ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΣΧΑΛΗΣ. ΒΗΧΟΥ ΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π.ΚΟΚΚΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΣΧΑΛΗΣ. ΒΗΧΟΥ ΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π.ΚΟΚΚΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ"

Transcript

1 Ανάπτυξη ηλεκτρονικού συστήματος λήψης δεδομένων και ελέγχου των αισθητήρων πυριτίου του ανιχνευτικού συστήματος Preshower του πειράματος CMS στο CERN. ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΣΧΑΛΗΣ. ΒΗΧΟΥ ΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π.ΚΟΚΚΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΨΗΛΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 00

2

3 ΣΥΝΟΨΗ Σύνοψη Το αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού συστήματος λήψης δεδομένων και ελέγχου των αισθητήρων πυριτίου που προορίζεται για το ανιχνευτικό σύστημα Preshower του πειράματος CMS. Το πείραμα CMS θα λάβει χώρα στον ευρωπαϊκό οργανισμό πυρηνικών ερευνών CERN τα επόμενα χρόνια. Στο πρώτο κεφάλαιο της διατριβής αναπτύσσονται τα ερωτήματα στα οποία η επιστημονική κοινότητα επιχειρεί να δώσει μια απάντηση με το πείραμα CMS καθώς και ο τρόπος με τον οποίο συμβάλλει καθοριστικά ο υπο-ανιχνευτής Preshower στην επίτευξη αυτού του στόχου. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε το ηλεκτρονικό σύστημα λήψης δεδομένων και ελέγχου των αισθητήρων πυριτίου, ώστε να επιτευχθεί η συλλογή του φορτίου που εναποτίθεται στις λωρίδες τους λόγω της διέλευσης κάποιου σωματιδίου. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η ανάπτυξη ενός ιδιαίτερα εύελικτου ηλεκτρονικού συστήματος το οποίο παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση της λειτουργίας του ηλεκτρονικού συστήματος λήψης δεδομένων και ελέγχου των αισθητήρων πυριτίου. Στο τελευταίο κεφάλαιο μελετώνται τα αποτελέσματα της ακτινοβόλησης των αισθητήρων πυριτίου από παλμικό LASER και δέσμες σωματιδίων με σκοπό την επιβεβαίωση της λειτουργίας του ηλεκτρονικού συστήματος λήψης δεδομένων και ελέγχου υπό ρεαλιστικές συνθήκες.

4 ABSTRACT Abstract The subject of this thesis is the development of the electronic system for reading out the silicon strip sensors of the Preshower detector intended for use in the CMS experiment that will be held at the European Organization for Nuclear Research (CERN). Chapter introduces the physics goals of the CMS experiment and the significant contribution of the Preshower detector for achieving them. Chapter presents the way the front-end electronic system was designed in order to collect the charge deposited in the silicon strips by traversing charged particles. Chapter deals with the development of an extremely flexible testbench which plays an essential role for the evaluation of the on-detector electronic system. Chapter deals with the measurements taken from the irradiation of the silicon sensors using LASER and particle beam in order to verify the functionality of the electronic system under realistic operating conditions.

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστίες Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην πραγµατοποίηση αυτής της διδακτορικής διατριβής. Τον επιβλέποντα της διπλωµατικής µου εργασίας Επίκουρο Καθηγητή Παναγιώτη Κόκκα, µέλος του Εργαστηρίου Φυσικής Υψηλών Ενεργειών του Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων, για την καθοδήγησή του καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησης της διατριβής. Τον Καθηγητή Φρίξο Τριάντη διευθυντή του ΕΦΥΕ, τον Αναπληρωτή Καθηγητή Νικόλαο Μάνθο, τον Επίκουρο Καθηγητή Ιωάννη Ευαγγέλου και τον Λέκτορα Ιωάννη Παπαδόπουλο για την άριστη συνεργασία. Τους David Barney, Wojciech Bialas, Philippe Bloch, Anna Elliott- Peisert και Serge Reynaud του CERN για την επιστημονική και τεχνική γνώση που μου διέθεσαν. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως τον Κωνσταντίνο Κλουκίνα του CERN για την καθοριστική συμβολή του για την διεκπεραίωση της διατριβής. Σημειώνεται ότι η εργασία αυτή συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στα πλαίσια του προγράμματος με τίτλο «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ», του προγράμματος ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ του ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης του ΥΠ.Ε.Π.Θ., με χρηματοδότηση κατά % από εθνικούς πόρους και κατά % από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ).

6 Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... Το ευρωπαϊκό εργαστήριο CERN.... Ο επιταχυντής LHC..... Παραγωγή δεσμών πρωτονίων/σύμπλεγμα επιταχυντών του CERN Τα πειράματα του LHC.... Το πείραμα CMS..... Η φυσική του πειράματος CMS Ο σχεδιασμος του CMS... A. Ο μαγνήτης... B. Ο εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών... Γ. Το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο... Δ. Το αδρονικό καλορίμετρο... Ε. Το σύστημα ανίχνευσης μυονίων.... Το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο του CMS.... O υπο-ανιχνευτής Preshower..... Αρχιτεκτονική του Preshower..... Αισθητήρες πυριτίου..... Κατασκευή του Preshower.... Αναφορές...0 ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ.... Αρχιτεκτονική των ηλεκτρονικών για τον Preshower.... Σύστημα ανάγνωσης των λωρίδων του αισθητήρα πυριτίου..... Delta και PACE-AM...9. Μητρική κάρτα..... Τμήμα συλλογης δεδομένων... A. AD0... B. K-CHIP... Γ. GOL... Δ. Ημίσεια μητρική κάρτα..... Τμήμα ελέγχου...9 Α. Η Αρχιτεκτονική του συστήματος ελέγχου των ηλεκτρονικών του Preshower...0 Β. Αρχιτεκτονική πλεονασμού... Γ. Κάρτα ελέγχου..... Ολοκλήρωση του συστήματος.... Αναφορές...

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ.... Εισαγωγή στην αρχιτεκτονική του συστήματος αξιολόγησης..... Προδιαγραφές..... Υλοποίηση του συστήματος αξιολογησης.... Το υποσύστημα σκανδαλισμού Χρονισμός του συστήματος αξιολογησης Κανόνες σκανδαλισμού του πειράματος CMS Παραγωγή ακολουθιών σκανδαλισμού..... Εξομοίωση της παραγωγής των δεσμών πρωτονίων..... Παραγωγή σημάτων βαθμονομησης..... Παραγωγή σημάτων έναρξης νέου κύκλου δεσμών πρωτονίων..... Προτεραιότητα στην παραγωγή ταχέων εντολών..... Κωδικοποίηση ταχέων εντολών.... Το υποσύστημα συλλογής δεδομένων Αρχιτεκτονική του υποσυστήματος συλλογής δεδομένων Βαθμίδα λήψης και αποκωδικοποίησης δεδομένων... 9 Α. Gigabit Ethernet και Κωδικοποίηση b/0b... 9 Β. Μετάδοση δεδομένων από το GOL... 9 Γ. Υλισμικό για τη λήψη των οπτικών σημάτων... 9 Δ. Λήψη και αποκωδικοποίηση δεδομένων από το FPGA Βαθμίδα επεξεργασίας δεδομένων Βαθμίδα αποστολής δεδομένων προς τον Η/Υ Το υποσύστημα ελέγχου FEC Ενσωμάτωση του συστήματος FEC Υποσύστημα επικοινωνίας με τον Η/Υ Λογισμικό.... Άλλες χρήσεις του συστήματος.... Αναφορές...

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ Ακτινοβόληση με χρήση παλμικού LASER..... Μετρητική διάταξη..... Τοποθέτηση του LASER..... Εύρεση της γραμμικής περιοχής λειτουργίας του LASER..... Aκτινοβόληση των λωρίδων του αισθητήρα πυριτίου.... Ακτινοβόληση με δέσμες σωματιδίων Μετρητική διάταξη..... Μέθοδος επεξεργασίας των μετρήσεων... Α. Αλγόριθμος απόρριψης του κοινού σήματος..... Μετρήσεις με δέσμη ηλεκτρονίων Μετρήσεις με δέσμη μυονίων.... Συμπεράσματα.... Αναφορές... ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ... 9 Σύστημα ανάγνωσης των λωρίδων του ανιχνευτή... 9 Μητρική κάρτα - Τύπος Μητρική κάρτα - Τύπος... Μητρική κάρτα - Τύπος... Μητρική κάρτα - Τύπος... Κάρτα έναρξης του δακτυλιοειδούς δικτύου... 9 Σύστημα διασύνδεσης μητρικών καρτών... 9 Κάρτα τερματισμού του δακτυλιοειδούς δικτύου... 9 Σύστημα αξιολόγησης... 9

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το αντικείμενο αυτού του κεφαλαίου αποτελεί μια εισαγωγή στο πείραμα συγκρουομένων δεσμών πρωτονίων CMS του ευρωπαϊκού οργανισμού πυρηνικών ερευνών CERN. Στην εισαγωγή αυτή παρουσιάζεται το CERN και η υλικοτεχνική υποδομή που διαθέτει για τη διεξαγωγή της έρευνας επί των στοιχειωδών συστατικών της ύλης και των δυνάμεων που διέπουν την συμπεριφορά τους, συμπεριλαμβανομένου και του επιταχυντή LHC που είναι αυτή τη στιγμή υπό κατασκευή. Στα πλαίσια αυτού του κεφαλαίου παρουσιάζονται κάποια από τα ερωτήματα που προκύπτουν από την επικρατούσα θεωρία περί της δομής της ύλης, στα οποία το πείραμα CMS με τη βοήθεια του επιταχυντή LHC θα επιχειρήσει να δώσει μια απάντηση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε έναν από τους υπο-ανιχνευτές του πειράματος CMS, τον επονομαζόμενο ανιχνευτή προεντοπισμού ηλεκτρομαγνητικών καταιγισμών ή Preshower. Το κεφάλαιο αυτό εστιάζεται τόσο στην αναγκαιότητα χρήσης του Preshower όσο και στην αρχιτεκτονική του.

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Το ευρωπαϊκό εργαστήριο CERN Ο ευρωπαϊκός οργανισμός πυρηνικών ερευνών (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire ή CERN), εδρεύει στη Γενεύη και αποτελεί το μεγαλύτερο εργαστήριο φυσικής υψηλών ενεργειών στον κόσμο. Ως εργαστήριο φυσικής υψηλών ενεργειών, έχει ως κύριο στόχο την παροχή της απαραίτητης υλικοτεχνικής υποδομής για τη διεξαγωγή της έρευνας επί των στοιχειωδών συστατικών της ύλης και των δυνάμεων που διέπουν την συμπεριφορά τους. Ιδρυθέν το 9, το CERN αποτέλεσε μία από της πρώτες συλλογικές προσπάθειες της Ευρώπης και σήμερα μετρά 0 κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Τα κράτημέλη του CERN είναι τα εξής: Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελβετία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Μεγάλη Βρετανία, Νορβηγία, Ολλανδία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Σουηδία, Τσεχία και Φινλανδία. Εκτός των 0 ευρωπαϊκών κρατών-μελών, τα εξής κράτη εμπλέκονται σε διαφόρους άλλους τομείς: Αζερμπαϊτζάν, Αλγερία, Αργεντινή, Αρμενία, Αυστραλία, Βραζιλία, Κροατία, Κύπρος, Εσθονία, Γεωργία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ιαπωνία, Ινδία, Ιράν, Ιρλανδία, Ισλανδία, Ισραήλ, Καναδάς, Κίνα, Λευκορωσία, Μαρόκο, Μεξικό, Νότια Αφρική, Νότια Κορέα, Ουκρανία, Πακιστάν, Περού, Ρουμανία, Ρωσία, Σερβία, Σλοβενία και Ταϊβάν []. Σχήμα -: Κράτη-μέλη του CERN.

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτή τη στιγμή, το σημαντικότερο πρόγραμμα του CERN αποτελεί η υλοποίηση του μεγαλύτερου επιταχυντή σωματιδίων στον κόσμο, εν ονόματι LHC (Large Hadron Collider), που υπολογίζεται να ολοκληρωθεί το 00.. Ο επιταχυντής LHC Ο LHC είναι ένας κυκλικός επιταχυντής περιμέτρου.km ικανός να επιταχύνει δύο αντίθετα περιστρεφόμενες δέσμες πρωτονίων, να τις εστιάσει και να τις οδηγήσει σε σύγκρουση. Η ενέργεια στο κέντρο μάζας θα είναι TeV ενώ η φωτεινότητα L (Luminosity) φτάνει σταδιακά έως και τα 0 cm - s -. Οι δέσμες πρωτονίων δεν είναι συνεχείς αλλά αποτελούνται από τμήματα (bunches) των 0 πρωτονίων. Οι δυο αντίθετα περιστρεφόμενες δέσμες πρωτονίων εστιάζονται και συγκρούουνται ανά ~ns. Ο αριθμός των συγκρούσεων υπολογίζεται να φτάσει τις x0 /s, καθώς μονο μερικές δεκάδες από τα 0 πρωτόνια συγκρούουνται. Εκτός των δεσμών πρωτονίων, είναι δυνατή η επιτάχυνση και σύγκρουση πυρήνων μολύβδου με ενέργεια κέντρου μάζας έως και ΤeV και φωτεινότητα L 0 cm - s -. Σχήμα -: Μαγνήτης του LHC.

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για την επιτάχυνση σωματιδίων με το ίδιο φορτίο σε αντίθετες κατευθύνσεις απαιτούνται δύο αντίθετα μαγνητικά πεδία. Για λόγους χώρου και κόστους οι μαγνήτες (και οι σωλήνες στους οποίους θα κινούνται οι δύο δέσμες) τοποθετούνται στο ίδιο κέλυφος. Για να διατηρηθεί η κυκλική τροχιά των δεσμών πρωτονίων ενέργειας TeV απαιτείται μαγνητικό πεδίο της τάξης των.t, που όμοιό του δεν είχε ποτέ εφαρμοστεί σε προηγούμενο επιταχυντή. Η δημιουργία αυτού του μαγνητικού πεδίου βασίζεται στην υπεραγωγιμότητα, την ιδιότητα συγκεκριμένων υλικών να άγουν ηλεκτρικό ρεύμα χωρίς αντίσταση και ενεργειακές απώλειες υπό ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες. Για αυτόν τον λόγο οι μαγνήτες ψύχονται σε θερμοκρασία.9 ο Κ, χαμηλότερη ακόμη και από τη θερμοκρασία του διαστήματος. Για την ψύξη των μαγνητών χρησιμοποιείται υπέρυγρο ήλιο υπό ατμοσφαιρική πίεση. Ο επιταχυντής LHC, με περίμετρο.km, αποτελεί τη μεγαλύτερη υπεραγώγιμη εγκατάσταση στον κόσμο... ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΕΣΜΩΝ ΠΡΩΤΟΝΙΩΝ/ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΩΝ ΤΟΥ CERN Ο LHC εγκαθίσταται στην υπάρχουσα υπόγεια σήραγγα όπου στο παρελθόν βρισκόταν ο επιταχυντής ηλεκτρονίων-ποζιτρονίων LEP (Large Electron Positron collider) ενώ οι δέσμες πρωτονίων που οδηγούνται σε αυτόν παράγονται στο υπάρχον σύμπλεγμα επιταχυντών του CERN (Σχήμα -). Η παραγωγή των πρωτονίων επιτυγχάνεται με ιονισμό αέριου Η υπό ισχυρό μαγνητικό πεδίο το οποίο δημιουργείται με κατάλληλο τετράπολο. Μετά την παραγωγή τους, τα πρωτόνια οδηγούνται στον γραμμικό επιταχυντή LINAC (LINear ACcelerator ). Ο LINAC επιταχύνει τα πρωτόνια ώστε να αποκτήσουν ενέργεια 0MeV. Ο πρώτος από τους κυκλικούς επιταχυντές στον οποίον εισέρχονται τα πρωτόνια είναι ο PSB (Proton Synchrotron Booster), ο οποίος προσδίδει σε αυτά επιπλέον ενέργεια έτσι ώστε να φτάσουν τα 00MeV. Ακολούθως, τα πρωτόνια εισέρχονται στον επιταχυντή PS (Proton Synchrotron). Ο διαμέτρου 00m PS αποτελεί τον παλαιότερο επιταχυντή του CERN, ο οποίος τέθηκε για πρώτη φορά σε λειτουργία το 99. Η μέγιστη ενέργεια που προσδίδεται στα πρωτόνια από τον PS φτάνει τα GeV. Έκτοτε, αναβαθμίστηκε αρκετές φορές με αποτέλεσμα να αποτελεί σήμερα τον πιο ευέλικτο επιταχυντή του CERN καθώς μπορεί πλέον να επιταχύνει κάθε είδους ηλεκτρικά φορτισμένα σωμάτια όπως e -, p, τα αντισωμάτια τους (e +, p ) και διάφορα είδη βαρέων ιόντων. Μετά τον PS, τα πρωτόνια οδηγούνται στον διαμέτρου km επιταχυντή SPS (Super Proton Synchrotron), ο οποίος αποτέλεσε και τον πρώτο επιταχυντή του CERN που κατασκευάστηκε σε υπόγεια σήραγγα. Όταν κατά το έτος 9 τέθηκε για πρώτη φορά σε λειτουργία ο SPS, η μέγιστη ενέργεια των πρωτονίων έφτανε τα 00GeV. Έκτοτε, ο SPS

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σχήμα -: Σύμπλεγμα επιταχυντών του CERN [].

15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ αναβαθμίστηκε αρκετές φορές και πλέον σήμερα η μέγιστη προσδιδόμενη ενέργεια φτάνει τα 00 GeV. Στο παρελθόν, εκτός των πειραμάτων σταθερού στόχου (fixed-target), ο SPS χρησιμοποιήθηκε για πειράματα σύγκρουσης πρωτονίων-αντιπρωτονίων και για την επιτάχυνση δεσμών ηλεκτρονίων-ποζιτρονίων που οδηγούνται ακολούθως στον LEP. Σήμερα, ο SPS αποτελεί το τελευταίο στάδιο προ-επιτάχυνσης των πρωτονίων, πριν διαχωριστούν σε δυο αντίθετα κινούμενες δέσμες και οδηγηθούν στον LHC. Σημειώνεται ότι για την επιτάχυνση των πυρήνων μολύβδου ακολουθείται σχεδόν η ίδια διαδικασία, με μόνη διαφορά την αρχική επιτάχυνση των πυρήνων από τον γραμμικό επιταχυντή LINAC.... ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ LHC Με τη βοήθεια του LHC η επιστημονική κοινότητα ευελπιστεί στην κατανόηση αναπάντητων ερωτημάτων που προκύπτουν από την επικρατούσα θεωρία περί της δομής της ύλης, γνωστή και ως καθιερωμένο πρότυπο (Standard Model). Τα ερωτηματικά που προκύπτουν είναι: η προέλευση της μάζας η ανισότητα στην κατανομή ύλης και αντι-ύλης στο σύμπαν η μη ύπαρξη μιας ενοποιημένης θεωρίας περιγραφής των στοιχειωδών σωματιδίων και των αλληλεπιδράσεων η ύπαρξη μιας τέταρτης μορφής ύλης (quark gluon plasma). Για την απάντηση αυτών των ερωτημάτων, αναπτύσσονται παράλληλα στον LHC τα εξής τέσσερα πειράματα: CMS (Compact Muon Solenoid) ATLAS (A Toroidal LHC ApparatuS), ALICE (A Large Ion Collider Experiment) LHCb (Large Hadron Collider beauty experiment) Τα παραπάνω πειράματα θα πραγματοποιηθούν σε τέσσερα σημεία σύγκρουσης των επιταχυνομένων σωματιδίων (Σχήμα -). Τα μεν πειράματα ATLAS [] και CMS [] αποτελούν Ως συγκρουστής πρωτονίων-αντιπρωτονίων, o SPS κατά τη δεκαετία του 90 χαρισε στο CERN μια από τις σπουδαιότερες στιγμές στην ιστορία του, την πρώτη παρατήρηση των φορέων της ασθενούς αλληλεπίδρασης σωματίων W και Z.

16 ΕΙΣΑΓΩΓΗ στην ουσία ανιχνευτές γενικής χρήσεως εστιασμένους κυρίως στη μελέτη της προέλευσης της μάζας, σε αντίθεση με το πείραμα LHCb [] που είναι αφοσιωμένο στη μελέτη της ασυμμετρίας ύλης/αντι-ύλης, και το πείραμα ALICE [] που είναι επικεντρώνεται στην αλληλεπίδραση βαρέων ιόντων και την πιθανή ύπαρξη μιας τέταρτης μορφής ύλης.. Το πείραμα CMS Το πείραμα CMS, σχεδιάστηκε με κύριο στόχο την πειραματική επαλήθευση της θεωρίας περί της προέλευσης της μάζας στα πλαίσια του καθιερωμένου προτύπου, μελετώντας τα αποτελέσματα της σύγκρουσης των αντίθετα κινουμένων δεσμών πρωτονίων υπό τη μέγιστη φωτεινότητα του LHC. Η επόμενη παράγραφος επικεντρώνεται στην εν λόγω θεωρία καθώς και σε άλλες πτυχές της φυσικής υψηλών ενεργειών που πιθανόν να αποκαλυφθούν/επαληθευθούν κατά τη διάρκεια του πειράματος. Σχήμα -: Τα τέσσερα πειράματα του LHC.

17 ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. Η ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ CMS Παρόλο που κατά το καθιερωμένο πρότυπο η ηλεκτρομαγνητική και η ασθενής αλληλεπίδραση ενοποιούνται υπό μια κοινή θεωρία, οι φορείς τους δεν παύουν να είναι πολύ διαφορετικοί. Τα φωτόνια, φορείς της ηλεκτρομαγνητικής αλληλεπίδρασης, δεν έχουν μάζα, σε αντίθεση με τα μποζόνια W ± και Ζ 0, φορείς της ασθενούς αλληλεπίδρασης, των οποίων η μάζα είναι της τάξεως των 0GeV και 90GeV, αντίστοιχα. Αυτές οι μεγάλες διαφορές μάζας, δημιουργούν ένα μεγάλο ερωτηματικό καθώς δεν υπάρχει πειραματικά αποδεδειγμένος μηχανισμός που προσδίδει στα σωματίδια τη μάζα τους. Μια πιθανή εξήγηση αυτού του μηχανισμού στα πλαίσια του καθιερωμένου προτύπου δίνει η θεωρία του Higgs [][]. Σύμφωνα με αυτή, κάθε σωματίδιο αποκτά τη μάζα του ανάλογα με τη σφοδρότητα της αλληλεπίδρασης του με το πεδίο Higgs που υπάρχει στο σύμπαν. Η θεωρία αυτή εισάγει την παρουσία ενός νέου σωματιδίου, του μποζονίου Higgs (H 0 ). Αν και στην εν λόγω θεωρία δεν καθορίζεται παρά μόνο το άνω όριο (~TeV) της μάζας του μποζονίου Higgs, προβλέπονται ωστόσο οι μηχανισμοί και η συχνότητα εμφάνισής του καθώς επίσης και οι διασπάσεις του για κάθε πιθανή μάζα του. Τα διαγράμματα Feynman για τους τέσσερις πιθανούς μηχανισμούς εμφάνισης του σωματιδίου Higgs στο CMS απεικονίζονται στο Σχήμα -. Σχήμα -: Μηχανισμοί εμφάνισης του σωματιδίου Higgs. Αποτελέσματα από πειράματα με τη χρήση του επιταχυντή LEP οδηγούν στο συμπέρασμα οτι η ελάχιστη πιθανή μάζα του Higgs είναι λίγο μεγαλύτερη από 0GeV [9] 9

18 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το σωμάτιο Higgs μπορεί να ανιχνευθεί εμμέσως από τα προϊόντα της διάσπασής του. Ο πιθανότερος μηχανισμός διάσπασης του σωματίου Higgs είναι το κανάλι H 0 bb αλλά η ανίχνευσή του είναι ιδιαίτερα δύσκολη καθώς υπάρχουν αρκετές άλλες αλληλεπιδράσεις που οδηγούν σε παρόμοια αποτελέσματα. Τα πιο ευδιάκριτα κανάλια διάσπασης του Higgs στο πείραμα CMS, ανάλογα με τη μάζα του (Μ Η ), είναι τα εξής: Μ Η < 0GeV Η 0 γγ + Η ΖΖ l 0 0GeV < Μ Η < 00GeV * l 0 + Η ΖΖ l l - - Μ Η > 00GeV Η 0 ΖΖ l ± j j Η 0 Η 0 ΖΖ l ΖΖ l + l - v v + l - j j όπου l : λεπτόνια και j : πίδακες σωματίων (jets) Στο Σχήμα - απεικονίζονται τα κανάλια διάσπασης του Higgs σε συνάρτηση με τη μάζα του, καθώς επίσης και ο συσχετισμός του πλάτους διάσπασης του Higgs με αυτή. Σχήμα -: Κανάλια διάσπασης του Higgs σε συνάρτηση με τη μάζα του. Περίπου πριν από τέσσερις δεκαετίες, παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το φαινόμενο της παραβίασης της συμμετρίας CP (δηλ. του γινομένου φορτίο ισοτιμία, Charge-Parity Violation) 0 0 στις διασπάσεις ουδετέρων καονίων ( K K ) [0]. Πιο συγκεκριμένα παρατηρήθηκε διαφορά μεταξύ των διασπάσεων της τάξης του 0 -. Θεωρείται πολύ πιθανό ότι αυτό το φαινόμενο μπορεί να εξηγήσει την ασυμμετρία μεταξύ ύλης και αντι-ύλης που υπάρχει στο σύμπαν. Η παραβίαση 0 0 της συμμετρίας CP υποδηλώνει διαφορές στις διασπάσεις των μεσονίων K K. Η πιθανότερη 0

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ εξήγηση για αυτό το φαινόμενο είναι το γεγονός ότι η ασθενής αλληλεπίδραση, η οποία ευθύνεται για τη διάσπαση των καονίων, επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τα σωματίδια της ύλης από ότι αυτά της αντιύλης. Το 00 παρατηρήθηκε το φαινόμενο της παραβίασης της συμμετρίας CP και στο σύστημα των ουδετέρων μεσονίων B B [,]. Τα μεσόνια B B περιέχουν το quark b (beauty) το οποίο είναι πολύ βαρύτερο από το quark s που περιέχουν τα μεσόνια 0 0 K K. Το φαινόμενο της παραβίασης της συμμετρίας CP που παρατηρήθηκε σε αυτά τα μεσόνια είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που παρατηρείται στο σύστημα των ουδετέρων καονίων. Πιο συγκεκριμένα, η παραβίαση της συμμετρίας CP η οποία μετρήθηκε στις διασπάσεις των μεσονίων B 0 0 / B J K ψ s είναι περίπου 0.. Η συστηματική μελέτη του φαινομένου της παραβίασης της συμμετρίας CP στο σύστημα των σωματίων B αποτελεί βασικό στόχο του πειράματος CMS. Η πλήρης κατανόηση του φαινομένου θα εξηγήσει το κοσμολογικό πρόβλημα της ασυμμετρίας ύλης-αντιύλης. Μια από τις αναζητήσεις της φυσικής υψηλών ενεργειών, αποτελεί και η περιγραφή όλων των στοιχειωδών σωματιδίων και αλληλεπιδράσεων από μια ενοποιημένη θεωρία. Μια από τις θεωρίες αυτές αποτελεί η υπερσυμμετρία ή (supersymmetry ή SUSY) η οποία αξιώνει μια σχέση μεταξύ των σωματιδίων της ύλης (φερμιόνια με ημιακέραιο spin) και των φορέων των αλληλεπιδράσεων (μποζόνια με ακέραιο spin). Σύμφωνα με αυτή, σε κάθε φερμιόνιο αντιστοιχεί ένα υπερσυμμετρικό φερμιόνιο με ακέραιο spin ενώ σε κάθε μποζόνιο αντιστοιχεί ένα υπερσυμμετρικό μποζόνιο με ημιακέραιο spin, πιθανότατα όμως με διαφορετική μάζα. Όσον αφορά τη θεωρία περί Higgs, η υπερσυμμετρική προέκταση του καθιερωμένου προτύπου (Minimal Supersymmetric Standard Model ή MSSM) αξιώνει την παρουσία τουλάχιστον πέντε μποζονίων Higgs (h 0,H 0,A 0,H ± ) των οποίων τα ποικίλα κανάλια διάσπασης οδηγούν τελικά σε φωτόνια, e ±, μ ±, τ ± και πίδακες σωματιδίων. Σύμφωνα με την υπερσυμμετρία προκύπτει επίσης και η εξίσωση της ισχυρής, ασθενούς και ηλεκτρομαγνητικής αλληλεπίδρασης στην κλίμακα των 0 GeV, αν και εφόσον τα υπερσυμμετρικά φερμιόνια και μποζόνια έχουν μάζα της τάξης των TeV. Τέλος, η υπερσυμμετρία θα μπορούσε να εξηγήσει μέχρι και την σκοτεινή ύλη (dark matter) του σύμπαντος ως neutralino, που αποτελεί το ελαφρύτερο υπερσυμμετρικό σωματίδιο (Lightest Supersymmetric Particle ή LSP). Αν η υπερσυμμετρία λαμβάνει χώρα στην κλίμακα των TeV, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα παρατηρηθεί στο CMS... Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ CMS Οι ανιχνευτές που σχεδιάζονται για τον LHC βασίζονται σε μια στρωματική υλοποίηση που επιτρέπει τον προσδιορισμό της ταυτότητας ή/και τη μέτρηση της ενέργειας είτε της ορμής των

20 ΕΙΣΑΓΩΓΗ σωματιδίων που τα διαπερνούν. Στο Σχήμα - απεικονίζεται ένα πρότυπο ενός τέτοιου ανιχνευτή. Σχήμα -: Πρότυπο ανιχνευτή του LHC []. Τα δομικά στοιχεία ενός τέτοιου ανιχνευτή, ξεκινώντας από το εσωτερικό του, είναι τα εξής: ανιχνευτής τροχιών: σκοπός του είναι ο ακριβής προσδιορισμός της τροχιάς που διαγράφουν τα φορτισμένα σωματίδια που τον διαπερνούν. καλορίμετρο: σκοπός του είναι ο προσδιορισμός της ενέργειας των διερχομένων σωματιδίων. Το πρώτο στρώμα του καλοριμέτρου μετρά την ενέργεια των σωματιδίων που αλληλεπιδρούν ηλεκτρομαγνητικά (ηλεκτρόνια/ποζιτρόνια και φωτόνια) ενώ το δεύτερο στρώμα μετρά την ενέργεια των σωματιδίων που αλληλεπιδρούν ισχυρά (αδρόνια). ανιχνευτής μυονίων: σκοπός του ο προσδιορισμός της ενέργειας και διεύθυνσης των μυονίων που διαφεύγουν από τις προηγούμενες βαθμίδες ανίχνευσης. Η σχεδίαση του CMS βασίστηκε στα σε αυτά τα πρότυπα. Οι στόχοι που τέθηκαν είναι: Η εν γένει συμπαγής υλοποίηση του ανιχνευτή. Η ανίχνευση των μυονίων με υψηλή απόδοση. Η κατασκευή του καλύτερου δυνατού ηλεκτρομαγνητικού καλοριμέτρου. Η ανάπτυξη ενός ανιχνευτή τροχιών υψηλής ποιότητας. Η κατασκευή ενός ερμητικά κλειστού αδρονικού καλοριμέτρου. Το προσιτό κόστος.

21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις παραγράφους που ακολουθούν δίνεται μια σύντομη περιγραφή των επιμέρους τμημάτων του CMS. A. Ο μαγνήτης Η σχεδίαση ενός ανιχνευτή σωματιδίων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιλογή του τύπου του μαγνητικού συστήματος που θα χρησιμοποιηθεί, καθώς το μαγνητικό πεδίο είναι αυτό που κάμπτει την τροχιά των φορτισμένων σωματιδίων επιτρέποντας με αυτόν τον τρόπο τη μέτρηση της ορμής τους. Για τον ανιχνευτή CMS επιλέχθηκε η δημιουργία σωληνοειδούς μαγνητικού πεδίου. Η δημιουργία του σωληνοειδούς μαγνητικού πεδίου επιτυγχάνεται με τη βοήθεια ενός υπεραγώγιμου σωληνοειδούς πηνίου το οποίο, με μήκος m και εσωτερική διάμετρο.9m, αποτελεί το μεγαλύτερο που έχει ποτέ κατασκευαστεί. Η ένταση του μαγνητικού Σχήμα -: Ο ανιχνευτής CMS.

22 ΕΙΣΑΓΩΓΗ πεδίου που απαιτείται για την ικανοποιητική καμπύλωση των τροχιών των φορτισμένων σωματιδίων είναι της τάξης των Τ. Για την δημιουργία μαγνητικού πεδίου τέτοιας εντάσεως, η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος που διαρρέει το πηνίο θα πρέπει να είναι της τάξης των 0kA []. Το υπεραγώγιμο υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα τυλίγματα του πηνίου, έτσι ώστε να επιτευχθεί η ροή ηλεκτρικού ρεύματος αυτής της έντασης, βασίζεται σε ένα κράμα NbTi, γνωστό και ως αγωγός Rutherford (Rutherford Cable). Ο αγωγός Rutherford αποτελείται από κλώνους, έκαστος με δυνατότητα να άγει πάνω από ka όταν ψύχεται στους. ο Κ. Η ψύξη του υπεραγώγιμου υλικού επιτυγχάνεται με τη χρήση υπέρυγρου ηλίου. Το όλο υπεραγώγιμο σύστημα τοποθετείται μέσα σε ένα δοχείο κενού (vacuum vessel) έτσι ώστε να μονωθεί θερμικά από το εξωτερικό περιβάλλον. Για την επιστροφή του μαγνητικού πεδίου το σωληνοειδές πηνίο περιβάλλεται από ένα μεταλλικό οπλισμό (return yoke) συνολικού βάρους 000 τόνων. Η ισχύς του μαγνητικού πεδίου στον μεταλλικό οπλισμό είναι περίπου T. Σχήμα -9: Τομή ενός τυλίγματος του σωληνοειδούς πηνίου. Διακρίνονται οι κλώνοι του αγωγού Rutherford, καθώς και το περίβλημα υποστήριξης του από αλουμίνιο []. Το σωληνοειδές πηνίο περικλείει τον εσωτερικό ανιχνευτή τροχιών, το ηλεκτρομαγνητικό και το αδρονικό καλορίμετρο ενώ περιστοιχίζεται εξωτερικά από το σύστημα ανίχνευσης μυονίων. Ο τρόπος που διατάσσονται οι υπο-ανιχνευτές του πειράματος CMS απεικονίζεται στο Σχήμα -. B. Ο εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών Ο εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών (Inner Tracking Detector ή Tracker []) του CMS περιβάλλει το σημείο σύγκρουσης των δεσμών πρωτονίων αποτελώντας το πρώτο στρώμα ανιχνευτών που αλληλεπιδρά με τα σωματίδια που προκύπτουν από τη σύγκρουση. Σκοπός του

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ εσωτερικού ανιχνευτή τροχιών, όπως άλλωστε δηλώνει και το όνομά του, είναι η τρισδιάστατη ανακατασκευή των τροχιών που διαγράφουν τα φορτισμένα σωματίδια που τον διαπερνούν. Καθώς το μαγνητικό πεδίο είναι ιδιαίτερα ισχυρό, η καμπύλωση των τροχιών των φορτισμένων σωματιδίων είναι σχετικά ευδιάκριτη, επιτρέποντας τον προσδιορισμό της ορμής τους από την ακτίνα της τροχιάς τους. Βαρύνουσας σημασίας είναι και ο προσδιορισμός των κορυφών των δευτερογενών διασπάσεων (vertices) που προκύπτουν. Η σχεδίαση του εσωτερικού ανιχνευτή τροχιών βασίζεται σε μια ομόκεντρη πολυστρωματική υλοποίηση αισθητήρων πυριτίου με κυλινδρικό σχήμα μήκους.m και διαμέτρου.m. Ο ιδιαίτερα μεγάλος όγκος του εσωτερικού ανιχνευτή τροχιών επιτρέπει ακόμη και την παρατήρηση της σχετικά μικρής καμπύλωσης των τροχιών των φορτισμένων σωματιδίων ιδιαίτερα υψηλής ενέργειας. Στο κεντρικό τμήμα του ανιχνευτή τροχιών, που βρίσκεται πλησιέστερα στο σημείο αλληλεπίδρασης, χρησιμοποιούνται ψηφιδωτοί (pixel) αισθητήρες για τον προσδιορισμό της θέσης των κορυφών των δευτερογενών διασπάσεων, ενώ για το μεγαλύτερο όγκο του χρησιμοποιούνται μικρολωριδιακοί (micro-strip) αισθητήρες για τον προσδιορισμό της ορμής των σωματιδίων. Συνολικά, ο εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών αριθμεί.9x0 ψηφιδωτούς και.x0 μικρολωριδιακούς αισθητήρες πυριτίου. Σχήμα -0: Εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών του CMS. Γ. Το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο Ο εσωτερικός ανιχνευτής τροχιών περιβάλλεται από ένα ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο (Electromagnetic Calorimeter ή ECAL) κυλινδρικού σχήματος, του οποίου ο κύριος στόχος είναι η μέτρηση της ενέργειας και της θέσης των ηλεκτρονίων/ποζιτρονίων και φωτονίων που προκύπτουν από τη σύγκρουση των δεσμών πρωτονίων και από τις δευτερογενείς διασπάσεις που ακολουθούν. Το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο αναλύεται διεξοδικότερα στην παράγραφο..

24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δ. Το αδρονικό καλορίμετρο Το αδρονικό καλορίμετρο (Hadronic Calorimeter ή HCAL), το οποίο περιβάλλει το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο, παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο τόσο στον προσδιορισμό της ενέργειας και διεύθυνσης των quarks και γλουονίων όσο και στον έμμεσο προσδιορισμό της ενέργειας των νετρίνων. Ο προσδιορισμός των παραπάνω βασίζεται στη μέτρηση της ενέργειας miss και της διεύθυνσης των πιδάκων σωματιδίων καθώς και στο έλλειμμα εγκάρσιας ενέργειας Ε τ (missing transverse energy). Το έλλειμμα εγκάρσιας ενέργειας, το οποίο δηλώνει εμφάνιση μη αλληλεπιδρώντων σωματιδίων όπως π.χ. νετρίνα, θα μπορούσε κάλλιστα να σηματοδοτήσει παρουσία νέων σωματιδίων, όπως π.χ. υπερσυμμετρικά quarks και λεπτόνια []. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ερμητικότητα του αδρονικού καλοριμέτρου θεωρείται απαραίτητη, καθώς από αυτήν εξαρτάται ο ακριβής υπολογισμός του ελλείμματος εγκάρσιας ενέργειας. Το αδρονικό καλορίμετρο καλύπτει ψευδο-ωκύτητα (rapidity) μέχρι η =. Το αδρονικό καλορίμετρο συμμετέχει επίσης στην ταυτοποίηση των ηλεκτρονίων, φωτονίων και μυονίων σε συνεργασία με το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο και τον ανιχνευτή μυονίων. Το αδρονικό καλορίμετρο είναι δειγματοληπτικού τύπου καθώς η υλοποίησή του βασίζεται σε αλλεπάλληλες βαθμίδες απορροφητικού υλικού (absorber) και πλαστικού σπινθηριστή (plastic scintillator). Ως απορροφητικό υλικό χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο χαλκός, αφενός λόγω του μικρού μήκους ακτινοβολίας του και αφ ετέρου λόγω του χαμηλού ατομικού του αριθμού (σε σχέση με άλλα υλικά που χρησιμοποιούνται για τον ίδιο σκοπό όπως π.χ. μόλυβδος). Το μεν μήκος ακτινοβολίας του μεγιστοποιεί τον αριθμό των αδρονικών καταιγισμών, η δε ατομική του σύνθεση επηρεάζει ελάχιστα τη διεύθυνση και την ορμή των μυονίων που τον διαπερνούν. Σχήμα -: Το αδρονικό καλορίμετρο.

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ε. Το σύστημα ανίχνευσης μυονίων Η παρουσία μυονίων παραπέμπει πολύ συχνά σε ενδιαφέρουσες αλληλεπιδράσεις από πλευράς φυσικής και επομένως, η ταυτοποίηση και μέτρηση της ορμής τους είναι βαρύνουσας σημασίας. Η ταυτοποίηση των μυονίων επιτυγχάνεται αποκλειστικά από το σύστημα ανίχνευσης μυονίων ενώ η μέτρηση της ορμής τους επιτυγχάνεται σε συνεργασία με τον εσωτερικό ανιχνευτή τροχιών. Εκτός αυτού, το σύστημα μυονίων παρέχει σημαντική βοήθεια στο σύστημα σκανδαλισμού του CMS. Το σύστημα μυονίων, το οποίο περιβάλλει το σωληνοειδές πηνίο, αποτελείται από τέσσερα ομόκεντρα στρώματα ανιχνευτών μυονίων με κυλινδρικό σχήμα που διαχωρίζονται από μεταλλικούς οπλισμούς []. Σχήμα -: Σύστημα ανίχνευσης μυονίων του CMS. Για την ανίχνευση των μυονίων χρησιμοποιούνται τρεις τύποι ανιχνευτών: Θάλαμοι ολίσθησης καθοδικών λωρίδων (Cathode Strip Chambers) που τοποθετούνται στις έδρες, σωληνωτοί θάλαμοι ολίσθησης (Drift Tubes) που τοποθετούνται στην παράπλευρη επιφάνεια και θάλαμοι αερίων αγώγιμων επιφανειών (Resistive Parallel Plate Chambers) που τοποθετούνται σε όλη την επιφάνεια των κυλίνδρων. Οι θάλαμοι ολίσθησης καθοδικών λωρίδων και οι σωληνωτοί θάλαμοι ολίσθησης χρησιμοποιούνται για τον ακριβή προσδιορισμό της θέσης και επομένως και της ορμής των μυονίων, σε αντίθεση με τους θαλάμους αερίων αγώγιμων επιφανειών, οι οποίοι χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την ταχεία παροχή πληροφορίας στο σύστημα σκανδαλισμού λόγω του μικρού χρόνου απόκρισής τους. Μια εγκάρσια τομή του CMS στην οποία συνοψίζεται ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα διάφορα σωματίδια με τους υπο-ανιχνευτές απεικονίζεται στο Σχήμα - που ακολουθεί.

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σχήμα -: Εγκάρσια τομή του ανιχνευτή CMS. Διακρίνονται οι διάφοροι υπο-ανιχνευτές καθώς και ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα διάφορα σωματίδια.. Το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο του CMS Όπως αναφέρεται στην παράγραφο.., από τα ποικίλα κανάλια διάσπασης του Higgs προκύπτουν φωτόνια είτε λεπτόνια (Σχήμα -). Επομένως, είναι αυτονόητο ότι η ανίχνευση και μέτρηση της ενέργειας των ηλεκτρονίων και φωτονίων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την παρατήρηση του Higgs. Σχήμα -: Διασπάσεις του Higgs που οδηγούν σε ζεύγη φωτονίων ή σε τετράδες λεπτονίων. Παρ όλο που η διάσπαση του Higgs σε ζεύγος φωτονίων είναι σχετικά σπάνια, όπως άλλωστε φαίνεται στο Σχήμα -, θεωρείται σχετικά ξεκάθαρη/ευδιάκριτη. Για αυτόν το λόγο, η ανίχνευσή του ζεύγους φωτονίων από το ηλεκτρομαγνητικό καλορίμετρο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική παρότι από πλευράς προδιαγραφών είναι η πιο απαιτητική, καθώς χρειάζεται άριστη ενεργειακή διακριτική ικανότητα (energy resolution). Λόγω της σημασία της ανίχνευσης αυτού του καναλιού

Καλώς Ήρθατε στο CERN

Καλώς Ήρθατε στο CERN Καλώς Ήρθατε στο CERN Δρ. Γιάννης Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών 05 Novembre 2003 1 1949-1950: Πρώτες προσπάθειες δημιουργίας Ευρωπαϊκού κέντρου έρευνας στη Φυσική 1952: Ίδρυση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για

Διαβάστε περισσότερα

Ο ανιχνευτης CMS. Ρολος και ο σχεδιασμος του ανιχνευτη. Το CMS και τα κομματια του Από τα κομματια στο συστημα. Συμπερασματα και προσδοκιες.

Ο ανιχνευτης CMS. Ρολος και ο σχεδιασμος του ανιχνευτη. Το CMS και τα κομματια του Από τα κομματια στο συστημα. Συμπερασματα και προσδοκιες. Ο ανιχνευτης CMS Ρολος και ο σχεδιασμος του ανιχνευτη. Το CMS και τα κομματια του Από τα κομματια στο συστημα. Συμπερασματα και προσδοκιες. Ανδρομαχη Τσιρου Ο ρολος του επιταχυντη και των ανιχνευτων είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη στους ανιχνευτες σωματιδιων στο CERN

Εισαγωγη στους ανιχνευτες σωματιδιων στο CERN Εισαγωγη στους ανιχνευτες σωματιδιων στο CERN...και ισως μερικες πιθανες ιδεες για τους μαθητες σας Προγραμμα Ελληνων καθηγητων, CERN 8-12/11/2015 Οι επιταχυντες 0.999999998C 0.999998C 0.91C 0.3C 0.993C

Διαβάστε περισσότερα

Large Hardron Collider (LHC)

Large Hardron Collider (LHC) 1 Large Hardron Collider (LHC) Ο LHC είναι ο μεγαλύτερος και ισχυρότερος επιταχυντής σωματιδίων που έχει ποτέ κατασκευαστεί. Βρίσκεται εγκατεστημένος στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN). Χρησιμοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

The Large Hadron Collider @ CERN Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων

The Large Hadron Collider @ CERN Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων The Large Hadron Collider @ CERN Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων Αντώνης Παπανέστης Rutherford Appleton Laboratory Μεγάλη Βρετανία Rutherford Appleton Laboratory Σύντομο βιογραφικό 44 ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ

Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ II Χ. Πετρίδου,. Σαµψωνίδης Ανάλυση δεδοµένων του πειράµατος DELPHI Μέτρηση των ποσοστών διάσπασης του µποζονίου Ζ http://wyp.physics.auth.gr/physics.htm Σκοπός O σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΕΝΑ ΤΑΞΕΙΔΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΜΕΧΡΙ... ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΡΗΞΗ!! ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Ν. ΓΑΖΗΣ Καθηγητής Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων, ΕΜΠ Αναπληρωτής Εθνικός Εκπρόσωπος στο CERN ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

CERN Επιτεύγματα, Προοπτικές, Προσδοκίες -

CERN Επιτεύγματα, Προοπτικές, Προσδοκίες - CERN Επιτεύγματα, Προοπτικές, Προσδοκίες - Έρευνα και Ανακάλυψη Εκπαίδευση Τεχνολογία Συνεργασία Καθ. Εμμανουήλ Τσεσμελής (CERN) 22 Αυγούστου 2012 ~2300 προσωπικό ~1050 υπότροφοι και πρόσεδρα μέλη >11

Διαβάστε περισσότερα

Το CERN, η Ελλάδα και η Διεθνής Συνεργασία

Το CERN, η Ελλάδα και η Διεθνής Συνεργασία Το CERN, η Ελλάδα και η Διεθνής Συνεργασία Emmanuel Tsesmelis Deputy Head of International Relations, CERN FloratosFest 2014 University of Athens 10 October 2014 1 Προς τιμήν του Εμμανουήλ Φλωράτου Εθνικός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια Περιεχόµενα Διαγράµµατα Feynman Δυνητικά σωµάτια Οι τρείς αλληλεπιδράσεις Ηλεκτροµαγνητισµός Ισχυρή Ασθενής Περίληψη Κ. Παπανικόλας, Ε. Στυλιάρης, Π. Σφήκας

Διαβάστε περισσότερα

Cosmotron. Το COSMOTRON ενέργειας 3 GeV ήταν το πρώτο σύγχροτρο πρωτονίων που τέθηκε σε λειτουργία το 1952.

Cosmotron. Το COSMOTRON ενέργειας 3 GeV ήταν το πρώτο σύγχροτρο πρωτονίων που τέθηκε σε λειτουργία το 1952. Εισαγωγή στους Επιταχυντές II Δρ. Eμμανουήλ λ Τσεσμελής (CERN) 24-2525 Ιουνίου 2008 Cosmotron Βrookhaven National Laboratory (BNL) Το COSMOTRON ενέργειας 3 GeV ήταν το πρώτο σύγχροτρο πρωτονίων που τέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το CERN, η φυσική των σωματιδίων, και η αναζήτηση για το μποζόνιο Higgs -

Το CERN, η φυσική των σωματιδίων, και η αναζήτηση για το μποζόνιο Higgs - Το CERN, η φυσική των σωματιδίων, και η αναζήτηση για το μποζόνιο Higgs - Έρευνα και Ανακάλυψη Εκπαίδευση Τεχνολογία Συνεργασία Καθ. Εμμανουήλ Τσεσμελής (CERN και Παν. Οξφόρδης) Αύγουστος 2013 Μερικά από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ CERN ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ CERN ΜΕΓΑΛΕΣ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΕΣ ΤΟΥ CERN ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ CERN ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ CERN ΜΕΓΑΛΕΣ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΕΣ ΤΟΥ CERN ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ Τελική εργασία Α1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ CERN ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ CERN ΜΕΓΑΛΕΣ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΕΣ ΤΟΥ CERN ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ CERN ΣΤΗ ΖΩΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΔΡΟΝΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ (Large Hadron Collider = LHC) ΣΤΟ CERN

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΔΡΟΝΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ (Large Hadron Collider = LHC) ΣΤΟ CERN Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΔΡΟΝΙΚΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΗΣ (Large Hadron Collider = LHC) ΣΤΟ CERN Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ (το μεγαλύτερο και καλύτερο έργο υψηλής τεχνολογίας του κόσμου)

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15 Διάλεξη 14: Μεσόνια και αντισωματίδια Μεσόνια Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως (διάλεξη 13) η έννοια των στοιχειωδών σωματίων άλλαξε πολλές φορές μέχρι σήμερα. Μέχρι το 1934 ο κόσμος των στοιχειωδών σωματιδίων

Διαβάστε περισσότερα

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική Στοιχειώδη Σωµατίδια Σωµατίδια Επιταχυντές Ανιχνευτές Αλληλεπιδράσεις Συµµετρίες Νόµοι ιατήρησης Καθιερωµένο Πρότυπο www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική: Στοιχειώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Επιταχύνοντας» την Επιστήμη Η διαδραστική έκθεση του CERN στην Αθήνα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Επιταχύνοντας» την Επιστήμη Η διαδραστική έκθεση του CERN στην Αθήνα ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Επιταχύνοντας» την Επιστήμη Η διαδραστική έκθεση του CERN στην Αθήνα Δελτίο Τύπου Επιταχύνοντας την Επιστήμη H διαδραστική έκθεση του CERN στην Αθήνα Την εντυπωσιακή διαδραστική έκθεση που

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

Το μποζόνιο Higgs (Σωματίδιο του Θεού) και ο ρόλος του Μεγάλου Αδρονικού Επιταχυντή στην Ανακάλυψη του Ομάδα Μαθητών:

Το μποζόνιο Higgs (Σωματίδιο του Θεού) και ο ρόλος του Μεγάλου Αδρονικού Επιταχυντή στην Ανακάλυψη του Ομάδα Μαθητών: 1 Το μποζόνιο Higgs (Σωματίδιο του Θεού) και ο ρόλος του Μεγάλου Αδρονικού Επιταχυντή στην Ανακάλυψη του Ομάδα Μαθητών: Ιωάννου Παναγιώτης, Λεωνίδου Άντρεα, Βαφέα Ραφαέλα, Παναρέτου Κατερίνα Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Μονάδες Energy [E] ev, kev, MeV, GeV, TeV, PeV, 10 0, 10 3, 10 6, 10 9, 10 12, 10 15 1eV = 1.6 10 19 J ev είναι πιο χρήσιμη στη φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φυσική στοιχειωδών σωματιδίων

Εισαγωγή στη φυσική στοιχειωδών σωματιδίων Εργαστήριο Εισαγωγή στη φυσική στοιχειωδών σωματιδίων Hypatia : http://hypatia.phys.uoa.gr/ To Hypatia αποτελεί μέρος του ATLAS ASEC, ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα στη Φυσική των Στοιχειωδών Σωματιδίων.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ Άσκηση 5 ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ Τα ηλιακά στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή του φωτός (που αποτελεί μία μορφή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας) σε ηλεκτρική ενέργεια. Κατασκευάζονται από

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas. Κωνσταντίνος Κουσουρής

Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas. Κωνσταντίνος Κουσουρής Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas Κωνσταντίνος Κουσουρής Περίληψη Περιγραφή και κατασκευή Αρχή λειτουργίας Ανίχνευση φωτονίων Επιδόσεις Χρήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδη Σωματίδια. Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά. Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου

Στοιχειώδη Σωματίδια. Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά. Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Στοιχειώδη Σωματίδια Διάλεξη 10η Πετρίδου Χαρά Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Σωμάτια & Αντισωμάτια Κουάρκ & Λεπτόνια Αδρόνια & Διατήρηση κβαντικών αριθμών 16/12/2011 Πετρίδου Χαρά Στοιχειώδη Σωμάτια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Κορατζίνος. Πρόγραμμα καθηγητών Φυσικής μέσης εκπαίδευσης του CERN, Ιούλιος 2008. Αντιύλη 1

Μιχάλης Κορατζίνος. Πρόγραμμα καθηγητών Φυσικής μέσης εκπαίδευσης του CERN, Ιούλιος 2008. Αντιύλη 1 Αντιύλη Μιχάλης Κορατζίνος CERN Πρόγραμμα καθηγητών Φυσικής μέσης εκπαίδευσης του CERN, Ιούλιος 2008. Αντιύλη 1 Ερωτήσεις Επτά ερωτήσεις Τι είναι αντιύλη Πώς την φτιάχνουμε Που την φτιάχνουμε Το μυστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας

6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας 25SMEs2009 ΠΑΡΑΔΟΤΕΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 6: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας Σελίδα 1 REVISION HISTORY

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 0 ΜΑΪΟΥ 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Θέμα Δ 4_2149 Άτομο υδρογόνου βρίσκεται σε κατάσταση όπου η στροφορμή του είναι ίση με 3,15 10-34 J s. Δ1) Σε ποια στάθμη βρίσκεται το ηλεκτρόνιο; Δ2) Αν το άτομο έφθασε στην προηγούμενη

Διαβάστε περισσότερα

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819.

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819. Πεδία δυνάμεων Πεδίο βαρύτητας, ηλεκτρικό πεδίο, μαγνητικό πεδίο: χώροι που ασκούνται δυνάμεις σε κατάλληλους φορείς. Κατάλληλος φορέας για το πεδίο βαρύτητας: μάζα Για το ηλεκτρικό πεδίο: ηλεκτρικό φορτίο.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΟΙΛΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ & ΛΥΧΝΙΕΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN. Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ. 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN. Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ. 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012 ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN Επιστημονική ομάδα ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΙΔΕΡΗΣ &ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ 3ο Λύκειο Γαλατσίου 2011-2012 Υπεύθυνοι καθηγητές Μαραγκουδάκης Επαμεινώνδας και Φαράκου Γεωργία ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 3 Μαΐου 015 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron Τα ηλεκτρόνια στα Μέταλλα Α. Χωρίς ηλεκτρικό πεδίο: 1. Τι είδους κίνηση κάνουν τα ηλεκτρόνια; Τα ηλεκτρόνια συγκρούονται μεταξύ τους; 2. Πόσα ηλεκτρόνια περνάνε προς τα δεξιά και πόσα προς τας αριστερά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο CERN! Χρήστος Λαζαρίδης, CERN

Καλωσορίσατε στο CERN! Χρήστος Λαζαρίδης, CERN Καλωσορίσατε στο CERN! Χρήστος Λαζαρίδης, CERN Πότε δημιουργήθηκε; 1949-1950 : Πρώτα βήματα δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού κέντρου έρευνας στη Φυσική 1952 : Ίδρυση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την Πυρηνική Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυα Τηλεπικοινωνιών. και Μετάδοσης

Δίκτυα Τηλεπικοινωνιών. και Μετάδοσης Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Σερρών Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Δίκτυα Τηλεπικοινωνιών και Μετάδοσης Σύστημα μετάδοσης με οπτικές ίνες Tο οπτικό φέρον κύμα μπορεί να διαμορφωθεί είτε από αναλογικό

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος

Φωτοδίοδος. 1.Σκοπός της άσκησης. 2.Θεωρητικό μέρος Φωτοδίοδος 1.Σκοπός της άσκησης Ο σκοπός της άσκησης είναι να μελετήσουμε την συμπεριφορά μιας φωτιζόμενης επαφής p-n (φωτοδίοδος) όταν αυτή είναι ορθά και ανάστροφα πολωμένη και να χαράξουμε την χαρακτηριστική

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ Θεωρητικη αναλυση μεταλλα Έχουν κοινές φυσικές ιδιότητες που αποδεικνύεται πως είναι αλληλένδετες μεταξύ τους: Υψηλή φυσική αντοχή Υψηλή πυκνότητα Υψηλή ηλεκτρική και θερμική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή γή στη Φυσική των Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN

Εισαγωγή γή στη Φυσική των Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN γή στη Φυσική των στη Φυσική τω ων Επιταχυντώ ών Επιταχυντών II Γ. Παπαφιλίππου Τμήμα Επιταχυντών -CERN Επιμορφωτικό πρόγραμμα Ελλήνων καθηγητών CERN, Ιούλιος 2008 1 Βασικές αρχές δυναμικής των επιταχυντών

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Hideki Yukawa and the Nuclear Force Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής πυρηνική δύναμη Η πυρηνική δύναμη (ή αλληλεπίδραση νουκλεονίουνουκλεονίου, ή NN forces,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. Φασματοσκόπιο μάζας Εξατμισμένη ύλη ή αέριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ Συζευγμένα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία τα οποία κινούνται με την ταχύτητα του φωτός και παρουσιάζουν τυπική κυματική συμπεριφορά Αν τα φορτία ταλαντώνονται περιοδικά οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Νόμοι Διατήρησης κβαντικών αριθμών Αρχές Αναλλοίωτου Συμμετρία ή αναλλοίωτο των εξισώσεων που περιγράφουν σύστημα σωματιδίων κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Το έτος 2005 ορίστηκε ως έτος Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα που θα καλυφθούν

Θέµατα που θα καλυφθούν Ηµιαγωγοί Semiconductors 1 Θέµατα που θα καλυφθούν Αγωγοί Conductors Ηµιαγωγοί Semiconductors Κρύσταλλοι πυριτίου Silicon crystals Ενδογενείς Ηµιαγωγοί Intrinsic semiconductors ύο τύποι φορέων για το ρεύµασεηµιαγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ MM505 ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Εργαστήριο ο - Θεωρητικό Μέρος Βασικές ηλεκτρικές μετρήσεις σε συνεχές και εναλλασσόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΠΙΝΑΣ Post Doc Researcher, Chemist Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης Email: binasbill@iesl.forth.gr Thl. 1269 Crete Center for Quantum Complexity and Nanotechnology

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΗ ΛΥΕΙΟΥ ΘΕΤΙΗΣ Ι ΤΕΧ/ΗΣ ΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜ : Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Στις ερωτήσεις -5 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου

Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου Γαλβανομέτρο στρεπτού πλαισίου Σχήμα 1. Πάνω στο πλαίσιο ασκείται ροπή δυνάμεων: M=Fxl 2 =Fxl 1 xl 2 Η αρχή λειτουργίας των οργάνων στρεπτού πλαισίου είναι αυτή του Σχήματος 1, με τη διαφορά ότι το πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα πειράματα στο LHC

Τα μεγάλα πειράματα στο LHC Τα μεγάλα πειράματα στο LHC τα τηλεσκόπια του μικρόκοσμου Κώστας Κορδάς LHEP, University of Bern, Ελβετία Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 10 Μαρτίου 2009 Τι θα συζητήσουμε Γιατί και πώς παρατηρούμε

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο.

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. 3.01. Έργο κατά την μετακίνηση φορτίου. Στις κορυφές Β και Γ ενόςισοπλεύρου τριγώνου ΑΒΓ πλευράς α= 2cm, βρίσκονται ακλόνητα δύο σηµειακά ηλεκτρικά φορτία q 1 =2µC και q 2 αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev.

Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. Οι ακτίνες Χ είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία µε λ [10-9 -10-12 m] (ή 0,01-10Å) και ενέργεια φωτονίων kev. To ορατό καταλαµβάνει ένα πολύ µικρό µέρος του ηλεκτροµαγνητικού φάσµατος: 1,6-3,2eV. Page 1

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 2012-13. Αριθμός σπουδαστών

Πίνακας 1. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 2012-13. Αριθμός σπουδαστών Πίνακας. Πίνακας προτεινόμενων πτυχιακών εργασιών για το χειμερινό εξάμηνο 0-3 ΤΜΗΜΑ: ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Α/Α Τίτλος θέματος Μέλος Ε.Π Σύντομη περιγραφή Διακόπτες δικτύων ισχύος 3 4 5 Μηχανικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ. Εργαστήριο Φυσικής IΙ. Μελέτη της απόδοσης φωτοβολταϊκού στοιχείου με χρήση υπολογιστή. 1. Σκοπός. 2. Σύντομο θεωρητικό μέρος ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Σκοπός Το φωτοβολταϊκό στοιχείο είναι μία διάταξη ημιαγωγών η οποία μετατρέπει την φωτεινή ενέργεια που προσπίπτει σε αυτήν σε ηλεκτρική.. Όταν αυτή φωτιστεί με φωτόνια κατάλληλης συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2-1 Ένας φύλακας του ατομικού ρολογιού καισίου στο Γραφείο Μέτρων και Σταθμών της Ουάσιγκτον. 2-2 Άτομα στην επιφάνεια μιας μύτης βελόνας όπως φαίνονται μεηλεκτρονικόμικροσκό 2.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 14 Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 13 Ιουνίου 14 8:

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ - ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Δυναμική ενέργεια δυο φορτίων Δυναμική ενέργεια τριών ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ - Τα Καλύτερα Φροντιστήρια της Πόλης!

ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ - Τα Καλύτερα Φροντιστήρια της Πόλης! ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΜΑΡΤΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... /... / 01, ΤΜΗΜΑ :... ΒΑΘΜΟΣ:... ΘΕΜΑ 1 Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι η μελέτη του ηλεκτροοπτικού φαινομένου (φαινόμενο Pockels) σε θερμοκρασία περιβάλλοντος για κρύσταλλο KDP και ο προσδιορισμός της τάσης V λ/4. Στοιχεία Θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

Β' τάξη Γενικού Λυκείου. Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων

Β' τάξη Γενικού Λυκείου. Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Β' τάξη Γενικού Λυκείου Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Κεφάλαιο 1 Κινητική θεωρία αερίων Χιωτέλης Ιωάννης Γενικό Λύκειο Πελοπίου 1.1 Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα αντιστοιχεί σε ισοβαρή μεταβολή;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή.

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Αντικείμενο της εργασίας είναι η σχεδίαση και κατασκευή του ηλεκτρονικού τμήματος της διάταξης μέτρησης των θερμοκρασιών σε διάφορα σημεία ενός κινητήρα Ο στόχος είναι η ανάκτηση του

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι

ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Θέμα 1 ο ιαγώνισμα στη Φυσική Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Επαναληπτικό Ι Στα ερωτήματα 1 5 του πρώτου θέματος, να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα της απάντησης που θεωρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα πειράματα στη Φυσική Στοιχεωδών Σωματιδίων: Τα τηλεσκόπια του μικροκοσμου και η ανακάλυψη του Higgs. Κώστας Κορδάς και. Δέσποινα Σαμψωνίδου

Τα μεγάλα πειράματα στη Φυσική Στοιχεωδών Σωματιδίων: Τα τηλεσκόπια του μικροκοσμου και η ανακάλυψη του Higgs. Κώστας Κορδάς και. Δέσποινα Σαμψωνίδου Τα μεγάλα πειράματα στη Φυσική Στοιχεωδών Σωματιδίων: Τα τηλεσκόπια του μικροκοσμου και η ανακάλυψη του Higgs Κώστας Κορδάς και Δέσποινα Σαμψωνίδου Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της αρχής λειτουργίας των μηχανών συνεχούς ρεύματος, β) η ανάλυση της κατασκευαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Τι είναι ; Ηλεκτρικό ρεύμα ονομάζεται η προσανατολισμένη κίνηση των ηλεκτρονίων ή γενικότερα των φορτισμένων σωματιδίων Που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα