ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ"

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ιατρικής Εργαστήριο Χημείας / Βιοχημείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Σ. Μπονάνου Τζεδάκη, A. Tσακάλωφ Λάρισα 2009

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Εισαγωγή Πρόγραμμα Διδασκαλίας Κανόνες Εργαστηρίου 1 Εργαστήρια Ιατρικής Χημείας 3 Υδατικά διαλύματα 4 Άσκηση 1 η Φασματοσκοπία - Φασματοφωτομετρία 7 Άσκηση 2 η Ηλεκτρολύτες - Ρυθμιστικά διαλύματα 14 Άσκηση 3 η Χρωματογραφία 20 Άσκηση 4 η Υδατάνθρακες 29 Βιβλιογραφία εργαστηριακών ασκήσεων 36 Ευχαριστίες 37 Αναλυτική ύλη μαθήματος 38 Βιβλιογραφία 48

3 ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ακαδ. Έτους Τα Φροντιστήρια και τα Εργαστήρια είναι υποχρεωτικά Ημερομηνία Ώρα Θέμα Διδάσκων Τρίτη 6/ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ. Α.Τ. Τετ. 7/ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Α.Τ. Τρίτη 13/ ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ Α.Τ. Τετ. 14/ ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Α.Τ. Τρίτη 20/ ΣΥΜΠΛΟΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ-ΣΥΜΠΛΟΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Α.Τ. Τετ. 21/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟ- ΜΕΤΡΙΑ Α.Τ. Δευτ. 26/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ο : ΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 27/ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ. Α.Τ. Τρίτη 27/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ο : ΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 28/10 ΕΘΝΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ Δευτ. 2/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 1 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 3/ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ, ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, Α.Τ. ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Τρίτη 3/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 1 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 4/ ΧΗΜΙΚΗ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ-ΧΗΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ Α.Τ. Δευτ. 9/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο : ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ, Α.Τ., Η.Μ. ΜΕΤΡΗΣΗ PH. (ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 10/ ΧΗΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ Α.Τ. Τρίτη 10/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ο : ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ, Α.Τ., Η.Μ. ΜΕΤΡΗΣΗ PH. (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 11/ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ. ΟΞΕΙΔΩΣΗ-ΑΝΑΓΩΓΗ Α.Τ. Δευτ. 16/ Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 17/ ΕΘΝΙΚΗ ΓΙΟΡΤΗ Α.Τ. Τρίτη 17/ Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 18/ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΥΛΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Α.Τ.

4 Δευτ. 23/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 2 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 24/ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ Τρίτη 24/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 2 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 25/ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Α.Τ. Δευτ. 30/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο : ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ., Η.Μ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ (ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 1/ ΣΤΕΡΕΟΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ A.T. Τρίτη 1/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 ο : ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ- Α.Τ., Η.Μ. ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΗΣΗ (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 2/ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ A.T. Δευτ. 7/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 3 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Α) Τρίτη 8/ ΑΠΛΕΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥΧΕΣ ΚΑΙ ΘΕΙΟΥΧΕΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ Η.Μ. ΕΝΩΣΕΙΣ Τρίτη 8/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 3 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΟΜΑΔΑ Β) Τετ. 9/ ΚΑΡΒΟΝΥΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ : ΑΛΔΕΥΔΕΣ - ΚΕΤΟΝΕΣ Η.Μ. Τρίτη 15/ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΑ H.M. Τετ. 16/ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Η.Μ. ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Δευτ. 11/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 ο : ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 12/ ΑΠΛΕΣ ΑΖΩΤΟΥΧΕΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ A.T. ΕΤΕΡΟΚΥΚΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Τρίτη 12/ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 ο : ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 13/ ΝΟΥΚΛΕΪΝΙΚΑ ΟΞΕΑ H.T. Δευτ. 18/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 4 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Α) Α.Τ., Η.Μ. Τρίτη 19/ ΑΜΙΝΟΞΕΑ Η.Μ. Τρίτη 19/ ΦΡΟΝΤΙΣΤΉΡΙΟ 4 ου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ(ΟΜΑΔΑ Β) Α.Τ., Η.Μ. Τετ. 20/ ΛΙΠΙΔΙΑ H.M. ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Α.Τ. Α.ΤΣΑΚΑΛΩΦ, Η.Μ. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Διαλέξεις Μικρό Αμφιθέατρο 1, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής Εργαστήρια Εργαστήριο Βιοχημείας, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής Φροντιστήρια Αίθουσα 1, 3 ος όροφος, Νέο κτήριο Ιατρικής Σχολής

5 1 ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Για την ασφάλεια όλων πρέπει να ακολουθούνται πάντoτε οι κάτωθι κανόνες: 1) Κανείς δεν πρέπει να εργάζεται μόνος του στο εργαστήριο χωρίς την παρουσία κάποιου μέλους του προσωπικού. 2) Αφήστε εξωτερικά ενδύματα και ογκώδη αντικείμενα (π.χ. σάκους) έξω από το εργαστήριο ή σε ειδικό χώρο του εργαστηρίου. Σκόρπια πράγματα σε πάγκους και πατώματα μπορεί να προκαλέσουν ατύχημα και υπάρχει κίνδυνος να καταστραφούν και τα ίδια. 3) Φοράτε πάντα ποδιά μόλις μπείτε στο εργαστήριο. 4) Απαγορεύεται να καπνίζετε, να τρώτε ή να πίνετε στο εργαστήριο. 5) Για δικό σας όφελος διαβάστε το φυλλάδιο που περιγράφει την άσκηση πριν το εργαστήριο και ακολουθήστε προσεκτικά τις οδηγίες που σας δίνονται για την εκτέλεση κάθε άσκησης. Επειδή συχνά δίνονται επιπλέον προφορικές εξηγήσεις στην αρχή του εργαστηρίου είναι απαραίτητο να έρχεστε ακριβώς στην ώρα σας. Γενική αρχή κάθε πειραματικής δουλειάς: Σκεφθείτε και προγραμματίσετε πριν ενεργήσετε. 6) Μην γεμίζεται τις πιπέτες (σιφώνια) ρουφώντας με το στόμα - χρησιμοποιείστε τις pi-pumps ή poire που σας δίνονται για χρήση με τα σιφώνια. Αν δεν ξέρετε αν κάτι είναι τοξικό ρωτήστε. Ακόμα καλύτερα: Μη ρουφάτε τίποτα με το στόμα. 7) Χρησιμοποιείστε την απαγωγό εστία και φορέστε γυαλιά ασφαλείας κάθε φορά που χειρίζεστε πολύ καυστικά αντιδραστήρια, π.χ. πυκνά οξέα ή βάσεις, διαλύματα με αποπνικτικούς ατμούς κ.λ.π. 8) Στρέψετε το στόμιο σωλήνων που θερμαίνονται μακριά από σας και άλλα πρόσωπα. Προσοχή πώς πιάνετε θερμά γυαλικά. Μη φέρετε ποτέ εύφλεκτα υλικά (π.χ. αιθανόλη, αιθέρα) κοντά σε γυμνή φλόγα. 9) Αν χύσετε κάτι σκουπίστε το αμέσως με χαρτοπετσέτα - βρεγμένοι πάγκοι και πατώματα είναι επικίνδυνα. Αν χύσετε κάτι τοξικό αναφέρετέ το αμέσως στον υπεύθυνο του εργαστηρίου. 10) Προσοχή στη χρήση βιολογικών υγρών, (αίμα, οροί, κ.λ.π.)-μη ρουφάτε τίποτε με το στόμα, φοράτε γάντια και τοποθετείστε τα μεν αναλώσιμα (π.χ. χαρτικά, πλαστικά) που ήρθαν σε επαφή μαζί τους σε ειδικό σάκο απορριμάτων τα δε γυαλικά σε ειδικό δοχείο με απολυμαντικό.

6 2 11) Εξοικειωθείτε με την λειτουργία κάθε οργάνου και ακολουθήστε τις οδηγίες χρήσης του. Αν δεν είστε σίγουροι πως να χρησιμοποιείστε ένα όργανο ή μία συσκευή συμβουλευτείτε ένα μέλος του προσωπικού - έτσι προλαμβάνεται τυχόν βλάβη που μπορεί να προξενηθεί στο όργανο και εσείς έχετε εμπιστοσύνη στα αποτελέσματα που παίρνετε. 12) Βεβαιωθείτε ότι ξέρετε πού βρίσκονται στο εργαστήριο και πώς χρησιμοποιούνται ο πυροσβεστήρας, το κουτί πρώτων βοηθειών και τα δοχεία για πλύσιμο ματιών. Γρήγορη αντιμετώπιση ενός μικρού ατυχήματος μπορεί να εμποδίσει την δημιουργία ενός μεγάλου. 13) Στο τέλος κάθε άσκησης αφήστε τον πάγκο σας καθαρό και τακτικό. Ξεπλύνετε όλα τα βρώμικα γυαλικά και τοποθετείστε τα στα δοχεία για πλύσιμο και ακολουθήστε ότι οδηγίες σας δοθούν σχετικά με τα αντιδραστήρια.

7 EΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 3 Οι εργαστηριακές ασκήσεις είναι απαραίτητο συμπλήρωμα των διαλέξεων. Σκοπός τους είναι να σας εξοικειώσουν με την χρήση διαφόρων τεχνικών, την λειτουργία διαφόρων οργάνων και την διεξαγωγή διαφόρων δοκιμασιών που χρησιμοποιούνται συχνά στη χημεία, καθώς και στο να σας βοηθήσουν να κατανοήσετε μερικές έννοιες που δεν γίνονται σαφώς αντιληπτές θεωρητικά. Τις ασκήσεις θα τις κάνετε σε ομάδες. Οι ομάδες σχηματίζονται στην αρχή του εξαμήνου και παραμένετε στην ίδια ομάδα όλο το εξάμηνο. Σημειώστε όλοι τα αποτελέσματα καθώς τα παίρνετε σε κάθε άσκηση και δείξτε τα στον υπεύθυνο του εργαστηρίου πριν φύγετε. Πριν φύγετε υπογράψτε επίσης το παρουσιολόγιο. Η ευθύνη για να υπογράψετε είναι δική σας αλλιώς θα θεωρηθεί ότι δεν παρακολουθήσατε το εργαστήριο. Οι παρουσίες στα εργαστήρια, καθώς και η παρουσία και επεξεργασία των αποτελεσμάτων στα φροντιστήρια είναι υποχρεωτικές και η επίδοση σας θα ληφθεί υπόψη στον τελικό βαθμό του μαθήματος, (συνεισφέρει έως ένα 20% στον τελικό βαθμό). Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (λόγοι υγείας) επιτρέπεται έως μία απουσία / εξάμηνο αλλά και τότε πρέπει να γραφεί η εργασία (χρησιμοποιείστε τα αποτελέσματα των άλλων φοιτητών της ομάδας σας). Δεν επιτρέπεται να εξετασθούν στο μάθημα φοιτητές που δεν έχουν παρακολουθήσει και γράψει όλες τις εργαστηριακές ασκήσεις. Δεν γίνεται εξέταση στο εργαστήριο, αλλά το περιεχόμενο των εργαστηριακών ασκήσεων αποτελεί εξεταστέα ύλη. Τα αποτελέσματα κάθε εργαστηριακής άσκησης τα παρουσιάζετε σε ειδικά έντυπα (απαντητικά φυλλάδια) που σας δίνονται στη διάρκεια των φροντιστηρίων μετά την γενική συζήτηση των αποτελεσμάτων. Στα έντυπα αναγράφετε το όνομα και τον αριθμό μητρώου σας, τον αριθμό της ομάδας σας, καθώς και τα ονόματα των άλλων δύο φοιτητών και την ημερομηνία διεξαγωγής της άσκησης. Στη διάρκεια του φροντιστηρίου μεταφέρετε τα πειραματικά δεδομένα που βρήκατε στο προηγούμενο εργαστήριο (παρουσιασμένα σε πίνακες, σχεδιαγράμματα κ.λ.π.) στο απαντητικό φυλλάδιο. Mε βάση τα δεδομένα αυτά λύνετε το συγκεκριμένο αναλυτικό πρόβλημα, π.χ. προσδιορισμός άγνωστης συγκέντρωσης και σημειώνετε τα τελικά συμπεράσματα και παρατηρήσεις (π.χ. αν πήρατε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αν όχι γιατί όχι, πηγές πιθανών λαθών στα πειράματα κ.λ.π). Τέλος απαντάτε τυχόν ερωτήσεις που σας ζητούνται. Γενικά στο γράψιμο αποφύγετε πλατειασμούς, επαναλήψεις και ασάφειες. Το ζητούμενο είναι μία συνοπτική παρουσίαση όπου ερμηνεύετε με σαφήνεια τα αποτελέσματά σας. Τα συμπληρωμένα έντυπα παραδίδονται στο τέλος κάθε φροντιστηρίου. Οι εργασίες θα βαθμολογηθούν με κριτήρια α) ακρίβεια των αποτελεσμάτων, β) κατανόηση του πειράματος και γ) σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Είναι απαραίτητο ο μέσος όρος της βαθμολογίας των εντύπων να είναι τουλάχιστον πέντε (5) για να θεωρηθεί η παρακολούθηση των εργαστηρίων και φροντιστηρίων επιτυχής. Τα απαντητικά φυλλάδια δεν επιστρέφονται. Ξεχωριστό φροντιστήριο αφιερώνεται στη συζήτηση των τυπικών πειραματικών σφαλμάτων όπως και των σφαλμάτων στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

8 4 ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θεωρητικό μέρος Διαλύματα ονομάζουμε τα ομογενή συστήματα χημικών ουσιών που έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε οποιοδήποτε μέρος τους. Συνήθως η ουσία που βρίσκεται στο διάλυμα σε μεγαλύτερη αναλογία ονομάζεται διαλύτης ενώ η άλλη (-ες) ουσία (-ες) διαλυμένη. Ανάλογα με την φάση (στερεά, υγρή ή αέρια) του διαλύτη και της διαλυμένης ουσίας μπορεί να υπάρχουν 9 διαφόρων ειδών διαλύματα (όσοι οι συνδυασμοί των τριών φάσεων μεταξύ τους). Στη Βιοχημεία και Ιατρική μεγαλύτερη σπουδαιότητα έχουν τα υδατικά διαλύματα, δηλαδή διαλύματα όπου μια ουσία είναι διαλυμένη στο νερό. Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να εξοικειωθήτε με τους διάφορους τρόπους εκφράσεως της συγκεντρώσεως υδατικών διαλυμάτων και με τις διάφορες ιδιότητες διαλυμάτων που επηρεάζονται από την συγκέντρωση. Οι όροι και έννοιες που αναπτύσσονται παρακάτω χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη Χημεία, Βιοχημεία κ.α. Ι. Τρόποι εκφράσεως συγκεντρώσεως υδατικών διαλυμάτων Υπάρχουν διάφοροι τρόποι εκφράσεως της ποσοτικής σύστασης ενός διαλύματος. 1) Μοριακή συγκέντρωση κατ όγκο (Molarity=mol/l=M). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμομορίων της διαλυμένης ουσίας σε 1 λίτρο διαλύματος (όχι διαλύτου). Ετσι 1Μ διαλύμα CaCl 2 περιέχει 111g CaCl 2 σε 1000ml διαλύματος. Η παρασκευή τέτοιων διαλυμάτων είναι εύκολη αλλά έχει το μειονέκτημα ότι η συγκέντρωση εξαρτάται από την θερμοκρασία (μεταβολή του όγκου). Συνήθως αναφέρεται σε θερμοκρασία 25 ο C, εκτός αν ορίζεται μια άλλη θερμοκρασία. [Υπενθυμίζεται ότι ένα γραμμομόριο (mole)=6x10 23 μόρια (αριθμός Αvogadro)]. 2) Μοριακή συγκέντρωση κατά βάρος (Molality=m). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμομορίων της διαλυμένης ουσίας σε 1kg διαλύτου (όχι διαλύματος). Ετσι 1m διάλυμα CaCl 2 περιέχει 111g CaC 2 σε 1000g νερό. Η συγκέντρωση τέτοιων διαλυμάτων δεν εξαρτάται από την θερμοκρασία. 3) Κανονικότητα διαλύματος (Normality=Eq/l=N). Αυτή εκφράζει τον αριθμό των γραμμοϊσοδύναμων της διαλυμένης ουσίας σε 1 λίτρο διαλύματος (όπου γραμμοϊσοδύναμο = μοριακό βάρος ουσίας δια του συνόλου των θετικών ή αρνητικών φορτίων n, N = M/n). Ετσι 1Ν διάλυμα CaCl 2 περιέχει: 111 = 55g CaCl 2 σε 1000ml διαλύματος. 2 4) Σύσταση κατά βάρος (w/w). Αυτή εκφράζει την ποσότητα της διαλυμένης ουσίας συνήθως σε γραμμάρια ανά μονάδα βάρους διαλύματος (συνήθως 100g), π.χ. 5%(w/w) διάλυμα NaCl περιέχει 5g NaCl σε 100g διαλύματος. 5) Σύσταση κατά όγκο (v/v). Αυτή εκφράζει τον όγκο της διαλυμένης ουσίας (σε ml) ανά μονάδα όγκου του διαλύματος (συνήθως 100ml), π.χ. ένα 10%(v/v) διάλυμα αιθανόλης περιέχει 10ml αιθανόλης σε 100ml διαλύματος. 6) Σύσταση βάρος πρός όγκο (w/v). Aυτή εκφράζει την ποσότητα της διαλυμένης ουσίας (συνήθως σε γραμμάρια) σε μια μονάδα όγκου του διαλύματος (συνήθως 100ml), π.χ. ένα 5%(w/v) διάλυμα NaCl περιέχει 5g NaCl σε 100ml διαλύματος.

9 5 7) % Κορεσμός = η συγκέντρωση άλατος στο διάλυμα σαν ένα ποσοστό της μέγιστης δυνατής συγκέντρωσης στη δεδομένη θερμοκρασία. Χρησιμοποιείται για να εκφραστεί η συγκέντρωση ενός άλατος (π.χ. (ΝΗ 4 ) 2 SO 4 ) που απαιτείται για να επιτευχθεί ο καθαρισμός πρωτεϊνών με διαφορική καθίζηση (εξαλάτωση). Για να αποφευχθούν μεγάλες αλλαγές όγκων που συμβαίνουν με την προσθήκη άλατος χρειάζεται να ξέρουμε και τον ειδικό όγκο του άλατος, v = όγκος (ml) που έχει 1g άλατος (αντίστροφο πυκνότητας). ΙΙ. Αλλαγές συγκεντρώσεως - μέθοδος αραιώσεως διαλυμάτων Μια εύκολη μέθοδος για να αλλάξουμε την συγκέντρωση ενός διαλύματος αποτελεί η αραίωση. Για να μετατρέψουμε ένα πυκνό διάλυμα σε αραιότερο χρησιμοποιούμε την εξίσωση : V 1 x C 1 = V 2 x C 2 όπου V 1 = όγκος (συνήθως σε ml) και C 1 = συγκέντρωση (σε mol/l ή Eq/l ή w/v κ.λ.π.) του πυκνού διαλύματος και V 2 και C 2 όγκος και συγκέντρωση του αραιού διαλύματος εκφρασμένες στις ίδιες μονάδες. Παράδειγμα: Εχετε ένα διάλυμα 5% (w/v) NaCl και θέλετε να παρασκευάσετε 10ml ενός 0,154% (w/v) διαλύματος NaCl. Πόσα ml του αρχικού διαλύματος πρέπει να χρησιμοποιήσετε; Στην εξίσωση V 1 x C 1 = V 2 x C 2 αντικαταστείστε τις γνωστές τιμές και λύνετε ως προς V 1 που είναι το άγνωστο: V 2 (ml) x C 2 (w/v) 10 x 0,154 V 1 (ml) = = = 0,308 ml C 1 (w/v) 5 ΙΙΙ. Ωσμωμοριακότητα (OSMOLARITY) διαλυμάτων Η ωσμωτική πίεση Π, που εξασκούν τα μόρια μιας διαλυμένης ουσίας δίνεται από την σχέση g ΠV = nrt = RT MB όπου V = ο όγκος του διαλύματος στον οποίο είναι διαλυμένα n moles (= γραμμάρια διά μοριακό βάρος) ουσίας και όπου R = παγκόσμια σταθερά των αερίων και Τ = η απόλυτη θερμοκρασία. Οπως φαίνεται η ωσμωτική πίεση εξαρτάται από την συγκέντρωση (mol/l) της διαλυμένης ουσίας. Αν όμως η ουσία που διαλύεται είναι ηλεκτρολύτης τότε διίσταται σε δύο ή περισσότερα ιόντα που συμπεριφέρονται σαν ξεχωριστές μονάδες και σαν αποτέλεσμα η ωσμωτική πίεση είναι πολλαπλάσια (ανάλογα με τον αριθμό των ιόντων που προκύπτουν) από αυτήν που θα είχαμε αν διαλύαμε, τον ίδιο αριθμό μορίων μιας ουσίας που δεν είναι ηλεκτρολύτης. Γι' αυτό χρησιμοποιούμε τον όρο ωσμωμοριακότητα (osmolarity) = μοριακότητα (molarity) των ξεχωριστών μονάδων που υπάρχουν στο διάλυμα. Για ουσίες που δεν διίστανται ωσμωμοριακότητα = μοριακότητα. Για ηλεκτρολύτες που διίστανται πλήρως (π.χ. άλατα) ωσμωμοριακότητα = μοριακότητα x n (όπου n = αριθμός των ιόντων που προκύπτουν από το μόριο του ηλεκτρολύτη). Το πλάσμα του αίματος είναι 0,308 Osmolar. Ισότονα είναι τα διαλύματα που έχουν ωσμωμοριακότητα 0,308 Osmolar, διότι όταν τα κύτταρα αιωρούνται σε τέτοια διαλύματα ούτε συρρικνώνονται ούτε διογκώνονται. Διαλύματα με ωσμωμοριακότητα μεγαλύτερη ή μικρότερη του 0,308 Osmolar, καλούνται, αντίστοιχα, υπέρτονα ή υπότονα.

10 6 IV) Ενεργότητα (α) διαλυμάτων ηλεκτρολυτών Παρόλο που οι ισχυροί ηλεκτρολύτες διίστανται πλήρως σε υδατικά διαλύματα, η φαινομενική ή δραστική τους συγκέντρωση είναι μικρότερη από την πραγματική, λόγω διαφόρων ηλεκτροστατικών επιδράσεων ανάμεσα στα ιόντα της διαλυμένης ουσίας. Π.χ. ένα 0,1Μ διάλυμα HCl συμπεριφέρεται σαν να περιέχει μόνο 0,086Μ Η +. Γι 'αυτό είναι σωστότερο σε υδατικά διαλύματα αντί για τον όρο συγκέντρωση C (πραγματική μοριακότητα) να χρησιμοποιούμε τον όρο ενεργότητα α (activity) όπου α = γc και γ = συντελεστής ενεργότητας (activity coefficient). Οι τιμές του γ είναι πάντα μικρότερες από την μονάδα και τείνουν προς το 1 σε πολύ αραιά διαλύματα (π.χ. στο προηγούμενο παράδειγμα γ = 0,86). Για αραιά υδατικά διαλύματα σε θερμοκρασία 25 ο C ο συντελεστής ενεργότητας γ ενός ιόντος που έχει φορτίο Ζ εξαρτάται από μια άλλη παράμετρο, την ιοντική ισχύ (Ι) του διαλύματος, σύμφωνα με την σχέση: -logγ = 0,51Ζ 2 Ι V) Ιοντική Ισχύς (Ι) διαλυμάτων Η ιοντική ισχύς Ι (ionic strength) ενός διαλύματος δίνεται από την σχέση Ι = 2 0,5ΣΜ i Z i όπου Σ = άθροισμα, Μi = μοριακότητα ιόντος, Ζi = καθαρό φορτίο ιόντος. Ετσι π.χ. η ιοντική ισχύς ενός 0,1Μ διαλύματος CaCl 2 είναι: I = 0,5 Σ [(0,1x4) + (0,2x1)] = 0,5 x 0,6 = 0,3 Η σχέση ανάμεσα στο είδος (καθαρό φορτίο ιόντων) και στην ιοντική ισχύ αλάτων είναι η εξής: Άλας Ιοντική Ισχύς Είδος Παράδειγμα 1 : 1 KCl 1xM 2 : 1 CaCl 2 3xM 2 : 2 MgSO 4 4xM 3 : 1 FeCl 3 6xM 3 : 2 Fe 2 (SO 4 ) 3 15xΜ H ιοντική ισχύς, και επομένως και η ενεργότητα των ηλεκτρολυτών, ενός διαλύματος έχει σημασία διότι επηρεάζει π.χ. την συμπεριφορά των μορίων κατά τον ηλεκτροφορητικό ή χρωματογραφικό διαχωρισμό τους.

11 7 ΑΣΚΗΣΗ 1 η ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑ - ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΑ Θεωρητικό μέρος Όταν ορατό (λευκό) φως περάσει από ένα γυάλινο πρίσμα αναλύεται σε ένα συνεχές φάσμα από φωτεινές ακτινοβολίες που έχουν διαφορετικά μήκη κύματος (λ= nm) και διαφορετικά χρώματα (ιώδες - ερυθρό). Αν, πριν περάσει από το πρίσμα, το λευκό φως προσπέσει σε διάλυμα μιας έγχρωμης ουσίας τότε το ορατό φάσμα παρουσιάζει μερικές σκοτεινές γραμμές ή ταινίες που αντιστοιχούν στις ακτινοβολίες που απορροφούνται από την ουσία. Το τροποποιημένο αυτό φάσμα που προκύπτει είναι χαρακτηριστικό της ουσίας και λέγεται φάσμα απορροφήσεως. Από τις διάφορες ακτινοβολίες που απορροφούνται από μια ένωση το μήκος κύματος της ακτινοβολίας που απορροφάται σε μεγαλύτερο ποσοστό καλείται μήκος κύματος μεγίστης απορροφήσεως (λmax) και είναι επίσης χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης ένωσης. Το χρώμα μιας ουσίας οφείλεται στις ακτινοβολίες που δεν απορροφούνται, δηλαδή στα παρατηρούμενα (συμπληρωματικά) χρώματα που δίνονται στον πίνακα. ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΡΩΜΑΤΩΝ Μήκος κύματος Χρώμα που Χρώμα που (nm) απορροφάται παρατηρείται 400 ιώδες πράσινο-κίτρινο 480 κυανούν κίτρινο 530 πράσινο πορφυρούν (magenta) 580 κίτρινο κυανούν 610 πορτοκαλί πράσινο-κυανούν 660 κόκκινο κυανούν-πράσινο 720 πορφυρό-κόκκινο πράσινο Στο Σχήμα 1 απεικονίζεται το φάσμα απορροφήσεως της ριβοφλαβίνης(βιταμίνη Β2), δηλαδή η γραφική παράσταση που απεικονίζει το ποσοστό της ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα της ουσίας (Α) σε διάφορα μήκη κύματος (λ). Η ουσία αυτή στο ορατό φάσμα έχει μέγιστο απορροφήσεως στα 450nm (κυανούν χρώμα) και το υπόλοιπο φάσμα που εξέρχεται έχει κίτρινο χρώμα, γι' αυτό η ουσία είναι κίτρινη. Σχήμα 1: Φάσμα απορρόφησης της ριβοφλαβίνης (συγκέντρωση 22μΜ σε 0,1Μ φωσφορικού νατρίου ph 7,06 σε μήκος κυψελίδας 1cm).

12 8 Εκτός από ορατή ακτινοβολία διάφορες χημικές ενώσεις απορροφούν ακτινοβολίες στην περιοχή του υπεριώδους ( nm) και υπερύθρου ( nm) φωτός. Η φασματοφωτομετρία ασχολείται με τη μελέτη απορρόφησης της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από την ύλη και ανάλογα με την περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος που χρησιμοποιείται διακρίνεται σε φασματοσκοπία υπεριώδους (UV), ορατού (Vis) ή υπερύθρου (IR) ακτινοβολίας. Η φασματοφωτομετρία βρίσκει αναλυτικές εφαρμογές (ανίχνευση, ταυτοποίηση και ποσοτικός προσδιορισμός) στη χημεία, κλινική χημεία και άλλα επιστημονική πεδία. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που απορροφάται από μία ουσία μπορεί, ανάλογα με την ενέργεια που διαθέτει, να προκαλέσει διάσπαση μοριακών δεσμών (π.χ. ακτίνες Χ), διέγερση ηλεκτρονίων σθένους από τη θεμελιώδη στάθμη ενέργειας σε άλλη επιτρεπτή στάθμη ανώτερης ενέργειας (π.χ. ακτίνες υπεριώδους και ορατού φωτός), ή δόνηση και περιστροφή των ατόμων στο μόριο (π.χ. ακτινοβολία υπερύθρου, μικροκυμάτων). Τα φωτόνια λευκού φωτός που απορροφούνται από μια συγκεκριμένη ένωση έχουν ενέργεια που αντιστοιχεί στη διαφορά ενέργειας που απαιτείται για να μετακινηθούν ηλεκτρόνια από δεσμικά (ή αδεσμικά) σε αντιδεσμικά μοριακά τροχιακά κατάλληλης ενέργειας. Τέτοια τροχιακά εμφανίζουν κυρίως μόρια που περιέχουν ακόρεστα συστήματα συζευγμένων διπλών δεσμών (χρωματοφόρες ομάδες) και σε αυτά οφείλονται τα χαρακτηριστικά φάσματα απορροφήσεως που παρατηρούνται σε μήκος κύματος nm. Το ποσοστό μονοχρωματικής ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα μιας ουσίας είναι συνάρτηση της συγκέντρωσης του διαλύματος, της διαδρομής της ακτινοβολίας μέσα στο διάλυμα, της φύσης της διαλυμένης ουσίας και του μήκους κύματος της ακτινοβολίας και δίνεται από το νόμο των Lambert-Beer: I Log o KCl I όπου: Ιο = η ένταση της ακτινοβολίας που προσπίπτει στο διάλυμα Ι = η ένταση της ακτινοβολίας που εξέρχεται από το διάλυμα Κ = συντελεστής απορρόφησης (σταθερά χαρακτηριστική της ουσίας, του μήκους κύματος της ακτινοβολίας που χρησιμοποιήθηκε και των συνθηκών της μέτρησης, όπως διαλύτης, ph, κ.λ.π.) C = η συγκέντρωση της ουσίας στο διάλυμα. l = το μήκος της διαδρομής που κάνει η ακτινοβολία μέσα στο διάλυμα (το πάχος της κυψελίδας στην οποία βρίσκεται το διάλυμα). O όρος I Log o I ονομάζεται απορρόφηση (absorbance - A) ή απόσβεση (extinction E) ή οπτική πυκνότητα (optical density -O.D.) Στην πράξη η απορρόφηση μιας ουσίας σε διάλυμα δεν υπολογίζεται άμεσα, από το Ι & Ιο, αλλά έμμεσα με την χρήση ενός τυφλού διαλύματος (blank). Φωτομετρούμε δηλαδή, σε μια όμοια κυψελίδα και κάτω από όμοιες συνθήκες, την απορρόφηση του διαλύματος, που περιέχει όλα τα συστατικά εκτός από την ουσία που επιθυμούμε να προσδιορίσουμε και ρυθμίζουμε το όργανο ώστε Α (τυφλό) = 0. Επειδή η απορρόφηση δεν έχει διαστάσεις ο συντελεστής απορρόφησης Κ εκφράζεται σε lit/moles x μήκος, δηλαδή Μ -1 cm -1 : K A C l Aν η συγκέντρωση C της ουσίας στο διάλυμα είναι 1 mole ανά λίτρο και το μήκος της διαδρομής, l, είναι 1cm τότε ο συντελεστής απορρόφησης της ουσίας που μετριέται στο λmax

13 9 καλείται συντελεστής μοριακής απορρόφησης και συμβολίζεται με Ε 1Μ 1cm (ή ε), π.χ. για το NADH E 1M 1cm = Ο όρος Ι/Ιο καλείται διαπερατότητα (transmittance), συμβολίζεται με Τ και συνδέεται με την απορρόφηση με τη σχέση: A = -logt Oταν δεν παρατηρείται απορρόφηση ακτινοβολίας από ένα διάλυμα τότε Ι = Ιο, Α = 0 και Τ = 1. Κάθε διάλυμα που απορροφά ακτινοβολία έχει διαπερατότητα μικρότερη από 1 (αν A>0 τότε Τ<1). Για ευκολία η διαπερατότητα εκφράζεται στα %, οπότε όταν Τ=1, %Τ=100%. Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ η απορρόφηση είναι γραμμική συνάρτηση της συγκέντρωσης μιας ουσίας, η διαπερατότητα είναι εκθετική συνάρτηση. Eτσι ενώ η απορρόφηση μιας ουσίας που έχει συγκέντρωση 1C, 3C, nc είναι Α 1, 3Α 1, na 1, η διαπερατότητα είναι Τ 1, Τ 1 3, T 1 n. H φωτομετρία είναι πολύτιμη μέθοδος για τους βιοχημικούς γιατί επιτρέπει τον ποιοτικό (ταυτοποίηση, ανίχνευση) και τον ποσοτικό προσδιορισμό μιας ουσίας σε διάλυμα, με την χρήση της καμπύλης του φάσματος απορροφήσεως και της καμπύλης αναφοράς (πρότυπης καμπύλης). Οπως έχουμε ήδη δει (Σχήμα 1) η καμπύλη φάσματος απορροφήσεως είναι η συνάρτηση Α=f(λ), η οποία χρησιμεύει στην ταυτοποίηση μιας ένωσης και στον προσδιορισμό του λmax (του μήκους κύματος στο οποίο η ένωση έχει την μέγιστη απορρόφηση). Το λmax πρέπει να χρησιμοποιείται στους ποσοτικούς προσδιορισμούς γιατί σ' αυτό το μήκος κύματος μεγιστοποιείται η ευαισθησία της μεθόδου. Η καμπύλη αναφοράς (πρότυπη καμπύλη) είναι η γραφική παράσταση που απεικονίζει το ποσοστό της ακτινοβολίας που απορροφάται από το διάλυμα μιας ουσίας (Α) σε μήκος κύματος λmax σε σχέση με την συγκέντρωση της ουσίας (C) (Σχήμα 2). Η συνάρτηση Α=f(C) χρησιμεύει στο να διαπιστώσουμε αν η oυσία που εξετάζουμε ακολουθεί τον νόμο Lambert-Beer και στο να υπολογίσουμε την συγκέντρωση της ουσίας σ' ένα διάλυμα της άγνωστης συγκέντρωσης. Για να κατασκευάσουμε μια πρότυπη καμπύλη, φωτομετρούμε την απορρόφηση Α 1, Α 2, Α n, διαφορετικών αλλά γνωστών συγκεντρώσεων διαλυμάτων της ουσίας C 1, C 2, C n, σημειώνουμε σε χιλιοστομετρικό χαρτί την τιμή της απορρόφησης κάθε δείγματος (τεταγμένη) σε συνάρτηση με τη γνωστή του συγκέντρωση (τετμημένη) και ενώνουμε τα σημεία. (Το τυφλό έχει Α=0, C=0). Εφ' όσον η ουσία που εξετάζουμε ακολουθεί τον νόμο Lambert-Beer η καμπύλη που προκύπτει είναι μια ευθεία γραμμή η μια άκρη της οποίας περνά από το μηδέν. Για να προσδιορίσουμε μια άγνωστη συγκέντρωση (χ) της ουσίας φωτομετρούμε το δείγμα με την άγνωστη συγκέντρωση και σημειώνουμε την απορρόφηση του (Αχ). Από την τιμή Αχ στον άξονα της απορρόφησης φέρνουμε μια οριζόντια γραμμή η οποία τέμνει την πρότυπη καμπύλη στο σημείο ψ και κατόπιν από το σημείο ψ μια γραμμή κάθετο προς την τετμημένη. Το σημείο Cχ στο οποίο η κάθετος τέμνει τον άξονα της συγκεντρώσεως είναι η συγκέντρωση χ του διαλύματος που φωτομετρήσαμε. Συχνά σε πολύ ψηλές συγκεντρώσεις ουσίας, η σχέση Α=f(C) παύει να είναι γραμμική (Σχήμα 3). Η περιοχή αυτή της πρότυπης καμπύλης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό άγνωστης συγκεντρώσεως ουσίας, διότι δεν ακολουθείται πια ο νόμος των Lambert-Beer. Συχνά αντί για πρότυπη καμπύλη βρίσκουμε την απορρόφηση Αχ του δείγματος ουσίας (άγνωστης συγκέντρωσης Cx) σε σύγκριση με την απορρόφηση Απ πρότυπου διαλύματος (συχνά αποκαλούμενου μάρτυρα) της ίδιας ουσίας γνωστής συγκέντρωσης Cπ που μετράμε στις ίδιες ακριβώς συνθήκες. Εφ' όσον η απορρόφηση είναι ευθέως ανάλογη προς την συγκέντρωση η C/A είναι σταθερά: Cπ Cx Ax = = K Cx = x Cπ

14 Aπ 10 Αx Aπ O προσδιορισμός της άγνωστης συγκέντρωσης μιας ουσίας με την χρήση καμπύλης αναφοράς είναι πιο ακριβής παρά με τη χρήση πρότυπου διαλύματος της ουσίας, γιατί βασίζεται σε πολλαπλές μετρήσεις κι έτσι ελαχιστοποιούνται τυχόν σφάλματα.. α Σχήμα 3 Φάσμα απορρόφησης μιας ουσίας( δεξία) και πρότυπες καμπύλες (αριστερά) που παρασκευαστήκαν σε λmax =241nm και λ=266nm. Σε μεγάλες συγκεντρώσεις παρατηρούνται αποκλίσεις από το νόμο Lambert-Beer και η εξάρτηση Α=f(C) παύει να είναι γραμμική. Εκτός από την άμεση ποσοτική μέτρηση έγχρωμων ουσιών υπάρχει και η έμμεση φωτομετρία για ουσίες που δεν απορροφούν ορατό φως. Στην βιοχημεία χρησιμοποιούμε συχνά δοκιμές όπου από μια αρχικά άχρωμη ουσία σχηματίζεται μια έγχρωμη ουσία σαν αποτέλεσμα χημικής αντίδρασης: άχρωμη ένωση αντιδραστήρια έγχρωμο προϊόν προς μέτρηση + που οδηγούν στην ανάλογο της ποσότητας (αντιδρούν) δημιουργία έγχρωμων της άχρωμης ένωσης ενώσεων Τέτοιες έμμεσες δοκιμές συχνά δίνουν καμπύλες αναφοράς (Σχήμα 3) που αποτελούνται από μία γραμμική και από μία μη γραμμική περιοχή, που μπορεί να οφείλεται

15 11 είτε στην έλλειψη αντιδραστηρίων που δημιουργούν το χρώμα, είτε στην συγκέντρωση της ουσίας. Αντιδράσεις που δίνουν τιμές απορρόφησης εκτός της γραμμικής κλίμακας πρέπει να επαναληφθούν με μικρότερες ποσότητες ουσίας (περίσσεια αντιδραστηρίων) για να πάρουμε τιμές εντός των ορίων της πρότυπης καμπύλης όπου η σχέση είναι γραμμική. Το φασματοφωτόμετρο: Τα απλούστερα όργανα τα οποία μετρούν φάσματα της περιοχής ορατού φωτός είναι τα φωτόμετρα, στα οποία η επιλογή μήκους κύματος γίνεται με έγχρωμα φίλτρα και τη μονοχρωματική δέσμη που προκύπτει έχει εύρος δέσμης 5-10nm. Tα φασματοφωτόμετρα είναι πιο ακριβή και ευαίσθητα όργανα. Σε γενικές γραμμές ένα φασματοφωτόμετρο (Σχήμα 4) αποτελείται από 1) μία πηγή φωτός που συνήθως είναι μία λυχνία βολφραμίου, για την παροχή ορατής και εγγύς I.R. ακτινοβολίας, ή μια λυχνία δευτερίου, για την εκπομπή υπεριώδους ακτινοβολίας, 2) έναν επιλογέα μήκους κύματος, γνωστό ως μονοχρωμάτορα (monochromator), που είναι ένα πρίσμα η παραθλαστική εσχάρα (diffraction grating) στο οποίο το φως της ακτινοβόλου πηγής αναλύεται σε διάφορα μήκη κύματος και επιλέγεται το επιθυμητό μήκος κύματος με ακρίβεια της τάξεως των 1nm, 3) μία σχισμή (slit) μεταβλητού εύρους που κανονίζει την ένταση του προσπίπτοντος φωτός (Ιο), 4) ένα σύστημα υποδοχής του δείγματος, που συνήθως είναι ένας κυλινδρικός σωλήνας ή μία τετράγωνη κυψελίδα γνωστής διαμέτρου, κατασκευασμένου από καθαρό γυαλί ή χαλαζία για να έχει ελάχιστη απορρόφηση στην ορατή και υπεριώδη περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, αντίστοιχα, 5) έναν ανιχνευτή (detector) που αποτελείται από ένα φωτοκύτταρο ή φωτοπολλαπλασιαστή (photocell ή photomultiplier), που μετατρέπει την ακτινοβολία που εξέρχεται από το δείγμα σε ηλεκτρική ενέργεια η οποία μετριέται με 6) ένα όργανο ένδειξης που μπορεί να εκφράσει τις μετρήσεις σε τιμές απορρόφησης και διαπερατότητας. Σχήμα 4. Γενική διάταξη ενός φασματοφωτομέτρου. Οδηγίες για τη χρήση του φωτόμετρου Ακολουθήστε τις οδηγίες που είναι αναρτημένες δίπλα στο όργανο = (Cecil ή Spectronic 20 D). Eπιπλέον τονίζονται τα ακόλουθα: Ρυθμίστε το φωτόμετρο ώστε όταν δεν υπάρχει φως (ρεύμα μέλανος φωτός=dark current) να δείχνει Τ = 0% και Α = Χρησιμοποιήστε καθαρές κυψελίδες ή σωλήνες που όταν είναι άδειες έχουν ίση απορρόφηση. Ρυθμίστε το φωτόμετρο με την κυψελίδα ή τον σωλήνα που περιέχει το τυφλό ώστε να δείχνει Τ= 100% και Α=0. Κάθε φορά που επιλέγετε διαφορετικό μήκος κύματος ξαναρυθμίστε το όργανο με το τυφλό.

16 Πειραματικό μέρος 12 Υλικά: 1 Φωτόμετρο 1 Στατώ με 8 σωλήνες φωτομέτρου 1 Κωνική φιάλη 100ml με αποσταγμένο νερό 1 Υδροβολέας 1 Μαρκαδόρος 2 Σιφώνια των 2ml 3 Σιφώνια των 5ml, 2 pi-pumps για μικρά και μεγάλα σιφώνια 10ml διάλυμα 1mM KMnO 4 10ml» 1M CuSO 4 5Η 2 Ο σε δοκιμαστικούς 5ml» άγνωστης συγκέντρωσης ΚΜnO 4 σωλήνες 5ml»»» CuSO 4 1) Προσδιορισμός φάσματος απορροφήσεως υδατικού διαλύματος xmm KMnO 4 (ή CuSO 4 ) Σε δύο κυψελίδες, τις οποίες αγγίζετε από τη χαραγμένη επιφάνεια, προσθέσετε στην μια (Τυφλό) 3ml Η 2 Ο και στην άλλη (Δείγμα) 3ml υδατικού διαλύματος xmm KMnO 4. Σκουπίστε ελαφρά το εξωτερικό των κυψελίδων με χαρτομάντηλο, για να αφαιρεθούν τυχόν σταγόνες, δακτυλικά αποτυπώματα κ.λ.π. και τοποθετήστε τις δυο κυψελίδες μέσα στο όργανο. Ρυθμίστε το φασματοφωτόμετρο σύμφωνα με τις οδηγίες και ορίστε το μήκος κύματος στα 400nm. Τοποθετήστε την κυψελίδα με το τυφλό στην οπτική διαδρομή και ρυθμίστε την απορρόφηση ώστε να είναι 0, πατώντας το πλήκτρο zero. Μετακινήστε την κυψελίδα που περιέχει το δείγμα στην οπτική διαδρομή και σημειώστε την απορρόφηση που δείχνει (Α δείγμα στα 400nm). Επαναλάβετε τις φωτομετρήσεις, μεταβάλλοντας κάθε φορά το μήκος κύματος κατά 20nm, έως λ=700nm, και μηδενίζοντας το όργανο με το τυφλό για κάθε μεταβολή του μήκους κύματος. Καταγράψτε σε πίνακα τις τιμές Α που αντιστοιχούν σε κάθε μήκος κύματος. Επαναλάβατε την άσκηση με το υδατικό διάλυμα xμ CuSO 4. Στο Φροντιστήριο : Κατασκευάστε την καμπύλη του φάσματος απορρόφησης του α) xmm KΜnO 4 και β) xm CuSO 4 σε χιλιοστομετρικό χαρτί και σημειώστε το λmax που βρήκατε. 2) Κατασκευή πρότυπης καμπύλης υδατικού διαλύματος ΚΜnO 4 (CuSO 4 ) Σε 6 αριθμημένους δοκιμαστικούς σωλήνες προσθέσετε τα κάτωθι αντιδραστήρια: Αντιδραστήρια σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. σωλ. (ml) Η 2 Ο 6,0 5,4 5,1 4,8 4,5 4,2 Διάλυμα 1mM KΜnO 4-0,6 0,9 1,2 1,5 1,8 Aνακινείστε το περιεχόμενο κάθε φωτομετρικού σωλήνα και, χρησιμοποιώντας τον σωλήνα 1 σαν τυφλό, φωτομετρήστε στο μήκος κύματος της μεγίστης απορροφήσεως που προσδιορίσατε προηγουμένως. Σημειώστε την απορρόφηση που δείχνει κάθε σωλήνας.

17 13 Επαναλάβατε την άσκηση με το υδατικό διάλυμα 1Μ CuSO 4. Στο Φροντιστήριο : Κατασκευάστε την πρότυπη καμπύλη του υδατικού διαλύματος α) KΜnO 4, β) CuSO 4. Προσδιορίστε τη συγκέντρωση των άγνωστων διαλυμάτων.

18 14 ΑΣΚΗΣΗ 2 η ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ - ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ - ΜΕΤΡΗΣΗ pη Θεωρητικό Μέρος pκα και pη Σύμφωνα με τον ορισμό BRONSTED-LOWRY οξύ είναι μία ουσία που είναι δότης πρωτονίων. Για ένα οξύ που διίσταται σύμφωνα με την εξίσωση ΑΗ Η + + Α - ισχύει η σχέση K α [Α ] [Η [ΑΗ] (όπου [ΑΗ] συγκέντρωση του οξέος, [Α - ] - συζυγής βάσης του οξέος και Κ α = σταθερά διαστάσεως οξέος). Τα ισχυρά οξέα διίστανται σχεδόν τελείως στο νερό ενώ τα ασθενή οξέα ιονίζονται σε πολύ μικρότερο βαθμό, δηλαδή η Κα ενός ασθενούς οξέος <<1. Για να αποφεύγoυμε τους εκθετικούς αριθμούς συνήθως χρησιμοποιούμε τον αρνητικό δεκαδικό λογάριθμο της Κα που συμβολίζουμε σαν pκ α pκ α = -logk α. Είναι φανερό ότι όσο ασθενέστερο είναι το οξύ τόσο μεγαλύτερη είναι η pκα, και αντιστρόφως. Το νερό συμπεριφέρεται σαν ασθενές οξύ και το γινόμενο ιόντων του ύδατος, Κw, στους 25 ο C είναι (όπου Κw = [Η + ]x[οη - ]). Ο αρνητικός δεκαδικός λογάριθμος της συγκεντρώσεως ιόντων υδρογόνου ορίζεται ως το pη ενός διαλύματος. ph = -log [H + ] και κατά συνέπεια pκw = pη + pοη = 14. Έπεται ότι όταν το pη = 7, το pοη = 7 και ότι το διάλυμα είναι ουδέτερο. Σε όξινα διαλύματα το pη είναι <7 και σε αλκαλικά διαλύματα το pη είναι >7. Αν έχουμε ένα υδατικό διάλυμα ασθενούς μονοβασικού οξέος, του οποίου ξέρουμε την συγκέντρωση και την pκα, μπορούμε να υπολογίσουμε το pη του διαλύματος από την σχέση pη = ½ pkα - ½ log [AH] Ρυθμιστικά διαλύματα Ένα ρυθμιστικό σύστημα (Buffer) αποτελείται συνήθως από ένα οξύ ΑΗ και την συζυγή του βάση Α - (ή από μία ασθενή βάση και το συζυγές της οξύ) και έχει την ικανότητα να αντιστέκεται μικρές αλλαγές του pη στην περιοχή που αντιστοιχεί στην pκα του. Τα ρυθμιστικά διαλύματα έχουν μεγάλη σημασία για την διατήρηση του pη των ζωντανών οργανισμών μέσα στα φυσιολογικά όρια. Στον άνθρωπο το κυριότερο ενδοκυτταρικό ρυθμιστικό σύστημα είναι το Η 2 ΡΟ - 4 (οξύ) / ΗΡΟ 2-4 (βάση) και το κυριότερο εξωκυτταρικό - ρυθμιστικό σύστημα είναι το Η 2 CO 3 (οξύ) / ΗCO 3 (βάση). Μια πολύ χρήσιμη εξίσωση που συνδέει το pη, την pκα και τις συγκεντρώσεις οξέος (και βάσης) σε ένα διάλυμα είναι η εξίσωση HENDERSON - HASSELBALCH - [ A ] ph pk α log [AH] Η εξίσωση αυτή μας επιτρέπει να υπολογίσουμε το pη ενός διαλύματος όταν ξέρουμε την pκα και την συγκέντρωση οξέος και άλατος (συζυγούς βάσης) που περιέχει, ή την ]

19 15 συγκέντρωση οξέος και άλατος που πρέπει να έχουμε για να παρασκευάσουμε ένα ρυθμιστικό διάλυμα ορισμένου pη. Αν π.χ. έχουμε ένα διάλυμα που περιέχει ισομοριακές ποσότητες οξικού οξέος (pκα = 4,76) και οξικού νατρίου τότε, εφαρμόζοντας την εξίσωση, βρίσκουμε ότι το ph του διαλύματος είναι 4,76. Αν πάλι θέλουμε να παρασκευάσουμε ένα ρυθμιστικό διάλυμα οξικού οξέος / οξικού νατρίου που να έχει π.χ. pη 5,6 εφαρμογή της εξισώσεως pη - [ A ] pk α log μας δίνει [AH] - [ A ] 5,6 4,76 log [AH] - - [ A ] [ A ] log 0,84 και με αντιλογαρίθμηση βρίσκουμε ότι 6, 9 [AH] [AH] Μέτρηση του pη Το pη ενός διαλύματος μπορεί να μετρηθεί με δείκτες (με λιγότερη ακρίβεια) ή με ειδικές συσκευές που λέγονται πεχάμετρα (pη - meters). α) Οι δείκτες (Indicators) είναι συνήθως ασθενή οξέα ή βάσεις που τα αδιάστατα μόριά τους έχουν διαφορετικό χρώμα από τα ιόντα τους. Για ένα δείκτη ΔΗ που διίσταται σαν ασθενές οξύ (ΔΗ Η + + Δ - ) και που έχει pκα π.χ. 5 είναι φανερό, με εφαρμογή της εξίσωσης [Δ - ] [Δ - ] pη = pκα + log, ότι η σχέση θα μεταβάλλεται με το pη του διαλύματος. [ΔΗ] [ΔΗ] Αν π.χ. pη =5 = pκ α τότε το ποσοστό του δείκτη που είναι στην αδιάστατη μορφή είναι ίσο με αυτό που είναι στην μορφή ιόντος διότι Δ - Δ - Δ - 1 log = 0, = 1. Αν το ph = 4 τότε = ΔΗ ΔΗ ΔΗ 10 Δ - 10 (υπερισχύει πρωτονιομένη μορφή του δείκτη) ενώ αν το ph = 6 τότε = ΔΗ 1 (υπερισχύει η βασική μορφή του δείκτη). Αν λοιπόν η μορφή του δείκτη ΔΗ έχει χρώμα Α (έστω ερυθρό) και η μορφή Δ - έχει χρώμα Β (έστω κίτρινο), είναι φανερό ότι ένα υδατικό διάλυμα του δείκτη σε ph 5 θα έχει ένα ενδιάμεσο χρώμα (πορτοκαλί), σε ph <4 θα έχει ερυθρό και σε ph> 6 θα έχει κίτρινο χρώμα. Βλέπουμε δηλαδή ότι σε περιοχές του ph = pkα 1 του δείκτη παρατηρούμε μεγάλες αλλαγές στο χρώμα του διαλύματος, κι έτσι είναι δυνατόν να εκτιμήσουμε το ph ενός διαλύματος με χρήση του κατάλληλου δείκτη, δηλαδή εάν το ph< pkα 1 ή ph> pkα +1

20 16 β) Το πεχάμετρο είναι μία συσκευή που μετρά το δυναμικό μεταξύ δύο ηλεκτροδίων στο διάλυμα. Το ένα ηλεκτρόδιο είναι το ηλεκτρόδιο «αναφοράς» (reference electrode) και συνήθως αποτελείται από Hg-HgCl 2 σε κορεσμένο ΚCl (ηλεκτρόδιο καλομέλανος). Το δυναμικό του ηλεκτροδίου αυτού δεν εξαρτάται από το pη του διαλύματος. Το άλλο ηλεκτρόδιο είναι ευαίσθητο στο pη του διαλύματος και συνήθως είναι ένα ηλεκτρόδιο «υάλου» (glass electrode). Αυτό αποτελείται από μία λεπτή και εύθραυστη φούσκα ειδικού γυαλιού, που είναι διαπερατή σε Η + και περιέχει Αg-AgCl σε 0,1Ν ΗCl ([H + ] = 10-1 Μ). Οταν το ηλεκτρόδιο αυτό τοποθετείται σ' ένα διάλυμα τα υδρογονοκατιόντα μέσα και έξω από την υάλινη μεμβράνη προσπαθούν να ισορροπήσουν, μετακινούμενα προς την διεύθυνση της χαμηλής συγκεντρώσεως Η +. Η μετακίνηση αυτή προκαλεί μια διαφορά δυναμικού. Συνήθως το ηλεκτρόδιο «αναφοράς» και το ηλεκτρόδιο «υάλου» βρίσκονται μαζί στον ίδιο μίσχο και αποτελούν ένα γαλβανικό στοιχείο που είναι συνδεδεμένο με ένα βολτάμετρο. Το δυναμικό που δείχνει το σύστημα αυτό είναι κυρίως η διαφορά δυναμικού ανάμεσα στα δύο ηλεκτρόδια (υάλου-αναφοράς) και δίνεται από την εξίσωση NERNST: 2,303 RT [H Log F [H ο μ ΔΕ ΔΕ ] ε όπου : ΔΕ= διαφορά δυναμικού που παρατηρείται, ΔΕ ο πρότυπη διαφορά δυναμικού (σταθερά), R=σταθερά αερίων, F= σταθερά FARADAY και [Η + ] ε και [Η + ] μ = συγκέντρωση υδρογονοκατιόντων έξω και μέσα από τη μεμβράνη. Επειδή, όμως, -log [H + ]μ = 0 και -log [H + ] ε = pη διαλύματος, η εξίσωση αυτή γίνεται ] ΔΕ σταθερα 2,303 RT F ph Επομένως, το δυναμικό που μετράει το βολτάμετρο σχετίζεται γραμμικά με το pη. Η μέτρηση του pη επηρεάζεται επίσης από την θερμοκρασία, που εμφανίζεται στον όρο RT Σημείωση: Το ηλεκτρόδιο υάλου είναι εύθραυστο - χρησιμοποιήστε το προσεκτικά. Ανακατώστε καλά τα διαλύματα πριν μετρήστε το pη τους. Μην αφήνετε το ηλεκτρόδιο υάλου να στεγνώσει αλλά ξεπλύντε το και βυθίστε το σε αποσταγμένο νερό μετά από κάθε μέτρηση. Επίσης μην το αφήνετε σε αλκαλικά διαλύματα περισσότερο απ' ότι είναι απαραίτητο. Ογκομέτρηση (τιτλοδότηση) Η διαδικασία κατά την οποία μετράμε το ποσό ενός αντιδραστηρίου (ενός πρότυπου διαλύματος οξέος ή μιας βάσης) που καταναλώνεται κατά την πλήρη αντίδρασή του με μία ορισμένη ποσότητα διαλύματος μιας ουσίας (βάσης ή οξέος), τη συγκέντρωση της οποίας θέλουμε να προσδιορίσουμε, λέγεται ογκομέτρηση (titration) ή τιτλοδότηση. Αν σ ένα διάλυμα μιας ουσίας οξέος (ΑΗ) προστεθούν βαθμιαία μικρές ποσότητες βάσης (ΒΟΗ) τότε τα υδρογονοκατιόντα δεσμεύονται από τα υδροξυλιόντα δίνοντας Η 2 Ο με τον ταυτόχρονο σχηματισμό άλατος (ΒΑ) και μεταβολή του ph του διαλύματος. Το σημείο στο οποίο υπάρχει

Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Τµήµα Ιατρικής Εργαστήριο Χηµείας / Βιοχηµείας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ IATΡΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Σ. Μπονάνου Τζεδάκη, A. Tσακάλωφ, H.Mυλωνής Λάρισα 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Πρόγραµµα Διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph Ιωάννης Πούλιος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

CH COOC H H O CH COOH C H OH

CH COOC H H O CH COOH C H OH ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑ 2 ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ (ΧΚ2) ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΤΜΗΜAΤΑ TΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ Τίτλος Πειράματος: ΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ

ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΑΣΚΗΣΗ 6: ΟΓΚΟΜΈΤΡΗΣΗ ΟΞΕΟΣ - ΒΑΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ Οξέα, βάσεις, άλατα και εξουδετέρωση Γνωρίζουμε ότι ενώσεις οι οποίες διαλυόμενες στο νερό δίνουν κατιόντα υδρογόνου (πρωτόνια) είναι οξέα: ΗΑ Η + + Α Ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µεµβρανικών λιπιδίων µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας 60 ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ ΜΕ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΕΠΤΗΣ ΣΤΟΙΒΑ ΑΣ Σκοπός της άσκησης : η εφαρµογή της χρήσης µιας φυσικής ιδιότητας, όπως

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 19/02/2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα

Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Μέτρηση ph Ρυθμιστικά διαλύματα Η έννοια του ph: Η 2 Ο + Η 2 Ο Η 3 Ο + + ΟΗ ή Η 2 Ο Η + + ΟΗ K + [H ][OH ] = [H O] 2 K + [H2O]=[H ][OH ] Κ[Η 2 Ο] = Κ w = γινόμενο ιόντων νερού ή σταθερά διάστασης νερού

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση. 1. 2. 3 Μέτρηση του ph. Αρχή και λειτουργία του ηλεκτροδίου υάλου

1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση. 1. 2. 3 Μέτρηση του ph. Αρχή και λειτουργία του ηλεκτροδίου υάλου Άσκηση 1 Δείκτες. Μέτρηση του ph. Παρασκευή ρυθµιστικών διαλυµάτων. Καµπύλες τιτλοδότησης 1. 1 Σκοπός της άσκησης 1. 2 Εισαγωγή-Θεωρητικό Μέρος 1. 2. 1 Προσδιορισµός της περιεκτικότητας ενός διαλύµατος-τιτλοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ. Διάφοροι τύποι σύγχρονων φωτόμετρων. Βασική αρχή λειτουργίας

ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ. Διάφοροι τύποι σύγχρονων φωτόμετρων. Βασική αρχή λειτουργίας ΤΟ ΦΩΤΟΜΕΤΡΟ Το φασματοφωτόμετρο αποτελεί το πιο διαδεδομένο όργανο των βιοχημικών εργαστηρίων. Χρησιμοποιείται για την μέτρηση της συγκέντρωσης ουσιών μέσα σε ένα υγρό διάλυμα π.χ. για την μέτρηση του

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η ενέργεια ιοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Σκοπός 10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Ο σκοπός των πειραμάτων που θα εκτελέσετε είναι να δείτε πώς εφαρμόζεται η αρχή του Le Chatelier σε συστήματα ευρισκόμενα σε χημική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π.

1 η Εργαστηριακή άσκηση. Παρασκευή Αραίωση. διαλύματος. Δρ. Άρης Γιαννακάς - Ε.ΔΙ.Π. 1 η Εργαστηριακή άσκηση Παρασκευή Αραίωση διαλύματος 1 Θεωρητικό Μέρος Εισαγωγικές έννοιες Όπως είναι γνωστό η ύλη διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες: Τις καθαρές ουσίες (στοιχεία, χημικές ενώσεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην σωστή απάντηση. 1.1. Τα ατομικά τροχιακά

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 1. Οι περιοχές ph αλλαγής χρώματος των δύο δεικτών είναι: Πορτοκαλί του μεθυλίου: 3,1 4,5 (σε ph < 3,1 χρωματίζει το διάλυμα κόκκινο και σε ph > 4,5 χρωματίζει το διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Σύνολο τεχνικών με τις οποίες μετράτε η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που πηγάζει από την ύλη (άτομα, μόρια ή ιόντα) ή αλληλεπιδρά με αυτήν. Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) δ. CH Ν ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Με τον όρο χρωματογραφία εννοούμε ένα πλήθος τεχνικών διαχωρισμού που βασίζονται στη διαφορετική κατανομή των συστατικών ενός μίγματος μεταξύ μια κινητής και μιας στατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ (HPLC) ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΛΗ / ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Επίπεδη, μήκους 3-25 cm και διαμέτρου 0,5-5 mm. Μικροπορώδη σωματίδια πηκτής διοξειδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ογκομέτρηση. Ορισμός των δεικτών

Δείκτες Ογκομέτρηση. Ορισμός των δεικτών Μάθημα 1 Δείκτες Ογκομέτρηση Ορισμός των δεικτών Οι δείκτες οξέων - βάσεων ή ηλεκτρολυτικοί ή πρωτολυτικοί δείκτες, είναι ουσίες των οποίων το χρώμα αλλάζει ανάλογα με την τιμή του ph του διαλύματος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις

ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις ΑΣΚΗΣΗ 2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Α. Θεωρητικό μέρος 1. Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Η μελέτη της χημικής ανάλυσης αρχίζει με μια από τις παλιότερες παρατηρήσεις : Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF.

1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας την παρακάτω πρόταση. Από τα παρακάτω ζεύγη ουσιών ρυθµιστικό διάλυµα είναι το α. HF / NaF. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1.

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. δ. S 2 Μονάδες 4

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. δ. S 2 Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία:

Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: Γυμνάσιο Aγίου Αθανασίου Σχολική χρονιά: 2012-2013 Μάθημα: Χημεία Τάξη Β Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία: 1) Να γράψετε τι ονομάζεται μείγμα; 2) Να γράψετε τι ονομάζεται ετερογενές μείγμα; 3) Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί ΕΚΦΕ Δ Δ/ΝΣΗΣ ΔΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Αθήνα Ιανουάριος 2006 ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΩΝ ΟΞΕΩΝ 1 Όξινος χαρακτήρας καρβοξυλικών οξέων ΣΚΟΠΟΣ: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. β Α5. β ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. α. ΛΑΘΟΣ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΣΩΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Υδατικό διάλυμα NaCl 1M που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ A ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS C.S.I. BRUSSELS SUPERVISORS: LUC LEYNS ROBERT FINSY MARIJKE HENDRICKX C.S.I. BRUSSELS SPECIAL ASSISTANTS: TIM SIERENS ANJA VAN GEERT AMAIA MARCILLA DIANE SORGELOOS Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα