9o Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονομίας. Θεματική Ενότητα: «Εναλλακτικές μορφές γεωργίας: Μία οικονομική, κοινωνική και

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "9o Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονομίας. Θεματική Ενότητα: «Εναλλακτικές μορφές γεωργίας: Μία οικονομική, κοινωνική και"

Transcript

1 9o Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονομίας Θεματική Ενότητα: «Εναλλακτικές μορφές γεωργίας: Μία οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική προσέγγιση» Συντονιστές: Ε. Παπαναγιώτου & Ε. Μυγδάκος 973

2 Κίνητρα ενασχόλησης με τη Βιολογική Γεωργία Η περίπτωση των βιοκαλλιεργητών στους Νομούς Λάρισας, Μαγνησίας και Φθιώτιδας Δασκαλοπούλου Α. 1, Γιούργα Χ. 2, Λούμου Α. 3, Δάντσης Θ. 4 Περίληψη Η απόφαση για στροφή των γεωργών από συμβατικά γεωργικά συστήματα σε εναλλακτικά, όπως αυτό της βιολογικής γεωργίας, στηρίζεται συνήθως σε μια σειρά κινήτρων που οι ίδιοι θεωρούν σημαντικά και τα λαμβάνουν υπόψη τους πριν υιοθετήσουν τον συγκεκριμένο τύπο γεωργίας. Από τη δημοσίευση του Ευρωπαϊκού Κανονισμού (αριθ. 2092/91) περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, και μετά, οι ασχολούμενοι με την βιολογική γεωργία προσαρμόζονται στις υποδείξεις του Κανονισμού. Με τον τρόπο αυτό παρουσιάζεται μια προϊούσα παράβλεψη του θεωρητικού και ιδεολογικού υποβάθρου της βιολογικής γεωργίας που περιθωριοποιώντας τις βασικές αρχές της, ενσωματώνεται στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα. Στην παρούσα έρευνα διερευνώνται τα κίνητρα που ωθούν τους γεωργούς στην υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας και οι αντιλήψεις τους για τις αρχές που διέπουν την εφαρμογή της. Η έρευνα στηρίχθηκε στη συλλογή δεδομένων με ερωτηματολόγια, που συμπληρώθηκαν σε 169 βιοκαλλιεργητές, στους νομούς Λάρισας, Μαγνησίας και Φθιώτιδας. Διερευνήθηκαν τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των βιοκαλλιεργητών, οι γνώσεις στους σε θέματα που αφορούν στον ορισμό και στις αρχές της βιολογικής γεωργίας, ο βαθμός σύνδεσης των παραπάνω με τα κίνητρα που τους ώθησαν στην υιοθέτησή της. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι οι βιοκαλλιεργητές ασκούν την βιολογική γεωργία κάτω από ένα σχετικά χαμηλό επίπεδο γνώσης του ορισμού και των αρχών της. Στην ενασχόλησή τους με αυτή ωθούνται κυρίως από περιβαλλοντικά και οικονομικά κίνητρα, ενώ το ιδεολογικό πλαίσιο της βιολογικής γεωργίας δεν αποτελεί σημαντικό λόγο για την υιοθέτησή της. Λέξεις κλειδιά: Βιολογική Γεωργία, Βιοκαλλιεργητές, Κίνητρα, Λήψη Απόφασης, Αρχές Βιολογικής Γεωργίας. 1 Περιβαλλοντολόγος, Λομβάρδου 23-25, Αθήνα 11473, 2 Αναπλ. Καθηγήτρια, Τμήμα Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Λόφος Πανεπιστημίου, Μυτιλήνη 81100, 3 Επίκ. Καθηγήτρια, Τμήμα Τεχνολογίας Γεωργικών Προϊόντων, ΤΕΙ Καλαμάτας, Αντικάλαμος, Καλαμάτα 24100, 4 Οικονομολόγος, M.Sc. Περιβαλλοντική Πολιτική και Διαχείριση Τμήμα Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Λόφος Πανεπιστημίου, Μυτιλήνη 81100, 974

3 1. Εισαγωγή Η γενικότερη τάση που επικρατεί στην Ευρώπη, αλλά και τα προβλήματα που αφορούν στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία παγκόσμια, οδηγούν, τις αναπτυγμένες χώρες, στη μετατροπή των συμβατικών καλλιεργητικών συστημάτων σε φιλικά προς το περιβάλλον συστήματα. Ειδικότερα τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση στροφής του πρωτογενούς τομέα στη βιολογική γεωργία. Στην Ευρώπη σήμερα η βιολογική γεωργία, παρόλο που καταλαμβάνει μόλις το 3,24% (FiBL 5 ) της συνολικά καλλιεργούμενης έκτασης, παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον λόγω της δυναμικής που αναπτύσσει, τόσο κατά την παραγωγή, όσο και στην κατανάλωση των βιολογικών προϊόντων (Michelsen, 2001). Στην Ελλάδα, η γεωργική δραστηριότητα και το επιστημονικό ενδιαφέρον, για τα φιλικά προς το περιβάλλον συστήματα και τις εναλλακτικές μορφές γεωργίας, επικεντρώνεται στην άσκηση της βιολογικής αλλά και της ολοκληρωμένης γεωργίας (Καμπουράκης, 2003). Στην πράξη, η απόφαση για μετάβαση των γεωργών από τα συμβατικά σε εναλλακτικά γεωργικά συστήματα, όπως η βιολογική γεωργία, στηρίζεται συνήθως σε μια σειρά κινήτρων, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τους πριν υιοθετήσουν τον συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής. Σε επιστημονικό επίπεδο, όμως, τίθεται το ερώτημα: σε ποιο βαθμό οι παραγωγοί επιλέγουν την βιολογική γεωργία συνειδητά, υιοθετούν την φιλοσοφία της και την εφαρμόζουν στην πράξη ακολουθώντας τις αρχές της; Οι έρευνες μέχρι σήμερα αναφέρουν ποικίλα κίνητρα που ωθούν στην άσκηση της βιολογικής γεωργίας. Παράλληλα, ορισμένες έρευνες αναφέρονται και στους λόγους που επηρεάζουν την απόφαση των συμβατικών αγροτών να στραφούν στη βιοκαλλιέργεια (Fairweather, 1999). Η Ε.Ε. απέκτησε την πρώτη νομοθετική πράξη για τη βιολογική γεωργία με τη δημοσίευση του Ευρωπαϊκού Κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ.2092/91. Οι πρώτες ενισχύσεις στη βιολογική γεωργία χορηγήθηκαν το 1992, με την ένταξή της στην αγρο-περιβαλλοντική πολιτική (Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, 2005). Ο Κανονισμός αυτός του Συμβουλίου, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, δημιουργεί, τόσο το εννοιολογικό, όσο και το νομικό υπόβαθρο για την ουσιαστική διαφοροποίηση της βιολογικής παραγωγής από τη συμβατική και καθιερώνει πολιτικές επιδοτήσεων στους βιοκαλλιεργητές στο πλαίσιο των συνοδευτικών μέτρων της ΚΑΠ (Φωτόπουλος και Κρυστάλης, 2003). Η βιολογική γεωργία, όμως, αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παραγωγής και διαχείρισης των αγροτικών προϊόντων, που αν παραβλέψει τις βασικές αρχές της ενσωματώνεται στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που είναι ενσωματωμένη η συμβατική γεωργία (Trewavas, 2001b; Rigby and Caaceres, 2001). Η ενσωμάτωση αυτή ενθαρρύνεται από τον τρόπο ενίσχυσης της δραστηριότητας, αφού η βιοκαλλιέργεια επιδοτείται ως εναλλακτικός τρόπος παραγωγής ανεξάρτητα από την απόδοσή της και την 5 Swiss Research Institute of Organic Agriculture 975

4 ποιότητα των προϊόντων της. Έτσι, ενισχύοντας τα οικονομικά τους κίνητρα, δίνεται σημαντική ώθηση στους γεωργούς να ασχοληθούν με τη βιοκαλλιέργεια (Φωτόπουλος και Κρυστάλης, 2003). 2. Βιβλιογραφική ανασκόπηση Η υιοθέτηση από τους γεωργούς της βιολογικής γεωργίας γίνεται με βάση ορισμένα κίνητρα όπως αυτά της περιβαλλοντικής ευαισθησίας, της υγείας παραγωγών και καταναλωτών, της διευκόλυνσης στη διάθεση των προϊόντων, της υψηλότερης τιμής πώλησης κ.α. Με βάση τη βιβλιογραφική έρευνα έγινε μια προσπάθεια κατάταξης των κινήτρων σε τέσσερεις βασικές κατηγορίες. α) Οικονομικά κίνητρα Το οικονομικό κίνητρο είναι πολύ σημαντικό για τις επιλογές των βιοκαλλιεργητών, αφού η οικονομική αποτελεσματικότητα αφορά στην ικανότητα διατήρησης ικανοποιητικού βαθμού δυναμικότητας της εκμετάλλευσής τους (Φωτόπουλος και Κρυστάλης, 2003). Εξ άλλου η βιολογική γεωργία εφαρμόζει λιγότερα αγροχημικά και ταυτόχρονα επιδιώκει να μη μειωθούν οι αποδόσεις ή τα καθαρά κέρδη, με συνέπεια τα οικονομικά αποτελέσματα για τους γεωργούς να είναι σημαντικά (Pretty, 1998). Πλήθος ερευνών υποδεικνύουν τη σημασία του οικονομικού κινήτρου στη λήψη της απόφασης για μετάβαση από τη συμβατική στη βιολογική καλλιέργεια. Στη Σουηδία έρευνα σε βιοκαλλιεργητές οι οποίοι επιχορηγούνταν για την βιοκαλλιέργεια που ασκούσαν, έδειξε ότι η επιδότηση είχε μια έντονη επιρροή στην απόφασή τους να στραφούν σε αυτόν τον τύπο γεωργίας (Kvist, 1994). Στην Ανατολική Γερμανία επίσης έχει διαπιστωθεί ότι οι αγρότες που μετατρέπουν την καλλιέργειά τους από συμβατική σε βιολογική στηρίζονται κυρίως σε οικονομικά παρά σε ιδεολογικά ή ηθικά κίνητρα (Bruckmeier et al., 1994). Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξαν και έρευνες στις Η.Π.Α, οι οποίες έδειξαν ότι οι βιοκαλλιεργητές στράφηκαν στη βιολογική γεωργία χωρίς να ενστερνίζονται τις αρχές που την διέπουν και εφάρμοσαν μια γεωργία «χαμηλών εισροών» έχοντας ως θεμελιώδες κίνητρο την οικονομική τους επιβίωση (Cacek & Langner, 1986). Τέλος, είναι αποδεκτό ότι οι εκμεταλλεύσεις μικρής κλίμακας και χαμηλών εισροών συχνές στη βιοκαλλιέργεια- είναι πιο ασφαλείς για τους γεωργούς, τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά, αφού συνήθως είναι οικογενειακής μορφής (Σιάρδος και Κούτσουρης, 2002). Η διαπίστωση, σε πολλές περιπτώσεις, υψηλότερων οικονομικών απολαβών λόγω της άμεσης σχέσης παραγωγού-καταναλωτή, που χαρακτηρίζει τη βιολογική γεωργία, ενισχύει την απόφαση για μετάβαση από τη συμβατική στη βιολογική καλλιέργεια. Πράγματι, έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Colorado έδειξε ότι οι βιοκαλλιεργητές που πωλούν τα βιολογικά τους προϊόντα απευθείας στους καταναλωτές κερδίζουν σε εισόδημα μέχρι και 44% (MacRae, 1990). Επίσης, στη Μεγάλη Βρετανία έχει διαπιστωθεί ότι οι τιμές των βιολογικών προϊόντων είναι περίπου 50 με 100% υψηλότερες από τις τιμές των φυτικών προϊόντων συμβατικής παραγωγής, όσον αφορά στα ετήσια είδη (κηπευτικά και αροτραίες καλλιέργειες), και θεωρείται πολύ πιθανόν οι υψηλότερες οικονομικές απολαβές 976

5 από την πώληση των βιολογικών προϊόντων να αποτελούν σημαντικό κίνητρο ένταξης των αγροκτημάτων των γεωργών στη βιολογική γεωργία (Lampkin & Measures, 1995). Τέλος, η απάντηση των βιοκαλλιεργητών (πάνω από το 1/3 των ερωτηθέντων) σε σχετική έρευνα, ότι αν μειωθεί η οικονομική ενίσχυση που λαμβάνουν για τη βιοκαλλιέργεια θα στραφούν στη συμβατική γεωργία (Fairweather & Campbell, 1996), υποδεικνύει τη σημασία του οικονομικού παράγοντα ως κινήτρου για την άσκηση της βιολογικής γεωργίας. β) Περιβαλλοντικά κίνητρα Σε πολλές περιπτώσεις τα κίνητρα για την άσκηση της βιολογικής γεωργίας στηρίζονται στην περιβαλλοντική συνείδηση των καλλιεργητών. Σε πολλές χώρες οι έρευνες δείχνουν ότι οι βιοκαλλιεργητές θέτουν την προστασία του περιβάλλοντος πάνω από την οικονομική απόδοση της εκμετάλλευσής τους (Mc Cann et al., 1997). Πράγματι, από έρευνα σε βιολογικά και βιοδυναμικά αγροκτήματα στη Δανία διαπιστώθηκε ότι τα κίνητρα για τη στροφή στην παραγωγή βιολογικών προϊόντων ήταν κυρίως περιβαλλοντικά και όχι οικονομικά (Dubgaard και Sorensen, 1988). Επίσης, έρευνα σε καλλιεργητές βιολογικών προϊόντων του Καναδά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι βιοκαλλιεργητές θέτουν την προστασία του περιβάλλοντος και την παραγωγή υγιεινών τροφίμων πάνω από την οικονομική απόδοση της εκμετάλλευσής τους (Milder et al. 1991). Παρόμοια είναι τα συμπεράσματα μιας πιο σύγχρονης έρευνας που πραγματοποιήθηκε στη Νορβηγία όπου διαπιστώθηκε ότι το βασικό κίνητρο υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας από τους καλλιεργητές ήταν η ανησυχία τους σε θέματα που αφορούν στην προστασία του περιβάλλοντος (Storstad και Bjorkhaug, 2003). Τέλος, η ποιότητα των πόρων αποτελεί επίσης παράμετρο που επηρεάζει την απόφαση των αγροτών για την άσκηση της βιοκαλλιέργειας, αφού η διατήρηση της ποιότητας του εδάφους σε υψηλά επίπεδα απασχολεί έντονα τους γεωργούς (Fairweather, 1999). Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληξε και μεταγενέστερη έρευνα στην οποία το θεμελιώδες κίνητρο υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας από τους αγρότες είναι η διατήρηση της γονιμότητας και ποιότητας του εδάφους (Duram, 2000). Επίσης, οι βιοκαλλιεργητές εμφανίζονται ευαισθητοποιημένοι σε θέματα υποβάθμισης της ποιότητας του νερού, ρύπανσης των υδροφόρων οριζόντων και ατμοσφαιρικής ρύπανσης, από την άσκηση της συμβατικής γεωργίας και αναφέρονται στην ανησυχητική ύπαρξη παρασιτοκτόνων στα τρόφιμα (Mc Cann et al., 1997). γ) Ιδεολογικά κίνητρα Η βιολογική γεωργία δεν αποτελεί απλώς μια εναλλακτική διαχείριση του αγροτικού συστήματος, αλλά έχει και άλλες σημαντικές προεκτάσεις. Αποτελεί μια στάση ζωής, δηλαδή μια καινούργια πρόταση στο παραγωγικό σύστημα. Εκφράζει μια διαφορετική σχέση γης-ανθρώπου, μια εναλλακτική σχέση του παραγωγού με το αγροτροφικό σύμπλεγμα και προτείνει έναν νέο τρόπο επαφής παραγωγού-καταναλωτή (Vos, 2000). Έτσι, είναι πιθανό σε μια καθολική στροφή της γεωργίας προς τον βιολογικό τρόπο καλλιέργειας, οι κοινωνίες που θα διαμορφωθούν να είναι ριζικά διαφορετικές από τις σημερινές ως προς την οργάνωση της παραγωγής. Αναπτύσσεται, λοιπόν, ένα ιδεολογικό πλαίσιο της βιολογικής γεωργίας που μπορεί να αποτελέσει κατευθυντήριο άξονα για την εξέλιξη και την δυναμική της γεωργίας γενικότερα (Allen και Kovach, 2000). 977

6 Μελετώντας τα ιδεολογικά κίνητρα των βιοκαλλιεργητών, πρέπει να γίνει αναλυτική αναφορά στον στόχο που θέτει η βιολογική γεωργία όσον αφορά στην αυτάρκεια και την αυτονομία των καλλιεργητών από τη βιομηχανία γεωργικών εφοδίων (Verhoog et al., 2002). Στη βιολογική γεωργία οι πρακτικές που χρησιμοποιούνται, δημιουργούν συνθήκες ανακύκλωσης των θρεπτικών στοιχείων και της οργανικής ουσίας (Altieri, 1995). Παράλληλα, ο γεωργός για τη διάθεση της παραγωγής αναπτύσσει διαδικασίες και κανάλια μηδενικού επιπέδου, δηλαδή την πώληση των προϊόντων του απευθείας στον καταναλωτή (Buck et al., 1997). Πράγματι, σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο 81% των παραγωγών βιολογικών προϊόντων στην Ιρλανδία εξάχθηκε το συμπέρασμα ότι οι βιοκαλλιεργητές παρακινούνται πρωτίστως από ιδεολογικά κίνητρα για τη στροφή τους στη βιολογική γεωργία (Willer & Gillmour, 1992). Επίσης, στην Ολλανδία διαπιστώθηκε ότι η πλειοψηφία των γεωργών που αποφάσισαν να εντάξουν το αγρόκτημά τους στη βιολογική γεωργία παρακινήθηκε από μια ιδεολογική και φιλοσοφική προσέγγιση της έννοιας του οικοσυστήματος και της συμβίωσης των έμβιων όντων μέσα σε αυτό (Duram, 2000). Εν τούτοις, ορισμένες έρευνες υποδεικνύουν ότι, ενώ παλαιότερα (δεκαετία του 60) οι παραγωγοί βιολογικών προϊόντων παρακινούνταν πρωτίστως από ιδεολογικούς λόγους, από τα μέσα της δεκαετίας του 80 το κίνητρο αυτό άρχισε να εκλείπει (Cacek και Langner, 1986). Στη σύγχρονη κοινωνία το ιδεολογικό στοιχείο που χαρακτήριζε την βιολογική γεωργία στο παρελθόν έχει πάψει να υφίσταται, ιδιαίτερα μετά την ενσωμάτωση της τελευταίας στο σύγχρονο οικονομικό σύστημα (Rigby & Caaceres, 2001). δ) Κοινωνικά κίνητρα Τα κίνητρα των βιοκαλλιεργητών συνήθως είναι συνδεδεμένα με κοινωνικούς λόγους (Padel, 1994) και θεωρείται ότι κυρίαρχο ρόλο στη λήψη της απόφασης για την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας από τους καλλιεργητές έχουν οι προσωπικές αξίες και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τους (Darnhofer et al., 2005). Κίνητρο η διασφάλιση της ανθρώπινης υγείας Η γνώση που έχει συγκεντρωθεί τα τελευταία χρόνια όσον αφορά στις αρνητικές επιπτώσεις της συμβατικής γεωργίας στην υγεία των παραγωγών και των καταναλωτών, αποτελεί σημαντικό κίνητρο των γεωργών στη λήψη της απόφασης για τη στροφή τους στη βιολογική καλλιέργεια. Η ανησυχία των βιοκαλλιεργητών έγκειται στη διασφάλιση της υγείας, τόσο της δική τους και του συγγενικού τους περιβάλλοντος, όσο και του κοινωνικού συνόλου (Fairweather, 1999). Αναμφισβήτητα, οι πιο υγιεινές συνθήκες εργασίας μέσα σε ένα βιολογικό αγρόκτημα, σε σχέση με ένα συμβατικό, ωθούν ένα σημαντικό ποσοστό των απασχολούμενων με τη καλλιέργεια της γης να στραφεί στην βιοκαλλιέργεια (Mc Cann et al., 1997). Πράγματι, έρευνες που διεξήχθηκαν στο πεδίο των κινήτρων σε Β. Αμερική, Νορβηγία και Κορέα κατέληξαν στα παραπάνω συμπεράσματα. Στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Β. Αμερική σε δείγμα 58 βιοκαλλιεργητών τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι παραγωγοί ασκούν τη βιολογική γεωργία επειδή ανησυχούν, κυρίως, για την υγεία τη δική τους και της οικογένειάς τους (Lockeritz και Madden, 1987). Επίσης, η ανησυχία των Νορβηγών γεωργών για τις αρνητικές επιπτώσεις της συμβατικής γεωργίας στην ποιότητα ζωής και στην ευημερία του κοινωνικού συνόλου οδήγησαν τους τελευταίους στην καλλιέργεια βιολογικών προϊόντων (Storstad και Bjorkhaug, 2003). Τέλος, έρευνα στην Κορέα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι λόγοι που 978

7 παρακινούν τους γεωργούς να ασχοληθούν με τη βιολογική γεωργία είναι η επιθυμία τους να εφαρμόζουν καλλιεργητικές πρακτικές που δεν έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία (Hong, 1994). Κίνητρο η επαγγελματική πρόκληση Η άσκηση μιας γεωργικής δραστηριότητας υψηλότερης ποιότητας αποτελεί επαγγελματική πρόκληση για ένα σημαντικό αριθμό γεωργών που λαμβάνουν την απόφαση να εντάξουν την εκμετάλλευσή τους στη βιολογική γεωργία (Padel, 1994). Η ποιότητα των καλλιεργειών και κατ επέκταση των παραγόμενων προϊόντων, καθώς και η θρεπτική τους αξία και η βελτιωμένη γεύση τους, επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την απόφαση των καλλιεργητών στην επιλογή του βιολογικού τρόπου καλλιέργειας (Fairweather, 1999). Οι βιοκαλλιεργητές, επίσης, υποστηρίζουν ότι οι βιολογικές εισροές που χρησιμοποιούν στα αγροκτήματά τους οδηγούν στην παραγωγή προϊόντων ανώτερης ποιότητας σε αντίθεση με τη χρησιμοποίηση συνθετικών φυτοφαρμάκων από τα συμβατικά γεωργικά συστήματα παραγωγής (Trewavas, 2001a). Είναι προφανές ότι οι βιοκαλλιεργητές ωθούνται από ποικίλα κίνητρα στη λήψη της απόφασης να εφαρμόσουν την βιολογική καλλιέργεια στην εκμετάλλευσή τους. Σήμερα, ο χώρος στον οποίο κινείται η παραγωγή και η διάθεση των βιολογικών προϊόντων είναι ένα μωσαϊκό, το οποίο διαμορφώνεται από εμπόρους διαφόρων προθέσεων, διάφορους πιστοποιητικούς οργανισμούς και κυρίως νέους αγρότες που εφαρμόζουν ποικίλες καλλιεργητικές πρακτικές και έχουν αμφισβητήσιμες προθέσεις και κίνητρα απέναντι στη βιολογική γεωργία (Fairweather, 1999). Τα κίνητρα που ωθούν τους καλλιεργητές στην εφαρμογή της βιοκαλλιέργειας, παρά την μέχρι τώρα έρευνα, απαιτούν συστηματικότερη προσέγγιση προκειμένου να διερευνηθεί η βαρύτητα του καθενός στη λήψη απόφασης των καλλιεργητών. Κύριος αντικειμενικός σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση των γνώσεων των βιοκαλλιεργητών σε θέματα που αφορούν στις αρχές της βιολογικής γεωργίας και των κινήτρων ενασχόλησής τους με τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. 3. Επιλογή περιοχής έρευνας Η γεωγραφική περιοχή της μελέτης περιλαμβάνει τρεις κατά κύριο λόγο αγροτικούς νομούς της Ελλάδας, με στόχο τη συμμετοχή στην έρευνα βιοκαλλιεργητών που καλλιεργούν διαφορετικά είδη έτσι ώστε να αποφευχθεί η ομοιομορφία στις απαντήσεις, που λαμβάνεται συνήθως από καλλιεργητές με το ίδιο καλλιεργούμενο είδος. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στους νομούς Λάρισας, Μαγνησίας και Φθιώτιδας: Ο νομός Λάρισας αποτελεί το νομό της χώρας με το υψηλότερο ποσοστό καλλιεργούμενης έκτασης. Τα κύρια βιολογικά είδη που παράγονται στον νομό Λάρισας είναι τα κηπευτικά και τα αροτραία φυτά. Τα αροτραία φυτά που καλλιεργούνται κατά κύριο λόγο και σε μεγάλες εκτάσεις στο συγκεκριμένο νομό είναι τα σιτηρά, τα οποία αποτελούν την πιο σημαντική οικογένεια φυτών από την άποψη της συμβολής τους στην ανθρώπινη διατροφή. Τα κηπευτικά, που αποτελούν το δεύτερο σημαντικότερο είδος διατροφής για τον άνθρωπο, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως είδη με μικρό βιολογικό κύκλο και αυξημένη ευαισθησία στους παθογόνους μικροοργανισμούς και στην έλλειψη νερού. Ως εκ τούτου, ο παραγωγός βιολογικών 979

8 κηπευτικών έχει αυξημένες ανάγκες σε βιολογικά αγροεφόδια, ειδική τεχνογνωσία (αμειψισπορές, πολυκαλλιέργεια κ.ά.) και συχνά αναπτύσσει και εμπορική δραστηριότητα (Βλοντάκης κ.ά., 2001). Στο χερσαίο τμήμα του νομού Μαγνησίας ο πρωτογενής τομέας αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα παραγωγής εισοδήματος. Η βιολογική γεωργική απασχόληση στο συγκεκριμένο νομό επικεντρώνεται στην καλλιέργεια πολυετών φυτών και συγκεκριμένα στην καλλιέργεια ελιάς και οπωροφόρων δέντρων. Η ελιά καταλαμβάνει το μεγαλύτερο ποσοστό εκτάσεων που καλλιεργούνται βιολογικά στην Ελλάδα. Οι λόγοι επέκτασής της σχετίζονται με τη εύκολη, σε σύγκριση με άλλα βιολογικά καλλιεργούμενα είδη, αντιμετώπιση των προβλημάτων φυτοπροστασίας και λίπανσης χάρη στην τεχνογνωσία που έχει συγκεντρωθεί (Βακουφάρης κ.ά., 2002). Αντίθετα, τα οπωροφόρα δέντρα, ανάλογα με το είδος, χρειάζονται ποικίλες καλλιεργητικές επεμβάσεις, όπως λίπανση, κλάδεμα, πότισμα, αραίωμα καρπών κ.τ.λ., που καθιστούν την καλλιέργεια πιο απαιτητική σε αγροεφόδια και ανθρώπινη εργασία (Βλοντάκης κ.ά., 2001). Η γεωργία αποτελεί για το νομό Φθιώτιδας την σπουδαιότερη παραγωγική δραστηριότητα. Η κυριαρχία της βιολογικής δεντροκαλλιέργειας είναι χαρακτηριστική με εντονότερη αυτή των ελαιώνων (Βακουφάρης κ.ά., 2002). Σημαντικό ποσοστό των βιολογικά καλλιεργούμενων εκτάσεων στο νομό Φθιώτιδας καλύπτει η αμπελοκαλλιέργεια, μια καλλιέργεια τυπική των μεσογειακών αγροοικοσυστημάτων (Βλοντάκης κ.ά., 2001). Οι κατάλογοι των βιοκαλλιεργητών καταρτίστηκαν μετά από προσωπική επαφή με τους αρμόδιους φορείς της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης κάθε νομού κατά το έτος Μεθοδολογική προσέγγιση Η προσέγγιση του θέματος πραγματοποιήθηκε με τη διερεύνηση της γνώσης και της στάσης των βιοκαλλιεργητών σε σχέση με τα κίνητρα που τους ωθούν στη βιοκαλλιέργεια. Έτσι, διερευνήθηκαν τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των αρχηγών, τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των εκμεταλλεύσεών τους, οι γνώσεις στους σε θέματα που αφορούν στην έννοια και στις αρχές της βιολογικής γεωργίας και οι λόγοι που τους ώθησαν στην υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας. Για τις ανάγκες της έρευνας χρησιμοποιήθηκε η τεχνική του ερωτηματολογίου συνέντευξης, το οποίο απευθύνθηκε σε ολόκληρο τον πληθυσμό των βιοκαλλιεργητών του νομού Λάρισας, στον πληθυσμό της χερσαίας χώρας του νομού Μαγνησίας και στο σύνολο των βιοκαλλιεργητών του νομού Φθιώτιδας με εξαίρεση αυτούς που ασχολούνται μόνο με την βιολογική ελαιοκαλλιέργεια 6. Κάθε μία από τις συνεντεύξεις διήρκησε λεπτά και έλαβαν χώρα στους τρεις νομούς μελέτης κατά την περίοδο: Δεκέμβριος Ιανουάριος Ο συνολικός αριθμός των βιοκαλλιεργητών στην περιοχή της έρευνας ήταν 244 και σε αυτούς δεν συμπεριλαμβάνονται οι βιοκαλλιεργητές της νησιωτικής περιοχής του Ν. Μαγνησίας και αυτοί που καλλιεργούσαν αποκλειστικά βιολογική ελιά στο Ν. Φθιώτιδας. Από την επιτόπια έρευνα προσδιορίσθηκαν 6 Τα υψηλά ποσοστά υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας από ελαιοπαραγωγούς στο νομό Φθιώτιδας οδήγησε στην εξαίρεση αυτών που καλλιεργούν μόνο βιολογικές ελιές από τον πληθυσμό. Αυτό πραγματοποιήθηκε με σκοπό να ληφθούν εξίσου υπόψη οι απαντήσεις των γεωργών που καλλιεργούν κάποιο άλλο βιολογικό είδος, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η βιοκαλλιέργεια της ελιάς έχει περιορισμένες διαφορές από τη συμβατική (λίπανση, καταπολέμηση δάκου). 980

9 181 ενεργοί βιοκαλλιεργητές και στην έρευνα συμμετείχαν οι 169 από αυτούς. Η ανάλυση των δεδομένων της έρευνας έγινε με το στατιστικό έλεγχο Χ 2, προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ της γνώσης των αρχών της βιολογικής γεωργίας, της στάσης για μελλοντική βιοκαλλιέργεια και των ομάδων των κινήτρων που ώθησαν τους βιοκαλλιεργητές στη βιολογική γεωργία. Τέλος διερευνάται η σχέση των κοινωνικών χαρακτηριστικών του αρχηγού της εκμετάλλευσης με τη γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας. Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων έγινε με το στατιστικό πακέτο S.P.S.S. (Statistical Package for Social Sciences). 5. Αποτελέσματα της έρευνας Η αξιολόγηση των κινήτρων που ώθησαν τους καλλιεργητές στη βιολογική γεωργία έγινε με την εκτίμηση της κυρίαρχης ομάδας κινήτρων, δεδομένου ότι θεωρήθηκε πως αυτή αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα που τους ώθησε στην βιοκαλλιέργεια. Σύμφωνα με αυτό, η πλειονότητα (52,7%) των βιοκαλλιεργητών οδηγείται στη βιοκαλλιέργεια παρακινούμενη από περιβαλλοντικά κίνητρα. Ακολουθούν τα οικονομικά κίνητρα (21,9%), έπονται τα κοινωνικά (13%) και τέλος έρχονται τα ιδεολογικά κίνητρα (12,4%) (Γράφημα 1). Γράφημα 1: Κίνητρα ενασχόλησης με τη βιολογική γεωργία από τους βιοκαλλιεργητές Κίνητρα Βιοκαλλιεργητών 60,00% Βιοκαλλιεργητές % 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 52,7% 21,9% 13,0% 12,4% Περιβαλλοντικά Οικονομικά Κοινωνικά Ιδεολογικά Κίνητρα Από τα αποτελέσματα της έρευνας προκύπτει ότι οι βιοκαλλιεργητές έχουν μέση ηλικία περίπου 47 έτη και το εκπαιδευτικό τους επίπεδο είναι σχετικά υψηλό αφού μόνο το 18,4% έχει λάβει μόνο την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Ως προς την κύρια απασχόλησή τους, το 66,9% (113 άτομα) έχουν τη γεωργία, ενώ το 33,1% (56 άτομα) ασχολούνται με τη γεωργία ως δεύτερη απασχόληση. 981

10 Ο στατιστικός έλεγχος (Χ 2 ) έδειξε ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ της ηλικίας των βιοκαλλιεργητών, του επίπεδου εκπαίδευσής τους και της κύριας απασχόλησής τους με τις κατηγορίες των κινήτρων που τους ώθησαν στη βιολογική γεωργία. Δηλαδή τα κίνητρα που ωθούν τους βιοκαλλιεργητές στην υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας είναι ανεξάρτητα από την ηλικία, το επίπεδο εκπαίδευσης και την κύρια απασχόλησή τους. Πίνακας 1: Συσχετίσεις του κυρίαρχου κινήτρου με τις μελλοντικές βλέψεις των καλλιεργητών και τη γνώση τους όσον αφορά στις αρχές τις βιολογικής γεωργίας Περιβ/κά Οικονομικά Κοινωνικά Ιδεολογικά Σύνολο Πίνακας 1 Κίνητρα Κίνητρα Κίνητρα Κίνητρα Ν % Ν % Ν % Ν % Ν % Γνώση Ναι 12 13,5 1 2,7 3 13,6 7 33, ,6 Αρχών Μερικώς 29 32,6 7 18,9 4 18,2 5 23, ,6 Βιολογικής Όχι 48 53, , ,2 9 42, ,8 Γεωργίας Σύνολο Μελλοντική Μόνο βιολογική ενασχόληση γεωργία 71 79, , , , ,6 με τη Βιολογική και γεωργία Συμβατική γεωργία 18 20, ,9 7 31,8 1 4, ,4 Σύνολο Μελλοντική Συνέχιση Β.Γ , , , , ,0 ενασχόληση Παύση Β.Γ 8 9, ,7 1 4,5 2 9, ,0 με τη Β.Γ. χωρίς Σύνολο ενίσχυση Στατιστικός Έλεγχος Χ 2 =15,819 α< 0,05 Χ 2 =14,683 α< 0,01 Χ 2 =12,023 α< 0,01 Η επεξεργασία των δεδομένων της έρευνας έδειξε ότι πλήρη γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας έχει το 13,6% των βιοκαλλιεργητών, ορισμένες από τις αρχές γνωρίζει το 26,6%, ενώ η πλειοψηφία τους (59,8%) δεν γνώριζε καμία από τις αρχές (Πίνακας 1). Ο στατιστικός έλεγχος (Χ 2 ) έδειξε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της γνώσης των αρχών και των κινήτρων που τους ώθησαν στη βιοκαλλιέργεια. Συγκεκριμένα το 33,3% των καλλιεργητών που επηρεάστηκαν από ιδεολογικά κίνητρα για να εντάξουν το αγρόκτημά τους στη βιολογική γεωργία γνωρίζει πλήρως τις αρχές της βιολογικής γεωργίας. Το 32,6% των καλλιεργητών που επηρεάστηκαν από περιβαλλοντικά κίνητρα γνωρίζει ορισμένες από τις αρχές, ενώ η πλειονότητα των καλλιεργητών που παρακινήθηκαν από οικονομικά (78,4%) και κοινωνικά (68,2%) κίνητρα δεν γνωρίζει καμία από τις βασικές αρχές της βιολογικής γεωργίας (Πίνακας 1). Επομένως οι βιοκαλλιεργητές που ωθούνται από ιδεολογικά και περιβαλλοντικά κίνητρα έχουν αυξημένη ή μερική αντίστοιχα γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας, ενώ όσοι ωθούνται από οικονομικά και κοινωνικά φαίνεται ότι δεν γνωρίζουν τις αρχές της. 982

11 Ως προς τη μελλοντική ενασχόληση των καλλιεργητών με τη γεωργία διαπιστώνεται ότι η πλειονότητα (74,6%) σκοπεύει να καλλιεργεί μόνο βιολογικά (Πίνακας 1). Ο στατιστικός έλεγχος (Χ 2 ) έδειξε σημαντικές διαφορές στη σχέση μεταξύ κινήτρων και μελλοντικής ενασχόλησης. Συγκεκριμένα το 95,2% των βιοκαλλιεργητών που παρακινήθηκαν από ιδεολογικά και το 79,8% από περιβαλλοντικά κίνητρα δηλώνουν ότι στο μέλλον θα ασχοληθούν μόνο με τη βιοκαλλιέργεια. Ακόμη, οι καλλιεργητές που ωθούνται από οικονομικά (45,9%) και κοινωνικά (31,8%) κίνητρα σε μεγαλύτερο ποσοστό, έναντι των άλλων δύο κατηγοριών, θα ασχοληθούν παράλληλα με βιολογική και συμβατική γεωργία (Πίνακας 1). Επομένως οι βιοκαλλιεργητές που ωθούνται από ιδεολογικά και περιβαλλοντικά κίνητρα προσανατολίζονται στην άσκηση μελλοντικά αποκλειστικά με τη βιολογική γεωργία, ενώ όσοι ωθούνται από οικονομικά και κοινωνικά κίνητρα προσανατολίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στην ταυτόχρονη άσκηση βιολογικής και συμβατικής γεωργίας. Όσον αφορά στην ενασχόληση των καλλιεργητών με τη βιοκαλλιέργεια χωρίς οικονομική ενίσχυση στην πλειονότητά τους (87%) σκοπεύουν να συνεχίσουν να καλλιεργούν βιολογικά προϊόντα ανεξάρτητα από την χορήγηση της οικονομικής ενίσχυσης (Πίνακας 1). Ο στατιστικός έλεγχος (Χ 2 ) έδειξε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές και συγκεκριμένα οι καλλιεργητές που ωθούνται από κοινωνικά (95,5%), περιβαλλοντικά (91,0%) και ιδεολογικά (90,5%) κίνητρα θα συνεχίσουν τη βιοκαλλιέργεια και χωρίς ενίσχυση, ενώ όσοι ωθούνται από οικονομικά κίνητρα σε μικρότερο ποσοστό (70,3%) (Πίνακας 1). Δηλαδή, οι βιοκαλλιεργητές που ωθούνται από τα οικονομικά κίνητρα σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους άλλους θα εγκαταλείψουν αν παύσει η χορήγηση της οικονομικής ενίσχυσης. Πίνακας 2: Συσχετίσεις της γνώσης των αρχών της βιολογική γεωργίας με κοινωνικά χαρακτηριστικά των βιοκαλλιεργητών και τις μελλοντικές του βλέψεις. Γνώση των Μερική γνώση Μη γνώση των Σύνολο Πίνακας 2 αρχών των αρχών αρχών Ν % Ν % Ν % Ν % Ηλικία , ,0 7 35, καλλιεργητών , , , >50 4 6, , , Σύνολο 23 13, , , Εκπαίδευση Πρωτοβάθμια 1 3,2 5 16, , καλλιεργητών Δευτεροβάθμια 4 5, , , Τριτοβάθμια 18 26, , , Αποτελέσματα Στατιστικού Ελέγχου Χ 2 =12,815 α< 0,05 Χ 2 =22,883 α< 0,001 Σύνολο 23 13, , , Η διερεύνηση της σχέσης των κοινωνικών χαρακτηριστικών του αρχηγού της εκμετάλλευσης με τη γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας πραγματοποιήθηκε ως προς την ηλικία, το εκπαιδευτικό του επίπεδο και την κύρια απασχόλησή του. Όσον αφορά στην κύρια απασχόληση δεν υπάρχουν στατιστικές διαφορές ως προς τη γνώση των αρχών. Ο στατιστικός έλεγχος (Χ 2 ) ως προς την ηλικία είχε στατιστικά 983

12 σημαντικές διαφορές και μάλιστα πλήρη γνώση έχουν σε μεγαλύτερο ποσοστό (18,8%) οι καλλιεργητές ηλικίας ετών, ενώ οι καλλιεργητές ηλικίας ετών γνωρίζουν ορισμένες από τις αρχές σε μεγαλύτερο ποσοστό (50,0%). Πλήρη άγνοια των αρχών σε μεγαλύτερο ποσοστό (71,9%) έχει η ηλικία άνω των 51 ετών (Πίνακας 2). Δηλαδή, οι μεγάλης ηλικίας βιοκαλλιεργητές δεν είναι ενημερωμένοι πάνω στις αρχές της βιολογικής γεωργίας, ενώ περισσότερο ενημερωμένοι είναι οι νεότεροι βιοκαλλιεργητές. Ως προς το εκπαιδευτικό επίπεδο ο έλεγχος με το Χ 2 έδειξε ότι υπάρχουν στατιστικές διαφορές ως προς τη γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας και μάλιστα ο πληθυσμός διαφοροποιείται ουσιαστικά από εκείνους που έχουν κατάρτιση από την Τριτοβάθμια εκπαίδευση, οι οποίοι σε ποσοστό 26,9% γνωρίζουν όλες τις αρχές και σε 31,3% μερικές από αυτές. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι καταρτισμένοι από Πρωτοβάθμια εκπαίδευση σε ποσοστό 80,7% και από Δευτεροβάθμια σε ποσοστό 67,6% έχουν άγνοια των αρχών της βιολογικής γεωργίας (Πίνακας 2). Στην έρευνα επιδιώχθηκε να διαπιστωθεί κατά πόσο οι ερωτώμενοι είναι σε θέση να δώσουν τον ορισμό της βιολογικής γεωργίας. Από τις απαντήσεις συνάγεται ότι η πλειονότητα (42%) των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η βιολογική γεωργία είναι η παραγωγή υγιεινών προϊόντων διατροφής για τον άνθρωπο. Ακολουθεί (39,6%) η άποψη των βιοκαλλιεργητών ότι η βιολογική γεωργία είναι ένας φιλοπεριβαλλοντικός τρόπος παραγωγής. Τη βιολογική γεωργία ως ιδεολογία και στάση ζωής θεωρεί το 11,8% των καλλιεργητών, ενώ το 5,4% αυτών δεν είναι σε θέση να δώσει κανέναν ορισμό για τη βιολογική γεωργία. Τέλος, μόνο το 1,2% ερωτώμενων είναι σε θέση να δώσει συγκροτημένο ορισμό της. 6. Συμπεράσματα-Συζήτηση Τα αποτελέσματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι τα κίνητρα των βιοκαλλιεργητών για την ενασχόλησή τους με τη βιοκαλλιέργεια είναι πρωτίστως περιβαλλοντικά και ακολουθούν τα οικονομικά κίνητρα, δηλαδή τα κοινωνικά και τα ιδεολογικά κίνητρα έρχονται σε δευτερεύουσα μοίρα, κάτι που έρχεται σε συμφωνία και με άλλες ανάλογες ερευνητικές εργασίες. Ενδεχόμενα οι βιοκαλλιεργητές έχουν αυξημένη ευαισθησία στην προστασία του περιβάλλοντος χωρίς όμως να παραγνωρίζουν τον οικονομικό παράγοντα. Οι βιοκαλλιεργητές θα αναμένονταν να έχουν γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας, εντούτοις περιορισμένος αριθμός τους τις γνωρίζει στην περιοχή έρευνας. Τα κίνητρα ενασχόλησης με τη βιολογική γεωργία δεν επηρεάζονται από τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των βιοκαλλιεργητών, ηλικία, επίπεδο εκπαίδευσης και κύρια απασχόληση, όμως επηρεάζονται από το βαθμό γνώσης των αρχών της βιολογικής γεωργίας και φαίνεται ότι εκείνοι που τις γνωρίζουν ωθούνται στην άσκησή της κυρίως από ιδεολογικά κίνητρα, ενώ όσοι έχουν μερική γνώση των αρχών προσανατολίζονται σε αυτή από περιβαλλοντικά κίνητρα και όσοι έχουν άγνοια των αρχών ωθούνται από οικονομικά κίνητρα. Η στάση τους ως προς τη μελλοντική τους ενασχόληση με τη γεωργία και τη βιοκαλλιέργεια διαφοροποιείται ανάλογα με τα κίνητρα που τους ώθησαν στη βιολογική γεωργία. Πρωτίστως τα ιδεολογικά και δευτερευόντως τα περιβαλλοντικά κίνητρα ισχυροποιούν τη διάθεση των βιοκαλλιεργητών για αποκλειστική απασχόληση στη βιολογική γεωργία, ακόμα και αν παύσει να υπάρχει η οικονομική ενίσχυση. Εκείνοι που ωθούνται από οικονομικά κίνητρα είναι λιγότερο διατεθειμένοι να ασκήσουν στο μέλλον 984

13 αποκλειστικά τη βιολογική γεωργία και η ύπαρξη της οικονομικής ενίσχυσης λαμβάνεται υπόψη για τη μελλοντική άσκησή της άσκηση από αυτούς. Όσοι επηρεάζονται από τα κοινωνικά κίνητρα στην απόφασή τους φαίνεται ότι είναι λιγότερο διατεθειμένοι να ασχοληθούν αποκλειστικά με τη βιολογική γεωργία, όμως κατά την ενασχόλησή τους με αυτή η οικονομική ενίσχυση ουσιαστικά τους αφήνει αδιάφορους. Από τα κοινωνικά χαρακτηριστικά φαίνεται ότι η γνώση των αρχών της βιολογικής γεωργίας δεν επηρεάζεται από την κύρια απασχόληση των καλλιεργητών, δηλαδή η γνώση τους είναι ανεξάρτητη από το αν η γεωργία αποτελεί την κύρια ή δευτερεύουσα απασχόληση των βιοκαλλιεργητών. Ως προς την ηλικία υποδεικνύεται ότι γνώστες των αρχών της βιολογικής γεωργίας είναι οι βιοκαλλιεργητές μέσης ηλικίας, δηλαδή οι ώριμοι ενήλικες. Οι νεότεροι σε ηλικία γνωρίζουν ορισμένες αρχές, ενώ οι μεσήλικες και άνω έχουν πολύ περιορισμένη γνώση. Όσον αφορά στο εκπαιδευτικό επίπεδο πληρέστερη γνώση έχουν όσοι έχουν παρακολουθήσει την ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση. Δηλαδή, ο κύριος παράγοντας που τους επηρεάζει τη λήψη της παραπάνω απόφασης είναι το μορφωτικό επίπεδο. Προφανώς, η «γνώση» είναι η λέξη κλειδί η οποία μπορεί να μετατρέψει έναν μη ενημερωμένο, για την βιολογική ιδέα καλλιεργητή, σε έναν ενεργό βιολογικό υποστηρικτή. Οι ανησυχίες των βιοκαλλιεργητών για το περιβάλλον είναι αρκετά έντονες και επικεντρώνονται στον προβληματισμό τους για την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και την απειλή της ανθρώπινης υγείας. Θεωρούν ότι με τη βιολογική γεωργία παράγουν υγιεινά προϊόντα προς κατανάλωση και συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων που προκύπτουν από τη χρήση χημικών παρασκευασμάτων στη συμβατική γεωργία, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο που διατρέχει η υγεία του κοινωνικού συνόλου. Το οικονομικό κίνητρο είναι επίσης πολύ σημαντικό για τις επιλογές των βιοκαλλιεργητών, αφού η οικονομική αποτελεσματικότητα αφορά στην ικανότητα διατήρησης ικανοποιητικού βαθμού δυναμικότητας της εκμετάλλευσής τους. Όπως έχει προαναφερθεί οι εκμεταλλεύσεις μικρής κλίμακας και χαμηλών εισροών συχνές στη βιοκαλλιέργεια- είναι πιο οικονομικά ασφαλείς για του γεωργούς (Σιάρδος και Κούτσουρης, 2002) και επομένως η οικονομική ενίσχυση που δίνεται στα πλαίσια της συγκεκριμένης γεωργικής δραστηριότητας ενθαρρύνει ένα μεγάλο ποσοστό αυτών να ασχοληθεί με τη βιολογική γεωργία. Οι αγρότες που μετατρέπουν την καλλιέργειά τους από συμβατική σε βιολογική στηρίζονται σε ένα σημαντικό βαθμό σε οικονομικά παρά σε ιδεολογικά ή κοινωνικά κίνητρα. Η ιδεολογία δεν αποτελεί σημαντικό κίνητρο ενασχόλησης με τη βιολογική γεωργία για τους σύγχρονους γεωργούς, αφού οι καλλιεργητές τη θεωρούν ως μια καλλιεργητική διαχειριστική πρακτική που είναι φιλική προς το περιβάλλον και παράγει υγιεινά προϊόντα, παραγνωρίζοντας μερικώς την κοινωνική και πλήρως την οικονομική της διάσταση. Οι βιοκαλλιεργητές όμως που ωθούνται από ιδεολογικά κίνητρα έχουν ενστερνιστεί την βιοκαλλιέργεια ως παραγωγικό σύστημα. Δηλαδή, αυτοί είναι ακόμα και σήμερα που θεωρούν τη βιολογική γεωργία στάση ζωής, μια καινούργια πρόταση στο παραγωγικό σύστημα που εκφράζει μια διαφορετική σχέση ανθρώπου-γης, μια εναλλακτική σχέση του παραγωγού με το αγροτροφικό σύμπλεγμα και προτείνει ένα νέο τρόπο επαφής παραγωγού-καταναλωτή. Η άσκηση της βιολογικής γεωργίας με βάση τις αρχές της θα είναι εφικτή εφόσον απεμπλακεί από το ισχύον στενό οικονομικό πρότυπο της συμβατικής γεωργίας. Απαιτείται λοιπόν η εκπαίδευση και η ενημέρωση 985

14 των βιοκαλλιεργητών προκειμένου να προωθηθεί το ιδεολογικό τους υπόβαθρο και να αναπτυχθεί η περιβαλλοντική συνείδηση και η κοινωνική ευαισθησία, έτσι ώστε να διαδοθεί το νέο αυτό πρότυπο παραγωγής. Βιβλιογραφία Allen, P. and Kovach, M. (2000), The capitalist composition of organic: The potential of markets in fulfilling the promise of organic agriculture, Agriculture and Human Values, Vol.17, pp Altieri, M.A. (1995), Agroecology: The Science of Sustainable Agriculture, Boulder, Colorado, Westview Press. Bruckmeier, K., Grund, H., Symes, D. and Jansen, A.J. (1994), Perspectives for environmentally sound agriculture in east Germany, Agricultural Restructuring and Rural Change in Europe, Vol. 37, pp Buck, D., Getz, C. and Guthman, J. (1997), From farm to table: The organic vegetable commodity chain of Northern California, Sociologia Ruralis, Vol. 37, No 1, pp Βακουφάρης, Χ., Α. Κίζος, και Ι. Σπιλάνης (2004). Η χωρική διαφοροποίηση της ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα. Στο Η κοινωνία της υπαίθρου σε ένα μεταβαλλόμενο αγροτικό χώρο - 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αγροτικής Οικονομίας Νοεμβρίου, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αθήνα, Διατέθηκε από τον συγγραφέα. Βλοντάκης, Γ., Δεσύλλας, Μ. και Μπίστη, Μ. (2001), Στοιχεία Βιολογικής Γεωργίας. Αθήνα, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Cacek, T. and. Langner, L.L (1986), The economic implications of organic farming, Διαθέσιμο στο: στις 26 Νοεμβρίου, Darnhofer, I., Schneeberger, W. and Freyer, B. (2005), Converting or not converting to organic farming in Austria: Farmer types and their rationale, Agriculture and Human Values, Vol. 22, pp Dubgaard, A. and Sorensen, S.N. (1988), Organic and biodynamic farming in Denmark: A statistical survey. Επιστημονική Έκθεση, Statens-Jordbrugsokonomiske Institut, Denmark. Duram, L.A. (2000), Agents perceptions of structure: How Illinois organic farmers view political, economic, social, and ecological factors, Agriculture and Human Values, Vol. 17, pp Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή (2005), Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συµβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα βιολογικά τρόφιµα και τη βιολογική γεωργία. Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης(2004: C 157/ ). Fairweather, J.R. (1999), Understanding how farmers choose between organic and conventional production: Results from New Zealand and policy implications, Agriculture and Human Values, Vol. 16, pp Fairweather, J.R. and Campell, H. (1996), The decision making of organic and conventional agricultural producers, Agribusiness and Economics, Vol. 233, pp

15 Φωτόπουλος, Χ. και. Κρυστάλης, Α (2003), Ο Έλληνας καταναλωτής Βιολογικών Προϊόντων: Μια πανελλήνια έρευνα marketing, Αθήνα, Εκδόσεις Σταμούλη. Hong, C.W. (1994), Organic farming and the sustainability of agriculture in Korea, Food and Fertilizer Technology, Vol. 2, pp Kvist, M. (1994), Evaluation of the grant to organic production, Jordbruksekonomiska Meddelanden, Vol. 56, No 12, pp Καμπουράκης, Α.Β. (2003), Προϋποθέσεις ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας στην Ελλάδα: Ο ρόλος της έρευνας, Στο Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε), Εισήγηση στο 14 ο συνέδριο του Πανελλήνιου Δικτύου Οικολογικών Οργανώσεων Βιολογική Γεωργία και Βιολογική Κτηνοτροφία Νοεμβρίου, Λάρισα: Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας. Lampkin, N.H. and Measures, M. (eds) (1995), Organic farm management handbook. Newbury, University of Wales Press. Lockeritz, W. and Madden, P. (1987), Midwestern organic farming: Α ten year follow up, American Journal of Alternative Agriculture, Vol. 2, No 2, pp MacRae, R.J. (1990), Strategies to overcome institutional barriers to the transition from conventional to sustainable agriculture in Canada: The role of government, research institutions and agribusiness, Διαθέσιμο στο στις 18 Νοεμβρίου, Mc Cann, E., Sullivan, S., Erickson, D. and De Young, R. (1997), Environmental Awareness, Economic Orientation, and Farming Practices: A Comparison of Organic and Conventional Farmers, Environmental Management, Vol. 21, No 5, pp Michelsen, J. (2001), Recent Development and Political Acceptance of Organic Farming in Europe, Sociologia Ruralis, Vol. 41, No 1, pp Milder, P.J.,. Negrave, P.D and. Schoney, R.A (1991), Descriptive analysis of Saskatchewan organic producers, Canadian Journal of Agricultural Economics, Vol. 394, No 2, pp Ν. Α. (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση) Λάρισας (2005), Γενικά χαρακτηριστικά του νομού Λάρισας, Διαθέσιμο στο στις 15 Οκτωβρίου, Ν. Α. (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση) Μαγνησίας (2005), Στρατηγικό σχέδιο Ανάπτυξης Μαγνησίας. Χωροταξική Μελέτη, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Ν. Α. (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση) Φθιώτιδας (2005), Γενικά χαρακτηριστικά του νομού Φθιώτιδας, Διαθέσιμο στη Νομαρχία Φθιώτιδας. Padel, S. (1994), Adoption of organic farming as an example of the diffusion of an innovation Α literature review on the conversion to organic farming, Sociologia Ruralis, Vol. 5, pp Pretty, J.N. (1998), The Living Land: Agriculture, Food Systems and Community Regeneration in Rural Europe, London. Earthscan Publications Ltd. Rigby, D. and Caaceres, D. (2001), Organic farming and the sustainability of agricultural systems, Agricultural Systems, Vol. 68, pp

16 Storstad, O. and Bjorkhaug, H. (2003), Foundations of production and consumption of organic food in Norway: Common attitudes among farmers and consumers, Agriculture and Human Values, Vol. 20, No 2, pp Σιάρδος, Γ.Κ. και. Κούτσουρης, Α.Ε (2002), Αειφορική Γεωργία & Ανάπτυξη, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Ζυγός. Trewavas, A.J. (2001a), Urban myth about organic agriculture, Nature, Vol Trewavas, A.J. (2001b), The population biodiversity paradox: agricultural efficiency to save wilderness, Plant Physiol, Vol. 125, pp Verhoog, H., Matze, M. and Lammerts, E. (2002), The role of the concept of the natural in organic farming, Journal of Agricultural and Environmental Ethics, Vol. 16, pp Vos, T. (2000), Visions of the middle landscape: Organic farming and the politics of nature, Agriculture and Human Values, Vol. 17, pp Willer, H. and Gillmor, D.A. (1992), Organic agriculture in the Republic of Ireland, Irish Geography, Vol. 25, No 2, pp

17 Οικονομικότητα, βιωσιμότητα και κίνητρα υιοθέτησης της βιολογικής και συμβατικής καλλιέργειας κρόκου στο νομό Κοζάνης Ιολάνδα-Μαρία Καπνιστού*, Ελένη Οξούζη*, Ευάγγελος Παπαναγιώτου* Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η ανάλυση της οικονομικότητας και ο έλεγχος της βιωσιμότητας, τόσο της βιολογικής όσο και της συμβατικής κροκοκαλλιέργειας, καθώς και η μελέτη των κοινωνικών χαρακτηριστικών των κροκοκαλλιεργητών, αλλά και των γεωργικών εκμεταλλεύσεων αυτών και η εξαγωγή συμπερασμάτων, όσον αφορά τις στάσεις του συνόλου των παραγωγών, ως προς το περιβάλλον και τις βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Η πρωτογενής έρευνα διεξήχθη κατά το χρονικό διάστημα , στο νομό Κοζάνης, που αποτελεί την μοναδική περιοχή παραγωγής κρόκου στην Ελλάδα. Για την επεξεργασία των δεδομένων, εφαρμόστηκε η μέθοδος της συγκριτικής οικονομικής ανάλυσης σε συνδυασμό με τον στατιστικό έλεγχο του χ 2, καθώς και ο στατιστικός έλεγχος t-test για την διαπίστωση ύπαρξης ή όχι στατιστικά σημαντικής διαφοράς δύο μέσων όρων. Τα αποτελέσματα της οικονομικής ανάλυσης έδειξαν, ότι οι βιολογικοί κροκοκαλλιεργητές επιτυγχάνουν υψηλότερες αποδόσεις, παρουσιάζουν αυξημένες δαπάνες εργασίας, δεν εφαρμόζουν κανενός είδους εισροές και επιτυγχάνουν υψηλότερα οικονομικά αποτελέσματα σε σχέση με τους συμβατικούς παραγωγούς. Ωστόσο, η αποκλειστική καλλιέργεια τόσο του βιολογικού όσο και του συμβατικού κρόκου, δεν μπορεί να είναι οικονομικά βιώσιμη, καθώς το γεωργικό οικογενειακό εισόδημα των παραγωγών, παρουσιάζεται πολύ χαμηλότερο από το ελάχιστο βιοτικό επίπεδο της μέσης γεωργικής οικογένειας. Όσον αφορά την υιοθέτηση των βιολογικών μεθόδων καλλιέργειας, τα κίνητρα που ώθησαν τους παραγωγούς να στραφούν στη βιολογική γεωργία είναι η αυξημένη περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, η επίτευξη καλύτερης ποιότητας προϊόντος και οι οικονομικές ενισχύσεις ενώ οι κυριότεροι λόγοι διατήρησης του συμβατικού τρόπου παραγωγής είναι, τόσο τα χαμηλά επίπεδα τιμής παραγωγού, όσο και οι ανεπαρκείς επιδοτήσεις που χαρακτηρίζουν την βιολογική καλλιέργεια. Εισαγωγή Η ανησυχία για την αρνητική περιβαλλοντική επίδραση των σύγχρονων γεωργικών πρακτικών, η αυξανόμενη χρήση των μη ανανεώσιμων πόρων και η μακροπρόθεσμη παραγωγικότητα των εξωτερικών εισροών των γεωργικών συστημάτων, οδήγησε σε διάφορες πρωτοβουλίες τόσο από κυβερνητικούς όσο και από μη κυβερνητικούς οργανισμούς έτσι ώστε να προωθηθεί η υιοθέτηση και η διάδοση των αειφορικών γεωργικών τεχνολογιών (De Souza κ.α 1999). * Εργαστήριο Γεωργικής Οικονομικής Έρευνας, Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Α.Π.Θ., Τ.Θ. 232,541 21, Θεσσαλονίκη ( 989

18 Έτσι τα τελευταία χρόνια η βιολογική γεωργία κερδίζει συνεχώς το ενδιαφέρον, τόσο των παραγωγών, όσο και των καταναλωτών, στοχεύοντας στη δημιουργία ενός αειφορικού συστήματος καλλιέργειας, το οποίο έχει την ικανότητα να ενισχύει και να προστατεύει τη φύση και το τοπίο αλλά και να μειώνει την περιβαλλοντική ζημιά που προκαλείται από τις υπάρχουσες γεωργικές πρακτικές (Pacini κ.α 2003, Lund και Algers 2003). Επομένως, το μοντέλο της βιομηχανικής γεωργίας με την προσέγγιση της υψηλής χημικής εισροής, όχι μόνο απέτυχε στο ζήτημα της διατροφής αλλά αποδιοργάνωσε και έφθειρε τα βιοσυστήματα, υποβαθμίζοντας τους φυσικούς πόρους που προμηθεύουν την τροφή (Φωτόπουλος 1999). Η βιολογική ή οργανική γεωργία αποτελεί μια μορφή της οικολογικής γεωργίας, που παράγει προϊόντα χωρίς την χρήση αγροχημικών. Κατά καιρούς έχουν χρησιμοποιηθεί αρκετοί όροι για να περιγράψουν την βιολογική γεωργία (Rigby και Caceres 2001, Pacini κ.α. 2003). Κατά τον Lampkin (1997), η οργανική ή βιολογική γεωργία, μπορεί να οριστεί ως μια μορφή γεωργίας, που στοχεύει στην αειφόρο κοινωνική, περιβαλλοντική και οικονομική ευημερία, ελαχιστοποιώντας τη χρήση των εξωτερικών εισροών, μεγιστοποιώντας τη χρήση των ανανεώσιμων πόρων και τη διαχείριση του αγροοικοσυστήματος και χρησιμοποιώντας την αγορά για την αντιστάθμιση των εξωτερικών δαπανών. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, η βιολογική γεωργία παρουσιάζει εδώ και αρκετά χρόνια, ανοδική πορεία με μέσο ποσοστό αύξησης 25% το χρόνο (Verschuur και Van Well 2001), και κατέχοντας περίπου το 10% των γεωργικών εκτάσεων (Lampkin 1997). Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες σχετικά με την εξέλιξη της βιοκαλλιέργειας. Παρόλα αυτά η βιολογική γεωργία εξακολουθεί να κατέχει ένα μικρό ποσοστό της συνολικά καλλιεργούμενης έκτασης. Η βιολογική καλλιέργεια του κρόκου τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Η συνολικά καλλιεργούμενη έκταση κρόκου στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην περιοχή της Κοζάνης, είναι περίπου στρέμματα, από τα οποία τα 1740 καλλιεργούνται με βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Τα τελευταία χρόνια, τόσο η καλλιεργούμενη έκταση (635 στρέμματα το 2001, 1740 στρέμματα ), όσο και παραγόμενη ποσότητα (268 κιλά το 2001, 757 κιλά το 2002, 890 κιλά το 2003) παρουσίασαν σημαντική αύξηση (Καπνιστού 2005) και καθιέρωσαν την βιολογική καλλιέργεια του κρόκου, ως μια από τις σημαντικότερες οικονομικά, αλλά και κοινωνικά καλλιέργειες της περιοχής. Παρόλο που έχουν γίνει αρκετές έρευνες μέχρι σήμερα σχετικά με την συγκριτική οικονομική ανάλυση μεταξύ βιολογικών και συμβατικών καλλιεργειών καθώς και των παραγόντων υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας, η βιολογική καλλιέργεια του κρόκου δεν έχει διερευνηθεί αρκετά. Για τους παραπάνω λόγους, σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν τόσο η σύγκριση των τεχνικοοικονομικών δεδομένων και των οικονομικών αποτελεσμάτων μεταξύ βιολογικών και συμβατικών καλλιεργειών κρόκου όσο και η μελέτη των στάσεων των παραγωγών απέναντι σε περιβαλλοντικά ζητήματα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην καλύτερη κατανόηση των παραγόντων υιοθέτησης της εναλλακτικής αυτής μορφής γεωργίας και να συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη αυτής. 990

19 Ανασκόπηση σχετικής βιβλιογραφίας Το αυξημένο ενδιαφέρον για τη βιολογική γεωργία τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με την αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, που επέβαλε το μοντέλο της συμβατικής γεωργίας, οδήγησε σε μια σειρά συγκριτικών ερευνών ως προς την οικονομικότητα και βιωσιμότητα των δυο αυτών συστημάτων καλλιέργειας, καθώς και ως προς τα κίνητρα των παραγωγών σχετικά με την υιοθέτηση συστημάτων βιολογικής παραγωγής προϊόντων. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Bangladesh, από τους Rasul και Τhapa (2004), σε δείγμα 45 βιολογικών και 65 συμβατικών εκμεταλλεύσεων, έδειξε ότι οι αποδόσεις του ρυζιού, σιταριού αλλά και της πατάτας, υπό βιολογική διαχείριση, υπολείπονταν κατά 6,3%, 7,4% και 0,65% των αντίστοιχων συμβατικών. Σε παρόμοιο συμπέρασμα κατέληξε και ο Green (2002), σύμφωνα με τον οποίο, η παραγωγή στις βιολογικές πατάτες ήταν 58%-66% της παραγωγής των συμβατικών ενώ η παραγωγή του βιολογικού σιταριού πλησίαζε το 90% της συμβατικής παραγωγής. Οι Lyngbeak κ.α. (2001), συγκρίνοντας, για τρία χρόνια ( ), βιολογικές και συμβατικές εκμεταλλεύσεις παραγωγής καφέ στην Costa Rica, κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι οι αποδόσεις των εκμεταλλεύσεων υπό βιολογική διαχείριση, ήταν 22% χαμηλότερες σε σχέση με τις αποδόσεις των συμβατικών αγροκτημάτων. Οι υψηλότερες όμως τιμές παραγωγού και οι επιδοτήσεις, διαμόρφωναν το καθαρό εισόδημα των βιοκαλλιεργητών, στο ίδιο επίπεδο με αυτό των συμβατικών. Από έρευνες που πραγματοποίησαν οι Πάντζιος κ.α. (2000) και Φωτόπουλος κ.α. (2001), σε διάφορες καλλιέργειες (ελιά, αμπέλι, βαμβάκι, σιτάρι, σταφίδα και πορτοκάλι), προέκυψε ότι η απόδοση των βιολογικών εκμεταλλεύσεων υπολείπονταν από την αντίστοιχη των συμβατικών, με εξαίρεση την καλλιέργεια της βιολογικής σταφίδας, της οποίας η μέση στρεμματική απόδοση ήταν κατά 32,5% υψηλότερη. Όσον αφορά το συνολικό κόστος ανά στρέμμα, στις βιολογικές εκμεταλλεύσεις, εμφανίζεται χαμηλότερο στο βαμβάκι, στην ελιά και στο πορτοκάλι, ενώ αυξημένο κόστος παραγωγής παρουσιάζουν οι βιολογικές καλλιέργειες σταφίδας και αμπέλου. Για τους βιολογικούς παραγωγούς σίτου, το συνολικό κόστος ανά στρέμμα δεν διαφέρει αισθητά από αυτό των συμβατικών. Από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ισπανία (Valencia) το 2000, ως προς το κόστος παραγωγής, μεταξύ βιολογικών και συμβατικών εκμεταλλεύσεων παραγωγής πορτοκαλιών και μανταρινιών, προέκυψε ότι οι συνολικές δαπάνες εργασίας και κεφαλαίου, στην περίπτωση των βιολογικών αγροκτημάτων είναι αντίστοιχα κατά 28% και 26% αυξημένες σε σχέση με αντίστοιχα συμβατικά. Η διαφορά αυτή οφείλεται κυρίως στο υψηλό κόστος εργασίας των βιολογικών καλλιεργειών, το οποίο και στις δύο περιπτώσεις είναι περίπου 2,5 φορές υψηλότερο, σε σύγκριση με το κόστος εργασίας συμβατικών εκμεταλλεύσεων (FAO 2000). Όσον αφορά τους παράγοντες υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας, σύμφωνα με τους Pietola and Lansink (2001), η υιοθέτηση του βιολογικού τρόπου καλλιέργειας, επηρεάζεται τόσο από κοινωνικούς, όσο και από ψυχολογικούς παράγοντες. Επίσης, ανέφεραν ότι παραγωγοί με μεγάλες εκμεταλλεύσεις και συνεπώς με καλύτερες πιθανότητες εφαρμογής εκτατικών γεωργικών τεχνικών, είναι πιθανότερο να υιοθετήσουν βιολογικές πρακτικές. Επιπρόσθετα, διαπίστωσαν ότι εκμεταλλεύσεις που βρίσκονται σε περιοχές με χαμηλές 991

20 αποδόσεις, είναι περισσότερο πιθανό να στραφούν προς τη βιολογική γεωργία, από ότι οι εκμεταλλεύσεις σε εύφορες περιοχές. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στον ελλαδικό χώρο και συγκεκριμένα σε εκμεταλλεύσεις της Κρήτης, αναφέρθηκε ότι η εκπαίδευση, η απόκτηση περιοδικής ή περιστασιακής επαγγελματικής πληροφόρησης, η περιβαλλοντική ευαισθησία και το ύψος των επιδοτήσεων, επηρεάζουν θετικά την μερική ή ολική υιοθέτηση των βιολογικών τεχνικών καλλιέργειας (Πάντζιος κ.α. 2000). Οι Lampkin και Measures (2001), αναφέρουν ότι στη Μ. Βρετανία οι τιμές για βιολογικά λαχανικά και δημητριακά είναι κατά 50%-100% υψηλότερες σε σχέση με τις τιμές των αντίστοιχων συμβατικών προϊόντων. Έτσι, είναι πολύ πιθανό, οι παραπάνω παράγοντες, να ωθούν περισσότερους παραγωγούς στο να υιοθετήσουν βιολογικούς τρόπους καλλιέργειας, σε σχέση με το παρελθόν (Rigby κ.α. 2001). Οι Pietola και Lansink (2001) διαπίστωσαν ότι οι επιδοτήσεις στη βιολογική γεωργία, ελκύουν περισσότερο γεωργούς με χαμηλή αποδοτικότητα σε συμβατικά συστήματα και ότι η μεταστροφή των παραγωγών προς τις βιολογικές τεχνικές, ενθαρρύνεται κυρίως, από τις οικονομικές ενισχύσεις, παρά από την υψηλή παραγωγικότητα και την αποδοτικότερη χρησιμοποίηση των εισροών. Σε αντίθεση, οι Lohr και Samuelsson (2000), ερευνώντας τις επιδράσεις διαφόρων οικονομικών ενισχύσεων στη βιολογική Σουηδική παραγωγή, ανέφεραν ότι η πληροφόρηση αγοράς, είναι περισσότερο αποτελεσματική για την στροφή των παραγωγών προς την βιολογική γεωργία, παρά οι οικονομικές ενισχύσεις. Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω, οι μέχρι σήμερα έρευνες σχετικά με τα κίνητρα των παραγωγών, ως προς την υιοθέτηση των βιολογικών μεθόδων παραγωγής, έχουν δείξει ότι τόσο τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των γεωργών όσο και η στάση τους απέναντι σε περιβαλλοντικά και οικονομικά ζητήματα, αποτελούν τους λόγους της στροφής των παραγωγών σε εναλλακτικές μεθόδους καλλιέργειας, όπως είναι η βιολογική γεωργία. Όσον αφορά την οικονομικότητα των βιολογικών καλλιεργειών, διαπιστώθηκε ότι στην πλειοψηφία των περιπτώσεων υπολείπεται αυτής των συμβατικών. Μεθοδολογία έρευνας Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο Νομό Κοζάνης (Δυτική Μακεδονία), ο οποίος και αποτελεί την μοναδική περιοχή παραγωγής κρόκου στην Ελλάδα. Η επιλογή του δείγματος τόσο των βιολογικών όσο και των συμβατικών παραγωγών, πραγματοποιήθηκε με βάση τα στοιχεία του Αναγκαστικού Συνεταιρισμού Κρόκου, σύμφωνα με τα οποία, οι βιοκαλλιεργητές κατά την περίοδο ήταν 100 και οι συμβατικοί Το μέγεθος του δείγματος καθορίστηκε με βάση το 50% του συνόλου των εγγεγραμμένων βιοκαλλιεργητών. Πιο συγκεκριμένα επιλέχθηκαν 50 βιολογικοί παραγωγοί και στη συνέχεια καθορίστηκε ισάριθμο δείγμα συμβατικών παραγωγών. Σε μια συγκριτική μελέτη του κόστους του βιολογικού τρόπου παραγωγής, το ιδανικό δείγμα βιολογικά καλλιεργούμενων εκμεταλλεύσεων, πρέπει λογικά να περιλαμβάνει πλήρως πιστοποιημένους καλλιεργητές (Πάντζιος κ.α. 1999). 992

ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ

ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ Α. ασκαλοπούλου 1, Χ. Γιούργα 2, Α. Λούµου 3, Θ. άντσης 4, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η απόφαση για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ, ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΡΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΡΟΚΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ, ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΡΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΡΟΚΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ, ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΡΑ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΡΟΚΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΟΖΑΝΗΣ Ι. Μ. Καπνιστού, Ε. Οξούζη Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η ανάλυση της οικονοµικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΥΤΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΕΙΣΡΟΕΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΥΤΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΕΙΣΡΟΕΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΥΤΑΡΚΕΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΕΙΣΡΟΕΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ Κ. Κατσιµαντού 1, Α. Λούµου 2, Θ. άντσης 3, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΙΚΤΥΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Οµιλία κας Μαρίας Βογιατζή ίκτυο Βιολογικών Προϊόντων Θεσσαλονίκη, Σάββατο 7 Μαρτίου 2009 Η ενίσχυση της Βιολογικής Γεωργίας Η βιολογική γεωργία αποτελεί έναν κλάδο του πρωτογενή τοµέα, ο οποίος συµβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

VII Πανελλήνιο Συνέδριο Περιβαλλοντικής Πολιτικής & Διαχείρισης: "Ενδιαφέρον για το περιβάλλον & φιλο-περιβαλλοντικές συμπεριφορές"

VII Πανελλήνιο Συνέδριο Περιβαλλοντικής Πολιτικής & Διαχείρισης: Ενδιαφέρον για το περιβάλλον & φιλο-περιβαλλοντικές συμπεριφορές VII Πανελλήνιο Συνέδριο Περιβαλλοντικής Πολιτικής & Διαχείρισης: "Ενδιαφέρον για το περιβάλλον & φιλο-περιβαλλοντικές συμπεριφορές" Αποτύπωση και ανάλυση της ατομικής συμπεριφοράς σχετικά με την ενεργειακή

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΕΤΠΑ 2000-2006 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ-ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ: ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ

H ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ-ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ: ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ H ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΣΥΝ ΕΣΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ-ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ: ΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ Ε. Σαρρή 1, Χ. Γιούργα 2, Α. Λούµου 3, Θ. άντσης 4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η βιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Στάσεις των παραγωγών σε εναλλακτικά σενάρια µείωσης των επιδοτήσεων της καλλιέργειας καπνού 1 www.agribusiness.uoi.gr Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

econtentplus programme Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος Φυτπροστασία στη Βιολογική Γεωργία

econtentplus programme Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος Φυτπροστασία στη Βιολογική Γεωργία Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme http://www.organic-edunet.eu 1 Η Φυτοπροστασία στα πλαίσια της Βιολογικής Γεωργίας Εισαγωγικές έννοιες Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος PhD Γεωπονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Οι δύο προελεύσεις της Γεωργικής Οικονομικής Η σύνδεση με τη γεωπονική επιστήμη Τα προβλήματα και η βελτίωση της κατάστασης των γεωργών και των κοινωνιών της υπαίθρου Έμφαση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ως βιολογικά τρόφιμα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που προκύπτουν από ένα ειδικό είδος παραγωγής, τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Αθανάσιος Θεοχαρόπουλος Γεωπόνος M.Sc., Διδάκτωρ Αγροτικής Οικονομίας Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Τομέα Αγροτικής Πολιτικής ΔΗΜΑΡ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο συνέδριο νέων αγροτών Ρόδος Σεπτεμβρίου Subtitle. Συντάκης Μιλτιάδης ΜΙΝΕΡΒΑ ΑΕ

Πανελλήνιο συνέδριο νέων αγροτών Ρόδος Σεπτεμβρίου Subtitle. Συντάκης Μιλτιάδης ΜΙΝΕΡΒΑ ΑΕ Πανελλήνιο συνέδριο νέων αγροτών Ρόδος 23 25 Σεπτεμβρίου 2016 Subtitle Συντάκης Μιλτιάδης ΜΙΝΕΡΒΑ ΑΕ Γεωργικές πρακτικές και αειφορία Ορθές γεωργικές πρακτικές Η ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 1.1: βιολογική γεωργία ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013

Δράση 1.1: βιολογική γεωργία ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 Άξονας 2 : Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων Μέτρο 2.1.4 : Γεωργό-περιβαλλοντικές ενισχύσεις Δράση 1.1: βιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκειται για τίτλο που δεν αφήνει να εννοηθεί καθαρά αυτό που στην. πραγματικότητα θα ήθελε να περιγράψει. Και αυτό επειδή

Πρόκειται για τίτλο που δεν αφήνει να εννοηθεί καθαρά αυτό που στην. πραγματικότητα θα ήθελε να περιγράψει. Και αυτό επειδή ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Πρόκειται για τίτλο που δεν αφήνει να εννοηθεί καθαρά αυτό που στην πραγματικότητα θα ήθελε να περιγράψει. Και αυτό επειδή οποιαδήποτε μορφή Γεωργίας από την πλέον αρχέγονη έως την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α «ΗΜΗΤΡΑ» στον τοµέα της κατάρτισης των αγροτών σχετικά µε την παραγωγή βιολογικών προϊόντων Πηνελόπη.

Οι δραστηριότητες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α «ΗΜΗΤΡΑ» στον τοµέα της κατάρτισης των αγροτών σχετικά µε την παραγωγή βιολογικών προϊόντων Πηνελόπη. Οι δραστηριότητες του Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α «ΗΜΗΤΡΑ» στον τοµέα της κατάρτισης των αγροτών σχετικά µε την παραγωγή βιολογικών προϊόντων Πηνελόπη. Ράλλη ιευθύνουσα Σύµβουλος Ο.Γ.Ε.Ε.Κ.Α «ΗΜΗΤΡΑ» 1 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες

Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες Προσεγγίσεις για Πράσινη ανάπτυξη στη Γεωργία της Κρήτης Έµφαση στις Βιο-καλλιέργειες από τον ρα Ευάγγελο Καπετανάκη, Καθηγητή Σχολής Τ. Γεωπονίας και Πρόεδρο του Τ.Ε.Ι. Κρήτης Περιεχόµενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Αειφορική γεωργία και ανάπτυξη Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 5: Μεταβολές στην απασχόληση των αγροτικών περιοχών 1/2 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Συμβατική και ολοκληρωμένη διαχείριση καλλιέργειας μήλου. Μια συγκριτική τεχνικοοικονομική ανάλυση.

Συμβατική και ολοκληρωμένη διαχείριση καλλιέργειας μήλου. Μια συγκριτική τεχνικοοικονομική ανάλυση. Συμβατική και ολοκληρωμένη διαχείριση καλλιέργειας μήλου. Μια συγκριτική τεχνικοοικονομική ανάλυση. Οξούζη Ε. 1, Μέλφου Κ. 2 και Ε. Παπαναγιώτου 3 1 Εργαστήριο Γεωργικής Οικονομικής Έρευνας, Τομέας Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

(Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις) ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

(Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις) ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 22.7.2010 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 200/1 Ι (Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις) ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 13ης Ιουλίου 2010 σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις από τα Ελληνικά ΑΕΙ υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό μ.ο., καθώς και ο δείκτης: επιστημονικές δημοσιεύσεις ανά εκατομμύριο

Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις από τα Ελληνικά ΑΕΙ υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό μ.ο., καθώς και ο δείκτης: επιστημονικές δημοσιεύσεις ανά εκατομμύριο Π. Καρανικόλας Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις από τα Ελληνικά ΑΕΙ υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό μ.ο., καθώς και ο δείκτης: επιστημονικές δημοσιεύσεις ανά εκατομμύριο πληθυσμού Υστερούμε: στην ενίσχυση των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 12: Η οικονομική κρίση & οι αγροτικές περιοχές 3/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος εδώ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα

Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Μάρκετινγκ βιολογικών αγροτικών προϊόντων H στάση των καταναλωτών απέναντι στα βιολογικά προϊόντα Δρ Ιωάννα Γιαννούκου Σύμβουλος Επιχειρήσεων Ερευνήτρια Πανεπιστήμιο Πατρών Βασικοί ορισμοί Βιολογική γεωργία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ EYPΩΠAΪKH ENΩΣH

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ EYPΩΠAΪKH ENΩΣH EYPΩΠAΪKH ENΩΣH ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Στο πλαίσιο του προγράμματος Συνεργασία, σύμφωνα με τον καν. 1334/02, υλοποιήθηκαν από την ΕΟΠ Ελαιουργική με 23 Οργανώσεις Παραγωγών μέλη της, 17 συνολικά δράσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα. Τι είναι η αειφορία, τι είναι πράσινη ανάπτυξη και πως συνδέονται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. του Τάσου Χανιώτη 1

Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. του Τάσου Χανιώτη 1 Οι προκλήσεις Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής του Τάσου Χανιώτη 1 Η σημαντικότερη πρόκληση που αντιμετωπίζει μακροπρόθεσμα η Ευρωπαϊκή γεωργία και η Κοινή Γεωργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ / ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕ ΩΡΕΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΑΚ. ΣΥΝΟΛΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 01/07/2014 15:00-21:00 Γενική Γεωργία Τα επιμέρους θεματικά αντικείμενα κατάρτισης της

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Εισαγωγή Όπως είναι γνωστό η χώρα μας πρέπει να συμμορφωθεί με διεθνείς συμβάσεις που την υποχρεώνουν να επιτύχει μέχρι το 2020

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 6142 Οι πτυχιούχοι του Τμήματος με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους ασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Χρήση βιομάζας δηλαδή χρήση βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Διάλεξη 3.1: Ασφάλεια βιολογικών τροφίμων & προστασία καταναλωτών Εργαστήριο Πληροφορικής Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών http://infolab.aua.gr Δομή παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήματα: ς, Ποιμαντικής & Κοινωνικής ς 1 Μελέτη απορρόφησης του

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 21.10.2016 2016/2903(RSP) ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης με αίτημα προφορικής απάντησης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ Μάιος 2007 Περιεχόµενα ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Προσωπικά στοιχεία...1 2. Ακαδηµαϊκές σπουδές...1 3. Ξένες γλώσσες...1 4. Χειρισµός Η/Υ...1

Διαβάστε περισσότερα

Κωδικός χαρτογραφικού υποβάθρου

Κωδικός χαρτογραφικού υποβάθρου Π26 (Βλέπε εκτύπωση) ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΤΗΣΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 200_ - 200_ Στοιχεία Βιοκαλλιεργητή Στοιχεία συντάκτη γεωπόνου Τα στοιχεία αυτά υποβάλλονται με το Σχέδιο Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΑΑ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΑΑ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΑΑ 2014-2020 ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΝΕΩΝ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Κάθε νέα ιδέα που εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021)

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Προοπτικές για την Ελληνική Γεωργία και την Ανάπτυξη της Υπαίθρου Εμμανουήλ Γ. Κούκιος Καθηγητής ΕΜΠ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Το Έργο χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 02 / 04 / 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΤΗΣΙΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ Έτη 2009, 2010 και 2011 Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Τεχνικοοικονοµική Ανάλυση 1 www.agribusiness.uoi.gr Υπεύθυνος έργου: Φωτόπουλος Χρήστος: Καθηγητής Marketing Management Τροφίµων

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 20 Απριλίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ, ΕΤΟΥΣ 2013 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.»

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» «Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» Ονοματεπώνυμο: Πιπικάκης Γεώργιος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριτσωτάκης Γεώργιος Δεκέμβριος 2012 Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Οικονομική Επιστήμη Τμήμα Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Η χωρική διαφοροποίηση της ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα

Η χωρική διαφοροποίηση της ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα Η χωρική διαφοροποίηση της ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα Χρήστος Βακουφάρης, Γεωπόνος, Ερευνητής στο Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης, Πανεπιστήµιο Αιγαίου, Κτίριο Ξενία, Μυτιλήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χ ρ υ σ ο ύ λ α Π α π α ϊ ω ά ν ν ο υ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Δρ. Χ ρ υ σ ο ύ λ α Π α π α ϊ ω ά ν ν ο υ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Δρ. Χ ρ υ σ ο ύ λ α Π α π α ϊ ω ά ν ν ο υ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Ο ρ ι σ μ ο ί Οι βιολογικοί καλλιεργητές βασίζονται σε φυσικές μεθόδους: αμειψισπορά, αγρανάπαυση, ζωικά λιπάσματα (κοπριά)

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016 1) «Η ελληνική οικονομία είναι κατά βάση αγροτική». Όπως άλλωστε προκύπτει από τη συμμετοχή του προϊόντος του αγροτικού τομέα της χώρας μας στη διαμόρφωση του ΑΕΠ που ανέρχεται σε A. 25% B. 33% C. 10%

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Θετικών Επιστημών 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φαρμακευτική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Χ Ε Ι Ρ Η Μ Α Σ Ι Κ Ο Σ Η Σ Α & Κ Α Ι Ν Ο Σ Ο Μ Ι Α

Ε Π Ι Χ Ε Ι Ρ Η Μ Α Σ Ι Κ Ο Σ Η Σ Α & Κ Α Ι Ν Ο Σ Ο Μ Ι Α Ε Π Ι Χ Ε Ι Ρ Η Μ Α Σ Ι Κ Ο Σ Η Σ Α & Κ Α Ι Ν Ο Σ Ο Μ Ι Α Σ Ο Ν Α Γ Ρ Ο Σ Ι Κ Ο Σ Ο Μ Ε Α Σ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ε Κ Α Ι Ν Ο Σ Ο Μ Ι Ε Κ Α Ι Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ο Σ Ο Μ Ε Α Σ Ε Ι Δ Τ Σ Ι Κ Η Μ Α Κ Ε Δ Ο Ν Ι Α Σ

Διαβάστε περισσότερα

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας,

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας, Παρέμβαση του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου της Τράπεζας Πειραιώς κ. Χριστόδουλου Αντωνιάδη, στο συνέδριο «Αριστοτέλης» της ΕΕΔΕ, στις 28 Νοεμβρίου 2014, στη Θεσσαλονίκη Χρηματοδοτικά Νέα Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 6: Κρίση & Αγροτικές Περιοχές (1/2) 1ΔΩ Διδάσκων: Χαράλαμπος Κασίμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

LIFE14 GIE/GR/ Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης

LIFE14 GIE/GR/ Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης Θέσεις του έργου LIFE DEBAG για τη μείωση της χρήσης πλαστικής σακούλας και την εναρμόνιση με την Οδηγία 2015/720, όπως κατατέθηκαν στην ΕΙΔΙΚΗ ΜΟΝΙΜΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ της Βουλής των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Τεχνικοοικονοµική Ανάλυση: Νοµός Αιτωλοακαρνανίας 1 www.agribusiness.uoi.gr Υπεύθυνος έργου: Φωτόπουλος Χρήστος: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002.

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα είναι κατά κύριο λόγο οικογενειακές επιχειρήσεις, 1 με σχεδόν ίση συμμετοχή ανδρών και γυναικών, και μικρό ποσοστό μισθωτής απασχόλησης. Σύμφωνα με στοιχεία της

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Πετσάκος Αθανάσιος Τσιμπούκας Κων/νος Τσουκαλάς Σταύρος Ροζάκης Στέλιος "Δημιουργία Καινοτόμων Εμπειριών Αποδεικτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Γεωπονική 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής: Δρ. Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114)

SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) LLP LdV TOI project SMARTFARMER (2013-1-CY1-LE005-03114) Τεύχος 3, Οκτώβριος 2014 SmartFarmer Ενημερωτικό Δελτίο Έκθεση Επαγγελματικών Προτύπων Η παρούσα έκθεση παρουσιάζει συνοπτικά την υφιστάμενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Δασολογία-Περιβάλλον Σχολή Δασολογίας & Φυσικού Περιβάλλοντος 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Βιολογικά προϊόντα και Επιχειρηµατικότητα: Ευκαιρίες και απειλές Μουρτζιόπουλος Χρήστος ιευθυντής ιασφάλισης Ποιότητας Vivartia ABEE Detrop 9 Μαρτίου 2007 Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Τεχνικοοικονοµική Ανάλυση (Κοµοτηνή) 1 www.agribusiness.uoi.gr Υπεύθυνος έργου: Φωτόπουλος Χρήστος: Καθηγητής Marketing Management

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠ Εθνικές Επιλογές

ΚΑΠ Εθνικές Επιλογές ΚΑΠ 2014-2020 Εθνικές Επιλογές 2 Εθνικές Επιλογές : Συνδεδεμένες ενισχύσεις Στρατηγικός σχεδιασμός : Ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο - Επάρκεια στην εσωτερική αγορά. Βιωσιμότητα της μεταποιητικής βιομηχανίας

Διαβάστε περισσότερα

Region of Central Macedonia

Region of Central Macedonia Region of Central Macedonia AGRO_LESS Final Conference Thessaloniki 30-10-2015 2 Πλήρης τίτλος: «Κοινές στρατηγικές αναφοράς για τις αγροτικές δραστηριότητες μειωμένων εισροών» Πρόγραμμα Ευρωπαϊκής Εδαφικής

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιώσιμη Ανάπτυξη. Οι παρακάτω παράγραφοι παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την: (α) Κοινωνική βιωσιμότητα (β) Οικονομική βιωσιμότητα

Βιώσιμη Ανάπτυξη. Οι παρακάτω παράγραφοι παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την: (α) Κοινωνική βιωσιμότητα (β) Οικονομική βιωσιμότητα Βιώσιμη Ανάπτυξη Βιώσιμη ανάπτυξη είναι ένα πλαίσιο για ένα μακροπρόθεσμο όραμα βιωσιμότητας, στο οποίο η οικονομική ανάπτυξη, η κοινωνική συνοχή και η περιβαλλοντική προστασία συμβαδίζουν και αλληλοϋποστηρίζονται.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ιστορία-Αρχαιολογία Τμήμα Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Economist The Sustainability Summit 2016: Adapt or die. 30 Νοεμβρίου 2016, Divani Apollon, Αθήνα

Συνέδριο Economist The Sustainability Summit 2016: Adapt or die. 30 Νοεμβρίου 2016, Divani Apollon, Αθήνα Συνέδριο Economist The Sustainability Summit 2016: Adapt or die 30 Νοεμβρίου 2016, Divani Apollon, Αθήνα Χαιρετισμός Αναπληρωτή Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σωκράτη Φάμελλου Αξιότιμε Αντιπρόεδρε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων

Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Ενότητα 3: : Ασφάλεια Βιολογικών Τροφίμων Διάλεξη 3.2 : Νομοθεσία για τον έλεγχο της παραγωγής βιολογικών τροφίμων Εργαστήριο Πληροφορικής Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών http://infolab.aua.gr Εισαγωγή Η

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα