ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ *"

Transcript

1 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ * * ιαµορφώθηκαν απο την Επιστηµονική Οµάδα του ΕΟΦ και µε τις παρατηρήσεις της Ελληνικής Ρευµατολογικής Εταιρείας έγιναν αποδεκτά µε οµόφωνη απόφαση της ολοµέλειας του Κεντρικού Συµβουλίου Υγείας στη 233 η Συνεδρίαση της ( ) Περιεχόµενα ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ STILL ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ (ADULT STILL S DISEASE) ΑΓΚΥΛΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝ ΥΛΙΤΙ Α ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΕΝΤΕΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SJOGREN ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΣΚΛΗΡΟ ΕΡΜΑ ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α/ΜΥΟΣΙΤΙ Α ΑΓΓΕΙΙΤΙ ΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ (Αγγειίτιδα Takayasu) ΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΤΙ Α ΑΓΓΕΙΙΤΙ ΕΣ ΜΙΚΡΩΝ-ΜΕΣΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΡΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΟΛΥΜΥΑΛΓΙΑ ΝΟΣΟΣ Α ΑΜΑΝΤΙΑ Η- BEHCET ΟΥΡΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α 1

2 ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙ Α ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 2

3 ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ -Στόχος της θεραπείας πρέπει να είναι η επίτευξη της ύφεσης ή χαµηλή ενεργότητα της νόσου, όσο το δυνατό νωρίτερα (3-6) µήνες. Αν ο στόχος δεν επιτυγχάνεται, η θεραπεία πρέπει να τροποποιείται µετά από συχνή και αυστηρή παρακολούθηση (τροποποίηση τρέχουσας θεραπείας ανά 1-3 µήνες) -Θεραπεία µε συνθετικά τροποποιητικά της νόσου φάραµακα (DMARDs) πρέπει να αρχίζει ταυτόχρονα µε την διάγνωση της ρευµατοειδούς αρθρίτιδας. -Αν ο θεραπευτικός στόχος δεν επιτευχθεί µε την χορήγηση του πρώτου DMARD και αν υπάρχουν δυσµενείς προγνωστικοί παράγοντες* τότε θα πρέπει να προστίθεται βιολογικός παράγοντας. Αν δεν υπάρχουν δυσµενείς προγνωστικοί παράγοντες µπορεί να γίνει αλλαγή σε άλλο DMARD ή να γίνει συνδυασµός τροποποιητικών της νόσου φαρµάκων (λεφλουνοµίδη, κυκλοσπορίνη, σουλφασαλαζίνη, ενέσιµος χρυσός, υδροζυχλωροκίνη) - Η καταστολή της ενεργότητας της νόσου απαιτεί δια βίου φαρµακευτική αγωγή και περιοδική ιατρική παρακολούθηση. ΜΣΑΦ χρησιµοποιούνται µόνο για µικρά διαστήµατα. - Η παρουσία κλασσικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου πρέπει να εκτιµάται ανα έτος και να αντιµετωπίζεται αποτελεσµατικά * Σαν δυσµενείς προγνωστικοί παράγοντες θεωρούνται: Α. Παρουσία RF ή/και αντί-ccp αντισωµάτων (ιδιαίτερα σε υψηλούς τίτλους) Β. Ακτινολογικές διαβρώσεις σε άκρα χέρια ή/και πόδια Γ. Υψηλή ενεργότητα νόσου (µε βάση δείκτες ενεργότητας νόσου, του αριθµού των διογκωµένων αρθρώσεων ή την παρουσία πρωτεϊνών οξείας φάσεως) 1 ης Επιλογή - Γλυκοκορτικοειδή 7.5mg/ηµέρα + - Μεθοτρεξάτη ( mg εβδοµαδιαίως, µέγιστη δόση 25 mg) και φυλλικό οξύ (5mg/εβδοµάδα) - Σε περίπτωση δυσανεξίας στην µεθοτρεξάτη µπορούν να χρησιµοποιηθούν τα ακόλουθα: λεφλουνοµίδη, κυκλοσπορίνη, σουλφασαλαζίνη, ενέσιµος χρυσός, υδροξυχλωροκίνη, ή/και συνδυασµοί τους *Η διάρκεια θεραπείας θα είναι τουλάχιστον 3-6 µήνες ώστε να εκτιµηθεί τότε η αποτελεσµατικότητα. Αν η αποτελεσµατικότητα είναι ικανοποιητική η θεραπευτική αγωγή συνεχίζεται. 3

4 2 ης επιλογή : αντι-tnf παράγοντες ή ενα απο τα παρακάτω (αλφαβητικά) σε δόσεις της αντίστοιχης επίσηµης ένδειξης προστίθενται - µε γνώµονα και τις διαφορές στό οικονοµικό κόστος - σε περιπτώσεις αποτυχίας φαρµάκων 1 ης εκλογής + παρουσία δυσµενών προγνωστικών παραγόντων που αναφέρονατι παραπάνω -αντι-tnf παράγοντες (infliximab, adalimumab, etanercept, certolizumab, golimumab) - Αbatacept - Αnakinra - Τocilizumab 3 ης επιλογής Σε ασθενείς που η θεραπεία 2 ης επιλογής δεν γίνεται ανεκτή ή αποτύχει, πρέπει ο χορηγούµενος βιολογικός παράγοντας να αντικατασταθεί µε άλλον απο τους παραπάνω ή να χορηγηθεί rituximab. Σηµείωση 1: Η συνύπαρξη άλλων νοσηρών καταστάσεων είναι πάντα καθοριστική για την επιλογή ενός βιολογικού παράγοντα. Π.χ. η φορεία HbSAg, θα πρέπει να υπολογιστεί σοβαρά στη χορήγηση rituximab καθώς και ιστορικό νεοπλασίας στη χορήγηση αντί- TNF παραγόντων. Σηµείωση 2: Η Θεραπεία µε βιολογικούς παράγοντες στη ΡΑ πρέπει να γινεται σε συνδυασµο µε µεθοτρεξάτη και συνεχίζεται µόνον εφ όσον υπάρχει ένδειξη ικανοποιητικής απάντησης της νόσου σε συνεχή θεραπεία επί 3 µήνες τουλάχιστον. Αν η απάντηση δεν είναι ικανοποιητική η θεραπεία διακόπτεται και αντικαθιστάται µε άλλο βιολογικό παράγοντα ή οποιαδήποτε θεραπευτική παρέµβαση κριθεί απαραίτητη. Σηµείωση 3: Το κόστος της θεραπευτικής αντιµετώπισης πάντα πρέπει να υπολογίζεται σε σχέση µε το όφελος για τον ασθενή. 4

5 ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ STILL ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ (ADULT ΟΝSET STILL S DISEASE) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 1 ης επιλογής* Πρεδνιζολόνη per os (0.5-1 mg/kg) /ηµέρα ή µεθυλπρεδνιζόλη (ανάλογη δοσολογία) + Μεθοτρεξάτη: mg/εβδοµάδα Εάν υπάρχει δυσανεξία στην Μεθοτρεξάτη µπορούν να χρησιµοποιηθούν εναλλακτικά: Λεφλουνοµίδη 20mg/ηµέρα ή Κυκλοσπορίνη 2.5mg/kg/ηµέρα Azathioprine 2-3mg/kg/ηµέρα 2 ης επιλογής* Σε ασθενείς όπου η νόσος δεν ελέγχεται µε συνδυασµό κορτικοειδών και Μεθοτρεξάτης ή άλλου ανοσοτροποποιητικού µπορεί να προστεθεί θεραπεία µε βιολογικούς παράγοντες όπως: 1. Anakinra, 100mg υποδορίως ηµερησίως ή 2. Infliximab, 3-5mg/kg/ηµέρα ή 3. Tocilizumab, 8mg/kg IV κάθε 2 µήνες ή 4. Etanercept 50mg υποδορίως κάθε βδοµάδα ή 5. Adalimumab 40mg υποδορίως κάθε 2 βδοµάδες *Τα δεδοµένα προκύπτουν από περιγραφή µεµονωµένων περιστατικών ή συρροή περιστατικών διότι δεν υπάρχουν ελεγχόµενες µελέτες. 5

6 ΑΓΚΥΛΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝ ΥΛΙΤΙ Α ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Α. Προσβολή αξονικού σκελετού 1 ης επιλογής -ΜΣΑΦ Σηµείωση: Επαρκής θεραπευτική δοκιµή σε ΜΣΑΦ είναι η: - Θεραπεία 3 µήνες στις µέγιστες συνιστώµενες ή ανεκτές δόσεις, εκτός εάν υπάρχει αντένδειξη - Θεραπεία <3 µήνες σε δυσανεξία, τοξικότητα ή αντένδειξη 2 ης επιλογής -αντί-tnf Σηµείωση: Οι προϋποθέσεις για την έναρξη αντί-tnf θεραπείας είναι οι εξής: Ενεργός ΑΣ επί 4 εβδοµάδες. Για να χαρακτηριστεί ενεργός η νόσος θα πρέπει: - Ο δείκτης BASDAI να είναι 4 (σε κλίµακα 0-10) και Β. Περιφερική αρθρίτιδα 1 ης επιλογής Συνδιασµός πρεδνιζολόνης 7,5mg/ηµέρα µε - Μεθοτρεξάτη: 7,5mg/εβδοµάδα επί 2 µήνες ή - Σουλφασαλαζίνη: επί 4 µήνες σε δόση 3gr/ηµέρα ή στη µέγιστη ανεκτή δόση ή <4 µήνες επί δυσανεξίας, τοξικότητας ή αντένδειξης + Ενδαρθρικών εγχύσεων κορτικοειδών 2 ης επιλογής - Αντί-TNF παράγοντες Γ. Συµπτωµατική ενθεσίτιδα 1 ης επιλογής - Τοπικές εγχύσεις κορτικοειδών 2 ης επιλογής -αντί-tnf στις εγκεριµµένες δόσεις Σηµείωση: Η χορήγηση αντί-tnf θα πρέπει να πραγµατοποιείται µόνο αν έχουν αποτύχει 2 τοπικές εγχύσεις κορτικοειδών 6

7 ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α Α. ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ 1ης επιλογής ΜΣΑΦ 2ης επιλογής anti-tnf παράγοντες (εγκεκριµµένοι) B. ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α 1 ης επιλογής Μεθοτρεξάτη 7.5mg-20mg/w (προσοχή, πιθανά µεγαλύτερη ηπατοτοξικότητα απ ότι στη ΡΑ) Cyclosporine (κυκλοσπορίνη) mg/kg/d ή Leflunomide (λεφλουνοµίδη) 20mg/d ή Σουλφασαλαζίνη 2000 mg/d Σηµείωση : χορήγηση στεροειδών p.os δεν συνιστάται 2 ης επιλογής anti-tnf παράγοντες (εγκεκριµµένοι) Γ. ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗ ΕΝΘΕΣΙΤΙ Α :όπως στην αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα. ΕΡΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ- ΟΝΥΧΟ ΥΣΤΡΟΦΙΑ 1 ης επιλογής - Τοπική χρήση στεροειδών - PUVA/UVB (psoralen plus ultraviolet A) - Κυκλοσπορίνη mg/kgld - ή - Μεθοτρεξάτη mg/w - ή Λεφλουνοµίδη 20 mg/d 2 ης επιλογής anti-tnf παράγοντες (εγκεκριµµένοι) E. ΑΚΤΥΛΙΤΙΣ 1ης επιλογής : -ΜΣΑΦ -ενδοαρθρική έγχυση στεροειδούς 2 ης επιλογής : anti-tnf παράγοντες (εγκεκριµµένοι) Σηµείωση : Ο συνδυασµός anti-tnf µε µεθοτρεξάτη δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσµατικότερος στην περιφερική αρθρίτιδα, απ ότι η µονοθεραπεία µε anti- TNF παράγοντες 7

8 ΕΝΤΕΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α Α. ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ anti-tnf παράγοντες (infliximab & Adalimumab) στις εγκεριµµένες δόσεις για φλεγµονώδη νόσο του εντερου Σηµείωση : Τα ΜΣΑΦ µπορεί να επιδεινώσουν τα συµπτώµατα της υποκείµενης φλεγµονώδους νόσου του εντέρου (ιδιαίτερα της ελκώδους κολίτιδας) και πρέπει κατα το δυνατον να αποφεύγονται. Β. ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α 1 ης επιλογής : Σουλφαλασαλαζίνη mg /d + ενδαρθρικές εγχύσεις στεροειδών Σηµείωση : Σε συστηµατικές εκδηλώσεις budenoside ή prednisolone p.o 2 ης επιλογής : anti-tnf παράγοντες 8

9 ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α Α. ΜΣΑΦ + ενδαρθρικές εγχύσεις κορτικοστεροειδών Β. Σε συστηµατική προσβολή µε σοβαρή πολυαρθρίτιδα, πυρετό, µυοκαρδίτιδα : πρεδνιζολόνη mg/d Σηµείωση: Η χορήγηση αντιβιοτικών στην οξεία φάση είναι αµφιλεγόµενη και δεν έχει αποδειχθεί ότι η χρήση τους τροποποιεί την εξέλιξη της οξείας αρθρίτιδας σε χρόνια. Σε λοίξωξη όµως από Chlamydia trachomatis πρέπει να γίνει αντιµικροβιακή αγωγή, επειδή µειώνεται η πιθανότητα υποτροπών και µετάπτωσης σε χρόνια φάση. 9

10 ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ (ΣΕΛ) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Ι. ΗΠΙΟΣ ΣΕΛ Α. ΑΡΘΡΑΛΓΙΕΣ / ΑΡΘΡΙΤΙ Α - κορτικοειδή (7.5-10mg) ή ΜΣΑΦ εάν δεν αντενδείκνυται -υδροξυχλωροκίνη ( mg/ηµέρα) -µεθοτρεξάτη (7.5-15mg/εβδοµάδα) + φυλλικό οξύ (5mg/εβδοµάδα) Β. ΕΡΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ 1 ης επιλογής -τοπικά κορτικοειδή (αποφυγή σκευασµάτων ισχυρής δράσης ειδικά στο προσωπο) Υδροξυχλωροκίνη per os ( mg/ηµέρα) 2 ης επιλογής -µεθοτρεξάτη (7.5mg/εβδοµάδα) -κυκλοσπορίνη (2-3mg/ηµέρα) ή συνδιασµός αυτών 3 ης επιλογής -θαλιδοµίδη 50mg/ηµέρα -δαψόνη 100mg/ηµέρα Γ. ΟΡΟΓΟΝΙΤΙ Α 1 ης επιλογής -κορτικοστεροειδή (20mg/ηµέρα) 2 ης επιλογής -αζαθειοπρίνη (2mg/KgB) ΙΙ. ΒΑΡΥΣ (παρουσία εκδηλώσεων απειλητικών για τη ζωή / προσβολή ζωτικών οργάνων) Α. ΝΕΦΡΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ (ιστοπαθολογική κατάταξη: ISN IIIa, IIIa/c, IVa, IVa/c, V*) ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΑΓΩΓΗΣ (ISN IIIa, IIIa/c, IVa, IVa/c) 10

11 -Συνδυασµός 6 µηνιαίων IV ώσεων µεθυλπρεδνιζολόνης (1gr), ή υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών (1mg/KgB) per os µε προοδευτική µείωση * + 6 µηνιαίων IV ώσεων κυκλοφωσφαµίδης ( mg/m 2 ) + 1. Αντιεµετική θεραπεία (υδροχλωρική ονδανσετρόνη) 2. Συγχορήγηση MESNA (2-Mercaptoethanesulfonate sodium) (Νοσοκοµειακή νοσηλεία ωρών) * ή απο του στόµατος, σε αρχική δόση 1 mg/kg µε προοδευτική µείωση ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ 1 ης επιλογής - Αζαθειοπρίνη (2-3mg/KgB) και κορτικοειδή 2 ης επιλογής - Μυκοφαινολικό οξύ (2-3kg/ηµέρα) και κορτικοειδή ΑΝΘΕΚΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ - Rituximab Στις περιπτώσεις µεµβρανώδους σπειραµατονεφρίτιδας ΣΕΛ (V) µπορεί να χρησιµοποιηθεί συνδυασµός per os κυκλοσπορίνης (5mg/KgB) και κορτικοειδών Β. ΜΗ ΝΕΦΡΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Α. ΝΕΥΡΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ* (οξύ συγχυτικό επεισόδιο, άσηπτη µηνυγγίτιδα, εγκάρσια µυελίτιδα, κρανιακές και περιφερικές νευροπάθειες και ψύχωση) Β. ΚΑΡ ΙΑΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ (Αγγειίτιδα στεφανιαίων, ενδοκαρδίτιδα Libman Sacks, µυοκαρδίτιδα, περικαρδιακός επιπωµατισµός, κακοήθης υπέρταση) Γ. ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ (αιµολυτική αναιµία, θροµβοπενία<50000/mm 3, ουδετεροπενία WBC<1000/mm3 θροµφωτική θροµβοπενική πορφύρα). ΜΥΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ (µυοσίτιδα) Ε. ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ (πνευµονική υπέρταση, πνευµονική αιµορραγία, πνευµονίτιδα, shrinking lung) ΣΤ. ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ (µεσεντέριος αγγείτιδα, παγκρεατίτιδα) Ζ. ΣΟΒΑΡΗ ΕΡΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ (αγγείτιδα, διάχυτο ανθεκτικό εξάνθηµα µε εξελκώσεις) 11

12 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΦΟ ΟΥ-ΕΠΑΓΩΓΗΣ ΥΦΕΣΗΣ -υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών (1mg/KgB) ή Ώσεις κορτικοστεροειδών (1gr/ηµέρα για 3 ηµέρες) ή/και -iv ώσεις κυκλοφωσφαµίδης ( mg/m 2 ) ιάρκεια θεραπείας 6 µήνες ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ Ως επι νεφρικής προσβολής ΑΝΘΕΚΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ή ΣΥΣΩΡΕΥΜΕΝΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΣ Rituximab *+αντιεπιληπτικά, αντιψυχωσικά, αντικαταθλιπτικά φάρµακα (ως ενδείκνυνται) ΙΙΙ. ΕΥΤΕΡΟΠΑΘΕΣ ΑΝΤΙΦΩΣΦΟΛΙ ΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ -χρόνια αντιπηκτική θεραπεία -ασπιρίνη 80mg Ενεργός νόσος χωρίς ανταπόκριση σε αντιπηκτική αγωγή -Rituximab 12

13 ΣΥΝ ΡΟΜΟ SJOGREN ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Α. ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΕΙΣ ΞΗΡΟΣΤΟΜΙΑ 1 ης επιλογής -υποκατάστατα σιέλου -πιλοκαρπίνη 5mg (ανά 6-8 ώρες) 2 ης επιλογής -per os N-acetylcysteine ΞΗΡΟΦΘΑΛΜΙΑ 1 ης επιλογής -τεχνητά δάκρυα -πιλοκαρπίνη 5mg (ανά 6ωρο) 2 ης επιλογής -κολλύριο κυκλοσπορίνης 0.05% ανά 12ωρο για µέτρια/σοβαρή οφθαλµική προσβολή x 6 µήνες Β. ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΕΙΣ ΚΟΠΩΣΗ-ΚΑΤΑΒΟΛΗ -τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ΑΡΘΡΑΛΓΙΕΣ/ΑΡΘΡΙΤΙ Α 1 ης επιλογής -Υδροξυχλωροκίνη (200mg/ηµέρα) ή -Πρεδνιζολόνη 7,5mg/ηµέρα + -Μεθοτρεξάτη (7.5mg/ηµέρα) 2 ης επιλογής Rituximab IV 1000mg x 2 σε µεσοδιάστηµα 15 ηµερών κάθε 6 ή 8 ή 10 µήνες ανάλογα µε την κλινική εκτίµηση RAYNAUD -αναστολείς ασβεστίου ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΓΕΙΙΤΙ Α -κορτικοστεροειδή (0.5mg/kg βάρους) -rituximab IV 1000mg x 2 σε µεσοδιάστηµα 15 ηµερών εφ άπαξ. Το σχήµα µπορεί να επαναληφθεί µετά από 6 µήνες ή αργότερα µόνο εφ όσον υπάρχουν κλινικές ενδείξεις ΠΑΡΕΓΧΥΜΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ α. ΗΠΑΡ Πρωτοπαθής χολική κίρρωση/αυτοάνοση χολαγγειϊτιδα 13

14 -ουρσοδεοξυχολικό οξύ (10-15gr/Kg/ηµέρα) Αυτοάνοση ηπατίτιδα -Πρεδνιζολόνη (0,5 1,0 mg/kg σωµατικού βάρους / ηµέρα) -Αζαθειοπρίνη (2mg/kg σωµατικού βάρους/ηµέρα) β.νεφροσ Σπειραµατονεφρίτιδα -πρεδνιζολόνη (0,5-1,0 mg/kg σωµατικού βάρους/ηµέρα) -ενδοφλέβια κυκλοφωσφαµίδη (0,5-1,0 g/m2 επιφάνειας σώµατος / µήνα) για 6 µήνες Στη συνέχεια Αζαθειοπρίνη (2mg/kg σωµατικού βάρους. Ηµέρα) ιάµεση νεφρίτιδα -Από του στόµατος χορήγηση καλίου και ανθρακικού νατρίου (3-12g την ηµέρα) γ. ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Αποφρακτική νόσος -Περιορισµένη αποτελεσµατικότητα στεροειδών και β-αγωνιστών ιάµεση πνευµονοπάθεια -Κορτικοστεροειδή, πρεδνιζολόνη (0,5-1,0mg/kg σωµατικού βάρους/ηµέρα) -Αζαθειοπρίνη (2mg/kg σωµατικού βάρους/ηµέρα) δ. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Α. ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (αγγειϊτιδα, µυελίτιδα) -Ώσεις στεροειδών (1gr µεθυλπρεδνιζολόνης για 3 συνεχόµενες ηµέρες) -Πρεδνιζολόνη (0,5-1,0 mg/kg σωµατικού βάρους/ ηµέρα) -Κυκλοφωσφαµίδη (0,5 1,0 g/m2 επιφάνειας σώµατος/µήνα) -Αζαθειοπρίνη (2mg/kg σωµατικού βάρους / ηµέρα) Β. ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ Πολλαπλή µονονευρίτιδα από αγγειϊτιδα -Στεροειδή (0,5-1,0 mg/kg σωµατικού βάρους ανά ηµέρα) -Rituximab (375mg/m 2 την εβδοµάδα, για 4 εβδοµάδες) Άλλες µορφές περιφερικής νευρίτιδας -κατά περίπτωση ΛΕΜΦΩΜΑ -εντοπισµένο MALT Παρακολούθηση -διάχυτες µορφές CHOP (cyclophosphamide, vincristine, doxorubicin, prednisolone) + rituximab 14

15 ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΣΚΛΗΡΟ ΕΡΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Α. Φαινόµενο Rαynand s Αποκλειστές διαύλων ασβεστίου σε δόσεις που δυνατόν να φθάνουν την µέγιστη ανεκτή (π..χ. νιφεδιπίνη 120 mg ηµερησίως) Β. Ενεργά έλκη δακτύλων Προστανοειδή : IIprost i.v ng/kg/min ιάρκεια χορήγησης 5-7 συνεχείς ηµέρες Σηµείωση 1: Το bosentan δεν έχει ρόλο στη θεραπεία των ήδη υπαρχόντων ενεργών ελκών αλλά µόνο στην προφύλαξη κατά της δηµιουργία νέων ελκών. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ασθενείς όπου η θεραπεία µε αποκλειστές διαύλων ασβεστίου ή προστανοειδή δεν ήταν αποτελεσµατική. Σηµείωση 2: Για το sildenafil δεν υπάρχουν διπλές-τυφλές µελέτες ούτε ελεγχόµενες µελέτες µε εικονικό φάρµακο στη θεραπεία των ελκών και για αυτό δεν συνιστάται η χρήση του στα έλκη των δακτύλων Γ. Πνευµονική Υπέρταση (διαγνωσµένη µε δεξιό καρδιακό καθετηριασµό) 1 ης επιλογής (εκτός από την standard θεραπεία δηλ. διουρητικά, κουµαρινικά, διγοξίνη, οξυγόνο) Συνιστάται η χρήση: Στο Στάδιο Ι: κανένα άλλο φάρµακο Στο Στάδιο ΙΙ: Bosentan tabs Αρχική όση: 62.5mg x 2 (1 ος µήνας) κατόπιν αύξηση σε 125x2 ή Sildenafil tabs 50mg x 3 ή Sitaxentan tabs Αρχική δόση: 100mg/ηµέρα Στο Στάδιο ΙΙΙ: Συνδυασµός Bosentan ή Sitaxentan µε Sildenafil Στο Στάδιο IV: Epoprostenol IV συνεχής έγχυση Αρχική δόση: 2ng/kg/min. Προσβολή δέρµατος Γλυκοκορτικοειδή 7,5mg/ηµέρα + Μεθοτρεξάτη 10-20mg/εβδοµάδα Ε. Προσβολή Πνεύµονα-Ενεργός κυψελίδίτιδα Μεθυλπρεδνιζολόνη per os 20mg (κάλυψη µε α-μεα για ενδεχόµενη νεφρική κρίση) + Κυκλοφωσφαµίδη* για 6 έως 12 µήνες Εν συνεχεία Azathioprine 2.5mg/kg/ηµέρα ή µυκοφανολικό οξύ 15

16 *Η χορήγηση της κυκλοφωσφαµίδης γίνεται είτε: i.v. (600mg/m 2 /µήνα), ή per os: 1-2mg/kg/day ΣΤ. Προσβολή νεφρού-νεφρική κρίση Αναστολείς του µετατρεπτικού ενζύµου της αγγειοτασίνης (α-μεα), επί ανθεκτικότητος προσθήκη Iloprost i.v ng/kg/min Η. Προσβολή Γαστρεντερικού -Αναστολείς της αντλίας πρωτονίων και δοµπεριδόνη για προσβολή ανωτέρου πεπτικού -Περιοδική αντιβιοτική αγωγή για σύνδροµο εντερικής βακτηριδιακής υπερανάπτυξης -Octreotide σε σοβαρές περιπτώσεις εντερικής προσβολής 16

17 ΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙ Α/ΜΥΟΣΙΤΙ Α ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 1 ης επιλογής Μεθυλπρεδνιζολόνη per os (1mg/kg) + Μεθοτρεξάτη per os ή im (17,5-25 mg/εβδοµάδα) ή Azathioprine per os (2-3mg/Kg/ηµέρα) ή Κυκλοσπορίνη (3mg/Kg/ηµέρα) ή συνδυασµός αυτών + γ-σφαιρίνη (IVIG) i.v. (0.4g/kg/ηµέρα για 5 ηµέρες µηνιαίως) για 3-6 µήνες εφ οσον υπάρχουν σοβαρές κλινικές ενδείξεις, που αφορούν κυρίως σε παρενέργειες στα προηγούµενα φάρµακα ή/και ανθεκτικότητα στη θεραπεία. Η θεραπεία µε IVIG είναι αποτελεσµατική και στην αντιµετώπιση του δερµατικού εξανθήµατος 2 ης επιλογής Cyclophosphamide Rituximab (1gr x 2 σε µεσοδιάστηµα 15ηµερών/6 µήνες) Σηµείωση: Λόγω της υψηλής συσχέτισης µε υποκείµενο νεόπλασµα, συνιστάται η περιοδική επανεκτίµηση, ιδιαίτερα σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στην εφαρµοζόµενη αγωγή. ΜΥΟΣΙΤΙ Α ΑΠΟ ΕΓΚΛΕΙΣΤΑ (INCLUSION BODY MYOSITIS) Καµία θεραπεία δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσµατική 17

18 ΑΓΓΕΙΙΤΙ ΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ (Αγγειίτιδα Takayasu) 1. Θεραπεία επαγωγής ύφεσης -per os πρεδνιζολόνη (1mg/Kg, µέγιστη δόση 60mg) ή µεθυλπρεδνιζόνη (ανάλογη δοσολογία) 2. Χορήγηση συνοδού ανοσοκατασταλτικής αγωγής 1 ης επιλογής -Μεθοτρεξάτη: 20-25mg/εβδοµάδα -Αζαθειοπρίνη: 2mg/kg/ηµέρα 2 ης επιλογής -Κυκλοφωσφαµίδη (σε ανθεκτική στα κορτικοστεροειδή αρτηρίτιδα) 3 ης επιλογής -α-tnf παράγοντες σε ανθεκτικές µορφές* * εν υπάρχουν σαφή δεδοµένα 18

19 ΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΤΙ Α (ΚΑ) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 1. (i) Για την ΚΑ χωρίς επιπλοκές (απουσία διαλείπουσας χωλότητας γνάθου ή οφθαλµολογικών συµπτωµάτων): Πρεδνιζολόνη 40-60mg/ηµέρα ή Μεθυλπρεδνιζολόνη 32-48mg/ηµέρα (ii) Για ασθενείς µε υπό εξέλιξη απώλεια όρασης ή παροδική αµαύρωση όρασης: IV µεθυλπρεδνιζολόνη 500mg-1gr ηµερησίως, για 3 ηµέρες (iii) Σε ασθενείς όπου έχει ήδη διαπιστωθεί απώλεια όρασης: Πρεδνιζολόνη 60mg/ ηµέρα ή µεθυλπρεδνιζολόνη 2. Σε όλους τους ασθενείς µε ΚΑ συνιστάται χορήγηση ασπιρίνης σε µικρή δόση εάν δεν υπάρχει αντένδειξη 3. Παράλληλα µε την έναρξη κορτικοειδών συνιστάται έναρξη διφωσφονικών, ασβεστίου και βιταµίνης D για προστασία κατά της οστεοπόρωσης καθώς και αναστολέων της αντλίας πρωτονίων για γαστρεντερική προστασία. 4. Η προσθήκη Μεθοτρεξάτης (ή Αζαθειοπρίνης) µειώνει την πιθανότητα έξαρσης µετά την διακοπή της κορτιζόνης 5. Η χρήση των βιολογικών θεραπειών ως θεραπεία ρουτίνας δεν συνιστάται στην ΚΑ διότι δεν υπάρχει ακόµα επιβεβαίωση οφέλους από συστηµατικές µελέτες σε κλινικές δοκιµές. 19

20 ΑΓΓΕΙΙΤΙ ΕΣ ΜΙΚΡΩΝ-ΜΕΣΑΙΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ (Κοκκιωµάτωση Wegener, µικροσκοπική πολυαγγείτιδα, σύνδροµο Churg-Strauss, ιδιοπαθής κρυοσφαιριναιµική αγγείτιδα, οζώδης πολυαρτηρίτιδα) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΝΟΣΟΥ [Προσβολή νεφρού, κρεατινίνη ορού <500µmol/L (5.6mg/dl)/ή άλλου επαπειλούµενου οργάνου] Α1. Θεραπεία επαγωγής ύφεσης 1. Πρεδνιζολόνη (1mg/Kg, µέγιστη δόση 60mg) ή µεθυλπρεδνιζόνη + Κυκλοφωσφαµίδη (per os 2mg/kg/day ή εναλλακτικά iv) Per os 2mg/kg/day ή i.v. 15mg/kg κάθε 2-3 εβδοµάδες } για 6 µήνες 2. Αντιεµετική θεραπεία (υδροχλωρική ονδανσετρόνη) 3. Συγχορήγηση MESNA (2-Mercaptoethanesulfonate sodium) 4. Προφύλαξη κατά Pneumocystis jiroveci (πρώην Pneumocystis carinii) trimethoprim/sulphamethoxazole (800/160mg µέρα παρ ηµέρα ή 400/80mg καθηµερινά), επί µη αντένδειξης Α2. Θεραπεία συντήρησης Συνδυασµός µικρής δόσης κορτικοστεροειδών µε αζαθειοπρίνη (2mg/kg/day), ή µεθοτρεξάτη (20-25mg/εβδοµάδα)* Προσθήκη trimethoprim/sulphamethoxazole (800/160 mg δυο φορές καθηµερινά) µπορεί να µειώσει τον κίνδυνο υποτροπής στην κοκκιωµάτωση του Wegener Σε ρινική προσβολή, ή χορήγηση τοπικών αντιβιωτικών (Mupirocin) συνιστάται σε περιπτώσεις χρόνιας φορείας µε S. Aureus B. ANCA-συσχετιζόµενη αγγειίτιδα χωρίς απειλητική προσβολή οργάνου ή εκδήλωσης απειλητικής για τη ζωή (φυσιολογική νεφρική λειτουργία) Συνδυασµός µικρής δόσης κορτικοστεροειδών µε µεθοτρεξάτη (20-25mg/εβδοµάδα από του στόµατος ή παρεντερικά) Συγχορήγηση µε φυλλικό οξύ Γ. Ταχέως εξελισσόµενη νεφρική νόσος (κρεατινίνη ορού >500 µmol/l ή 5.65 mg/dl) Πλασµαφαίρεση + θεραπεία επαγωγής ύφεσης (βλ. Α1). Ανθεκτικές περιπτώσεις ή υποτροπές υπό µέγιστη κλασσική θεραπεία Rituximab (375 mg/m 2 /εβδοµάδα επί 4 εβδοµάδες) Ε. Ιδιοπαθής µικτή κρυοσφαιριναιµική αγγείτιδα (µη ιογενής) Ανοσοκατασταλτική θεραπεία (ως επί αγγειίτιδας µικρού µεγέθους αγγείων) 20

21 ΣΤ. Μικτή κρυοσφαιριναιµική αγγειίτιδα σχετιζόµενη µε ηπατίτιδα C. Αντιιϊκή θεραπεία (ιντερφερόνη-α ή συνδυασµός ιντερφερόνης και ριµπαβιρίνης) Ζ. Οζώδης πολυαρτηρίτιδα συσχετιζόµενη µε ηπατίτιδα Β. Συνδυασµός υψηλών δόσεων κορτικοστεροειδών (για 2 εβδοµάδες και στη συνέχεια σταδιακή µείωση), αντιιϊκής θεραπείας και πλασµαφαίρεσης 21

22 ΡΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΟΛΥΜΥΑΛΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Πρεδνιζολόνη per os 15-20mg/ηµέρα ή Μεθυλπρεδνιζολόνη µε σταδιακή µείωση Σηµείωση: εν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την αποτελεσµατικότητα χρήσης άλλων ανοσοτροποποιητικών φαρµάκων 22

23 ΝΟΣΟΣ Α ΑΜΑΝΤΙΑ Η- BEHCET Α. ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΕΡΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ Τοπική θεραπεία µε κορτικοειδή + κολχικίνη. Σε ανθεκτικές περιπτώσεις κατ αρχήν προσθήκη αζαθειοπρίνης (2mg/KgB) και επι µη ανταποκρίσεως προσθήκη αντι-tnf παράγοντος Β. ΑΡΘΡΙΤΙ Α Κολχικίνη µε ή χωρίς ΜΣΑΦ Γ. ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ Σε πρόσθια ραγοειδίτιδα τοπική θεραπεία µε κορτικοστεοειδή. Σε οπίσθια ραγοειδίτιδα ανοσοκατασταλτική θεραπεία που περιλαµβάνει αζαθειοπρίνη (2mg/KgB) µε ή χωρίς κυκλοσπορίνη. Σε σοβαρή οπίσθια προσβολή η/και σε προσβολή αµφιβληστροειδούς προστίθεται infliximab (5 mg/kg).. ΕΝΤΕΡΙΚΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ* Σουλφασαλαζίνη, κορτικοστεοειδή, αζαθειοπρίνη, αντι-tnf παράγοντες. Σε επείγουσε καταστάσεις χειρουργική αντιµετώπιση Ε. ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΚΝΣ* Για παρεγχυµατική προσβολή υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών (1mg/KgB) ή Ώσεις κορτικοστεροειδών (1gr/ηµέρα για 3 ηµέρες), αζαθειοπρίνη ή/και 6 iv ώσεις κυκλοφωσφαµίδης ( mg/m 2 ), ή/και αντι-tnf παράγοντος. Κυκλοσπορίνη αντενδείκνυται. Για θροµβωτική νόσο απαραιτήτως κορτικοστεροειδή ΣΤ. ΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ - ΑΝΕΥΡΥΣΜΑΤΑ* Σε οξεία εν τω βάθει φλεβοθρόµβωση ανοσοκατασταλτική θεραπεία (κορτικοστεροειδή, αζαθειοπρίνη, κυκλοσπορίνη κυκλοφωσφαµίδη, ή/και αντι-tnf παράγοντες). Αντιπηκτική θεραπεία είναι επικίνδυνη σε ασθενείς µε ανευρύσµατα. Σε ανευρύσµατα πνευµονικής ή αλλων αρτηριών κορτικοστεροειδή και κυκλοφωσφαµίδη * εν υπάρχουν ελεγχόµενες µελέτες. Σηµείωση: Μεταξύ των αντι-tnf παραγόντων τα µονοκλωνικά αντισώµατα προτιµώνται. Μεγαλύτερη εµπειρία υπάρχει µε infliximab 23

24 ΟΥΡΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1. Οξεία Ουρική Αρθρίτιδα 1 ης επιλογής Κολχικίνη ή ΜΣΑΦ (αν δεν αντενδείκνυνται) ή Ενδοµυϊκή χορήγηση 40mg κορτικοειδούς βραδείας αποδέσµευσης (αν δεν αντενδείκνυται) 2 ης επιλογής Ενδοαρθρική έγχυση βραδείας δράσης κορτικοειδών Αντενδείκνυνται σε υποψία σηπτικής αρθρίτιδας 2. Χρόνια ουρική αρθρίτιδα Α) Θεραπεία υπερουριχαιµίας (επίτευξη και διατήρηση επιπέδων ουρικού οξέως <6mg/dL (0,36mmol/l) Αλλοπουρινόλη (Τροποποίηση δόσης επί νεφρικής ανεπάρκειας), µακροχρόνια χορήγηση. Επί δυσανεξίας λόγω σοβαρών ανεπιθύµητων ενεργειώ που οδηγούν σε διακοπή συνιστάται Febuxostat Β) Σε βαριά ανθεκτική µορφή τοφώδους ουρικής αρθρίτιδας συνιστάται υποδόρια χορήγηση Anakinra 3. Προφύλαξη κρίσης ουρικής αρθρίτιδας σε υποτροπιάζουσα ουρική αρθρίτιδα Πέραν της σταθερής αγωγής της υπερουριχαιµίας όπως αναφέρεται παραπάνω συνιστάται Κολχικίνη 0,5-1mg/ηµέρα (µακροχρόνια χορήγηση). Επίσης σε: Ουρική αρθρίτιδα σχετιζόµενη µε διουρητικά: ιακοπή διουρητικών αν είναι δυνατόν Συνυπάρχουσα υπέρταση: Λοσαρτάνη (µέτρια ουρικοθεραπευτική δράση) Συνυπάρχουσα υπερλιπιδαιµία: Φενοφιβράτη (µέτρια ουρικοθεραπευτική δράση) 24

25 ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙ Α (Γονάτων-Ισχίου) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ -1 ης επιλογής Παρακεταµόλη για ήπιο µέτριο πόνο (µακροχρόνια χορήγηση) -2 ης επιλογής ΜΣΑΦ στη µικρότερη δόση για το µικρότερο χρονικό διάστηµα -Εναλλακτικά Οπιοειδή µε ή χωρίς παρακεταµόλη (επί αντένδειξης ΜΣΑΦ) + Tramadol 1-2g/kg -Επώδυνη κρίση ΟΑ (Κατά γόνυ άρθρωσης) Ενδαρθρική έγχυση κορτικοειδών -Τοπική αγωγή (Κατά γόνυ άρθρωσης) Επαλήψεις µε Α. ΜΣΑΦ Β. Καψαίνη Άλλα (Κατά γόνυ και κατ Ισχίον άρθρωση) ιακετυλρεϊνη 100mg/ηµέρα, έως 2 χρόνια. Η χρήση γλυκοζαµίνης και χονδροϊτίνης per os, καθώς και των ενδαρθρικών εγχύσεων υαλουρονικού είναι αµφιλεγόµενη. ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙ Α (Χειρός) 1 ης επιλογής Παρακεταµόλη, έως 4g/ηµέρα Μακροχρόνια χορήγηση 2 ης επιλογής ΜΣΑΦ στη µικρότερη δόση για το µικρότερο χρονικό διάστηµα Τοπική αγωγή Επαλήψεις σκευασµάτων Α. ΜΣΑΦ Β. Καψαίνη Επώδυνη κρίση ΟΑ (ιδίως τραπεζιοµετακαρπική) Ενδαρθρική έγχυση κορτικοστεροειδών µακράς δράσης 25

26 ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Α. Για µείωση του πόνου 1. Αντικαταθλιπτικά 1 ης επιλογής Amitriptyline Fluoxetine Duloxetine Milacipran Moclobemide 2 ης επιλογής Pregabalin Tropisetron Pramipexole 2. Αναλγητικά π.χ. παρακεταµόλη 3. Ήπια οπιοειδή π.χ. κωδεϊνη 4. Tramadol Β. Για την λειτουργική βελτίωση του ασθενή 1. Αντικαταθλιπτικά Amitriptyline Fluoxetine Duloxetine Milnacipran Moclobemide 26

27 ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Πρωτογενής προφύλαξη για οστεοπορωτικά κατάγµατα σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες µε οστεοπόρωση (DXA, Tscore ίσο ή χαµηλότερο του -2,5) στην κεφαλή του µηριαίου, ολικό ισχίο, ή σπονδυλική στήλη Οι παρακάτω οδηγίες δεν αφορούν: Α) Γυναίκες µε γνωστό οστεοπορωτικό κάταγµα Β) Γυναίκες που λαµβάνουν κορτικοστεροειδή για µεγάλο διάστηµα ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Τα κύρια φάρµακα που χρησιµοποιούνται σήµερα στην Ευρώπη είναι η Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, Ιβανδρονάτη,Ζολεδρονικό οξύ, Ραλοξιφαίνη,Ρανελικό Στρόντιο, Denosumab, Τεριπαρατίδη και το Ακέραιο µόριο (1-84 ) της Παραθορµόνης Από αυτά η Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, Ζολεδρονικό οξύ, Ραλοξιφαίνη,Ρανελικό Στρόντιο και το Denosumab, έχουν αποδείξει ευνοική επίδραση στην µείωση του σπονδυλικού κατάγµατος, ενώ το Ρανελικό Στρόντιο και το Denosumab έχουν αποδείξει ευνοική επίδραση και στην µείωση του κινδύνου µη σπονδυλικού κατάγµατος σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες µε οστεοπόρωση χωρίς προυπάρχον κάταγµα. Από τα βιβλιογραφικά δεδοµένα (evidence based) δεν υπάρχουν θεραπευτικοί αλγόριθµοι για την χρήση των ανωτέρω θεραπευτικών παραγόντων σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες µε οστεοπόρωση χωρίς προυπάρχον κάταγµα και ως εκ τούτου η χορήγηση καθενός από αυτούς τους παράγοντες αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό µε κριτήρια την εκτίµηση του κινδύνου κατάγµατος του ασθενούς, την ανοχή, συµµόρφωση και ανταπόκριση στην θεραπεία. Οι παρακάτω οδηγίες αφορούν γυναίκες που λαµβάνουν mg Ca +2 και IU Vit +D ΚΥΡΙΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Α) Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, ζολεδρονικό οξύ 5 mg IV κάθε χρόνο Β) Strontiun Ranelate Γ) SERMs (επιλεκτικοί τροποποιητές της δράσης των οιστρογονικών υποδοχέων): Ραλοξιφένη: ένδειξη για προφύλαξη οστεοπορικών καταγµάτων της σπονδυλικής στήλης ειδικά σε γυναίκες µε αύξηση κινδύνου Ca µαστού ( αποδεδειγµένη ευνοική επίδραση στην µείωση του κινδύνου του ορµονοεξαρτώµενου Ca µαστού) ) Denosumab ΣΤ) Ιβανδρονάτη: δεν υπάρχουν µελέτες που να υποστηρίζουν τη µηνιαία χορήγηση στην πρόληψη οστεοπορωτικών καταγµάτων σε γυναίκες χωρίς προυπάρχον κάταγµα ΆΛΛΑ ΦΑΡΜΑΚΑ 27

28 Α)Ετιδρονάτη : ασθενές διφωσφονικό -δεν υπάρχουν υψηλού επιπέδου τυχαιοποιηµένες κλινικές µελέτες που να αποδεικνύουν µείωση της συχνότητας οστεοπορωτικών καταγµάτων ιδιαίτερα µη σπονδυλικών. εν συνιστάται σαν κύρια θεραπεία για την οστεοπόρωση στις περισσότερες Ευρωπαικές χώρες. Β) Καλσιτονίνη: αµφισβητούµενα αποτελέσµατα για το µέγεθος της επίδρασης στην µείωση της συχνότητας των σπονδυλικών καταγµάτων και στην επίδραση στην µείωση των µη σπονδυλικών. εν συνιστάται σαν κύρια θεραπεία για την οστεοπόρωση στις περισσότερες Ευρωπαικές χώρες 2) Πρωτογενής προφύλαξη για οστεοπορωτικά κατάγµατα σε µετεµµηνοπαυσιακές γυναίκες µε οστεοπενία (DXA, Tscore (-1) (- 2,5) στην κεφαλή του µηριαίου, ολικό ισχίο, ή σπονδυλική στήλη και (Α) Ιστορικό οστεοπορωτικού κατάγµατος (Β) ευτεροπαθή αίτια ή νοσήµατα που σχετίζονται µε αυξηµένο κίνδυνο κατάγµατος Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα Υπογοναδισµός (χωρίς θεραπεία) σε άνδρες και γυναίκες π.χ. πρώιµη εµµηνόπαυση, αµφοτερόπλευρη ωοθηκεκτοµή ή ορχεκτοµή, νευρική ανορεξία, χηµειοθεραπεία για καρκίνο µαστού, αντιοιστρογονική ή αντιανδρογονική θεραπεία σε γυναίκες µε Ca µαστού και άνδρες µε Ca προστάτου αντίστοιχα Φλεγµονώδεις παθήσεις του εντέρου π.χ. ελκώδη κολίτιδα και νόσο του Crohn, Παρατεταµένη ακινητοποίηση (Αγκυλωτική Σπονδυλαρθρίτιδα, σπονδυλική κάκωση, Νόσος Parkinson, ΑΕΕ, µυικές δυστροφίες,, αποµυελινωτική νόσος) Ενδοκρινολογικές παθήσεις: ιαταραχές θυρεοειδούς (υπερθυρεοειδισµός χωρίς θεραπεία, υποθυρεοειδισµό µε υπερθεραπεία),σακχαρώδης διαβήτης τύπου Ι Μεταµόσχευση οργάνων Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια Φάρµακα (πχ αντιεπιληπτικά, ηπαρίνες, χηµειοθεραπευτικά (Γ) 10ετή πιθανότητα µελλοντικού κατάγµατος όπως αυτή εκτιµάται βάσει του µοντέλου FRAX (http://www.shef.ac.uk/frax) =>3% για κάταγµα του ισχίου και =>20% για µείζον οστεοπορωτικό κάταγµα (κλείδας, βραχιόνιου, αντιβραχίου, ισχίου, ή κλινικό σπονδυλικό κάταγµα) ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ: Ένδειξη στην κατηγορία 2) έχουν τα φάρµακα που αναφέρονται στη κατηγορία 1) 3) ευτερογενής πρόληψη οστεοπορωτικών καταγµάτων σε µετεµµηνοπαυτσιακές γυναίκες µε οστεοπόρωση (DXA T-score ίσο ή χαµηλότερο του -2,5) ) στην κεφαλή του µηριαίου, ολικό ισχίο, ή σπονδυλική στήλη και γνωστό οστεοπορωτικό κάταγµα. 28

29 Τα κύρια φάρµακα που χρησιµοποιούνται σήµερα στην Ευρώπη για την αντιµετώπιση της οστεοπόρωσης είναι η Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, Ιβανδρονάτη,Ζολεδρονικό οξύ, Ραλοξιφαίνη,Ρανελικό Στρόντιο, Denosumab, Τεριπαρατίδη και το Ακέραιο µόριο (1-84) Παραθορµόνης Από αυτά η Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, Ιβανδρονάτη,Ζολεδρονικό οξύ, Ραλοξιφαίνη, το Ρανελικό Στρόντιο, η Τεριπαρατίδη, το Ακέραιο µόριο της Παραθορµόνης (1-84) και το Denosumab, έχουν αποδείξει ευνοική επίδραση στην µείωση του σπονδυλικού κατάγµατος, ενώ η Αλενδρονάτη, Ριζεδρονάτη, Ρανελικό Στρόντιο Τεριπαρατίδη και το Denosumab έχουν αποδείξει ευνοική επίδραση και στην µείωση του κινδύνου µη σπονδυλικού κατάγµατος µετεµµηνοπαυσιακών γυναικών µε οστεοπόρωση και προυπάρχον κάταγµα. Από τα βιβλιογραφικά δεδοµένα (evidence based) δεν υπάρχουν θεραπευτικοί αλγόριθµοι για την χρήση των ανωτέρω θεραπευτικών παραγόντων και ως εκ τούτου χορήγηση καθενός από αυτούς τους παράγοντες αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό µε κριτήρια την εκτίµηση του κινδύνου κατάγµατος του ασθενούς, την ανοχή, συµµόρφωση και ανταπόκριση στην θεραπεία. Για τους αναβολικούς παράγοντες συνιστάται η χρήση τους σε ασθενείς υψηλού κινδύνου για κάταγµα που δεν απαντούν στην αντικαταβολική αγωγή ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Οι παρακάτω οδηγίες αφορούν γυναίκες λαµβάνουν mg Ca +2 και IU Vit +D ΚΥΡΙΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Α) Αλενδρονάτη, Ρισεδρονάτη, IV ζολεδρονκό οξύ 5mg/χρόνο, Β) Strodiun Ranelate Γ) Denosumab ) SERMs (επιλεκτικοί τροποποιητές της δράσης των οιστρογονικών υποδοχέων): Ραλοξιφαίνη (µείωση του κινδύνου µόνο σπονδυλικού κατάγµατος σε ασθενείς µε προυπάχον κάταγµα / ευνοική επίδραση στην µείωση του κινδύνου του ορµονοεξαρτώµενου Ca µαστού σε γυναίκες υψηλού κινδύνου ) Ε) Ιβανδρονάτη (µείωση του κινδύνου µόνο σπονδυλικού κατάγµατος σε ασθενείς µε προυπάρχον κάταγµα) ΣΤ) Τεριπαρατίδη, το Ακέραιο µόριο της Παραθορµόνης (1-84)* Όταν δεν υπάρχει καλή ανταπόκριση στη θεραπεία µε αντικαταβολικά φάρµακα(**), αντενδείκνυται η χορήγησή τους, ή δεν είναι ανεκτή (*) Ευνοική επίδραση στη µείωση της συχνότητας σπονδυλικού κατάγµατος (**) Επιπλέον οστεοπορωτικό κάταγµα που συµβαίνει παρ όλη τη θεραπεία επί 1 (ένα) έτος ή αποδεδειγµένη µείωση της οστικής πυκνότητας (>LSC [Ελάχιστα σηµαντικά στατιστική διαφορά])σε σχέση µε την τιµή πριν την θεραπεία ΑΛΛΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Α) Καλσιτονίνη: 1) Ένδειξη για την αντιµετώπιση του πόνου από σπονδυλικά κατάγµατα 2) Αµφισβητούµενα αποτελέσµατα για το µέγεθος της επίδρασης στην µείωση της συχνότητας των σπονδυλικών καταγµάτων και στην επίδραση στην µείωση των µη 29

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Ø Κατάγµατα χαµηλής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών

Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Από: Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών Οι ρευματικές παθήσεις είναι συχνές στην αναπαραγωγική ηλικία των γυναικών. Στην πρόσφατη πανελλήνια επιδημιολογική έρευνα για τις ρευματικές παθήσεις στο γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΟΦ Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας: Τι είναι τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογραφίας (ΘΠΣ) Ως ΘΠΣ θεσπίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP Aσθενείς με ήπια συμπτώματα που δεν δημιουργούν πρόβλημα στις καθημερινές δραστηριότητες δεν

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ

ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙ ΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΣ Ρευµατικά οζίδια, γαγγραινώδες πυόδερµα, αγγειίτιδα µικρών και µεσαίου µεγέθους αγγείων. Ουδετεροφιλικές δερµατοπάθειες PNGD (Palisaded( neutrophilic and granulomatous dermatosis)

Διαβάστε περισσότερα

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης Κωνσταντίνος Γεωργανάς Ρευματολόγος Θεραπεία Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας Η εξάπλωση της χρήσης βιολογικών την περασμένη 10ετία,

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era)

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Πως γίνεται η διάγνωση; Οι γιατροί

Διαβάστε περισσότερα

Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα

Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Σπανια Νεανικη Πρωτοπαθης Συστηματικη Αγγειιτιδα Έκδοση από 2016 2. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 2.1 Ποιοί είναι οι τύποι της αγγειίτιδας? Πως γίνεται η κατάταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη νοσολογία του μυοσκελετικού συστήματος

Εισαγωγή στη νοσολογία του μυοσκελετικού συστήματος Εισαγωγή στη νοσολογία του μυοσκελετικού συστήματος Δημήτριος Βασιλόπουλος B Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Ιπποκράτειο ΓΝΑ Μυοσκελετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα

Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Γνωριμία με τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα Αντώνης Φανουριάκης Μονάδα Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν» Αθήνα, 01/02/2016

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την

1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την 1993: συστηματικό νόσημα του σκελετού που χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και επιδείνωση της μικροαρχιτεκτονικής οστικής δομής, με συνέπεια την αυξημένη ευθραυστότητα των οστών και την πρόκληση αναίτιων

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικοί αλγόριθμοι: ερευνητικό ή/και κλινικό εργαλείο στην απόφαση για την έναρξη των βιολογικών θεραπειών;

Θεραπευτικοί αλγόριθμοι: ερευνητικό ή/και κλινικό εργαλείο στην απόφαση για την έναρξη των βιολογικών θεραπειών; Θεραπευτικοί αλγόριθμοι: ερευνητικό ή/και κλινικό εργαλείο στην απόφαση για την έναρξη των βιολογικών θεραπειών; ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΛΕΞΙΟΥ ΠΑΝ/ΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Π.Γ.Ν.ΛΑΡΙΣΑΣ «Rheuma» ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΜΣΑΦ Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θωμάς, Χριστίνα Τσαλαπάκη, Χρήστος Κουτσιανάς, Δημήτριος ΒασιλόπουλοςΜονάδα Κλινικής Ανοσολογίας- Ρευματολογίας

Κωνσταντίνος Θωμάς, Χριστίνα Τσαλαπάκη, Χρήστος Κουτσιανάς, Δημήτριος ΒασιλόπουλοςΜονάδα Κλινικής Ανοσολογίας- Ρευματολογίας ανασκοπηση review Θεραπεία συστηματικών αγγειίτιδων βασισμένη σε ενδείξεις. Κωνσταντίνος Θωμάς, Χριστίνα Τσαλαπάκη, Χρστος Κουτσιανάς, Δημτριος ΒασιλόπουλοςΜονάδα Κλινικς Ανοσολογίας- Ρευματολογίας Β Παθολογικ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 4. ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4.1 Θεραπευτικές ενδείξεις Θεραπεία του οξέος πόνου (βλ. παράγραφο 4.2). Συµπτωµατική θεραπεία της επώδυνης οστεοαρθρίτιδας

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Σπονδυλαρθρίτιδες(ΣπΑ) Κύριες εκδηλώσεις 1. Aξονική προσβολή/φλεγµονή ΣΣ 2. Περιφερική αρθρίτιδα 3. Περιφερική ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση µετά από µεταµόσχευση

Οστεοπόρωση µετά από µεταµόσχευση Οστεοπόρωση µετά από µεταµόσχευση ΜΠΑΤΑΚΟΙΑΣ Β.-ΑΒΡΑΜΙ ΗΣ Α. ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΙ ΜΠΑΤΑΚΟΙΑΣ Β. ΑΒΡΑΜΙ ΗΣ Α. ενδοκρινολόγοι ΠΑΘΟΓΕΝΕΣΗ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟ ΥΣΤΡΟΦΙΑΣ κατακράτηση φωσφόρου δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισµός

Διαβάστε περισσότερα

gr aiavramidis.gr

gr aiavramidis.gr Εισαγωγή Οστεοπόρωση: πρωτοπαθής > 80% µετεµµηνοπαυσιακή Γεροντική ευτεροπαθής συστηµατική πάθηση λήψη φαρµακευτικής αγωγής κορτικοειδή, ηπαρίνη, αντιεπιληπτικά, χηµειοθεραπεία, κυκλοσπορίνη, LHRH ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Σπύρου Αλκέτα Θεοδώρα, Νοσηλεύτρια ΠΕ, Msc, Καρδιολογική Μονάδα Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνοψίζουν και αξιολογούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΟΓΕΝΩΝ ΠΕΡΙΚΑΡ ΙΤΙ ΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΟΓΕΝΩΝ ΠΕΡΙΚΑΡ ΙΤΙ ΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΟΓΕΝΩΝ ΠΕΡΙΚΑΡ ΙΤΙ ΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΛΥΜΠΕΡΗ /ΝΤΡΙΑ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΝΝΘΑ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» ΑΙΤΙΑ ΠΕΡΙΚΑΡ ΙΤΙ ΑΣ (1) 1. Ιδιοπαθής (μη ειδική) 2. Ιογενείς λοιμώξεις: Ιός Coxsackie

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ-ΘΕΡΑΠΕ ΘΕΡΑΠΕYTIKH ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Γ.Ν.Σερρών

ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ-ΘΕΡΑΠΕ ΘΕΡΑΠΕYTIKH ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Γ.Ν.Σερρών ΑΓΓΕΙΙΤΙΔΕΣ-ΘΕΡΑΠΕ ΘΕΡΑΠΕYTIKH ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Γ.Ν.Σερρών ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Επιθετική ανοσοκαταστολή Συχνές/ σοβαρές επιπλοκές Ακριβής και τακτική αξιολόγηση της βαρύτητας

Διαβάστε περισσότερα

Πότε και πώς χρησιμοποιούμε βιολογικούς παράγοντες στην ΙΦΝΕ. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ.

Πότε και πώς χρησιμοποιούμε βιολογικούς παράγοντες στην ΙΦΝΕ. Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Πότε και πώς χρησιμοποιούμε βιολογικούς παράγοντες στην ΙΦΝΕ Χρήστος Ζαβός Γαστρεντερολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΙΦΝΕ Ιωάννινα 3-5 Ιουνίου 2016 Σύγκρουση συμφερόντων με χορηγούς εταιρείες:

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΟΣΟΣ BEHÇET

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΟΣΟΣ BEHÇET www.pediatric-rheumathology.printo.it ΝΟΣΟΣ BEHÇET Τι είναι; Το σύνδροµο Behçet ή η νόσος Behçet (ΝΒ) είναι µία συστηµατική αγγειίτιδα (φλεγµονή των αγγείων) άγνωστης αιτίας, που χαρακτηρίζεται από υποτροπιάζοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

«Πρωτόκολλα συνταγογράφησης: από τη θεωρία στην πράξη» Παναγιώτης Τρόντζας Ρευματολόγος Αντιπρόεδρος Ελληνικής Ρευματολογικής Εταιρείας (ΕΡΕ)

«Πρωτόκολλα συνταγογράφησης: από τη θεωρία στην πράξη» Παναγιώτης Τρόντζας Ρευματολόγος Αντιπρόεδρος Ελληνικής Ρευματολογικής Εταιρείας (ΕΡΕ) Pharma and Health Conference «Καινοτομία στην Υγεία - Αξιολόγηση της Ιατρικής Τεχνολογίας» Πέμπτη 4 Ιουλίου 2013 Divani Apollon Palace στο Καβούρι «Πρωτόκολλα συνταγογράφησης: από τη θεωρία στην πράξη»

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Πάνω από ένα αιώνα πριν, ο J. Hutchinson, ένας χειρουργός-δερματολόγος, αναγνώρισε την πρώτη περίπτωση σαρκοείδωσης, στο Λονδίνο. Στα χρόνια πριν και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

3 η ΕΤΗΣΙΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

3 η ΕΤΗΣΙΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 3 η ΕΤΗΣΙΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ 4-6 Μαΐου 2017 Αμφιθέατρο «Φ. Φέσσας» Λαϊκό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς

Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά, α-αποκλειστές, νιτρώδη: πού, πότε, πώς Ηρακλής Αβραμόπουλος Παθολόγος Ιατρείο Υπέρτασης Νοσοκομείο Υγεία Αμέσως δρώντα αγγειοδιασταλτικά ΒΒ Χάλαση των αγγείων Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Ανοσολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Τι είναι οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση του μεταβολισμού των οστών, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς τους, ώστε αυτά με την πάροδο του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ www.pediatric-rheumathology.printo.it ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΣΑΦ: Μη Στεροειδή Αντιφλεγµονώδη Φάρµακα Είναι συµπτωµατικά, αντιφλεγµονώδη, αντιπυρετικά και αναλγητικά φάρµακα. Συµπτωµατικά σηµαίνει ότι

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

2014 Ξενοδοχείο. Επιστημονική Εκδήλωση ΕΛ.Ι.ΟΣ Νοεμβρίου. Η θέση των αναβολικών φαρμάκων στη θεραπεία της οστεοπόρωσης XENIA PALACE

2014 Ξενοδοχείο. Επιστημονική Εκδήλωση ΕΛ.Ι.ΟΣ Νοεμβρίου. Η θέση των αναβολικών φαρμάκων στη θεραπεία της οστεοπόρωσης XENIA PALACE Επιστημονική Εκδήλωση ΕΛ.Ι.ΟΣ. Εκπαιδευτικές Μονάδες 10 Η θέση των αναβολικών φαρμάκων στη θεραπεία της οστεοπόρωσης 14-16 Νοεμβρίου 2014 Ξενοδοχείο XENIA PALACE Πορταριά - Πηλίου w w w. h e l i o s t.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΙΔΙΟΠΑΘΗ. Μαλούχου Αικατερίνη, Επιμελήτρια Β, Δερματολογικό τμήμα

ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΙΔΙΟΠΑΘΗ. Μαλούχου Αικατερίνη, Επιμελήτρια Β, Δερματολογικό τμήμα ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΘΡΟΜΒΟΚΥΤΤΑΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΚΗ ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ Μαλούχου Αικατερίνη, Επιμελήτρια Β, Δερματολογικό τμήμα Ασθενής 70 ετών με ιστορικό ιδιοπαθούς θρομβοκυττάρωσης, παραπέμφθηκε στο τμήμα μας από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία ΙI Κυτταροτοξικά Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μονοαρθρίτιδα. 2 ο Κλινικό Σεμινάριο Εσωτερικής Παθολογίας Οκτ 2015, Πάτρα

Οξεία μονοαρθρίτιδα. 2 ο Κλινικό Σεμινάριο Εσωτερικής Παθολογίας Οκτ 2015, Πάτρα Οξεία μονοαρθρίτιδα 2 ο Κλινικό Σεμινάριο Εσωτερικής Παθολογίας Οκτ 2015, Πάτρα Δαούσης Δημήτρης Επίκουρος καθηγητής Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Γενικώς η ρευματολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμός κορτικοστεροειδών στην κροταφική αρτηρίιτιδα Είναι εφικτός?

Περιορισμός κορτικοστεροειδών στην κροταφική αρτηρίιτιδα Είναι εφικτός? Περιορισμός κορτικοστεροειδών στην κροταφική αρτηρίιτιδα Είναι εφικτός? Τσαλαπάκη Χριστίνα Ρευματολόγος Συνεργάτης Β Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής Μονάδα Ρευματολογίας Κλινικής Ανοσολογίας ΓΝΑ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα:

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα: EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ

Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Οικογενησ Μεσογειακοσ Πυρετοσ Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΙΚΟΓΕΝΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ 1.1 Τι είναι; Ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (ΟΜΠ) είναι ένα γενετικά

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA)

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) HCQI OA 1: Όταν διαγιγνώσκεται συµπτωµατική οστεοαρθρίτιδα σε έναν ασθενή, θα πρέπει να αξιολογείται ο πόνος, η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης

Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Σύγχρονη αντιμετώπιση οστεοπόρωσης Δημήτριος Α. Βασιλόπουλος B Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Ιπποκράτειο ΓΝΑ Courtoisie Dr. A.

Διαβάστε περισσότερα

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία;

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ IL- 6 IL- 6 mil- 6R gp13 gp13 Το Tocilizumab (TCZ) είναι το πρώτο ανασυνδυασµένο ανθρωποποιηµένο

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΥ

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΥ Ημερομηνία πρώτης επίσκεψης: Ονοματεπώνυμο Φύλο Ημερομηνία γέννησης ΑΜΚΑ ΤΚ Τηλέφωνο 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΥ Τύπος (CD/UC/ακαθόριστη) Ημερομηνία έναρξης συμπτωμάτων Ημερομηνία διάγνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Οστεοπόρωση. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Οστεοπόρωση. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Οστεοπόρωση Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη θεραπευτική στρατηγική ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Σύγχρονη θεραπευτική στρατηγική ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα Στρογγυλό Τραπέζι Ρευματολογία Σύγχρονη θεραπευτική στρατηγική ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα Δημήτριος Βασιλόπουλος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Β Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Εργαστήριο Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις των σχετικών παραγράφων της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης Σημείωση: Αυτή η Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος, η επισήμανση

Διαβάστε περισσότερα

Το Ilaris είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία κανακινουμάμπη. Διατίθεται σε μορφή σκόνης (150 mg) για την παρασκευή ενέσιμου διαλύματος.

Το Ilaris είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία κανακινουμάμπη. Διατίθεται σε μορφή σκόνης (150 mg) για την παρασκευή ενέσιμου διαλύματος. EMA/467814/2016 EMEA/H/C/001109 Περίληψη EPAR για το κοινό κανακινουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Φαρμακευτική Αγωγή Έκδοση από 2016 13. Βιολογικά Φάρμακα Νέες προοπτικές έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια με ουσίες γνωστές ως βιολογικοί παράγοντες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

MabThera. ριτουξιμάβη. Τι είναι το MabThera; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το MabThera; Περίληψη EPAR για το κοινό

MabThera. ριτουξιμάβη. Τι είναι το MabThera; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το MabThera; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάβη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αναλγητικά - Αντιφλεγμονώδη Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού

Επίβλεψη. Κολπική µαρµαρυγή 3/12/2014. 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ. 1-2% του γενικού πληθυσµού Επίβλεψη 1. κ. Σταύρος Κωνσταντινίδης Καθηγητητής Καρδιολογίας.Π.Θ Πρόληψη αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων στην κολπική µαρµαρυγή. Η θέση των νέων αντιπηκτικών. 2. Γεώργιος Χαλικιάς Λέκτορας Καρδιολογίας.Π.Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Λ. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παθήσεις των νεφρών: 5. α. Σπειραματοπάθεια ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ Μορφολογικές (ιστολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Αυτές οι μεταβολές στη ΠΧΠ και το φύλλο οδηγιών χρήσης θα είναι εν ισχύ κατά την έκδοση της Κοινοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος του Crohn: 500 νέοι ασθενείς κάθε χρόνο - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τετάρτη, 25 Αύγουστος :57

Νόσος του Crohn: 500 νέοι ασθενείς κάθε χρόνο - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τετάρτη, 25 Αύγουστος :57 Γράφει: Ιωάννης Κ. Τριανταφυλλίδης, PhD, FEBG, MACG, Διευθυντής της Γαστρεντερολογικής Κλινικής του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου Νικαίας, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιασίου, Ρουμανία Η νόσος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΡΙΠΗ 2010-2011 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΓΡΙΠΗΣ 2010-2011 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗΣ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ Κατά την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

www.printo.it/pediatric-rheumatology/cy/intro Το σύνδρομο Blau Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ BLAU / ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΑΡΚΟΕΙΔΩΣΗ 1.1 Τι είναι; Το σύνδρομο Blau είναι ένα γενετικό νόσημα που χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σε ποιούς ασθενείς µε τι µακροχρόνια αποτελέσµατα. Νικ. Λάγιος Χειρ. Ορθοπαιδικός Διευθυντής Α Ορθοπαιδικής Κλινικής Ι ΙΑΣΩ GENERAL ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era)

Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική σπονδυλοαρθρίτιδα/αρθρίτιδα που σχετίζεται με ενθεσίτιδα (jspa/era) Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ/ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονώδης νόσος εντέρου κι οφθαλμός

Φλεγμονώδης νόσος εντέρου κι οφθαλμός Φλεγμονώδης νόσος εντέρου κι οφθαλμός Ανδρέας Κατσάνος Επίκ. Καθηγητής Οφθαλμολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σύγκρουση συμφερόντων Καμία σύγκρουση συμφερόντων με χορηγούς του συνεδρίου Σχέση ΙΦΝΕ και οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο Περιστατικό: Ασθενής με ταχέως εξελισσόμενη νόσος

2 Ο Περιστατικό: Ασθενής με ταχέως εξελισσόμενη νόσος 2 Ο Περιστατικό: Ασθενής με ταχέως εξελισσόμενη νόσος Ασθενής με ταχέως εξελισσόμενη νόσος Γυναίκα, 32 ετών, πωλήτρια Από διμήνου: Συμμετρική πολυαρθρίτιδα TJC= 10, SJC= 8 ΤΚΕ: 54mm/1h CRP: 7,9 mg% (ΦΤ:

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν νιμεσουλίδη για συστημική χρήση (βλ.

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν νιμεσουλίδη για συστημική χρήση (βλ. Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον ΕΜΑ 41 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

The Efficacy of Rituximab Vs Cyclophosphamide for Treatment of Renal Disease in ANCA- Associated Vasculitis: The RAVE Trial

The Efficacy of Rituximab Vs Cyclophosphamide for Treatment of Renal Disease in ANCA- Associated Vasculitis: The RAVE Trial Αποστάγματα από το ACR και το EULAR: «Επιλογές από τα σημαντικότερα θέματα που παρουσιάσθηκαν στα Συνέδρια του ACR και της EULAR το 2012» The Efficacy of Rituximab Vs Cyclophosphamide for Treatment of

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό Πρόγραμμα

Επιστημονικό Πρόγραμμα Επιστημονικό Πρόγραμμα Πέμπτη 23 Μαΐου 2013 17.00-20.30 Ώρες λειτουργίας Γραμματείας - Εγγραφές 19.30-19.45 Τελετή Έναρξης Καλοσώρισμα προέδρου Προεδρείο: Λάζαρος Σακκάς, Χαράλαμπος Μπερμπερίδης 19.45-20.30

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Άννα Ιµπρισίµη, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Δάφνη Μαυροπούλου, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Ελένη Καλαϊτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ

ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΥΘΗΜΑΤΩ ΗΣ ΛΥΚΟΣ ΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος περιλαµβάνει τη χυµική άνοσο απάντηση, κατά την οποία παράγονται αντισώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Επείγουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Σύμφωνα με τις πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες (ESC/ERS 2009 και ACCF/AHA 2009) προκειμένου να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα