ΧΛΩΡΙΔΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΒΑΡΔΟΥΣΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΛΩΡΙΔΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΒΑΡΔΟΥΣΙΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΧΛΩΡΙΔΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΒΑΡΔΟΥΣΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΟΥ ΒΛΑΧΟΥ ΑΝΔΡΕΑ MSC. ΔΑΣΟΛΟΓΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΡΑ 2006

2 «Μόνο αν γνωρίσουμε τον κόσμο που μας περιβάλλει, θα μπορέσουμε να προσδιορίσουμε τη θέση μας μέσα σε αυτόν.» Michel Serres (Γάλλος Φιλόσοφος) Στην οικογένειά μου

3 «Έχει δε η Αιτωλία όρος μέγιστον μεν Κόρακα» Στράβων.

4 Συμβουλευτική Επιτροπή 1. Γεωργιάδης Θεόδωρος, Επιβλέπων Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 2. Τζανουδάκης Δημήτριος, Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 3. Γεωργίου Ουρανία, Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. Εξεταστική επιτροπή 1. Γεωργιάδης Θεόδωρος, Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 2. Καμάρη Γεωργία, Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 3. Τζανουδάκης Δημήτριος, Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 4. Χριστοδουλάκης Δημήτριος, Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 5. Αρτελάρη Πανωραία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 6. Ιατρού Γρηγόριος, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 7. Γεωργίου Ουρανία, Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Βιολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών. 3

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Με την ολοκλήρωση της διδακτορικής μου διατριβής αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες σε όλους όσους με βοήθησαν κατά τη διάρκεια της ερευνητικής μου προσπάθειας (συμβάλλοντας στην αρτιότερη διεξαγωγή της έρευνας), καθώς επίσης και όλους εκείνους που με στήριξαν ψυχολογικά τη δύσκολη αυτή, για εμένα περίοδο. Ιδιαίτερα ευχαριστώ: Τον Καθηγητή κ. Θ. Γεωργιάδη, που μου ανέθεσε το θέμα και ανέλαβε την εποπτεία της επιστημονικής έρευνας, για τη συνεργασία και την καθοδήγησή του σε όλες τις φάσεις της έρευνας. Τον Καθηγητή κ. Δ. Τζανουδάκη, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για τη βοήθειά του στην αναγνώριση και επιβεβαίωση του γένους Allium. Την Επίκουρη Καθηγήτρια κ. Ο. Γεωργίου, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για την μεγάλη βοήθεια που μου προσέφερε στην αναγνώριση και επιβεβαίωση των γενών Anthemis, Arenaria, Paronychia και Dianthus. Την Καθηγήτρια κ. Γ. Καμάρη, μέλος της εξεταστικής επιτροπής, για την βοήθειά της σε θέματα χλωρίδας και κυρίως για τους προσδιορισμούς και επιβεβαιώσεις των γενών Minuartia, Crepis και Fritillaria. Τον Καθηγητή κ. Δ. Χριστοδουλάκη, μέλος της εξεταστικής επιτροπής, ευχαριστώ επίσης για την βοήθειά του σε θέματα χλωρίδας. Την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια κ. Π. Αρτελάρη, μέλος της εξεταστικής επιτροπής, για τη βοήθειά της στους προσδιορισμούς και επιβεβαιώσεις του γένους Thlaspi. Τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Γ. Ιατρού, μέλος της εξεταστικής επιτροπής, για τη βοήθειά του σε θέματα ενδημισμού. Τον Ομότιμο Καθηγητή κ. Δ. Φοίτο για την πρόθυμη συνεργασία του σε προσδιορισμούς του γένους Campanula, αλλά και άλλων δειγμάτων από την περιοχή έρευνας. Την Επίκουρη Καθηγήτρια κ. Α. Λιβανίου Τηνιακού, για την πολύτιμη και συνεχή βοήθεια που μου πρόσφερε σχετικά με την μετάφραση Γερμανικής βιβλιογραφίας που αφορούσε την βλάστηση αλλά και για την αναγνώριση και επιβεβαίωση δειγμάτων του γένους Viola. Τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Μ. Δαμανάκη (Ηράκλειο Κρήτης) για τη βοήθειά του στην αναγνώριση δειγμάτων της δύσκολης οικογένειας των Gramineae. Τον Dr. A.J.Richards (Newcastle England) για την πολύτιμη βοήθειά του στο δύσκολο γένος Taraxacum. 4

6 Τον Καθηγητή Dr. H. Scholz (Berlin Germany) για την πολύτιμη βοήθεια της οικογένειας των Gramineae. Χωρίς την δική του βοήθεια, θα ήταν αμφίβολη η ταυτότητα καθοριστικών δειγμάτων για τις φυτοκοινωνιολογικές μας ομαδοποιήσεις και συνεπώς ανεπαρκής ή αδύνατη η φυτοκοινωνιολογική απομόνωση κάποιων νέων syndaxa. Το φίλο Δρ. Μ. Θεοχαρόπουλο για την ουσιαστική βοήθειά του στην επεξεργασία των δεδομένων της βλάστησης, αλλά και τις πολύτιμες συμβουλές του σε όλη την διάρκεια της έρευνας. Το φίλο και συνάδελφο υποψήφιο διδάκτορα κ. Γ. Δημητρέλλο για την πρόθυμη βοήθειά του σε θέματα χλωρίδας και βλάστησης καθ όλη την διάρκεια της ερευνητικής προσπάθειας. Το φίλο Καθηγητή Εφαρμογών στο ΤΕΙ Μεσολογγίου κ. Θ. Βορεινάκη ευχαριστώ θερμά, που με συνόδευσε αρκετές φορές σε δύσκολες ορειβατικές διαδρομές κατά την διάρκεια της έρευνας. Τον Πρόεδρο του Ορειβατικού Συλλόγου Άμφισσας (ΕΟΣ) κ. Κ. Παπαγεωργίου που με προθυμία μας παραχώρησε πολλές φορές το καταφύγιο του συλλόγου, διευκολύνοντας την έρευνα. Τον φίλο Καθηγητή μέσης εκπαίδευσης Μαθηματικό κ. Μ. Ντουλαβέρη που μου παραχώρησε αρκετές φορές το πατρικό του σπίτι στην Αρτοτίνα διευκολύνοντας την έρευνά μου. Τον αδελφό μου MSc. Δασολόγο Περιβαλλοντολόγο Σ. Βλάχο για την σύνταξη των ψηφιοποιημένων χαρτών, αλλά και γιατί με συνόδευσε στις δυσκολότερες ερευνητικές εξορμήσεις στο συγκρότημα των Βαρδουσίων. Τους γονείς μου Βασίλη και Αμαλία που με συντρόφεψαν αρκετές φορές στο ερευνητικό πεδίο, για την συμπαράστασή τους σε όλη την διάρκεια της έρευνας. Τέλος ευχαριστώ την σύζυγό μου Θεοδώρα και το γιό μου Γιώργο για την ψυχολογική στήριξη που μου παρείχαν, σε όλο το δύσκολο για μένα διάστημα της ερευνητικής μου προσπάθειας. 5

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ... σελ.6 2. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΛΑΙΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ... σελ Θέση Ορεογραφική διαμόρφωση.....σελ Παλαιογεωγραφία Γεωλογία.....σελ Αλπικές και Ελληνίδες οροσειρές.σελ Παλαιογεωγραφική και ορογενετική εξέλιξη του χώρου ανατολικά της ζώνης Πίνδου..σελ Κλίμα.....σελ Tο κλίμα των Βαρδουσίων ορέων...σελ Σύνθεση κλιματικών δεδομένων...σελ Βιοκλίμα.. σελ Ιστορικά στοιχεία.. σελ Προηγούμενες βοτανικές έρευνες..σελ ΧΛΩΡΙΔA..σελ Υλικά και μέθοδοι.σελ Χλωριδικός κατάλογος.σελ Χλωριδική ανάλυση..σελ Χλωριδικές συγγένειες σελ Βιολογική ανάλυση σελ Εισαγωγή..σελ Διερεύνηση του Βιοφάσματος των Βαρδουσίων σελ Σύγκριση βιοφασμάτων μεταξύ των Βαρδουσίων με άλλα όρη...σελ Χωρολογική ανάλυση... σελ ΕΝΔΗΜΙΣΜΟΣ - ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ σελ Φυτογεωγραφικές σχέσεις των Βαρδουσίων με βάση τα ελληνικά ενδημικά taxa..σελ Σχέσεις με φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας...σελ Φυτογεωγραφικές σχέσεις των Βαρδουσίων με την Στερεά Ελλάδα...σελ Φυτογεωγραφική σχέση των Βαρδουσίων με την Πελοπόννησο και τα όρη της..σελ Σχέση των Βαρδουσίων ορέων με την οροσειρά της Πίνδου και την βορειοκεντρική περιοχή της Ελλάδας..σελ Σύγκριση των Βαρδουσίων με τις υπόλοιπες φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας.σελ Φυτογεωγραφικές σχέσεις με βάση τα ενδημικά και υπενδημικά βαλκανικά taxa..σελ Τaxa για τα οποία τα βαρδούσια αποτελούν γεωγραφικό όριο εξάπλωσης..σελ Είδη με νότιο όριο τα Βαρδούσια...σελ Είδη με βόρειο όριο τα Βαρδούσια...σελ Συμπεράσματα.σελ.172 5

8 5. ΦΥΤΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ (ΒΛΑΣΤΗΣΗ) ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ 5.1 Εισαγωγή σελ Μέθοδος έρευνας της βλάστησης......σελ Βλάστηση των Βαρδουσίων ορέων γενικά....σελ Μέσο μεσογειακός όροφος βλάστησης.....σελ Μικτά δάση σκληροφύλλων του Μεσο-μεσογειακού ορόφου...σελ. 184 Η φυτοκοινωνία Phillyreo latifoliae - Quercetum cocciferae (Barbero & Quézel 1976)...σελ.185 Οι πρινώνες της δεντρώδους μορφής του Quercus coccifera...σελ.187 Κοινότητα Quercus ilex com.nova.....σελ Δάση φυλλοβόλων σελ. 191 Μονάδες βλάστησης της Quercus frainetto...σελ.191 Φυτοκοινωνία Huetio-Quercetum frainetto (Raus 1977)...σελ Η παρόχθια βλάστηση των χαμηλών ρευμάτων...σελ.195 Φυτοκοινωνία Dracunculo vulgari Platanetum orientalis (Krause, Ludwig, Seidel 1963)...σελ.196 Φυτοκοινωνία Equiseto telmateiae Platanetum orientalis (Bergmeier 1990)...σελ.198 Όψη με Alnus glutinosa fac. nova...σελ.199 Κοινότητα: Planatus orientalis & Salix eleagnos com. nova...σελ.199 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 1, 2, 3...σελ Οι δασικοί σχηματισμοί των Ελατοδασών...σελ.213 Φυτοκοινωνία Helictotricho convoluti Abietetum cephalonicae (Barbero & Quézel 1976)...σελ ΥΠΕΡ-ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΟΡΟΦΟΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ...σελ.218 Φυτοκοινωνία Trifolio speciosi Abietetum borisii regis (Barbero & Quézel 1976)...σελ.218 Φυτοκοινωνία Lilio chalcedonici - Abietetum cephalonicae (Barbero & Quézel 1976)....σελ.219 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 4,5...σελ ΟΡΟ-ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΟΡΟΦΟΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ...σελ Η βλάστηση των στεπωδών λιβαδιών (Pelouses écorchées)..σελ Συνένωση STIPO-MORINION...σελ.226 Φυτοκοινωνία Junipero foetidissimae - Onobrychidetum ebenoidae (Quézel 1973)...σελ.229 Υποφυτοκοινωνία rhinanthetosum pudescenti subass. nova...σελ.231 Φυτοκοινωνιολογικός Πίνακας 6...σελ Συνένωση ERYNGIO- BROMION...σελ.234 Φυτοκοινωνία Marrubio velutini - Astragaletum rumelici nom. mut. propos. (Quézel 1964)....σελ.234 Υποφυτοκοινωνία euphorbietosum glabriflorae subass. nova...σελ.237 Όψη με Prunus prostrata fac. nova...σελ.237 Όψη Koeleria nitidula fac. nova...σελ.238 Φυτοκοινωνιολογικός Πίνακας σελ.240 6

9 Συνένωση ASTRAGALO-SESLERION...σελ.246 Φυτοκοινωνία Erysimo pussili - Minuartietum stellatae (Quézel 1964)...σελ.247 Υποφυτοκοινωνία scabiosetosum crenatae subass. nova...σελ.249 Φυτοκοινωνία Poo macedonicae - Festucetum variae ass. nova...σελ.250 Φυτοκοινωνία Drabο parnassicae - Asperuletum boissieri ass. nova..σελ.251 Κοινότητα: Festuca cyllenica & Geranium subcaulescens comm. nova...σελ.252 Παραγοντική ανάλυση αντιστοιχιών (Analyse Factorielle des Correspondances) (A.F.C)...σελ.255 Παραγοντικός Χάρτης 1...σελ.256 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 8, 9, 10...σελ Η βλάστηση των χιονολίβαδων (ή «pelouses rase» )...σελ.263 Συνένωση: Trifolion-parnassi...σελ.263 Φυτοκοινωνία Astragalo sirinici - Plantaginetum holostei (Quézel 1973)...σελ.264 Όψη με Τrisetum flavescens spledens fac. nova...σελ.265 Φυτοκοινωνία Alopecuro gerardi - Crocetum sieberi (Quézel 1964)...σελ.265 Υποφυτοκοινωνία crocetosum veluchensi (Quézel 1964)...σελ.265 Φυτοκοινωνία Festuco alpinae - Poetum trichophyllae ass. nova...σελ.266 Τα λιβάδια με Nardus stricta...σελ.267 Φυτοκοινωνία Luzulo pindicae - Nardetum strictae (Quezél 1964)...σελ.267 Υποφυτοκοινωνία gnaphalietosum roeseri subass. nova...σελ.268 Παραγοντική ανάλυση αντιστοιχιών. (Analyse Factorielle des Correspondances) (A.F.C)...σελ.270 Παραγοντικός Χάρτης 2...σελ.271 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 11, 12...σελ Η υγρόφιλη βλάστηση των χιονολίβαδων...σελ.281 Φυτοκοινωνία Cirsio appendiculati - Calthetum palustri (Horvat 1935)...σελ.282 Υποφυτοκοινωνία caricetosum paniculatae subass. nova...σελ.283 Φυτοκοινωνία Junco thomasii - Blysmetum compressi (Quézel 1964)...σελ.283 Όψη με Juncus striatus fac. nova...σελ.284 Ομάδα με Pinguicula crystallina ssp. hirtiflora & Silene pusila...σελ.285 Κοινότητα με Carex distans & Ranunculus velutinus com.nova...σελ.286 Παραγοντική ανάλυση αντιστοιχιών (Analyse Factorielle des Correspondances) (A.F.C)...σελ.287 Παραγοντικός Χάρτης 3...σελ.288 7

10 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 13, 14...σελ Η βλάστηση των Σαρρών...σελ.297 Φυτοκοινωνία Sclerochorto juncei - Euphorbietum deflexae (Quézel 1964)...σελ.299 Υποφυτοκοινωνία festucetosum affinae (Quézel 1964)...σελ.301 Φυτοκοινωνία Scutelario alpinae - Lamietum picti (Quézel 1973)...σελ.301 Περιγραφή της μεγάλης σάρρας του Πιτιμάλικου....σελ Η βλάστηση των βραχωδών συγκροτημάτων της συνένωσης Campanulion versicoloris...σελ.305 Κοινότητες με Aspelula chrorantha...σελ.305 Φυτοκοινωνιολογικός Πίνακας σελ Η βλάστηση των ψηλών βραχωδών συμπλεγμάτων....σελ.311 Φυτοκοινωνία Campanulo aizooi - Campanuletum rupicolae (Quézel 1964)...σελ.312 Υποφυτοκοινωνία campanuletosum columnaris (Quézel 1973)...σελ.312 Φυτοκοινωνία Saxifrago spruneri Violetum poeticae (Quézel 1964)...σελ.314 Υποφυτοκοινωνία silenetosum barbeyanae (Theocharopoulos & al. 2002)..σελ.314 Φυτοκοινωνία Arabo bryoidae - Rhamnetum sibthorpianae ass. nova...σελ.310 Κοινότητα με Achillea pindicola subsp. pindicola & Minuartia stellata comm. nova...σελ.315 Φυτοκοινωνία Sedo magellensae Saturejetum horvatii ass. nova...σελ.316 Παραγοντική ανάλυση αντιστοιχιών (Analyse Factorielle des Correspondances) (A.F.C)..σελ.319 Παραγοντικός Χάρτης 4 & 5...σελ.320 Φυτοκοινωνιολογικοί Πίνακες 17, 18, 19...σελ.323 Σύνδεση των δειγματοληψιών στους φυτοκοινωνιολογικούς πίνακες με θέσεις του πεδίου...σελ.331 ΣΥΝΤΑΞΙΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ...σελ.339 Χάρτης Βλάστησης...σελ.341 Φωτογραφίες βλάστησης και οικοτόπων...σελ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΔΟΧΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ - ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ...σελ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ...σελ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ...σελ Οι ανθρώπινες επιδράσεις στο οικοσύστημα...σελ Ανάλυση των επιπτώσεων στους οικοτόπους των λειμώνων από την βόσκηση και διαχειριστικά μέτρα προστασίας....σελ Οικοτουριστική ανάπτυξη. Μέλλον η απειλή για το συγκρότημα;...σελ.356 8

11 7. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ......σελ. 359 Summary & conclusions σελ. 375 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.....σελ

12 10

13 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Από τα ψηλά βουνά της Ελλάδας λίγα μόνο έχουν μελετηθεί στο σύνολό τους σε επίπεδο χλωρίδας και βλάστησης. Από τα ψηλά βουνά της Στερεάς Ελλάδας μόνο η Οίτη (Καρέτσος 2001), και ο Τυμφρηστός (Dimitrellos & Christodoulakis 1995) έχουν μελετηθεί διεξοδικά στο σύνολό τους, ενώ ορεινοί όγκοι όπως ο Παρνασσός, η Γκιώνα και τα Βαρδούσια παρέμεναν ανεπαρκώς γνωστά. Ακόμη όμως και αν υπάρχουν κάποια στοιχεία ή παλιότερες δημοσιευμένες εργασίες για τη χλωρίδα και τη βλάστηση των ψηλών ορεινών όγκων της Στερεάς Ελλάδας, είναι αποσπασματικές. Έτσι μεγάλο μέρος της χλωρίδας και της βλάστησης που αυτά φιλοξενούν, παραμένει άγνωστο. Η παρούσα διδακτορική διατριβή έρχεται να καλύψει μέρος των άγνωστων ψηλών βουνών της Στερεάς Ελλάδας. Μετά από έξι έτη συνολικής ερευνητικής εργασίας είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα, για τη χλωρίδα και τη βλάστηση του ορεινού συγκροτήματος των Βαρδουσίων, που αποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση ορεινό συγκρότημα στην Στερεά Ελλάδα. Στόχος της παρούσας έρευνας είναι κυρίως η καταγραφή και η ανάλυση της χλωρίδας, η διερεύνηση και η μελέτη της βλάστησης, του ορεινού συγκροτήματος των Βαρδουσίων. Εκτός από τα παραπάνω, αναλύονται οι φυτογεωγραφικές σχέσεις του συγκροτήματος και ο ενδημισμός σε χλωριδικό επίπεδο, ενώ ιδιαίτερη σημασία δίνεται σε οικολογικές παρατηρήσεις που αφορούν κυρίως τη φυτοκοινωνιολογία και την δυναμική των βλαστητικών ομαδοποιήσεων όπως καταγράφησαν στο συγκρότημα. Η γεωλογία, το κλίμα και το βιοκλίμα της περιοχής που αναπτύσσονται σε ιδιαίτερα κεφάλαια, διαμορφώνουν σαφέστερη οικολογική εικόνα της ερευνητικής περιοχής, διευκολύνοντας τη συσχέτιση των παραγόντων του περιβάλλοντος, που επιδρούν στη χλωρίδα και τη βλάστηση της ορεινής περιοχής. Τέλος διατυπώνονται κάποια συμπεράσματα, για τις ανθρωπογενείς επιδράσεις στο συγκρότημα και προτείνονται ρεαλιστικά μέτρα προστασίας όπου κρίνεται απαραίτητο. Οι λόγοι που συνέτειναν στην επιλογή των Βαρδουσίων Ορέων ως αντικείμενο έρευνας συνοψίζονται παρακάτω: Η χλωρίδα των Βαρδουσίων Ορέων ήταν ως σήμερα ανεπαρκώς γνωστή, ενώ για τη βλάστηση υπήρχε ως τώρα μια συγκριτική εργασία των Quezel & Barbero (1964) για τα ψηλά βουνά της Στερεάς Ελλάδας Βαρδούσια, Γκιώνα, Παρνασσό και μία ακόμη για τα Βαρδούσια του Quezel (1973). Η τελευταία εργασία δεν αποτελεί ολοκληρωμένη έρευνα για την βλάστηση του όρους, καθώς αυτή περιορίζεται στο δυτικό τμήμα του συγκροτήματος και δεν αφορά το σύνολό του. 10

14 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Σημαντικό κριτήριο επιλογής αποτέλεσε η γεωγραφική θέση του συγκροτήματος. Μεταξύ των βουνών της Ανατολικής και Δυτικής Ελλάδας και ανάμεσα από τα όρη της Πίνδου και της Πελοποννήσου, τα Βαρδούσια αποτελούν σημείο συνάντησης χλωριδικών στοιχείων, με διαφορετική γεωγραφική εξάπλωση, γεγονός που καθιστά την παρούσα έρευνα πολύ ενδιαφέρουσα ως προς τα εξαγόμενα αποτελέσματα. Η ενασχόληση με την ορειβασία, η περιέργεια και η αγάπη, που είχε καλλιεργηθεί μέσα μου για τα ψηλά ελληνικά βουνά, αποτέλεσαν έναυσμα για την επιλογή μου. 2. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ 2.1 Θέση Ορεογραφική διαμόρφωση Τα Βαρδούσια Όρη είναι το μεγαλύτερο ορεινό συγκρότημα της Στερεάς Ελλάδας. Βρίσκονται στα κεντρικά της Στερεάς Ελλάδας, ανάμεσα από τα χαμηλότερα βουνά της ορεινής Ναυπακτίας στα δυτικά και τη Γκιώνα στα ανατολικά. Το μεγαλύτερο τμήμα του συγκροτήματος ανήκει στο νομό Φωκίδας, ενώ στα Βορειοανατολικά ένα μικρό τμήμα βρίσκεται στο νομό Φθιώτιδας. Τα Βαρδούσια Όρη περικλείονται από τις γεωγραφικές συντεταγμένες, με γεωγραφικό μήκος έως και γεωγραφικό πλάτος έως Η έκταση της περιοχής μελέτης περιλαμβάνει όλο το συγκρότημα και ανέρχεται περίπου σε εκτάρια. Τα βόρεια όρια της ερευνητικής περιοχής καθορίζονται από μια ομαλή μικρή οροσειρά με μικρές εξάρσεις, η οποία αποτελείται - από τα δυτικά προς τα ανατολικά - από τις ορεινές εξάρσεις: Ομαλό, Τσελίκαινα, Σινάνι και το Μεγάλο Ζάστανο ή βουνό της Χωμήριανης (αναφέρεται επίσης και με το όνομα Μεγάλη Χούνη ). Οι δυό πρώτοι ορεινοί όγκοι είναι αρκετά απομακρυσμένοι από τον κύριο όγκο του συγκροτήματος ενώ δεν φαίνεται να παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στα βόρειο-ανατολικά, τα όρια ταυτίζονται με το ρεύμα Αρκουδόρεμα (παραπόταμος του Μόρνου), ενώ στα ανατολικά τα όρια τίθενται από τον ποταμό Μόρνο, ο οποίος εκβάλλει στην τεχνητή λίμνη που φέρει το όνομά του, κάτω από το χωριό Τριβίδι. Στη συνέχεια, στα νότια όρια της περιοχής μελέτης βρίσκεται η τεχνητή λίμνη του Μόρνου, ενώ στα δυτικά ο ποταμός Κόκκινος, που πηγάζει πάνω από τα χωριά Δάφνος και Διχώρι και εκβάλλει και αυτός στα ανατολικά της λίμνης του Μόρνου. Από το Διχώρι ( Κωστάριτσα ) ο δασικός δρόμος Σκαφίδα Λάκκα - Αρτοτίνα αποτελεί τα δυτικά όρια της ερευνητικής μας περιοχής περικλείοντας έτσι ολόκληρο το ορεινό συγκρότημα των Βαρδουσίων. 11

15 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Δυτικό συγκρότημα Χαρακτηρίζεται από εντονότατο ανάγλυφο, με μεγάλες υψομετρικές διαφορές, που σε αρκετά σημεία γίνεται εξαιρετικά απόκρημνο. Διακρίνουμε τέσσερεις μεγάλους όγκους: Νότιο-δυτικά ο όγκος της Κωστάριτσας ή Κορυφής (2.375μ.), μοιάζει σαν κώνος με ευρεία βάση. Ανατολικά διακρίνονται οι Σούβλες μια σειρά από τρεις απόκρημνες κορυφές, δημιουργούν ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα από μύτες, που καθώς προβάλλονται στον ορίζοντα δίνουν την όψη πριονιών, με υψόμετρο πάνω από 2.300μ. Βόρεια των Σουβλών προβάλλει ο εντυπωσιακός όγκος της Αλογοράχης. Πρόκειται για σχεδόν απογυμνωμένο, ασβεστολιθικής σύστασης ορεινό όγκο, με ισχυρές κλίσεις. Στην προέκταση της Αλογοράχης προς το Βορρά διακρίνεται ο ασβεστολιθικός όγκος της Πλάκας και αμέσως μετά της Πυραμίδας. Η Πλάκα και η Πυραμίδα στην πραγματικότητα δεν μοιάζουν να ξεχωρίζουν μεταξύ τους τόσο γεωμορφολογικά όσο και φυσιογνωμικά. Έτσι αναφέρονται στους χάρτες πολλές φορές με το όνομα Πλάκα Πυραμίδα. Όλες αυτές οι κορυφές είναι συνεχείς και διατάσσονται με κατεύθυνση βορρά νότο, όχι όμως σε ευθεία γραμμή αλλά διαμορφώνοντας ένα επιβλητικό ασβεστολιθικό σχηματισμό που μοιάζει με ένα τεράστιο αμφιθέατρο, με το άνοιγμά του να κοιτά προς την Αρτοτίνα και έχοντας σαν κέντρο του τα Αρτοτινά λιβάδια (1.800 μ.). Βόρειο συγκρότημα Ανατολικά του δυτικού συγκροτήματος βρίσκεται μια μεγάλη έκταση από αλπικά λιβάδια. Είναι τα Μουσουνιώτικα λιβάδια όπου κάποτε ασκούνταν εντατική κτηνοτροφία. Τα λιβάδια αυτά διασχίζονται από το Καρυώτικο ρεύμα (παραπόταμος του Εύηνου), που χωρίζει το Δυτικό από το Βόρειο συγκρότημα. Το Βόρειο συγκρότημα ξεκινά από την περιοχή Πιτιμάλικο όπου βρίσκονται και τα δύο καταφύγια του συγκροτήματος και με φυσικό όριο την περιοχή Σταυρός και το Καναβόρεμα, κατευθύνεται βόρεια βόρειο δυτικά. Το Βόρειο συγκρότημα διαφέρει πολύ σε σχέση με τα άλλα δυό τμήματα που περιγράψαμε πιο πάνω. Είναι πολύ ομαλότερο, με διαφορετική φυσιογνωμία και σημαντικότατες γεωμορφολογικές διαφορές από τα τμήματα που έχουν περιγραφεί ως τώρα. Η κορυφογραμμή του βόρειου συγκροτήματος (αποτελεί τα όρια των νομών Φθιώτιδας και Φωκίδας) και απαρτίζεται από τις κορυφές Μεγάλη Χούνη ή Χωμήριανη (2.293 μ.), το Σινάνι ( μ.), την Τσελίκαινα που σχεδόν δεν διακρίνεται από το Σινάνι, ενώ δυτικότερα συναντάμε το Ομαλό (1,750 μ.). 12

16 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Νότιο συγκρότημα Πρόκειται για την μεγάλη οροσειρά με μήκος 11 χλμ. που αρχίζει από τα Μετερίζια και το διάσελο του Σταυρού και καταλήγει στη λίμνη του Μόρνου. Αν και η οροσειρά εμφανίζεται ισοϋψής, υπάρχουν πάνω από 35 κορυφές με ύψος άνω των 2000 μ., ενώ 7 από αυτές είναι πάνω από 2400 μ. Εδώ ανήκει και η κορυφή Κόραξ με υψόμετρο μ. Αν και οι περισσότερες κορυφές στο νότιο συγκρότημα είναι ανώνυμες, εντούτοις διακρίνονται από βορρά προς νότο εκτός από τον Κόρακα, ο Κοκκινιάς, το Όρνιο, τα Κοράκια κ.ά. 2.2 Παλαιογεωγραφία Γεωλογία Εισαγωγή Κατά τα έτη ο μεγάλος γεωλόγος επιστήμονας A. Philippson με την εργασία του Der Peloponnes έθεσε της βάσεις για την γνώση της στρωματογραφίας και της τεκτονικής δομής της Πελοποννήσου, αλλά και γενικότερα του Ελλαδικού χώρου. Το 1898 με την εργασία του La tectonique de l Egéide, διακρίνει τον Ελλαδικό χώρο σε τρία συστήματα σχηματισμών: Το πτυχωμένο σύστημα της Ανατολικής Ελλάδας, που καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα της Αιγηίδος και αντιπροσωπεύεται κυρίως από την Αττικοκυκλαδική κρυσταλλική μάζα (αρχαϊκής παλαιοζωικής ηλικίας). Το σύστημα ή τόξο του νότιου Αιγαίου, το οποίο απαντάται στην Κεντρική Νότια Πελοπόννησο και Κρήτη. Το σύστημα της Δυτικής Ελλάδας, με ανάπτυξη στην Ηπειρωτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο και περιλαμβάνει τις παρακάτω ζώνες υποζώνες, που διακρίνονται από τον A. Philippson για πρώτη φορά. - Την ζώνη Ανατολικής Κεντρικής Ελλάδας: Στην οποία διακρίνονται δύο υποζώνες: 1) Την υποζώνη του Παρνασσού, 2) Την υποζώνη της Οίτης. - Την ζώνη της Πίνδου, με τρεις υποζώνες: 1) Την υποζώνη του Ανατολικού Φλύσχη της Πίνδου, 2) Την υποζώνη των Ασβεστόλιθων της Πίνδου και 3) Την υποζώνη του Δυτικού Φλύσχη της Πίνδου. - Και την Ιόνια ζώνη, που καταλαμβάνει την Δυτική παρυφή της Ηπειρωτικής Ελλάδας και τα νησιά του Ιονίου Πελάγους. 13

17 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Αλπικές και Ελληνίδες οροσειρές Ο Ευρωπαϊκός χώρος σύμφωνα με την διεθνή γεωλογική βιβλιογραφία διακρίνεται στις παρακάτω ενότητες: α) Στην Πανάρχαια Ευρώπη β) Στην Παλαιο-ευρώπη, γ) Στην Μεσο-ευρώπη και δ) Στην Νέο-ευρώπη που περιλαμβάνει τα νότια τμήματα της Ευρώπης (Πυρηναία, Άλπεις, Ιταλία, Βαλκανική χερσόνησο κτλ.) και οφείλει τη γένεσή της στον Αλπικό ορογενετικό κύκλο (Μεσοζωϊκός Καινοζωϊκός αιώνας. Ο ελλαδικός χώρος, όπως και ολόκληρη η Βαλκανική χερσόνησος, περιλαμβάνονται στη Νέο-ευρώπη και αποτελούν τμήμα των εκτεταμένων Αλπικών οροσειρών, που αρχίζουν από την Ισπανία και φθάνουν μέχρι τις δυτικές ακτές του Ειρηνικού ωκεανού. Οι Αλπικές οροσειρές αποτελούνται από δύο κλάδους: Τον Αλπιδικό και τον Διναρικό. Ο τελευταίος περιλαμβάνει την οροσειρά του Άτλαντα στη Βόρεια Αφρική, τα Απέννινα, τις Νότιες Άλπεις, τις Διναρίδες, τις Ελληνίδες, τις Ταυρίδες, τις Ιρανίδες, τα Ιμαλάια κ.ά. Περί γεωτεκτονικών ζωνών Ελληνίδες οροσειρές. Οι Ελληνίδες οροσειρές, σχηματίσθηκαν με την πτύχωση του χώρου της Μεσοτηθύος και αποτελούν την προέκταση των Διναρίδων προς τον νότο. Διατρέχουν τον Ελληνικό χώρο με κατεύθυνση ΒΒΔ ΝΝΑ. Κατόπιν ακολουθούν τη διεύθυνση του Ελληνικού τόξου, το οποίο κάμπτεται προς τα ανατολικά, και δια μέσου των Δωδεκανήσων ενώνονται με τις Ταυρίδες οροσειρές της νότιας Τουρκίας, των οποίων η διεύθυνση είναι Α-Δ. Οι Διναρίδες, οι Ελληνίδες και οι Ταυρίδες, σχηματίζουν το Διναροταυρικό τόξο, το οποίο αναπτύσσεται σε σχήμα τόξου, από τη Βόρεια Ιταλία μέχρι και τη Νότια Τουρκία. Οι γεωτεκτονικές ζώνες, που δομούν τις Ελληνίδες οροσειρές, διακρίθηκαν από τον J. Brunn (1956) σε εξωτερικές και εσωτερικές γεωτεκτονικές ζώνες. Κάθε μια από τις ζώνες αυτές διατηρεί τους δικούς της λιθολογικούς, παλαιογεωγραφικούς και τεκτονικούς χαρακτήρες. Επειδή ο ορεινός όγκος των Βαρδουσίων ανήκει στις εξωτερικές γεωτεκτονικές ζώνες, παρακάτω θα περιοριστούμε αυστηρά σε αυτές και μόνο. Οι εξωτερικές γεωτεκτονικές ζώνες χαρακτηρίζονται από συνεχή ιζηματογένεση, από το Τριαδικό μέχρι και το μεγαλύτερο τμήμα του Τριτογενούς, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μέχρι και το Κατώτερο Μέσο Μειόκαινο. Σε αντίθεση με τις εσωτερικές γεωτεκτονικές ζώνες που έχουν προσβληθεί από δύο κύριες ορογενετικές φάσεις, οι εξωτερικές έχουν τεκτονισθεί από μία μόνο κύρια ορογενετική φάση που έλαβε χώρα κατά το Ανώτερο Ηώκαινο έως και το Κατώτερο-Μέσο Μειόκαινο. 14

18 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Σήμερα δεχόμαστε ότι στις εξωτερικές γεωτεκτονικές ζώνες ανήκουν 12 επιμέρους ζώνες ή ενότητες του Ελληνικού χώρου. Με τον ορεινό σχηματισμό του συγκροτήματος των Βαρδουσίων σχετίζονται δύο από τις 12 ανωτέρω ενότητες. Η πρώτη είναι η ζώνη Πίνδου ή Ωλονού Πίνδου και η δεύτερη οι σειρές της υποθαλάσσιας αύλακας Βαρδουσίων Επιδαύρου Παλαιογεωγραφική και ορογενετική εξέλιξη του χώρου Γενικά ανατολικά της ζώνης Πίνδου. Στον παλαιογεωγραφικό χώρο που βρισκόταν στην ανατολική παρυφή της Πίνδου, είχαν από τους ειδικούς διακριθεί οι ενότητες σχηματισμών των Βαρδουσίων και του Κόζιακα. Παλιότερα οι ενότητες αυτές είχαν θεωρηθεί ως μεταβατικές ενότητες σχηματισμών της ανατολικής παρυφής της ζώνης Πίνδου και είχαν ονομαστεί η μεν πρώτη υποζώνη Βαρδουσίων, η δε δεύτερη Υπερπινδική υποζώνη. Σχετικά με την διαμόρφωση του προς τα ανατολικά της πινδικής αύλακας παλαιογεογραφικού χώρου, κατά το Τριαδικό Ιουρασικό, έχει πρόσφατα προταθεί μια νέα διάρθρωση του χώρου αυτού, η οποία από τα δυτικά προς τα ανατολικά, έχει ως εξής: 1) Ανατολικά της πινδικής αύλακας και παράλληλα προς αυτήν είχε διαμορφωθεί ένα υποθαλάσσιο ύβωμα, στο χώρο του οποίου αποτέθηκαν οι σχηματισμοί των ενοτήτων: Κόζιακα, Τρίλοφου, Πεντεορίων, Γερανίων και Τραπεζώνας. 2) Ανατολικότερα του παραπάνω υβώματος είχε διαμορφωθεί μια υποθαλάσσια αύλακα, η ύπαρξη της οποίας σχετιζόταν με την δράση μεγάλων ρηγμάτων, όπως τα ρήγματα του Σπερχειού και του Κορινθιακού κόλπου, των οποίων η δράση είχε αρχίσει από το Τριαδικό αρχές Κατώτερου Ιουρασικού. Στο βόρειο τμήμα του ρήγματος του Σπερχειού αποτέθηκαν σχηματισμοί Μαλιακών σειρών που αποτελούν τη Μαλιακή ζώνη. Στο τμήμα της αύλακας που βρισκόταν μεταξύ των ρηγμάτων του Σπερχειού και του Κορινθιακού κόλπου αποτέθηκαν οι σχηματισμοί της ενότητας των Βαρδουσίων (Κατσικάτσος 1992). Η υποθαλάσσια αύλακα της Μαλιακής ζώνης και της Ενότητας των Βαρδουσίων. Πιο πάνω έγινε λόγος για τη Μαλιακή ζώνη, της οποίας οι σχηματισμοί αποτέθηκαν στο τμήμα της αύλακας που βρισκόταν βόρεια του ρήγματος του Σπερχειού. Από πολλούς ερευνητές υποστηρίζεται ότι το τμήμα αυτού του ρήγματος ήταν μια βαθιά θάλασσα και τελικά εξελίχθηκε σε ωκεανό, από τον 15

19 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα οποίο προήλθαν αργότερα τα οφιολιθικά πετρώματα που συνοδεύουν τους σχηματισμούς της Μαλιακής ζώνης και μεγάλου τμήματος της Πελαγονικής. Όσον αφορά την προέλευση των οφιολιθικών αυτών πετρωμάτων έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι αυτά ίσως προέρχονται από το ωκεανό της Αλμωπίας (που βρισκόταν ανατολικά της Πελαγονικής ζώνης). Νότια του ρήγματος του Σπερχειού εντοπίζεται η Ενότητα των Βαρδουσίων και της Επιδαύρου. Πιο κάτω θα περιορισθούμε στην πρώτη, διότι ολόκληρος ο ορεινός όγκος των Βαρδουσίων ανήκει σε αυτήν. Ενότητα Βαρδουσίων Η παλαιότερη άποψη ότι το συγκρότημα των Βαρδουσίων ανήκε στην μεταβατική υποζώνη Βαρδουσίων μεταξύ των ζωνών Παρνασσού (ανατολικά) και Πίνδου (δυτικά), έχει αναθεωρηθεί. Σήμερα δεχόμαστε ότι ο χώρος που καταλαμβάνεται από το συγκρότημα, ήταν τμήμα της Μαλιακής υποθαλάσσιας αύλακας Βαρδουσίων Επιδαύρου που παρεμβαλλόταν μεταξύ του υποθαλάσσιου υβώματος της ζώνης Παρνασσού (ανατολικά) και του υποθαλασσίου υβώματος της Ενότητας των Πεντεορίων, από τα δυτικά. Η αύλακα Βαρδουσίων Επιδαύρου ήταν αύλακα με μικρό εύρος και μέτριο βάθος, ενώ δεχόταν τόσο τα αυτόχθονα βιοχημικά ιζήματα των εκατέρωθέν της υβωμάτων (των Πεντεορίων και του Παρνασσού), με μορφή υποθαλάσσιων πλευρικών κορημάτων και ολισθοστρωμάτων. (Κατσικάτσος 1992) Η σειρά της Ενότητας Βαρδουσίων παρουσιάζει μεγάλη λιθολογική ποικιλία. Κατά τους Celet (1962), Ardaens (1978), Fleury (1980) κ.ά. η σειρά αυτή από κάτω μέχρι πάνω έχει ως εξής: Τριαδικό: Περιλαμβάνει ένα σύνολο ηφαιστειοϊζηματογενών πετρωμάτων από βασαλτικές και τραχειτικές λάβες με πυροκλαστικά υλικά, πηλίτες και ασβεστόλιθους με διαστρώσεις πυριτόλιθων του Σκιθίου. Κατά θέσεις αναπτύσσονται ασβεστόλιθοι κονδυλώδεις, ερυθρωποί με Αμμωνίτες του Ανώτερου Ανισίου (Ardaens et al., 1979). Κατά την ίδια παλαιογεωγραφική περίοδο έχουμε ασβεστoλίθους με διαστρώσεις πυριτόλιθων και πηλίτες, με μικρολατυποπαγείς ασβεστόλιθους, στα ανώτερα μέλη τους, της εποχής του Καρνίου Νορίου. Ιουρασικό: Το Λιάσιο αντιπροσωπεύεται από λατυποπαγείς ασβεστολίθους, ενώ κατά το Δογγέριο και Μάλμιο συντελείται κυρίως πυριτική ιζηματογένεση από ιάσπιδες. Κατά την εποχή του Τιθωνίου έχουμε δημιουργία δολομιτικών ασβεστολίθων ή με πυριτόλιθους συχνά λατυποπαγείς. Κρητιδικό: Η παλαιογεωλογική περίοδος του Κρητιδικού αντιπροσωπεύεται από πελαγικούς ασβεστολίθους και πολλούς λατυποπαγείς ασβεστολίθους. 16

20 Περιοχή έρευνας - Κλίμα-Βιοκλίμα Τέλος το Παλαιόκαινο αντιπροσωπεύεται από κόκκινους πηλίτες της βάσης του φλύσχη, με ενστρώσεις λατυποπαγών και διάσπαρτες λατύπες ενώ στη συνέχεια εμφανίζονται ψαμμίτες μεγάλου πάχους, που συνιστούν τον ηωκαινικής ηλικίας φλύσχη της περιοχής. 2.3 Κλίμα Γενικά Ο Ελληνικός χώρος έχει κλίμα μεσογειακό. Τα χαρακτηριστικά του μεσογειακού κλίματος είναι κυρίως η άνιση κατανομή των βροχοπτώσεων στον ετήσιο κύκλο και η μακρά ξηρή θερινή περίοδος. Η άμεση συσχέτιση του κλίματος με τη βλάστηση και τη χλωρίδα ενός τόπου, επιβάλλει την διερεύνηση των κυριότερων κλιματικών παραγόντων που επιδρούν πάνω στην περιοχή. Οι κυριότεροι παράγοντες που καθορίζουν το κλίμα σ ένα τόπο είναι το γεωγραφικό πλάτος, η σχετική κατανομή ξηράς - θάλασσας, το ανάγλυφο και τα κέντρα δράσης των γενικών αερίων ρευμάτων. Το γεωγραφικό πλάτος επηρεάζει το κλίμα ενός τόπου κυρίως επιδρώντας στην κατανομή της θερμοκρασίας. Με την απομάκρυνση από τον Ισημερινό, η διαφοροποίηση σε εποχές γίνεται εντονότερη (Κοτίνη-Ζαμπάκα 1983). Η ύπαρξη της θάλασσας ασκεί έντονη επίδραση στο κλίμα της Ελλάδας. Η θάλασσα εξ αιτίας της μεγάλης θερμοχωρητικότητάς της τείνει να μετριάσει τα θερμοκρασιακά μέγιστα και ελάχιστα, όχι μόνο πάνω από τη μάζα της αλλά και στην παρακείμενη ξηρά. Ταυτόχρονα τα ηπειρωτικά μέρη δεν δέχονται την επίδραση αυτή με αποτέλεσμα τα θερμοκρασιακά μέγιστα και ελάχιστα εκεί να εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερη διακύμανση. Έτσι εμφανίζεται στον Ελληνικό χώρο αξιοσημείωτη θερμοκρασιακή διαφοροποίηση μεταξύ των ηπειρωτικών και παραθαλασσίων περιοχών, δημιουργώντας έτσι μια μεγάλη κλιματική ποικιλότητα που αντανακλά στην βλάστηση. Το έντονο ανάγλυφο της χώρας επηρεάζει σημαντικά τη θερμοκρασία και τη βροχόπτωση. Η διάταξη της οροσειράς της Πίνδου επηρεάζει την πορεία των θερμών και υγρών ανέμων που πνέουν το χειμώνα από Β-ΒΔ προς Ν-ΝΔ αποβάλλοντας το μεγαλύτερο μέρος των υδρατμών με μορφή κατακρημνισμάτων στη δυτική Ελλάδα. Ταυτόχρονα η ίδια οροσειρά προστατεύει τα δυτικά παράλια της χώρας από τους ψυχρούς Β-ΒΑ ανέμους. Έτσι το κλίμα της δυτικής Ελλάδας διαφοροποιείται αισθητά από την ανατολική Ελλάδα αφού το πρώτο είναι υγρό και σχετικά ήπιο τον χειμώνα ενώ το δεύτερο ξηρό και ψυχρότερο. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η δημιουργία μιας αξιοσημείωτης κλιματικής ποικιλίας που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό της 17

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Ιωάννης Ηλιόπουλος Παγκόσμια Γεωδυναμική 1 Η θέση της Ελλάδας στο Παγκόσμιο γεωτεκτονικό σύστημα 2 Γεωλογική τοποθέτηση η της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό χώρο Πανάρχαια Ευρώπη:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ σκοπό έχει ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΚΛΙΜΑΤΩΝ Το κλίμα είναι συνδυασμός των μέσων όρων και των άκρων τιμών των μετεωρολογικών φαινομένων που συμβαίνουν σ έναν τόπο. Υπάρχουν άπειρα κλίματα. Η ταξινόμηση των κλιμάτων σκοπό έχει: 1.Να

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα

Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα Δ. Παπαδήμος ΕΚΒΥ καθ. Δ. Παπαμιχαήλ - ΑΠΘ 8- Νοεμβρίου 204, Θεσσαλονίκη Περιοχές Μελέτης 4 πιλοτικές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που 5 Νέφη - Υετός 6.3 Βροχή Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που ξεπερνά την άνωση, με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 26 27 Φεβρουαρίου 2014, Athens Ledra Hotel, Αθήνα Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ Καθ. Ζαχαράτος Γεράσιμος Δρ. Μαρκάκη Μαρία Πανούση Σοφία Δρ. Σώκλης Γιώργος Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΥ (ΒΔ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ) Χλωρίδα Βλάστηση Αξιολόγηση - Διαχείριση

ΓΕΩΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΥ (ΒΔ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ) Χλωρίδα Βλάστηση Αξιολόγηση - Διαχείριση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΩΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΥ (ΒΔ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ) Χλωρίδα Βλάστηση Αξιολόγηση - Διαχείριση ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ν. ΔΗΜΗΤΡΕΛΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου.

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Στο πλαίσιο του προγράμματος INTERRREG IIIb/WERMED (Weatherrouting dans la Méditerranée Occidentale) το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ Παπαϊωάννου Χαριτάκης (Βιολόγος Msc), 2013 1. Η ΟΙΤΗ Η Οίτη είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας και καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ. Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ

Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ. Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ Δρ Μαρία Μαρκάκη, Ερευνήτρια ΙΤΕΠ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ρ. Κ. ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο πολυλειτουργικός

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Η ποσότητα της βροχής που φτάνει στην επιφάνεια της γης εάν συγκεντρωθεί σε µα οριζόντια επιφάνεια, θα σχηµατίσει ένα υδάτινο στρώµα, το πάχος του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι.

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι. 1. Παρατηρούμε τον καιρό σήμερα και περιγράφουμε τις συνθήκες που αφορούν τη βροχή, τον άνεμο, τον ήλιο και τη θερμοκρασία. βροχή άνεμος ήλιος-σύννεφα θερμοκρασίαάνεση 2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού,

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα.

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα. Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα Λάμπογλου Άρης Σαλτιέλ Μάρκος Μπίσκας Χρήστος Σαπόρτα Ντάνη Ρομπίσα Ελίνα Σέφα Αλέξανδρος & η δασκάλα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K.

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Ανασκόπηση Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Χώρα, Πόλη Ελλάδα, Αρχάνες Μελέτη περίπτωσης Όνομα Δήμου: Αρχανών κτιρίου: Όνομα σχολείου: 2 Δημοτικό Σχολείο Αρχανών Το κλίμα στις Αρχάνες έχει εκτεταμένες περιόδους ηλιοφάνειας, Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 2 ο : Κατακρημνίσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά στην αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη σχέση των εξαγωγών ως προς

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία

Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Παρουσίαση του νέου βιβλίου «Γεωλογία Γεωγραφία» για την Α Γυμνασίου Γκαραγκούνη Αναστασία Ομάδα εργασίας: Δημητρίου Δώρα, Μυρωνάκη Άννα, Γκαραγκούνη Αναστασία Δομή της Παρουσίασης Ενδεικτικός Προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας ΤΜ&Κ1 Κλίμα και Γεωμορφολογία Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Καιρός και κλίμα Τί είναι καιρός; Καιρός είναι ο συνδυασμός ατμοσφαιρικών φαινόμενων, τα οποία εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

πανεπιστημιούπολη Καισαριανή Βύρωνας ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ Τοποθεσία Έτος ίδρυσης Έκταση Γεωγρ. Μήκος Γεωγρ. Πλάτος Υψόμετρο Προσανατολισμός Πέτρωμα Κατώτερη θερμοκρασία Ανώτερη θερμοκρασία Βροχόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ) Α ακτογραμμή Η γραμμή που σχηματίζουν οι ακτές μιας περιοχής. 25 ανάγλυφο της γης Η μορφή της γης με τις οροσειρές, τις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση του τεκτονικού ράκους Γερόλεκα. (Ζώνη Βοιωτίας Ζώνη Παρνασσού)

Ανάλυση του τεκτονικού ράκους Γερόλεκα. (Ζώνη Βοιωτίας Ζώνη Παρνασσού) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Αργυρώ Βαϊδάνη Ανάλυση του τεκτονικού ράκους Γερόλεκα (Ζώνη Βοιωτίας Ζώνη Παρνασσού) ΠΑΤΡΑ 2014 1

Διαβάστε περισσότερα

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας.

Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Επιβεβαίωση του μηχανισμού ανάπτυξης της θαλάσσιας αύρας. Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» OdyKouk@gmail.com Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΑΕΡΟΣΩΜΑΤΙ ΙΑΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕ ΟΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ 6 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΕΡΟΣΩΜΑΤΙ ΙΑΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΑΠΟ ΟΡΥΦΟΡΙΚΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

"ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ"

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ "ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" Δρ. Νικόλαος Α. Θεοδωρίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα

Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα ΤΕΙ-Αθήνας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΤΕ & Μηχανικών Τοπογραφίας και Γεωπληροφορικής ΤΕ Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα Διδάσκων: Ιωάννης Συμπέθερος Καθηγητής Εαρινό Εξάμηνο Σχ. Έτους 2013-14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, Σεπτεμβρίου 20 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ: 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρμοσμένο δείκτη ανεργίας για τον Ιούνιο 20.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS.

ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. ΘΕΜΑ : ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΛΑΨΙΣΤΑ ΤΟΥ Ν. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ GIS. Σέρρες Φεβρουάριος 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...σελ.4 Περίληψη...σελ.5 Κεφάλαιο 1 ο - Γενικά...σελ.7 1.1

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση και προστασία των ενδημικών, απειλουμένων και σπανίων φυτών του Εθνικού Δρυμού Αίνου, Κεφαλονιάς

Διαχείριση και προστασία των ενδημικών, απειλουμένων και σπανίων φυτών του Εθνικού Δρυμού Αίνου, Κεφαλονιάς ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαχείριση και προστασία των ενδημικών,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ»

«Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» «Η ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ: Δρ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΙΜΑΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ - ΟΙΝΟΛΟΓΟΣ Η Ήπειρος υπήρξε από παλιά μεγάλη αμπελουργική ζώνη σε έκτασή που δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου.

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου. Ενότητα Χάρτες Φύλλο Εργασίας Μελέτη χαρτών Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο.Τμήμα..Ημερομηνία. Σκοποί του φύλλου εργασίας Η εξοικείωση 1. Με την χρήση των χαρτών 2. Με την χρήση της πυξίδας 3. Με την εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΘΕΣΗ 1 Εισαγωγή - Ιστορικό Στον επαρχιακό οδικό άξονα Τρίπολης Ολυμπίας, στο ύψος του Δήμου Λαγκαδίων, έχουν παρουσιασθεί κατά το παρελθόν αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο 2015.

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο 2015. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 4 Ιουνίου 20 ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ: Μάρτιος 20 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνει τον εποχικά προσαρµοσµένο δείκτη ανεργίας για τον Μάρτιο

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και αποκατάσταση συνέπειας χρονοσειρών βροχόπτωσης Παράδειγµα Η ετήσια βροχόπτωση του σταθµού Κάτω Ζαχλωρού Χ και η αντίστοιχη βροχόπτωση του γειτονικού του σταθµού Τσιβλός Υ δίνονται στον Πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΟΥ ΖΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΟΙΤΗ Τσαπάρης Δημήτρης (δρ. Βιολόγος), Ηλιόπουλος Γιώργος (δρ. Βιολόγος), 2013 Η Οίτη και οι γειτονικοί ορεινοί όγκοι των Βαρδουσίων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ 1 ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ Μαθαίνω τα κύρια σημεία Πολλές φορές μάς ενδιαφέρει να ξέρουμε τη θέση ενός ανθρώπου, ενός αντικειμένου, ενός τόπου κτλ. Σχετική θέση ενός σημείου ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Δ/ΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΕΧΩΔΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΚΡΙΤΣΩΤΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Συντονιστική επιτροπή: ΡΟΖΟΣ., Τεχν. Γεωλόγος, Επικ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΓΕΩΡΓΙΑ ΗΣ Π., Γεωλόγος, Επιστ. Συνεργάτης Ε.Μ.Π. Ερευνητική οµάδα: ΑΛΕΞΟΥΛΗ ΛΕΙΒΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Κραχτόπουλος Κωνσταντίνος, Κραχτόπουλος Παύλος. Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή. Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» ACSTAC 2012

Κραχτόπουλος Κωνσταντίνος, Κραχτόπουλος Παύλος. Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή. Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» ACSTAC 2012 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΕΙΚΤΗ ΔΥΣΦΟΡΙΑΣ (DISCOMFORT INDEX) ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ (HEAT INDEX) ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 2010 Κραχτόπουλος Κωνσταντίνος, Κραχτόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Γιώργος Πουλής, Δασολόγος M.Sc. Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων - Υγροτόπων Διάρθρωση της παρουσίασης Σχεδιασμός ενός προγράμματος παρακολούθησης Η

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc,

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θαλάσσια αύρα ονομάζουμε τον τοπικό άνεμο ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 Τοπογραφικοί Χάρτες Περίγραμμα - Ορισμοί - Χαρακτηριστικά Στοιχεία - Ισοϋψείς Καμπύλες - Κατασκευή τοπογραφικής τομής

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές και εξειδικευµένες υδρολογικές αναλύσεις

Τυπικές και εξειδικευµένες υδρολογικές αναλύσεις ΕΞΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΜΠΕΝΣΑΣΣΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. ΛΑΖΑΡΙ ΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ Α.Ε. ΓΕΩΘΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ε.Π.Ε. Τυπικές και εξειδικευµένες υδρολογικές αναλύσεις

Διαβάστε περισσότερα