ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ"

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής Εργαστήριο Χημείας / Βιοχημείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Σ. Μπονάνου Τζεδάκη, A. Tσακάλωφ Λάρισα 2009

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Εισαγωγή Πρόγραμμα Διδασκαλίας Κανόνες Εργαστηρίου 1 Εργαστήρια Ιατρικής Χημείας 3 Υδατικά διαλύματα 4 Άσκηση 1 η Φασματοσκοπία - Φασματοφωτομετρία 7 Άσκηση 2 η Ηλεκτρολύτες - Ρυθμιστικά διαλύματα 14 Άσκηση 3 η Χρωματογραφία 20 Άσκηση 4 η Υδατάνθρακες 29 Βιβλιογραφία εργαστηριακών ασκήσεων 36 Ευχαριστίες 37 Αναλυτική ύλη μαθήματος 38 Βιβλιογραφία 48

3 ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ακαδ. Έτους Τα Φροντιστήρια και τα Εργαστήρια είναι υποχρεωτικά Ημερομηνία Ώρα Θέμα Διδάσκων Τρίτη 6/ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ. Α.Τ. Τετ. 7/ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Α.Τ. Τρίτη 13/ ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ Α.Τ. Τετ. 14/ ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Α.Τ. Τρίτη 20/ ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ-ΣΥΜΠΛΟΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Α.Τ. Τετ. 21/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟ- ΜΕΤΡΙΑ Α.Τ. Δευτ. 26/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ο : ΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 27/ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ. Α.Τ. Τρίτη 27/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ο : ΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 28/10 ΕΘΝΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ Δευτ. 2/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 1 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 3/ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ, ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, Α.Τ. ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Τρίτη 3/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 1 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 4/ ΧΗΜΙΚΗ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ-ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Α.Τ. Δευτ. 9/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο : ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ, Α.Τ., Η.Μ. ΜΕΤΡΗΣΗ PH. (ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 10/ ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ Α.Τ. Τρίτη 10/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο : ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ, Α.Τ., Η.Μ. ΜΕΤΡΗΣΗ PH. (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 11/ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. ΟΞΕΙΔΩΣΗ-ΑΝΑΓΩΓΗ Α.Τ. Δευτ. 16/ Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 17/ ΕΘΝΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ Α.Τ. Τρίτη 17/ Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 18/ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΥΛΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Α.Τ.

4 Δευτ. 23/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 2 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 24/ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ Τρίτη 24/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 2 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 25/ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Α.Τ. Δευτ. 30/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο : ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ., Η.Μ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ (ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 1/ ΣΤΕΡΕΟΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ A.T. Τρίτη 1/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο : ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ., Η.Μ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 2/ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ A.T. Δευτ. 7/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 3 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 8/ ΑΠΛΕΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥΧΕΣ ΚΑΙ ΘΕΙΟΥΧΕΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ Η.Μ. ΕΝΩΣΕΙΣ Τρίτη 8/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 3 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 9/ ΚΑΡΒΟΝΥΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ : ΑΛΔΕΥΔΕΣ - ΚΕΤΟΝΕΣ Η.Μ. Τρίτη 15/ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΑ H.M. Τετ. 16/ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Η.Μ. ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Δευτ. 11/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 ο : ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 12/ ΑΠΛΕΣ ΑΖΩΤΟΥΧΕΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ A.T. ΕΤΕΡΟΚΥΚΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Τρίτη 12/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 ο : ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 13/ ΝΟΥΚΛΕΪΝΙΚΑ ΟΞΕΑ H.T. Δευτ. 18/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 4 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 19/ ΑΜΙΝΟΞΕΑ Η.Μ. Τρίτη 19/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 4 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 20/ ΛΙΠΙΔΙΑ H.M. ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Α.Τ. Α.ΤΣΑΚΑΛΩΦ, Η.Μ. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Διαλέξεις Μικρό Αμφιθέατρο 1, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής Εργαστήρια Εργαστήριο Βιοχημείας, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής Φροντιστήρια Αίθουσα 1, 3 ος όροφος, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής

5 1 ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Για την ασφάλεια όλων πρέπει να ακολουθούνται πάντoτε οι κάτωθι κανόνες: 1) Κανείς δεν πρέπει να εργάζεται μόνος του στο εργαστήριο χωρίς την παρουσία κάποιου μέλους του προσωπικού. 2) Αφήστε εξωτερικά ενδύματα και ογκώδη αντικείμενα (π.χ. σάκους) έξω από το εργαστήριο ή σε ειδικό χώρο του εργαστηρίου. Σκόρπια πράγματα σε πάγκους και πατώματα μπορεί να προκαλέσουν ατύχημα και υπάρχει κίνδυνος να καταστραφούν και τα ίδια. 3) Φοράτε πάντα ποδιά μόλις μπείτε στο εργαστήριο. 4) Απαγορεύεται να καπνίζετε, να τρώτε ή να πίνετε στο εργαστήριο. 5) Για δικό σας όφελος διαβάστε το φυλλάδιο που περιγράφει την άσκηση πριν το εργαστήριο και ακολουθήστε προσεκτικά τις οδηγίες που σας δίνονται για την εκτέλεση κάθε άσκησης. Επειδή συχνά δίνονται επιπλέον προφορικές εξηγήσεις στην αρχή του εργαστηρίου είναι απαραίτητο να έρχεστε ακριβώς στην ώρα σας. Γενική αρχή κάθε πειραματικής δουλειάς: Σκεφθείτε και προγραμματίσετε πριν ενεργήσετε. 6) Μην γεμίζεται τις πιπέτες (σιφώνια) ρουφώντας με το στόμα - χρησιμοποιείστε τις pi-pumps ή poire που σας δίνονται για χρήση με τα σιφώνια. Αν δεν ξέρετε αν κάτι είναι τοξικό ρωτήστε. Ακόμα καλύτερα: Μη ρουφάτε τίποτα με το στόμα. 7) Χρησιμοποιείστε την απαγωγό εστία και φορέστε γυαλιά ασφαλείας κάθε φορά που χειρίζεστε πολύ καυστικά αντιδραστήρια, π.χ. πυκνά οξέα ή βάσεις, διαλύματα με αποπνικτικούς ατμούς κ.λ.π. 8) Στρέψετε το στόμιο σωλήνων που θερμαίνονται μακριά από σας και άλλα πρόσωπα. Προσοχή πώς πιάνετε θερμά γυαλικά. Μη φέρετε ποτέ εύφλεκτα υλικά (π.χ. αιθανόλη, αιθέρα) κοντά σε γυμνή φλόγα. 9) Αν χύσετε κάτι σκουπίστε το αμέσως με χαρτοπετσέτα - βρεγμένοι πάγκοι και πατώματα είναι επικίνδυνα. Αν χύσετε κάτι τοξικό αναφέρετέ το αμέσως στον υπεύθυνο του εργαστηρίου. 10) Προσοχή στη χρήση βιολογικών υγρών, (αίμα, οροί, κ.λ.π.)-μη ρουφάτε τίποτε με το στόμα, φοράτε γάντια και τοποθετείστε τα μεν αναλώσιμα (π.χ. χαρτικά, πλαστικά) που ήρθαν σε επαφή μαζί τους σε ειδικό σάκο απορριμάτων τα δε γυαλικά σε ειδικό δοχείο με απολυμαντικό.

6 2 11) Εξοικειωθείτε με την λειτουργία κάθε οργάνου και ακολουθήστε τις οδηγίες χρήσης του. Αν δεν είστε σίγουροι πως να χρησιμοποιείστε ένα όργανο ή μία συσκευή συμβουλευτείτε ένα μέλος του προσωπικού - έτσι προλαμβάνεται τυχόν βλάβη που μπορεί να προξενηθεί στο όργανο και εσείς έχετε εμπιστοσύνη στα αποτελέσματα που παίρνετε. 12) Βεβαιωθείτε ότι ξέρετε πού βρίσκονται στο εργαστήριο και πώς χρησιμοποιούνται ο πυροσβεστήρας, το κουτί πρώτων βοηθειών και τα δοχεία για πλύσιμο ματιών. Γρήγορη αντιμετώπιση ενός μικρού ατυχήματος μπορεί να εμποδίσει την δημιουργία ενός μεγάλου. 13) Στο τέλος κάθε άσκησης αφήστε τον πάγκο σας καθαρό και τακτικό. Ξεπλύνετε όλα τα βρώμικα γυαλικά και τοποθετείστε τα στα δοχεία για πλύσιμο και ακολουθήστε ότι οδηγίες σας δοθούν σχετικά με τα αντιδραστήρια.

7 EΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 3 Οι εργαστηριακές ασκήσεις είναι απαραίτητο συμπλήρωμα των διαλέξεων. Σκοπός τους είναι να σας εξοικειώσουν με την χρήση διαφόρων τεχνικών, την λειτουργία διαφόρων οργάνων και την διεξαγωγή διαφόρων δοκιμασιών που χρησιμοποιούνται συχνά στη χημεία, καθώς και στο να σας βοηθήσουν να κατανοήσετε μερικές έννοιες που δεν γίνονται σαφώς αντιληπτές θεωρητικά. Τις ασκήσεις θα τις κάνετε σε ομάδες. Οι ομάδες σχηματίζονται στην αρχή του εξαμήνου και παραμένετε στην ίδια ομάδα όλο το εξάμηνο. Σημειώστε όλοι τα αποτελέσματα καθώς τα παίρνετε σε κάθε άσκηση και δείξτε τα στον υπεύθυνο του εργαστηρίου πριν φύγετε. Πριν φύγετε υπογράψτε επίσης το παρουσιολόγιο. Η ευθύνη για να υπογράψετε είναι δική σας αλλιώς θα θεωρηθεί ότι δεν παρακολουθήσατε το εργαστήριο. Οι παρουσίες στα εργαστήρια, καθώς και η παρουσία και επεξεργασία των αποτελεσμάτων στα φροντιστήρια είναι υποχρεωτικές και η επίδοση σας θα ληφθεί υπόψη στον τελικό βαθμό του μαθήματος, (συνεισφέρει έως ένα 20% στον τελικό βαθμό). Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (λόγοι υγείας) επιτρέπεται έως μία απουσία / εξάμηνο αλλά και τότε πρέπει να γραφεί η εργασία (χρησιμοποιείστε τα αποτελέσματα των άλλων φοιτητών της ομάδας σας). Δεν επιτρέπεται να εξετασθούν στο μάθημα φοιτητές που δεν έχουν παρακολουθήσει και γράψει όλες τις εργαστηριακές ασκήσεις. Δεν γίνεται εξέταση στο εργαστήριο, αλλά το περιεχόμενο των εργαστηριακών ασκήσεων αποτελεί εξεταστέα ύλη. Τα αποτελέσματα κάθε εργαστηριακής άσκησης τα παρουσιάζετε σε ειδικά έντυπα (απαντητικά φυλλάδια) που σας δίνονται στη διάρκεια των φροντιστηρίων μετά την γενική συζήτηση των αποτελεσμάτων. Στα έντυπα αναγράφετε το όνομα και τον αριθμό μητρώου σας, τον αριθμό της ομάδας σας, καθώς και τα ονόματα των άλλων δύο φοιτητών και την ημερομηνία διεξαγωγής της άσκησης. Στη διάρκεια του φροντιστηρίου μεταφέρετε τα πειραματικά δεδομένα που βρήκατε στο προηγούμενο εργαστήριο (παρουσιασμένα σε πίνακες, σχεδιαγράμματα κ.λ.π.) στο απαντητικό φυλλάδιο. Mε βάση τα δεδομένα αυτά λύνετε το συγκεκριμένο αναλυτικό πρόβλημα, π.χ. προσδιορισμός άγνωστης συγκέντρωσης και σημειώνετε τα τελικά συμπεράσματα και παρατηρήσεις (π.χ. αν πήρατε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αν όχι γιατί όχι, πηγές πιθανών λαθών στα πειράματα κ.λ.π). Τέλος απαντάτε τυχόν ερωτήσεις που σας ζητούνται. Γενικά στο γράψιμο αποφύγετε πλατειασμούς, επαναλήψεις και ασάφειες. Το ζητούμενο είναι μία συνοπτική παρουσίαση όπου ερμηνεύετε με σαφήνεια τα αποτελέσματά σας. Τα συμπληρωμένα έντυπα παραδίδονται στο τέλος κάθε φροντιστηρίου. Οι εργασίες θα βαθμολογηθούν με κριτήρια α) ακρίβεια των αποτελεσμάτων, β) κατανόηση του πειράματος και γ) σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Είναι απαραίτητο ο μέσος όρος της βαθμολογίας των εντύπων να είναι τουλάχιστον πέντε (5) για να θεωρηθεί η παρακολούθηση των εργαστηρίων και φροντιστηρίων επιτυχής. Τα απαντητικά φυλλάδια δεν επιστρέφονται. Ξεχωριστό φροντιστήριο αφιερώνεται στη συζήτηση των τυπικών πειραματικών σφαλμάτων όπως και των σφαλμάτων στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

8 4 ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θεωρητικό μέρος Διαλύματα ονομάζουμε τα ομογενή συστήματα χημικών ουσιών που έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε οποιοδήποτε μέρος τους. Συνήθως η ουσία που βρίσκεται στο διάλυμα σε μεγαλύτερη αναλογία ονομάζεται διαλύτης ενώ η άλλη (-ες) ουσία (-ες) διαλυμένη. Ανάλογα με την φάση (στερεά, υγρή ή αέρια) του διαλύτη και της διαλυμένης ουσίας μπορεί να υπάρχουν 9 διαφόρων ειδών διαλύματα (όσοι οι συνδυασμοί των τριών φάσεων μεταξύ τους). Στη Βιοχημεία και Ιατρική μεγαλύτερη σπουδαιότητα έχουν τα υδατικά διαλύματα, δηλαδή διαλύματα όπου μια ουσία είναι διαλυμένη στο νερό. Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να εξοικειωθήτε με τους διάφορους τρόπους εκφράσεως της συγκεντρώσεως υδατικών διαλυμάτων και με τις διάφορες ιδιότητες διαλυμάτων που επηρεάζονται από την συγκέντρωση. Οι όροι και έννοιες που αναπτύσσονται παρακάτω χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη Χημεία, Βιοχημεία κ.α. Ι. Τρόποι εκφράσεως συγκεντρώσεως υδατικών διαλυμάτων Υπάρχουν διάφοροι τρόποι εκφράσεως της ποσοτικής σύστασης ενός διαλύματος. 1) Μοριακή συγκέντρωση κατ όγκο (Molarity=mol/l=M). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμομορίων της διαλυμένης ουσίας σε 1 λίτρο διαλύματος (όχι διαλύτου). Ετσι 1Μ διαλύμα CaCl 2 περιέχει 111g CaCl 2 σε 1000ml διαλύματος. Η παρασκευή τέτοιων διαλυμάτων είναι εύκολη αλλά έχει το μειονέκτημα ότι η συγκέντρωση εξαρτάται από την θερμοκρασία (μεταβολή του όγκου). Συνήθως αναφέρεται σε θερμοκρασία 25 ο C, εκτός αν ορίζεται μια άλλη θερμοκρασία. [Υπενθυμίζεται ότι ένα γραμμομόριο (mole)=6x10 23 μόρια (αριθμός Αvogadro)]. 2) Μοριακή συγκέντρωση κατά βάρος (Molality=m). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμομορίων της διαλυμένης ουσίας σε 1kg διαλύτου (όχι διαλύματος). Ετσι 1m διάλυμα CaCl 2 περιέχει 111g CaC 2 σε 1000g νερό. Η συγκέντρωση τέτοιων διαλυμάτων δεν εξαρτάται από την θερμοκρασία. 3) Κανονικότητα διαλύματος (Normality=Eq/l=N). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμοϊσοδύναμων της διαλυμένης ουσίας σε 1 λίτρο διαλύματος (όπου γραμμοϊσοδύναμο = μοριακό βάρος ουσίας δια του συνόλου των θετικών ή αρνητικών φορτίων n, N = M/n). Ετσι 1Ν διάλυμα CaCl 2 περιέχει: 111 = 55g CaCl 2 σε 1000ml διαλύματος. 2 4) Σύσταση κατά βάρος (w/w). Αυτή εκφράζει την ποσότητα της διαλυμένης ουσίας συνήθως σε γραμμάρια ανά μονάδα βάρους διαλύματος (συνήθως 100g), π.χ. 5%(w/w) διάλυμα NaCl περιέχει 5g NaCl σε 100g διαλύματος. 5) Σύσταση κατά όγκο (v/v). Αυτή εκφράζει τον όγκο της διαλυμένης ουσίας (σε ml) ανά μονάδα όγκου του διαλύματος (συνήθως 100ml), π.χ. ένα 10%(v/v) διάλυμα αιθανόλης περιέχει 10ml αιθανόλης σε 100ml διαλύματος. 6) Σύσταση βάρος πρός όγκο (w/v). Aυτή εκφράζει την ποσότητα της διαλυμένης ουσίας (συνήθως σε γραμμάρια) σε μια μονάδα όγκου του διαλύματος (συνήθως 100ml), π.χ. ένα 5%(w/v) διάλυμα NaCl περιέχει 5g NaCl σε 100ml διαλύματος.

9 5 7) % Κορεσμός = η συγκέντρωση άλατος στο διάλυμα σαν ένα ποσοστό της μέγιστης δυνατής συγκέντρωσης στη δεδομένη θερμοκρασία. Χρησιμοποιείται για να εκφραστεί η συγκέντρωση ενός άλατος (π.χ. (ΝΗ 4 ) 2 SO 4 ) που απαιτείται για να επιτευχθεί ο καθαρισμός πρωτεϊνών με διαφορική καθίζηση (εξαλάτωση). Για να αποφευχθούν μεγάλες αλλαγές όγκων που συμβαίνουν με την προσθήκη άλατος χρειάζεται να ξέρουμε και τον ειδικό όγκο του άλατος, v = όγκος (ml) που έχει 1g άλατος (αντίστροφο πυκνότητας). ΙΙ. Αλλαγές συγκεντρώσεως - μέθοδος αραιώσεως διαλυμάτων Μια εύκολη μέθοδος για να αλλάξουμε την συγκέντρωση ενός διαλύματος αποτελεί η αραίωση. Για να μετατρέψουμε ένα πυκνό διάλυμα σε αραιότερο χρησιμοποιούμε την εξίσωση : V 1 x C 1 = V 2 x C 2 όπου V 1 = όγκος (συνήθως σε ml) και C 1 = συγκέντρωση (σε mol/l ή Eq/l ή w/v κ.λ.π.) του πυκνού διαλύματος και V 2 και C 2 όγκος και συγκέντρωση του αραιού διαλύματος εκφρασμένες στις ίδιες μονάδες. Παράδειγμα: Εχετε ένα διάλυμα 5% (w/v) NaCl και θέλετε να παρασκευάσετε 10ml ενός 0,154% (w/v) διαλύματος NaCl. Πόσα ml του αρχικού διαλύματος πρέπει να χρησιμοποιήσετε; Στην εξίσωση V 1 x C 1 = V 2 x C 2 αντικαταστείστε τις γνωστές τιμές και λύνετε ως προς V 1 που είναι το άγνωστο: V 2 (ml) x C 2 (w/v) 10 x 0,154 V 1 (ml) = = = 0,308 ml C 1 (w/v) 5 ΙΙΙ. Ωσμωμοριακότητα (OSMOLARITY) διαλυμάτων Η ωσμωτική πίεση Π, που εξασκούν τα μόρια μιας διαλυμένης ουσίας δίνεται από την σχέση g ΠV = nrt = RT MB όπου V = ο όγκος του διαλύματος στον οποίο είναι διαλυμένα n moles (= γραμμάρια διά μοριακό βάρος) ουσίας και όπου R = παγκόσμια σταθερά των αερίων και Τ = η απόλυτη θερμοκρασία. Οπως φαίνεται η ωσμωτική πίεση εξαρτάται από την συγκέντρωση (mol/l) της διαλυμένης ουσίας. Αν όμως η ουσία που διαλύεται είναι ηλεκτρολύτης τότε διίσταται σε δύο ή περισσότερα ιόντα που συμπεριφέρονται σαν ξεχωριστές μονάδες και σαν αποτέλεσμα η ωσμωτική πίεση είναι πολλαπλάσια (ανάλογα με τον αριθμό των ιόντων που προκύπτουν) από αυτήν που θα είχαμε αν διαλύαμε, τον ίδιο αριθμό μορίων μιας ουσίας που δεν είναι ηλεκτρολύτης. Γι' αυτό χρησιμοποιούμε τον όρο ωσμωμοριακότητα (osmolarity) = μοριακότητα (molarity) των ξεχωριστών μονάδων που υπάρχουν στο διάλυμα. Για ουσίες που δεν διίστανται ωσμωμοριακότητα = μοριακότητα. Για ηλεκτρολύτες που διίστανται πλήρως (π.χ. άλατα) ωσμωμοριακότητα = μοριακότητα x n (όπου n = αριθμός των ιόντων που προκύπτουν από το μόριο του ηλεκτρολύτη). Το πλάσμα του αίματος είναι 0,308 Osmolar. Ισότονα είναι τα διαλύματα που έχουν ωσμωμοριακότητα 0,308 Osmolar, διότι όταν τα κύτταρα αιωρούνται σε τέτοια διαλύματα ούτε συρρικνώνονται ούτε διογκώνονται. Διαλύματα με ωσμωμοριακότητα μεγαλύτερη ή μικρότερη του 0,308 Osmolar, καλούνται, αντίστοιχα, υπέρτονα ή υπότονα.

10 6 IV) Ενεργότητα (α) διαλυμάτων ηλεκτρολυτών Παρόλο που οι ισχυροί ηλεκτρολύτες διίστανται πλήρως σε υδατικά διαλύματα, η φαινομενική ή δραστική τους συγκέντρωση είναι μικρότερη από την πραγματική, λόγω διαφόρων ηλεκτροστατικών επιδράσεων ανάμεσα στα ιόντα της διαλυμένης ουσίας. Π.χ. ένα 0,1Μ διάλυμα HCl συμπεριφέρεται σαν να περιέχει μόνο 0,086Μ Η +. Γι 'αυτό είναι σωστότερο σε υδατικά διαλύματα αντί για τον όρο συγκέντρωση C (πραγματική μοριακότητα) να χρησιμοποιούμε τον όρο ενεργότητα α (activity) όπου α = γc και γ = συντελεστής ενεργότητας (activity coefficient). Οι τιμές του γ είναι πάντα μικρότερες από την μονάδα και τείνουν προς το 1 σε πολύ αραιά διαλύματα (π.χ. στο προηγούμενο παράδειγμα γ = 0,86). Για αραιά υδατικά διαλύματα σε θερμοκρασία 25 ο C ο συντελεστής ενεργότητας γ ενός ιόντος που έχει φορτίο Ζ εξαρτάται από μια άλλη παράμετρο, την ιοντική ισχύ (Ι) του διαλύματος, σύμφωνα με την σχέση: -logγ = 0,51Ζ 2 Ι V) Ιοντική Ισχύς (Ι) διαλυμάτων Η ιοντική ισχύς Ι (ionic strength) ενός διαλύματος δίνεται από την σχέση Ι = 2 0,5ΣΜ i Z i όπου Σ = άθροισμα, Μi = μοριακότητα ιόντος, Ζi = καθαρό φορτίο ιόντος. Ετσι π.χ. η ιοντική ισχύς ενός 0,1Μ διαλύματος CaCl 2 είναι: I = 0,5 Σ [(0,1x4) + (0,2x1)] = 0,5 x 0,6 = 0,3 Η σχέση ανάμεσα στο είδος (καθαρό φορτίο ιόντων) και στην ιοντική ισχύ αλάτων είναι η εξής: Άλας Ιοντική Ισχύς Είδος Παράδειγμα 1 : 1 KCl 1xM 2 : 1 CaCl 2 3xM 2 : 2 MgSO 4 4xM 3 : 1 FeCl 3 6xM 3 : 2 Fe 2 (SO 4 ) 3 15xΜ H ιοντική ισχύς, και επομένως και η ενεργότητα των ηλεκτρολυτών, ενός διαλύματος έχει σημασία διότι επηρεάζει π.χ. την συμπεριφορά των μορίων κατά τον ηλεκτροφορητικό ή χρωματογραφικό διαχωρισμό τους.

11 7 ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ - ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ Θεωρητικό μέρος Όταν ορατό (λευκό) φως περάσει από ένα γυάλινο πρίσμα αναλύεται σε ένα συνεχές φάσμα από φωτεινές ακτινοβολίες που έχουν διαφορετικά μήκη κύματος (λ= nm) και διαφορετικά χρώματα (ιώδες - ερυθρό). Αν, πριν περάσει από το πρίσμα, το λευκό φως προσπέσει σε διάλυμα μιας έγχρωμης ουσίας τότε το ορατό φάσμα παρουσιάζει μερικές σκοτεινές γραμμές ή ταινίες που αντιστοιχούν στις ακτινοβολίες που απορροφούνται από την ουσία. Το τροποποιημένο αυτό φάσμα που προκύπτει είναι χαρακτηριστικό της ουσίας και λέγεται φάσμα απορροφήσεως. Από τις διάφορες ακτινοβολίες που απορροφούνται από μια ένωση το μήκος κύματος της ακτινοβολίας που απορροφάται σε μεγαλύτερο ποσοστό καλείται μήκος κύματος μεγίστης απορροφήσεως (λmax) και είναι επίσης χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης ένωσης. Το χρώμα μιας ουσίας οφείλεται στις ακτινοβολίες που δεν απορροφούνται, δηλαδή στα παρατηρούμενα (συμπληρωματικά) χρώματα που δίνονται στον πίνακα. ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΡΩΜΑΤΩΝ Μήκος κύματος Χρώμα που Χρώμα που (nm) απορροφάται παρατηρείται 400 ιώδες πράσινο-κίτρινο 480 κυανούν κίτρινο 530 πράσινο πορφυρούν (magenta) 580 κίτρινο κυανούν 610 πορτοκαλί πράσινο-κυανούν 660 κόκκινο κυανούν-πράσινο 720 πορφυρό-κόκκινο πράσινο Στο Σχήμα 1 απεικονίζεται το φάσμα απορροφήσεως της ριβοφλαβίνης(βιταμίνη Β2), δηλαδή η γραφική παράσταση που απεικονίζει το ποσοστό της ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα της ουσίας (Α) σε διάφορα μήκη κύματος (λ). Η ουσία αυτή στο ορατό φάσμα έχει μέγιστο απορροφήσεως στα 450nm (κυανούν χρώμα) και το υπόλοιπο φάσμα που εξέρχεται έχει κίτρινο χρώμα, γι' αυτό η ουσία είναι κίτρινη. Σχήμα 1: Φάσμα απορρόφησης της ριβοφλαβίνης (συγκέντρωση 22μΜ σε 0,1Μ φωσφορικού νατρίου ph 7,06 σε μήκος κυψελίδας 1cm).

12 8 Εκτός από ορατή ακτινοβολία διάφορες χημικές ενώσεις απορροφούν ακτινοβολίες στην περιοχή του υπεριώδους ( nm) και υπερύθρου ( nm) φωτός. Η φασματοφωτομετρία ασχολείται με τη μελέτη απορρόφησης της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από την ύλη και ανάλογα με την περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος που χρησιμοποιείται διακρίνεται σε φασματοσκοπία υπεριώδους (UV), ορατού (Vis) ή υπερύθρου (IR) ακτινοβολίας. Η φασματοφωτομετρία βρίσκει αναλυτικές εφαρμογές (ανίχνευση, ταυτοποίηση και ποσοτικός προσδιορισμός) στη χημεία, κλινική χημεία και άλλα επιστημονική πεδία. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που απορροφάται από μία ουσία μπορεί, ανάλογα με την ενέργεια που διαθέτει, να προκαλέσει διάσπαση μοριακών δεσμών (π.χ. ακτίνες Χ), διέγερση ηλεκτρονίων σθένους από τη θεμελιώδη στάθμη ενέργειας σε άλλη επιτρεπτή στάθμη ανώτερης ενέργειας (π.χ. ακτίνες υπεριώδους και ορατού φωτός), ή δόνηση και περιστροφή των ατόμων στο μόριο (π.χ. ακτινοβολία υπερύθρου, μικροκυμάτων). Τα φωτόνια λευκού φωτός που απορροφούνται από μια συγκεκριμένη ένωση έχουν ενέργεια που αντιστοιχεί στη διαφορά ενέργειας που απαιτείται για να μετακινηθούν ηλεκτρόνια από δεσμικά (ή αδεσμικά) σε αντιδεσμικά μοριακά τροχιακά κατάλληλης ενέργειας. Τέτοια τροχιακά εμφανίζουν κυρίως μόρια που περιέχουν ακόρεστα συστήματα συζευγμένων διπλών δεσμών (χρωματοφόρες ομάδες) και σε αυτά οφείλονται τα χαρακτηριστικά φάσματα απορροφήσεως που παρατηρούνται σε μήκος κύματος nm. Το ποσοστό μονοχρωματικής ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα μιας ουσίας είναι συνάρτηση της συγκέντρωσης του διαλύματος, της διαδρομής της ακτινοβολίας μέσα στο διάλυμα, της φύσης της διαλυμένης ουσίας και του μήκους κύματος της ακτινοβολίας και δίνεται από το νόμο των Lambert-Beer: I Log o KCl I όπου: Ιο = η ένταση της ακτινοβολίας που προσπίπτει στο διάλυμα Ι = η ένταση της ακτινοβολίας που εξέρχεται από το διάλυμα Κ = συντελεστής απορρόφησης (σταθερά χαρακτηριστική της ουσίας, του μήκους κύματος της ακτινοβολίας που χρησιμοποιήθηκε και των συνθηκών της μέτρησης, όπως διαλύτης, ph, κ.λ.π.) C = η συγκέντρωση της ουσίας στο διάλυμα. l = το μήκος της διαδρομής που κάνει η ακτινοβολία μέσα στο διάλυμα (το πάχος της κυψελίδας στην οποία βρίσκεται το διάλυμα). O όρος I Log o I ονομάζεται απορρόφηση (absorbance - A) ή απόσβεση (extinction E) ή οπτική πυκνότητα (optical density -O.D.) Στην πράξη η απορρόφηση μιας ουσίας σε διάλυμα δεν υπολογίζεται άμεσα, από το Ι & Ιο, αλλά έμμεσα με την χρήση ενός τυφλού διαλύματος (blank). Φωτομετρούμε δηλαδή, σε μια όμοια κυψελίδα και κάτω από όμοιες συνθήκες, την απορρόφηση του διαλύματος, που περιέχει όλα τα συστατικά εκτός από την ουσία που επιθυμούμε να προσδιορίσουμε και ρυθμίζουμε το όργανο ώστε Α (τυφλό) = 0. Επειδή η απορρόφηση δεν έχει διαστάσεις ο συντελεστής απορρόφησης Κ εκφράζεται σε lit/moles x μήκος, δηλαδή Μ -1 cm -1 : K A C l Aν η συγκέντρωση C της ουσίας στο διάλυμα είναι 1 mole ανά λίτρο και το μήκος της διαδρομής, l, είναι 1cm τότε ο συντελεστής απορρόφησης της ουσίας που μετριέται στο λmax

13 9 καλείται συντελεστής μοριακής απορρόφησης και συμβολίζεται με Ε 1Μ 1cm (ή ε), π.χ. για το NADH E 1M 1cm = Ο όρος Ι/Ιο καλείται διαπερατότητα (transmittance), συμβολίζεται με Τ και συνδέεται με την απορρόφηση με τη σχέση: A = -logt Oταν δεν παρατηρείται απορρόφηση ακτινοβολίας από ένα διάλυμα τότε Ι = Ιο, Α = 0 και Τ = 1. Κάθε διάλυμα που απορροφά ακτινοβολία έχει διαπερατότητα μικρότερη από 1 (αν A>0 τότε Τ<1). Για ευκολία η διαπερατότητα εκφράζεται στα %, οπότε όταν Τ=1, %Τ=100%. Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ η απορρόφηση είναι γραμμική συνάρτηση της συγκέντρωσης μιας ουσίας, η διαπερατότητα είναι εκθετική συνάρτηση. Eτσι ενώ η απορρόφηση μιας ουσίας που έχει συγκέντρωση 1C, 3C, nc είναι Α 1, 3Α 1, na 1, η διαπερατότητα είναι Τ 1, Τ 1 3, T 1 n. H φωτομετρία είναι πολύτιμη μέθοδος για τους βιοχημικούς γιατί επιτρέπει τον ποιοτικό (ταυτοποίηση, ανίχνευση) και τον ποσοτικό προσδιορισμό μιας ουσίας σε διάλυμα, με την χρήση της καμπύλης του φάσματος απορροφήσεως και της καμπύλης αναφοράς (πρότυπης καμπύλης). Οπως έχουμε ήδη δει (Σχήμα 1) η καμπύλη φάσματος απορροφήσεως είναι η συνάρτηση Α=f(λ), η οποία χρησιμεύει στην ταυτοποίηση μιας ένωσης και στον προσδιορισμό του λmax (του μήκους κύματος στο οποίο η ένωση έχει την μέγιστη απορρόφηση). Το λmax πρέπει να χρησιμοποιείται στους ποσοτικούς προσδιορισμούς γιατί σ' αυτό το μήκος κύματος μεγιστοποιείται η ευαισθησία της μεθόδου. Η καμπύλη αναφοράς (πρότυπη καμπύλη) είναι η γραφική παράσταση που απεικονίζει το ποσοστό της ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα μιας ουσίας (Α) σε μήκος κύματος λmax σε σχέση με την συγκέντρωση της ουσίας (C) (Σχήμα 2). Η συνάρτηση Α=f(C) χρησιμεύει στο να διαπιστώσουμε αν η oυσία που εξετάζουμε ακολουθεί τον νόμο Lambert-Beer και στο να υπολογίσουμε την συγκέντρωση της ουσίας σ' ένα διάλυμα της άγνωστης συγκέντρωσης. Για να κατασκευάσουμε μια πρότυπη καμπύλη, φωτομετρούμε την απορρόφηση Α 1, Α 2, Α n, διαφορετικών αλλά γνωστών συγκεντρώσεων διαλυμάτων της ουσίας C 1, C 2, C n, σημειώνουμε σε χιλιοστομετρικό χαρτί την τιμή της απορρόφησης κάθε δείγματος (τεταγμένη) σε συνάρτηση με τη γνωστή του συγκέντρωση (τετμημένη) και ενώνουμε τα σημεία. (Το τυφλό έχει Α=0, C=0). Εφ' όσον η ουσία που εξετάζουμε ακολουθεί τον νόμο Lambert-Beer η καμπύλη που προκύπτει είναι μια ευθεία γραμμή η μια άκρη της οποίας περνά από το μηδέν. Για να προσδιορίσουμε μια άγνωστη συγκέντρωση (χ) της ουσίας φωτομετρούμε το δείγμα με την άγνωστη συγκέντρωση και σημειώνουμε την απορρόφηση του (Αχ). Από την τιμή Αχ στον άξονα της απορρόφησης φέρνουμε μια οριζόντια γραμμή η οποία τέμνει την πρότυπη καμπύλη στο σημείο ψ και κατόπιν από το σημείο ψ μια γραμμή κάθετο προς την τετμημένη. Το σημείο Cχ στο οποίο η κάθετος τέμνει τον άξονα της συγκεντρώσεως είναι η συγκέντρωση χ του διαλύματος που φωτομετρήσαμε. Συχνά σε πολύ ψηλές συγκεντρώσεις ουσίας, η σχέση Α=f(C) παύει να είναι γραμμική (Σχήμα 3). Η περιοχή αυτή της πρότυπης καμπύλης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό άγνωστης συγκεντρώσεως ουσίας, διότι δεν ακολουθείται πια ο νόμος των Lambert-Beer. Συχνά αντί για πρότυπη καμπύλη βρίσκουμε την απορρόφηση Αχ του δείγματος ουσίας (άγνωστης συγκέντρωσης Cx) σε σύγκριση με την απορρόφηση Απ πρότυπου διαλύματος (συχνά αποκαλούμενου μάρτυρα) της ίδιας ουσίας γνωστής συγκέντρωσης Cπ που μετράμε στις ίδιες ακριβώς συνθήκες. Εφ' όσον η απορρόφηση είναι ευθέως ανάλογη προς την συγκέντρωση η C/A είναι σταθερά: Cπ Cx Ax = = K Cx = x Cπ

14 Aπ 10 Αx Aπ O προσδιορισμός της άγνωστης συγκέντρωσης μιας ουσίας με την χρήση καμπύλης αναφοράς είναι πιο ακριβής παρά με τη χρήση πρότυπου διαλύματος της ουσίας, γιατί βασίζεται σε πολλαπλές μετρήσεις κι έτσι ελαχιστοποιούνται τυχόν σφάλματα.. α Σχήμα 3 Φάσμα απορρόφησης μιας ουσίας( δεξία) και πρότυπες καμπύλες (αριστερά) που παρασκευαστήκαν σε λmax =241nm και λ=266nm. Σε μεγάλες συγκεντρώσεις παρατηρούνται αποκλίσεις από το νόμο Lambert-Beer και η εξάρτηση Α=f(C) παύει να είναι γραμμική. Εκτός από την άμεση ποσοτική μέτρηση έγχρωμων ουσιών υπάρχει και η έμμεση φωτομετρία για ουσίες που δεν απορροφούν ορατό φως. Στην βιοχημεία χρησιμοποιούμε συχνά δοκιμές όπου από μια αρχικά άχρωμη ουσία σχηματίζεται μια έγχρωμη ουσία σαν αποτέλεσμα χημικής αντίδρασης: άχρωμη ένωση αντιδραστήρια έγχρωμο προϊόν προς μέτρηση + που οδηγούν στην ανάλογο της ποσότητας (αντιδρούν) δημιουργία έγχρωμων της άχρωμης ένωσης ενώσεων Τέτοιες έμμεσες δοκιμές συχνά δίνουν καμπύλες αναφοράς (Σχήμα 3) που αποτελούνται από μία γραμμική και από μία μη γραμμική περιοχή, που μπορεί να οφείλεται

15 11 είτε στην έλλειψη αντιδραστηρίων που δημιουργούν το χρώμα, είτε στην συγκέντρωση της ουσίας. Αντιδράσεις που δίνουν τιμές απορρόφησης εκτός της γραμμικής κλίμακας πρέπει να επαναληφθούν με μικρότερες ποσότητες ουσίας (περίσσεια αντιδραστηρίων) για να πάρουμε τιμές εντός των ορίων της πρότυπης καμπύλης όπου η σχέση είναι γραμμική. Το φασματοφωτόμετρο: Τα απλούστερα όργανα τα οποία μετρούν φάσματα της περιοχής ορατού φωτός είναι τα φωτόμετρα, στα οποία η επιλογή μήκους κύματος γίνεται με έγχρωμα φίλτρα και τη μονοχρωματική δέσμη που προκύπτει έχει εύρος δέσμης 5-10nm. Tα φασματοφωτόμετρα είναι πιο ακριβή και ευαίσθητα όργανα. Σε γενικές γραμμές ένα φασματοφωτόμετρο (Σχήμα 4) αποτελείται από 1) μία πηγή φωτός που συνήθως είναι μία λυχνία βολφραμίου, για την παροχή ορατής και εγγύς I.R. ακτινοβολίας, ή μια λυχνία δευτερίου, για την εκπομπή υπεριώδους ακτινοβολίας, 2) έναν επιλογέα μήκους κύματος, γνωστό ως μονοχρωμάτορα (monochromator), που είναι ένα πρίσμα η παραθλαστική εσχάρα (diffraction grating) στο οποίο το φως της ακτινοβόλου πηγής αναλύεται σε διάφορα μήκη κύματος και επιλέγεται το επιθυμητό μήκος κύματος με ακρίβεια της τάξεως των 1nm, 3) μία σχισμή (slit) μεταβλητού εύρους που κανονίζει την ένταση του προσπίπτοντος φωτός (Ιο), 4) ένα σύστημα υποδοχής του δείγματος, που συνήθως είναι ένας κυλινδρικός σωλήνας ή μία τετράγωνη κυψελίδα γνωστής διαμέτρου, κατασκευασμένου από καθαρό γυαλί ή χαλαζία για να έχει ελάχιστη απορρόφηση στην ορατή και υπεριώδη περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, αντίστοιχα, 5) έναν ανιχνευτή (detector) που αποτελείται από ένα φωτοκύτταρο ή φωτοπολλαπλασιαστή (photocell ή photomultiplier), που μετατρέπει την ακτινοβολία που εξέρχεται από το δείγμα σε ηλεκτρική ενέργεια η οποία μετριέται με 6) ένα όργανο ένδειξης που μπορεί να εκφράσει τις μετρήσεις σε τιμές απορρόφησης και διαπερατότητας. Σχήμα 4. Γενική διάταξη ενός φασματοφωτομέτρου. Οδηγίες για τη χρήση του φωτόμετρου Ακολουθήστε τις οδηγίες που είναι αναρτημένες δίπλα στο όργανο = (Cecil ή Spectronic 20 D). Eπιπλέον τονίζονται τα ακόλουθα: Ρυθμίστε το φωτόμετρο ώστε όταν δεν υπάρχει φως (ρεύμα μέλανος φωτός=dark current) να δείχνει Τ = 0% και Α = Χρησιμοποιήστε καθαρές κυψελίδες ή σωλήνες που όταν είναι άδειες έχουν ίση απορρόφηση. Ρυθμίστε το φωτόμετρο με την κυψελίδα ή τον σωλήνα που περιέχει το τυφλό ώστε να δείχνει Τ= 100% και Α=0. Κάθε φορά που επιλέγετε διαφορετικό μήκος κύματος ξαναρυθμίστε το όργανο με το τυφλό.

16 Πειραματικό μέρος 12 Υλικά: 1 Φωτόμετρο 1 Στατώ με 8 σωλήνες φωτομέτρου 1 Κωνική φιάλη 100ml με αποσταγμένο νερό 1 Υδροβολέας 1 Μαρκαδόρος 2 Σιφώνια των 2ml 3 Σιφώνια των 5ml, 2 pi-pumps για μικρά και μεγάλα σιφώνια 10ml διάλυμα 1mM KMnO 4 10ml» 1M CuSO 4 5Η 2 Ο σε δοκιμαστικούς 5ml» άγνωστης συγκέντρωσης ΚΜnO 4 σωλήνες 5ml»»» CuSO 4 1) Προσδιορισμός φάσματος απορροφήσεως υδατικού διαλύματος xmm KMnO 4 (ή CuSO 4 ) Σε δύο κυψελίδες, τις οποίες αγγίζετε από τη χαραγμένη επιφάνεια, προσθέσετε στην μια (Τυφλό) 3ml Η 2 Ο και στην άλλη (Δείγμα) 3ml υδατικού διαλύματος xmm KMnO 4. Σκουπίστε ελαφρά το εξωτερικό των κυψελίδων με χαρτομάντηλο, για να αφαιρεθούν τυχόν σταγόνες, δακτυλικά αποτυπώματα κ.λ.π. και τοποθετήστε τις δυο κυψελίδες μέσα στο όργανο. Ρυθμίστε το φασματοφωτόμετρο σύμφωνα με τις οδηγίες και ορίστε το μήκος κύματος στα 400nm. Τοποθετήστε την κυψελίδα με το τυφλό στην οπτική διαδρομή και ρυθμίστε την απορρόφηση ώστε να είναι 0, πατώντας το πλήκτρο zero. Μετακινήστε την κυψελίδα που περιέχει το δείγμα στην οπτική διαδρομή και σημειώστε την απορρόφηση που δείχνει (Α δείγμα στα 400nm). Επαναλάβετε τις φωτομετρήσεις, μεταβάλλοντας κάθε φορά το μήκος κύματος κατά 20nm, έως λ=700nm, και μηδενίζοντας το όργανο με το τυφλό για κάθε μεταβολή του μήκους κύματος. Καταγράψτε σε πίνακα τις τιμές Α που αντιστοιχούν σε κάθε μήκος κύματος. Επαναλάβατε την άσκηση με το υδατικό διάλυμα xμ CuSO 4. Στο Φροντιστήριο : Κατασκευάστε την καμπύλη του φάσματος απορρόφησης του α) xmm KΜnO 4 και β) xm CuSO 4 σε χιλιοστομετρικό χαρτί και σημειώστε το λmax που βρήκατε. 2) Κατασκευή πρότυπης καμπύλης υδατικού διαλύματος ΚΜnO 4 (CuSO 4 ) Σε 6 αριθμημένους δοκιμαστικούς σωλήνες προσθέσετε τα κάτωθι αντιδραστήρια: Αντιδραστήρια σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. (ml) Η 2 Ο 6,0 5,4 5,1 4,8 4,5 4,2 Διάλυμα 1mM KΜnO 4-0,6 0,9 1,2 1,5 1,8 Aνακινείστε το περιεχόμενο κάθε φωτομετρικού σωλήνα και, χρησιμοποιώντας τον σωλήνα 1 σαν τυφλό, φωτομετρήστε στο μήκος κύματος της μεγίστης απορροφήσεως που προσδιορίσατε προηγουμένως. Σημειώστε την απορρόφηση που δείχνει κάθε σωλήνας.

17 13 Επαναλάβατε την άσκηση με το υδατικό διάλυμα 1Μ CuSO 4. Στο Φροντιστήριο : Κατασκευάστε την πρότυπη καμπύλη του υδατικού διαλύματος α) KΜnO 4, β) CuSO 4. Προσδιορίστε τη συγκέντρωση των άγνωστων διαλυμάτων.

18 14 ΑΣΚΗΣΗ 2 η ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ - ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ - ΜΕΤΡΗΣΗ pη Θεωρητικό Μέρος pκα και pη Σύμφωνα με τον ορισμό BRONSTED-LOWRY οξύ είναι μία ουσία που είναι δότης πρωτονίων. Για ένα οξύ που διίσταται σύμφωνα με την εξίσωση ΑΗ Η + + Α - ισχύει η σχέση K α [Α ] [Η [ΑΗ] (όπου [ΑΗ] συγκέντρωση του οξέος, [Α - ] - συζυγής βάσης του οξέος και Κ α = σταθερά διαστάσεως οξέος). Τα ισχυρά οξέα διίστανται σχεδόν τελείως στο νερό ενώ τα ασθενή οξέα ιονίζονται σε πολύ μικρότερο βαθμό, δηλαδή η Κα ενός ασθενούς οξέος <<1. Για να αποφεύγoυμε τους εκθετικούς αριθμούς συνήθως χρησιμοποιούμε τον αρνητικό δεκαδικό λογάριθμο της Κα που συμβολίζουμε σαν pκ α pκ α = -logk α. Είναι φανερό ότι όσο ασθενέστερο είναι το οξύ τόσο μεγαλύτερη είναι η pκα, και αντιστρόφως. Το νερό συμπεριφέρεται σαν ασθενές οξύ και το γινόμενο ιόντων του ύδατος, Κw, στους 25 ο C είναι (όπου Κw = [Η + ]x[οη - ]). Ο αρνητικός δεκαδικός λογάριθμος της συγκεντρώσεως ιόντων υδρογόνου ορίζεται ως το pη ενός διαλύματος. ph = -log [H + ] και κατά συνέπεια pκw = pη + pοη = 14. Έπεται ότι όταν το pη = 7, το pοη = 7 και ότι το διάλυμα είναι ουδέτερο. Σε όξινα διαλύματα το pη είναι <7 και σε αλκαλικά διαλύματα το pη είναι >7. Αν έχουμε ένα υδατικό διάλυμα ασθενούς μονοβασικού οξέος, του οποίου ξέρουμε την συγκέντρωση και την pκα, μπορούμε να υπολογίσουμε το pη του διαλύματος από την σχέση pη = ½ pkα - ½ log [AH] Ρυθμιστικά διαλύματα Ένα ρυθμιστικό σύστημα (Buffer) αποτελείται συνήθως από ένα οξύ ΑΗ και την συζυγή του βάση Α - (ή από μία ασθενή βάση και το συζυγές της οξύ) και έχει την ικανότητα να αντιστέκεται μικρές αλλαγές του pη στην περιοχή που αντιστοιχεί στην pκα του. Τα ρυθμιστικά διαλύματα έχουν μεγάλη σημασία για την διατήρηση του pη των ζωντανών οργανισμών μέσα στα φυσιολογικά όρια. Στον άνθρωπο το κυριότερο ενδοκυτταρικό ρυθμιστικό σύστημα είναι το Η 2 ΡΟ - 4 (οξύ) / ΗΡΟ 2-4 (βάση) και το κυριότερο εξωκυτταρικό - ρυθμιστικό σύστημα είναι το Η 2 CO 3 (οξύ) / ΗCO 3 (βάση). Μια πολύ χρήσιμη εξίσωση που συνδέει το pη, την pκα και τις συγκεντρώσεις οξέος (και βάσης) σε ένα διάλυμα είναι η εξίσωση HENDERSON - HASSELBALCH - [ A ] ph pk α log [AH] Η εξίσωση αυτή μας επιτρέπει να υπολογίσουμε το pη ενός διαλύματος όταν ξέρουμε την pκα και την συγκέντρωση οξέος και άλατος (συζυγούς βάσης) που περιέχει, ή την ]

19 15 συγκέντρωση οξέος και άλατος που πρέπει να έχουμε για να παρασκευάσουμε ένα ρυθμιστικό διάλυμα ορισμένου pη. Αν π.χ. έχουμε ένα διάλυμα που περιέχει ισομοριακές ποσότητες οξικού οξέος (pκα = 4,76) και οξικού νατρίου τότε, εφαρμόζοντας την εξίσωση, βρίσκουμε ότι το ph του διαλύματος είναι 4,76. Αν πάλι θέλουμε να παρασκευάσουμε ένα ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος / οξικού νατρίου που να έχει π.χ. pη 5,6 εφαρμογή της εξισώσεως pη - [ A ] pk α log μας δίνει [AH] - [ A ] 5,6 4,76 log [AH] - - [ A ] [ A ] log 0,84 και με αντιλογαρίθμηση βρίσκουμε ότι 6, 9 [AH] [AH] Μέτρηση του pη Το pη ενός διαλύματος μπορεί να μετρηθεί με δείκτες (με λιγότερη ακρίβεια) ή με ειδικές συσκευές που λέγονται πεχάμετρα (pη - meters). α) Οι δείκτες (Indicators) είναι συνήθως ασθενή οξέα ή βάσεις που τα αδιάστατα μόριά τους έχουν διαφορετικό χρώμα από τα ιόντα τους. Για ένα δείκτη ΔΗ που διίσταται σαν ασθενές οξύ (ΔΗ Η + + Δ - ) και που έχει pκα π.χ. 5 είναι φανερό, με εφαρμογή της εξίσωσης [Δ - ] [Δ - ] pη = pκα + log, ότι η σχέση θα μεταβάλλεται με το pη του διαλύματος. [ΔΗ] [ΔΗ] Αν π.χ. pη =5 = pκ α τότε το ποσοστό του δείκτη που είναι στην αδιάστατη μορφή είναι ίσο με αυτό που είναι στην μορφή ιόντος διότι Δ - Δ - Δ - 1 log = 0, = 1. Αν το ph = 4 τότε = ΔΗ ΔΗ ΔΗ 10 Δ - 10 (υπερισχύει πρωτονιομένη μορφή του δείκτη) ενώ αν το ph = 6 τότε = ΔΗ 1 (υπερισχύει η βασική μορφή του δείκτη). Αν λοιπόν η μορφή του δείκτη ΔΗ έχει χρώμα Α (έστω ερυθρό) και η μορφή Δ - έχει χρώμα Β (έστω κίτρινο), είναι φανερό ότι ένα υδατικό διάλυμα του δείκτη σε ph 5 θα έχει ένα ενδιάμεσο χρώμα (πορτοκαλί), σε ph <4 θα έχει ερυθρό και σε ph> 6 θα έχει κίτρινο χρώμα. Βλέπουμε δηλαδή ότι σε περιοχές του ph = pkα 1 του δείκτη παρατηρούμε μεγάλες αλλαγές στο χρώμα του διαλύματος, κι έτσι είναι δυνατόν να εκτιμήσουμε το ph ενός διαλύματος με χρήση του κατάλληλου δείκτη, δηλαδή εάν το ph< pkα 1 ή ph> pkα +1

20 16 β) Το πεχάμετρο είναι μία συσκευή που μετρά το δυναμικό μεταξύ δύο ηλεκτροδίων στο διάλυμα. Το ένα ηλεκτρόδιο είναι το ηλεκτρόδιο «αναφοράς» (reference electrode) και συνήθως αποτελείται από Hg-HgCl 2 σε κορεσμένο ΚCl (ηλεκτρόδιο καλομέλανος). Το δυναμικό του ηλεκτροδίου αυτού δεν εξαρτάται από το pη του διαλύματος. Το άλλο ηλεκτρόδιο είναι ευαίσθητο στο pη του διαλύματος και συνήθως είναι ένα ηλεκτρόδιο «υάλου» (glass electrode). Αυτό αποτελείται από μία λεπτή και εύθραυστη φούσκα ειδικού γυαλιού, που είναι διαπερατή σε Η + και περιέχει Αg-AgCl σε 0,1Ν ΗCl ([H + ] = 10-1 Μ). Οταν το ηλεκτρόδιο αυτό τοποθετείται σ' ένα διάλυμα τα υδρογονοκατιόντα μέσα και έξω από την υάλινη μεμβράνη προσπαθούν να ισορροπήσουν, μετακινούμενα προς την διεύθυνση της χαμηλής συγκεντρώσεως Η +. Η μετακίνηση αυτή προκαλεί μια διαφορά δυναμικού. Συνήθως το ηλεκτρόδιο «αναφοράς» και το ηλεκτρόδιο «υάλου» βρίσκονται μαζί στον ίδιο μίσχο και αποτελούν ένα γαλβανικό στοιχείο που είναι συνδεδεμένο με ένα βολτάμετρο. Το δυναμικό που δείχνει το σύστημα αυτό είναι κυρίως η διαφορά δυναμικού ανάμεσα στα δύο ηλεκτρόδια (υάλου-αναφοράς) και δίνεται από την εξίσωση NERNST: 2,303 RT [H Log F [H ο μ ΔΕ ΔΕ ] ε όπου : ΔΕ= διαφορά δυναμικού που παρατηρείται, ΔΕ ο πρότυπη διαφορά δυναμικού (σταθερά), R=σταθερά αερίων, F= σταθερά FARADAY και [Η + ] ε και [Η + ] μ = συγκέντρωση υδρογονοκατιόντων έξω και μέσα από τη μεμβράνη. Επειδή, όμως, -log [H + ]μ = 0 και -log [H + ] ε = pη διαλύματος, η εξίσωση αυτή γίνεται ] ΔΕ σταθερα 2,303 RT F ph Επομένως, το δυναμικό που μετράει το βολτάμετρο σχετίζεται γραμμικά με το pη. Η μέτρηση του pη επηρεάζεται επίσης από την θερμοκρασία, που εμφανίζεται στον όρο RT Σημείωση: Το ηλεκτρόδιο υάλου είναι εύθραυστο - χρησιμοποιήστε το προσεκτικά. Ανακατώστε καλά τα διαλύματα πριν μετρήστε το pη τους. Μην αφήνετε το ηλεκτρόδιο υάλου να στεγνώσει αλλά ξεπλύντε το και βυθίστε το σε αποσταγμένο νερό μετά από κάθε μέτρηση. Επίσης μην το αφήνετε σε αλκαλικά διαλύματα περισσότερο απ' ότι είναι απαραίτητο. Ογκομέτρηση (τιτλοδότηση) Η διαδικασία κατά την οποία μετράμε το ποσό ενός αντιδραστηρίου (ενός πρότυπου διαλύματος οξέος ή μιας βάσης) που καταναλώνεται κατά την πλήρη αντίδρασή του με μία ορισμένη ποσότητα διαλύματος μιας ουσίας (βάσης ή οξέος), τη συγκέντρωση της οποίας θέλουμε να προσδιορίσουμε, λέγεται ογκομέτρηση (titration) ή τιτλοδότηση. Αν σ ένα διάλυμα μιας ουσίας οξέος (ΑΗ) προστεθούν βαθμιαία μικρές ποσότητες βάσης (ΒΟΗ) τότε τα υδρογονοκατιόντα δεσμεύονται από τα υδροξυλιόντα δίνοντας Η 2 Ο με τον ταυτόχρονο σχηματισμό άλατος (ΒΑ) και μεταβολή του ph του διαλύματος. Το σημείο στο οποίο υπάρχει

Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Σ. Μπονάνου Τζεδάκη, A. Tσακάλωφ, H.Mυλωνής Λάρισα 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Πρόγραµµα Διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΑ Ιωάννης Πούλιος Αθανάσιος Κούρας Ευαγγελία Μανώλη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 54124 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα.

Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. 1. ΔΙΑΛΥΜΑ Διάλυμα καλείται κάθε ομογενές σύστημα, το οποίο αποτελείται από δύο ή περισσότερες χημικές ουσίες, και έχει την ίδια σύσταση σε όλη του τη μάζα. Ετερογενές σύστημα καλείται αυτό, το οποίο αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών

Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού. Μεταβολή του χρώματος των δεικτών Μέτρηση ph διαλυμάτων καθημερινή χρήσης με την βοήθεια δεικτών και πεχαμετρικού χαρτιού Η τιμή του ph ενός διαλύματος εξαρτάται από την συγκέντρωση των υδρογονοκατιόντων του [Η+]. Ορίζεται σαν τον αρνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Φασματοφωτομετρία Ιωάννης Πούλιος Αθανάσιος Κούρας Ευαγγελία Μανώλη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 54124

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph Ιωάννης Πούλιος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης

Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2013-2014 Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία Ονόματα των μαθητών της ομάδας: 1) 2) 3) Στόχοι της εργαστηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Άσκηση 8η Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Διάσταση 2 ετεροπολικών

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών.

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Φασματοφωτομετρία Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Το λευκό φως που φτάνει από τον ήλιο περιέχει φωτόνια που πάλλονται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014 Ε.Κ.Φ.Ε. Καστοριάς Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014-2015 ΟΜΑΔΑ : 1] 2] 3] Γενικό Λύκειο Άργους Ορεστικού. 6 - Δεκ. - 1014 Χημεία ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Το εργαστήριο είναι χώρος για σοβαρή

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Εισαγωγή ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Ο Ρώσος βοτανολόγος M.S. Tswett χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τη χρωματογραφία για τον διαχωρισμό διαφόρων φυτικών χρωστικών με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

CH COOC H H O CH COOH C H OH

CH COOC H H O CH COOH C H OH ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑ 2 ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ (ΧΚ2) ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΤΜΗΜAΤΑ TΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ Τίτλος Πειράματος: ΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις

Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις Γεωργική Χημεία Εργαστηριακές ασκήσεις Γεώργιος Παπαδόπουλος, Καθηγητής Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Τ.Ε. Άρτα, 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Ορισμός: Σύμφωνα με τη Νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως Καλλυντικό Προϊόν ορίζεται κάθε ουσία ή παρασκεύασμα που προορίζεται να έρθει σε επαφή με τα εξωτερικά μέρη του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Τζαμτζής Αθανάσιος Σελίδα 1

Συντάκτης: Τζαμτζής Αθανάσιος Σελίδα 1 ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 4 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Παρασκευή διαλύματος ορισμένης συγκέντρωσης Αραίωση διαλυμάτων ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο ΓΕΛ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 8 από 14

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 8 από 14 Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 8 από 14 Ρυθµιστικά διαλύµατα Περιέχουν (από τη διάσταση ή τον ιοντισµό διαφορετικών ηλεκτρολυτών) : ένα ασθενές οξύ και τη συζυγή του βάση (ΗΑ / Α - ) ή µια ασθενή βάση και το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

+ ή ΟΗ OH ( 1 ) ( 2 ) ( 1 ) ( 2 )

+ ή ΟΗ OH ( 1 ) ( 2 ) ( 1 ) ( 2 ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΕΥΡΕΣΗ pη ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΕΙΚΤΩΝ Στόχοι Οι μαθητές: Να κατανοήσουν το τι εκφράζει το pη ενός διαλύματος. Να προσδιορίζουν το pη ενός διαλύματος με τη χρήση διαλυμάτων δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Γνωστικό αντικείμενο: Τάξη Διδακτική ενότητα Απαιτούμενος χρόνος Διαλυτότητα ουσιών σε υγρούς διαλύτες B Γυμνασίου Ενότητα 2: ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικά γραμμικά φάσματα

Ατομικά γραμμικά φάσματα Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες. Δείκτες οξέων βάσεων ή ηλεκτρολυτικοί ή πρωτολυτικοί δείκτες είναι ουσίες των

Δείκτες. Δείκτες οξέων βάσεων ή ηλεκτρολυτικοί ή πρωτολυτικοί δείκτες είναι ουσίες των Δείκτες Δείκτες οξέων βάσεων ή ηλεκτρολυτικοί ή πρωτολυτικοί δείκτες είναι ουσίες των οποίων το χρώμα αλλάζει ανάλογα προστίθενται. με το ph του διαλύματος στο οποίο Οι δείκτες είναι συνήθως ασθενή οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ονόματα διαγωνιζομένων: 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: 1 η ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ph ΚΑΙ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ph ΚΑΙ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 11 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µεµβρανικών λιπιδίων µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας 60 ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΕΠΤΗΣ ΣΤΟΙΒΑ ΑΣ Σκοπός της άσκησης : η εφαρµογή της χρήσης µιας φυσικής ιδιότητας, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ph ΚΑΙ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΕΙΣ Εργαστήριο Φυσικής Χημείας Τμήμα Φαρμακευτικής Δημήτριος Τσιπλακίδης

ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ph ΚΑΙ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΕΙΣ Εργαστήριο Φυσικής Χημείας Τμήμα Φαρμακευτικής Δημήτριος Τσιπλακίδης ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ph ΚΑΙ ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΕΙΣ Εργαστήριο Φυσικής Χημείας Τμήμα Φαρμακευτικής Δημήτριος Τσιπλακίδης ΟΡΙΣΜΟΙ ΟΞΕΩΝ ΒΑΣΕΩΝ Arrhenius: οξέα είναι ουσίες που όταν διαλυθούν

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Τζαμτζής Αθανάσιος Σελίδα 1

Συντάκτης: Τζαμτζής Αθανάσιος Σελίδα 1 ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 3 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Υπολογισμός της περιεκτικότητας του ξιδιού σε οξικό οξύ με την κλασική μέθοδο. ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο ΓΕΛ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΤΜΗΜΑ Γ θετ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017

1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2017 Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017 Διαγωνισμός στη Χημεία (Διάρκεια 1 ώρα) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΩΝ 1)... ΣΧΟΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Μονάδες Για τις ερωτήσεις 1.1-1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυρήνας του ατόμου

Ο πυρήνας του ατόμου Ο πυρήνας του ατόμου Αρχές 19 ου αιώνα: Η ανακάλυψη της ραδιενέργειας, (αυθόρμητης εκπομπής σωματιδίων και / ή ακτινοβολίας από στοιχεία), βοήθησε τα μέγιστα στην έρευνα της δομής του ατόμου. Ποια είδη

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΗ ΑΚΗΗ ΡΤΘΜΙΣΙΚΑ ΔΙΑΛΤΜΑΣΑ

2 Η ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΗ ΑΚΗΗ ΡΤΘΜΙΣΙΚΑ ΔΙΑΛΤΜΑΣΑ 2 Η ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΗ ΑΚΗΗ ΡΤΘΜΙΣΙΚΑ ΔΙΑΛΤΜΑΣΑ Α. ΘΕΩΡΗΣΙΚΟ ΜΕΡΟ Ρυθμιστικά διαλύματα είναι μικτά ηλεκτρολυτικά διαλύματα (ασθενές οξύ + το άλας του με ισχυρή βάση ή ασθενής βάση + το άλας της με ισχυρό οξύ)

Διαβάστε περισσότερα

1 Η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ

1 Η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ 1 Η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΙΑΣ ΝΟΛΗΣ-ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ 2012 Διαλύματα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα δύο ή περισσοτέρων συστατικών. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012 Γ ΦΑΣΗ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ)

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012 Γ ΦΑΣΗ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ) Ονοματεπώνυμο: Αριθμός Εργ. Θέσης:. Σχολείο: Ημερομ. Γέννησης: Αριθμός Ταυτότητας: Διεύθυνση:..τηλ.. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΧΗΜΕΙΑΣ 2012 Γ ΦΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

8. Μελέτη ρυθμιστικών διαλυμάτων

8. Μελέτη ρυθμιστικών διαλυμάτων 8. Μελέτη ρυθμιστικών διαλυμάτων Σκοπός Σκοπός της παρούσας εργαστηριακής άσκησης είναι να γνωρίσουμε τον τρόπο παρασκευής ενός ρυθμιστικού διαλύματος και ακολούθως να μελετήσουμε τη δράση του, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΛΙΜΟΥ ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2015 ΧΗΜΕΙΑ 6 - Δεκεμβρίου - 2014 Ερρίκος Γιακουμάκης Χημικός 2 1 η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ανίχνευση κατιόντων ή ανιόντων που υπάρχουν σε

Διαβάστε περισσότερα

1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση. 1. 2. 3 Μέτρηση του ph. Αρχή και λειτουργία του ηλεκτροδίου υάλου

1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση. 1. 2. 3 Μέτρηση του ph. Αρχή και λειτουργία του ηλεκτροδίου υάλου Άσκηση 1 Δείκτες. Μέτρηση του ph. Παρασκευή ρυθµιστικών διαλυµάτων. Καµπύλες τιτλοδότησης 1. 1 Σκοπός της άσκησης 1. 2 Εισαγωγή-Θεωρητικό Μέρος 1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

[ ] [ ] CH3COO [ ] CH COOH. Cοξ. Cαλ

[ ] [ ] CH3COO [ ] CH COOH. Cοξ. Cαλ Πριν από κάθε απάντηση, προηγείται η καλή ανάγνωση και η προσπάθεια κατανόησης της ερώτησης. Η κάθε απάντηση πρέπει να σχετίζεται µε την ακριβή διατύπωση της ερώτησης και όχι µε την γενική της ιδέα. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οργανική Χημεία και Βιοχημεία ΩΡΕΣ ΑΙΑΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος της διδασκαλίας της ενότητας αυτής ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΕΚΦΕ ΝΕΑΣ ΙΩΝΙΑΣ ΕΚΦΕ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΙΑΣ ΤΟΠΙΙΚΟΥ ΔΙΙΑΓΩΝΙΙΣΜΟΥ EUSO 2012 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ-ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Αποφασίσατε να δουλέψετε στο πλαίσιο της Ερευνητικής Εργασίας το θέμα που προτάθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός ιοντισμού. Για ισχυρούς ηλεκτρολύτες ισχύει α = 1. Για ασθενής ηλεκτρολύτες ισχύει 0 < α < 1.

Βαθμός ιοντισμού. Για ισχυρούς ηλεκτρολύτες ισχύει α = 1. Για ασθενής ηλεκτρολύτες ισχύει 0 < α < 1. Βαθμός ιοντισμού Ο ιοντισμός μιας ομοιοπολικής ένωσης στο νερό μπορεί να είναι πλήρης ή μερικώς. Ένα μέτρο έκφρασης της ισχύος των ηλεκτρολυτών, κάτω από ορισμένες συνθήκες είναι ο βαθμός ιοντισμού (α).

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR

Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR Φασματοσκοπία Ερμηνεία & εφαρμογές : Φασματοσκοπίας UV/ορατού Φασματοσκοπίας υπερύθρου Φασματοσκοπίας άπω υπερύθρου / μικροκυμάτων Φασματοσκοπίας φθορισμού Φασματοσκοπίας NMR Ποια φαινόμενα παράγουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΞΙΔΙΟΥ ΣΕ ΟΞΙΚΟ ΟΞΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΙΚΗΣ ΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ MultiLog

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΞΙΔΙΟΥ ΣΕ ΟΞΙΚΟ ΟΞΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΙΚΗΣ ΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ MultiLog ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΞΙΔΙΟΥ ΣΕ ΟΞΙΚΟ ΟΞΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΙΚΗΣ ΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ MultiLog Αντωνίου Κωνσταντίνος ΠΕ04-02 (χημικός) ΓΕ.Λ Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων. Το

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΧΗΜΕΙΑ. 5 - Δεκεμβρίου Ερρίκος Γιακουμάκης

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΧΗΜΕΙΑ. 5 - Δεκεμβρίου Ερρίκος Γιακουμάκης ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΧΗΜΕΙΑ 5 - Δεκεμβρίου - 2015 Ερρίκος Γιακουμάκης 1 ΕΚΦΕ ΑΛΙΜΟΥ ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 Εξεταζόμενο μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΟΜΑΔΑ...... Εισαγωγικό σημείωμα Θεωρία Brőnsted- Lowry

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Γαλβανικά στοιχεία-στοιχείο Daniel Zn (s) + Cu +2 (aq) Zn +2 + Cu (s) Zn(s) Zn +2 (aq) + 2e - (ημιαντίδραση οξείδωσης)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΤΑΞΗ: Β Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τμήμα: Aρ.:.

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων. Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ

Προτεινόμενα θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων. Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ Προτεινόμενα θέματα Πανελλαδικών εξετάσεων Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης o ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1. να γράψετε τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Αμινοξέα Αμφολύτες Ισοηλεκτρικό σημείο Καμπύλη τιτλοδότησης

Αμινοξέα Αμφολύτες Ισοηλεκτρικό σημείο Καμπύλη τιτλοδότησης Αμινοξέα Αμφολύτες Ισοηλεκτρικό σημείο Καμπύλη τιτλοδότησης Οργανικές ενώσεις που περιέχουν μία τουλάχιστον καρβοξυλική ομάδα (-RCOOH) και μία τουλάχιστον αμινομάδα (-NH 2 ). Συμμετέχουν σε αρκετούς μηχανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες- Ρυθμιστικά διαλύματα. Εισαγωγική Χημεία

Δείκτες- Ρυθμιστικά διαλύματα. Εισαγωγική Χημεία Δείκτες- Ρυθμιστικά διαλύματα Εισαγωγική Χημεία 2013-14 1 ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ή ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ Τιτλοδότηση ισχυρού οξέος με ισχυρή βάση ΤΕΛΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ = ΣΗΜΕΙΟ ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗΣ= ΙΣΟΔΥΝΑΜΟ ΣΗΜΕΙΟ Κατά την τιτλοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοϊοντισμός του νερού

Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός του νερού Αυτοϊοντισμός: μια αντίδραση κατά την οποία δύο όμοια μόρια αντιδρούν παρέχοντας ιόντα: K c Η 2 Ο( ) + Η 2 Ο( ) Η 3 Ο + (aq) + ΟΗ (aq) + [H3O ][OH ] 2 [H2O] [H O] =[H O ][OH ] 2

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ. Διάφοροι τύποι σύγχρονων φωτόμετρων. Βασική αρχή λειτουργίας

ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ. Διάφοροι τύποι σύγχρονων φωτόμετρων. Βασική αρχή λειτουργίας ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ Το φασματοφωτόμετρο αποτελεί το πιο διαδεδομένο όργανο των βιοχημικών εργαστηρίων. Χρησιμοποιείται για την μέτρηση της συγκέντρωσης ουσιών μέσα σε ένα υγρό διάλυμα π.χ. για την μέτρηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα