδευτικό. Γι αυτό, ένας βασικός λόγος για να απόπειραθούν οι εκπαιδευτικοί να ανατρέψουν το ισχύον µοντέλο είναι για να αποκτήσει αποτελεσµατικότητα η ίδια τους η δουλειά και να µην αισθάνονται οι ίδιοι µαταιωµένοι. Η ανατροπή αυτή, µε άλλα λόγια, βοηθάει καταρχήν τους µαθητές, αλλά σίγουρα και τους εκπαιδευτικούς και βελτιώνει γενικότερα την καθηµερινή διδακτική πρακτική και την αποτελεσµατικότητα της εκ- 27

28 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ παιδευτικής παρέµβασης. Κι αυτό µπορεί σίγουρα να αποτελέσει ένα κίνητρο για να αµφισβητήσουν οι εκπαιδευτικοί τις αυτονόητες αλήθειες µέσα στις οποίες, όπως είδαµε παραπάνω, έχουν εκπαιδευτεί. Την αξία της οµοιογένειας το εκπαιδευτικό σύστηµα δεν τη µεταδίδει µόνο µέσα από τα ρητά ή άρρητα ιδεολογικά του µηνύµατα, αλλά την προωθεί και την ενισχύει και µέσα από τις κυρίαρχες παιδαγωγικές αντιλήψεις και τη λογική που οργανώνει το αναλυτικό πρόγραµµα και τη λειτουργία του. Το ένα και µοναδικό σχολικό εγχειρίδιο, το ενιαίο αναλυτικό πρόγραµµα, η δασκαλοκεντρική µέθοδος διδασκαλίας, η παραδοσιακή παιδαγωγική είναι µερικά από τα συστατικά στοιχεία του εκπαιδευτικού συστήµατος που ενισχύουν µε πολύ αποτελεσµατικό τρόπο την αξία της οµοιογένειας, γιατί στην ουσία αποκλείουν κάθε διαφορετικό. Ένα τέτοιο πλαίσιο, ιδεολογικό και παιδαγωγικό, µέσα στο οποίο λειτουργεί ο εκπαιδευτικός δυσκολεύει την καθηµερινή του πρακτική και ναρκοθετεί την αποτελεσµατικότητά του µέσα στις σηµερινές συνθήκες των ετερογενών σχολικών τάξεων. Πώς µπορεί, όµως, να αντιδράσει; εν µπορεί βέβαια να περιµένει να αλλάξει το σύστηµα, για να καταφέρει να λειτουργήσει πιο αποτελεσµατικά, γιατί γρήγορα θα 28

29 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ απογοητευτεί και θα παραιτηθεί. Για να καταφέρει ο εκπαιδευτικός να αντιδράσει, πρέπει να αποκτήσει τα κατάλληλα µεθοδολογικά εργαλεία που θα του επιτρέψουν καταρχήν να αναγνώσει τις παιδαγωγικές του πρακτικές µέσα στο περίπλοκο εκπαιδευτικό και κοινωνικό πλαίσιο, να κατανοήσει τα όριά τους και έπειτα να αποπειραθεί να τις αλλάξει. Η αναστοχαστική προσέγγιση Η σύγχρονη βιβλιογραφία για τη διδακτική µεθοδολογία προτείνει ένα µοντέλο του εκπαιδευτικού-ερευνητή ο οποίος, µέσω της παρατήρησης και της ανάλυσης της διδακτικής του πρακτικής, θέτει ερωτήµατα και αναζητά την κατανόηση όλων των παραµέτρων της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 4 Μόνο µια τέτοια πορεία µπορεί να του επιτρέψει τη συνεχή αναπροσαρµογή των παιδαγωγικών πρακτικών, ούτως ώστε να λαµβάνει υπόψη τις πολλές 4 Για το θέµα αυτό βλ., ενδεικτικά, στα ελληνικά: Altrichter H., Posh P. & Somekh B., Οι εκπαιδευτικοί ερευνούν το έργο τους. Μια εισαγωγή στις µεθόδους της έρευνας δράσης, µτφρ. Μ. εληγιάννη, Μεταίχµιο, Αθήνα, 2001 Κατσαρού Ε. & Τσάφος Β., Από την έρευνα στη διδασκαλία. Η εκπαιδευτική έρευνα δράσης, Σαββάλας, Αθήνα, 2003 Μπαγάκης Γ. (επιµ.), Ο εκπαιδευτικός ως ερευνητής, Μεταίχµιο, Αθήνα,

30 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ εκδοχές της ετερότητας. Η πορεία αυτή αµφισβητεί τα αυτονόητα, βάζει συνεχώς ερωτηµατικά και άρα αναγνωρίζει µε αυτό τον τρόπο ότι η καθηµερινότητα µπορεί να έχει πολλαπλές αναγνώσεις. Η κατανόηση των πολλαπλών αναγνώσεων αποτελεί ουσιαστική αναγνώριση της ετερογένειας και µπορεί να οδηγήσει σε ανατροπή αυτών που θεωρούµε δεδοµένα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ένα τέτοιο σχήµα παρέµβασης έχει ως θεωρητική αφετηρία την αναστοχαστική µέθοδο. 5 Σύµφωνα µε τη µέθοδο αυτή, οι εκπαιδευτικοί στοχάζονται πάνω στην καθηµερινή διδακτική τους πρακτική για να την προσεγγίσουν µε νέους, διαφορετικούς τρόπους, τους οποίους καλούνται να εντάξουν επιπλέον µε συστηµατικό τρόπο σε ένα θεωρητικό και µεθοδολογικό πλαίσιο. Aυτό απαιτεί από τον εκπαιδευτικό να πάρει απόσταση από την καθηµερινή διδακτική του πρακτική. Έτσι, θα την «παρατηρήσει» µε επιστηµονικά εργαλεία, για να µπορέσει στη συνέχεια να την αναγνώσει κάτω από δια- 5 Για την αναστοχαστική προσέγγιση βλ. Shön D., Educating the Reflective Practitioner. Towards a New Design for Teaching and Learning in the Profession, Jossey-Bass Publishers, San Francisco,

31 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ φορετικά επιστηµονικά πρίσµατα και να την ανασυγκροτήσει κατάλληλα. Σε µια τέτοια διαδικασία παίζει ουσιαστικό ρόλο η αξιοποίηση και η επεξεργασία εµπειριών και βιωµάτων, τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των µαθητών τους. Για να κατανοήσει κανείς το πλαίσιο όπου λειτουργεί, πρέπει οπωσδήποτε να κατανοήσει τους ρόλους που έχουν αναλάβει τα πρόσωπα που συµµετέχουν σε αυτό, άρα να σκεφτεί ουσιαστικά και τον εαυτό του αλλά και τον άλλο µέσα στο πλαίσιο. Η αναστοχαστική προσέγγιση απαιτεί, λοιπόν, τη σταδιακή επεξεργασία των εµπειριών κάθε εκπαιδευτικού, άρα και την αποµάκρυνση από το οικείο και το αυτονόητο. Επιπλέον, για να καταφέρω να προκαλέσω στον άλλο την επιθυµία να µάθει, θα πρέπει να αναγνωρίσω το βίωµά του και την αξία του, να τον καταλάβω, να µάθω από τις εµπειρίες του. Για να µπορέσει ο µαθητής να µάθει να µαθαίνει, να κατανοεί δηλαδή την πολλαπλότητα του κόσµου και να αποκτήσει εργαλεία παρέµβασης σε αυτή, θα πρέπει και ο εκπαιδευτικός να είναι ανοιχτός απέναντι στον άλλο και να µαθαίνει από αυτόν και την εµπειρία του. Γιατί δεν µπορείς να διδάξεις την πολλαπλότητα όταν είσαι ο ίδιος µονοµερής και δεν καταφέρνεις να αντιληφθείς τις ανάγκες του άλλου. Αυτή η διαδροµή, αυτό το άνοιγµα προς τον άλλο, είναι στην ουσία 31

32 ΚΛΕΙ ΙΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΛΕΙ ΙΑ το εργαλείο που θα σου επιτρέψει να δεις τις δικές σου πολλαπλές υπαγωγές, για να µπορέσεις στη συνέχεια να διαχειριστείς την ετερογένεια της σχολικής σου τάξης. Με άλλα λόγια, η διαχείριση της ετερογένειας απαιτεί να επεξεργαστούν οι εκπαιδευτικοί τις δικές τους ταυτότητες και να αποδεχτούν τις πολλαπλές αναφορές τους. Γίνεται, νοµίζουµε, σαφές πως ο εκπαιδευτικός δεν µπορεί να διαχειριστεί την ετερογένεια, αν δεν την αναγνωρίσει ως συστατικό στοιχείο κάθε προσωπικότητας, συ- µπεριλαµβανοµένου και του εαυτού του. Αυτή η διαδικασία του αναστοχασµού µπορεί να «ταρακουνήσει» τις βεβαιότητες και την ασφάλειά του και να τον δυσκολέψει σε ένα πρώτο επίπεδο. Αν όµως ο εκπαιδευτικός καταφέρει να αντέξει τις πρώτες «αναταράξεις» και συνεχίσει µε συνέπεια και αποφασιστικότητα αυτή τη διαδικασία, τα κέρδη θα είναι πολλαπλά για την εκπαιδευτική του παρέµβαση και αποτελεσµατικότητα, αφού θα έχει βρει κλειδιά για να παρέµβει εκεί όπου καταρχήν του φαινόταν σχεδόν αδύνατη η όποια προσπάθεια. Επιπλέον, αυτό το άνοιγµα προς τον άλλο ίσως αποδειχτεί τελικά το πιο χρήσιµο κλειδί για το σχολείο, αλλά και για την κοινωνική συνοχή γενικότερα. 32

33 ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ Βιβλιογραφία Altrichter H., Posh P. & Somekh B., Οι εκπαιδευτικοί ερευνούν το έργο τους. Μια εισαγωγή στις µεθόδους της έρευνας δράσης, µτφρ. Μ. εληγιάννη, Μεταίχµιο, Αθήνα, 2001 Ασκούνη Ν., «Εθνοκεντρισµός και πολυπολιτισµικότητα: η αναζήτηση ενός νέου προσανατολισµού της εκπαίδευσης», στο Εκπαίδευση: πολιτισµικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες, τόµος Β (Εθνοπολιτισµικές διαφορές και εκπαίδευση), Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Πάτρα, 2001, σ Ασκούνη Ν. & Ανδρούσου Α., «Οι άλλοι µαθητές στο σχολείο: από την αφοµοίωση των διαφορών στη διαπολιτισµική αναζήτηση», στο Εκπαίδευση: πολιτισµικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες, τόµος Β (Εθνοπολιτισµικές διαφορές και εκπαίδευση), Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Πάτρα, 2001, σ Κατσαρού Ε. & Τσάφος Β., Από την έρευνα στη διδασκαλία. Η εκπαιδευτική έρευνα δράσης, Σαββάλας, Αθήνα, 2003 Κουλούρη Χ., Ιστορία και γεωγραφία στα ελληνικά σχολεία ( ), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, ΓΓΝΓ, Αθήνα, 1988 Μπαγάκης Γ. (επιµ.), Ο εκπαιδευτικός ως ερευνητής, Μεταίχµιο, Αθήνα, 2002 Shön D., Educating the Reflective Practitioner. Towards a New Design for Teaching and Learning in the Profession, Jossey- Bass Publishers, San Francisco, 1987 Φραγκουδάκη Α. & ραγώνα Θ. (επιµ.), «Τι είν η πατρίδα µας;». Εθνοκεντρισµός στην εκπαίδευση, Αλεξάνδρεια, Αθήνα,

34

35 Επιµέλεια κειµένου: Μαρία Ζωγραφάκη Τυπογραφική επιµέλεια: Παναγιώτα ιδάχου Σελιδοποίηση: Ειρήνη Μίχα Εξώφυλλο: άφνη Κονταργύρη, Ειρήνη Μίχα Φωτογράφηση-µοντάζ, εκτύπωση και βιβλιοδεσία:. Ε. Ταµπακόπουλος

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô

EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô 25-04-07 11:05 Page 2 EÙÂÚÔÁ ÓÂÈ Î È Û ÔÏÂ Ô AÏÂÍ Ó Ú AÓ ÚÔ ÛÔ N ÏÏË AÛÎÔ ÓË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 2* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Διαπολιτισμική εκπαίδευση - Διαφοροποιημένη παιδαγωγική Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Συνθήκη 1η Στην

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και Σχολείο

Οικογένεια και Σχολείο ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ Κοινωνικοπολιτισµικό πλαίσιο της εκπαίδευσης Οικογένεια και Σχολείο Θάλεια ραγώνα ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 10:19 Page 2 MÔ ÛÈÎ ÛÙÔ Û ÔÏÂ Ô Ó ÁÈÒÙË TÛÈÚ Ë ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 3

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË

H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË 25-04-07 10:19 Page 3 H ÌÂÈÔÓÔÙÈÎ ÂÎ Â ÛË ÙË Ú ÎË KˆÓÛÙ ÓÙ ÓÔ TÛÈÙÛÂÏ ÎË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη

Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία Κοινωνικό πλαίσιο και διδακτική πράξη Μαρία Ζωγραφάκη ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ II Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 2: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο πολυπολιτισμικό σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα

Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα Εισήγηση-παρουσίαση: Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα Βασίλης Τσάφος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολιάζουν: Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Κογκίδου, Δ. & Τσιάκαλος Γ. Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Η Κυριακάτικη Αυγή στις 24 Απριλίου 2005 και στο: Γ. Τσιάκαλος (2006) Απέναντι στα εργαστήρια του

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά

Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία Μαθαίνοντας και διδάσκοντας µαθηµατικά Χαράλαµπος Σακονίδης ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1. ΕΠΕΑΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË

KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË 25-04-07 11:18 Page 1 KÔÈÓˆÓÈÎfi Ï ÛÈÔ Î È È ÎÙÈÎ Ú ÍË M Ú ZˆÁÚ Ê ÎË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6** Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, Ó ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Διαφοροποιημένη Παιδαγωγική Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ «Πας μη Έλλην βάρβαρος» Αυτή η αντίθεση παρόλο που προβάλει ως προαιώνια, εμφανίζεται κατά τον 5 ο αιώνα και παγιώνεται μόνο μετά τη νίκη των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων και Νεοεισερχομένων Εκπαιδευτικών προσφέρεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού Η ξεκάθαρη εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής του Υ.Π.Π. στη σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È ÏÂÈ Ú ÁÒÓ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È ÏÂÈ Ú ÁÒÓ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó 25-04-07 10:19 Page 5 T ÙfiÙËÙ Î È ÂÎ Â ÛË ÏÂÈ Ú ÁÒÓ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ. À, ÓÂ ÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2016-2017 Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Πολιτισμική επίγνωση Διαπολιτισμική ενσυναίσθηση Πολιτισμική επάρκεια Πολιτισμική ενδυνάμωση Διαπολιτισμική διαμεσολάβηση Παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης. Σοφία Ασωνίτου Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ Οµαδικές Εργασίες Σπουδαστών και ιδακτικές Πρακτικές Βελτίωσης Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 20/2/2013 1 Περιγραφή της έρευνας Ερευνητικό υπόβαθρο Επιτυχηµένη Οµάδα Τι σηµαίνει; Ερευνητική στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Από τη δεκαετία του 1990 επισυνέβη μια μεταβολή στη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, ως συνέπεια της αθρόας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της πολιτισμικής ετερότητας στο πολυπολιτισμικό σχολείο

Διαχείριση της πολιτισμικής ετερότητας στο πολυπολιτισμικό σχολείο Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 3: Μοντέλα διαχείρισης της ετερότητας Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Παιδαγωγική ως (δι)επιστημονικό πεδίο (1/2) Επιστημονικά πορίσματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης 5: Ορισμοί και πολυπολιτισμική πραγματικότητα στο ελληνικό σχολείο Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

È ÙË Ì ıô Ô project ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È KÒÛÙ M ÁÔ. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó È ÙË Ì ıô Ô project KÒÛÙ M ÁÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Ας γνωρίσουμε την Ενωμένη Ευρώπη

Ας γνωρίσουμε την Ενωμένη Ευρώπη TEACHERS4EUROPE 2ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ Ας γνωρίσουμε την Ενωμένη Ευρώπη ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΑΝΑ ΤΑΞΗ Β Γυμνασίου 1 Α. ΘΕΜΑ : Σενάριο - Σχέδιο Διδασκαλίας Α1. Ταυτότητα Σεναρίου Σχεδίου Διδασκαλίας Διαπολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Επιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 21-22/3/2014, Λευκωσία 16-17/5/2014, Λεμεσός Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Ομότιμη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 8 η : Η σημασία της ποιότητας της σχέσης εκπαιδευτικού-μαθητή Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Χρήστος Ν. Σιγάλας Με τον όρο Εκπαιδευτικό Έργο στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής βαθμίδας νοούμε το σύνολο των ενεργειών και των δραστηριοτήτων δια

Διαβάστε περισσότερα

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó

EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È B Ì ÚÔ. AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô. À, ÓÂappleÈÛÙ ÌÈÔ ıëóòó EÌ ˆÛË ÛÙËÓ Ù ÍË AÓ ÛÙ Û ËÌËÙÚ Ô BÈÎÙÒÚÈ ÁÔappleÔ ÏÔ B ÛÈÏÈÎ NÈÎÔÏ Ô B Ì ÚÔ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È appleú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% applefi ÙÔ Úˆapple Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% applefi ıóèîô fiúô.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών

ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΠΑΙ ΩΝ 2002-2004 Κλειδιά και Αντικλείδια ΕΜ ιδακτική Μεθοδολογία ιδασκαλία και αξιολόγηση της επίδοσης των µαθητών Ελένη Χοντολίδου ΥΠΕΠΘ Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2004 Μέτρο 1.1.

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ

H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ 25-04-07 10:19 Page 6 H  ÈÎÔÈÓˆÓÈ Î ÚÔÛ ÁÁÈÛË ÙÔ ÁψÛÛÈÎÔ Ì ı Ì ÙÔ AÓÓ IÔÚ Ó Ô, M Ú Ê ÚfiÂÚ ÏÂÈ È Î È ÓÙÈÎÏÂ È EXOFILA 6* Ú ÍË Û Á ÚËÌ ÙÔ ÔÙÂ Ù È Î Ù 80% fi ÙÔ Úˆ Îfi ÔÈÓˆÓÈÎfi ÌÂ Ô Î È Î Ù 20% fi ıóèîô fiÚÔ.

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

δομή και λειτουργία βιβλία αναλυτικό πρόγραμμα ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ κτήρια βιβλιοθήκες τεχνολογικός εξοπλισμός STATUS ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

δομή και λειτουργία βιβλία αναλυτικό πρόγραμμα ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ κτήρια βιβλιοθήκες τεχνολογικός εξοπλισμός STATUS ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΜΙΑΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Γεωργία Παπουτσή, Εκπαιδευτικός Υπ.Διδάκτωρ Φιλοσοφικής Σχολής Π.Αθηνών ΕΙΣΗΓΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη

Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη Τίτλος: Διάρκεια: Δίνουμε Αξία σε Όλες τις Γλώσσες για την Πρόοδο στην Ευρώπη www.valuemultilingualism.org Το πορτρέτο μου 2 διδακτικές ώρες Στόχοι: Στοχαστική ανάλυση των χαρακτηριστικών προσωπικότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 9: Μετανάστευση και διαπολιτισμική εκπαίδευση Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

το σύστηµα ελέγχει διαρκώς το µαθητή,

το σύστηµα ελέγχει διαρκώς το µαθητή, Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Ένας νηπιαγωγός, προκειµένου να διδάξει σε παιδιά προσχολικής ηλικίας το λεξιλόγιο των φρούτων Σωστό και λαχανικών που συνδέονται µε τις διατροφικές συνήθειες µας, δε ζητάει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Ειδική Παιδαγωγός Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6ης Περιφέρειας ν. Λάρισας Ενσωμάτωση Κοινωνική ενσωμάτωση, μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα