Ευστράτιος Βαχάρογλου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευστράτιος Βαχάρογλου"

Transcript

1 Η ηθική διαπαιδαγώγηση των αγοριών και κοριτσιών τον 19 ο και αρχές 20 ού αιώνα µέσα από εγχειρίδια Ηθικής και Παιδαγωγικά κείµενα: µία πρώτη προσέγγιση I. Εισαγωγικά Ευστράτιος Βαχάρογλου Η ηθική διάσταση της παιδείας αποτελεί έναν βασικό άξονα προβληµατισµού στη σύγχρονη εκπαίδευση. Στα εγχειρίδια Φιλοσοφίας της Παιδείας αφιερώνονται ολόκληρες ενότητες για την ηθική αγωγή και µόρφωση των νέων. 1 Στη διαµόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής επίσης, ένας σηµαντικός άξονας σχετίζεται µε θέµατα ηθικής. 2 To ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τέλος, σε θέµατα ηθικής και εκπαίδευσης καταγράφεται µε την κυκλοφορία ειδικών περιοδικών όπου θίγονται σύγχρονες διαστάσεις του σχετικού προβληµατισµού. 3 Η προσέγγιση της θεωρίας της Ηθικής και η εφαρµογή της στην εκπαιδευτική πράξη κατά τον 19 ο και αρχές 20ού αιώνα δίνει απαντήσεις σε βασικά ερωτήµατα σχετικά µε την εξέλιξη της θεωρίας της ηθικής στην εκπαίδευση των µαθητών και µαθητριών. Σηµαντικό ζήτηµα που χρειάζεται διερεύνηση αποτελούν οι διαφορετικές επιδιώξεις ως προς την ηθική διαπαιδαγώγηση των αγοριών και των κοριτσιών την εποχή εκείνη που εναρµονίζονται µε την επικρατούσα αντίληψη για τα διαφορετικά χαρακτηριστικά και τον απόλυτα διαχωρισµένο κοινωνικό ρόλο των δύο φύλων. Η διαφοροποίηση αυτή της ηθικής διάστασης της εκπαίδευσης των αγοριών και των κοριτσιών χαρακτηρίζει τόσο το Ελληνικό Κράτος, όσο και τον έξω ελληνισµό. Μελετάται ο κατάλογος αρετών της εποχής και το θέµα της δικαιολόγησης της αρετής και των ηθικών συµπεριφορών µέσα από την θρησκευτική ή την κοσµική διάσταση. Η διαµόρφωση, ανάπτυξη και αποκρυστάλλωση της έννοιας της Ηθικής και η σύνδεσή της µε την εκπαίδευση των ελληνοπαίδων λαµβάνοντας υπόψη το κοινωνικοοικονοµικό, ιστορικό, πολιτικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο της κάθε περιόδου, συνδέεται, οπωσδήποτε, άµεσα µε την έκδοση των εγχειριδίων αυτών στα οποία καταγράφεται η σχετική συζήτηση και αποτυπώνεται ο προβληµατισµός των λογίων και εκπαιδευτικών. 4 Ως προς τον χρόνο, θα µας απασχολήσουν οι αιώνες 19 ος και αρχές 20ού, περίοδος ιδιαίτερη δύσκολη, διότι έχουµε τη µετάβαση από την οθωµανική κυβέρνηση στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, ενώ αρχίζει να συστηµατοποιείται και η γυναικεία εκπαίδευση. Την περίοδο αυτή οι βαθµίδες εκπαίδευσης που θα µας απασχολήσουν αφορούν στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση-δηµοτικά σχολεία-και την µέση εκπαίδευση δηλαδή τα Ελληνικά σχολεία και τα Γυµνάσια, αλλά και τα Παρθεναγωγεία όπου διδάσκονται οι µαθητές και οι µαθήτριες το µάθηµα της Ηθικής. Επίσης µελετούµε εγχειρίδια Παιδαγωγικής που διδάσκονται στο Διδασκαλείο Αθηνών οι µελλοντικοί διδάσκαλοι και διδασκάλισσες. Η µέθοδος που ακολουθείται είναι η ιστορικήερµηνευτική και ως προς τα δύο της επίπεδα: α) το συστηµατικό ιστορικό ιστοριογραφικό: καταγράφονται και παρουσιάζονται τα βασικά κείµενα Ηθικής καθώς και Παιδαγωγικά κείµενα του 19 ου και των αρχών του 20ού αιώνα, και β) το αναλυτικό ερµηνευτικό: αναλύονται και ερµηνεύονται τα συγκεκριµένα κείµενα µε βάση τα ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά συµφραζόµενα. Ευστράτιος Βαχάρογλου, Μεταδιδάκτωρ ερευνητής Φιλοσοφικής Σχολής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης. Καθηγητής Δευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. 1 (Καζεπίδης Πολυχρονόπουλος Καραφύλλης 1999) 2 (Pring, Manen 2005, ) 3 (Goodman, Barrow, Furrow 2005) 4 (Δαλακούρα 2008, 267)

2 ΙΙ. Η έννοια της ηθικής όπως διαµορφώνεται στον ελληνικό χώρο το 19 ο αιώνα - Θεωρητικό πλαίσιο και σηµαντικοί εκπρόσωποι των εκδόσεων που σχετίζονται µε την Ηθική (19 ος αιώνας) Στις αρχές του 19 ου αιώνα τα προβλήµατα της εκπαίδευσης έπειτα και από τις επιδράσεις της Δύσης περνούν σε πρώτο πλάνο. Τα χρόνια που ακολουθούν ανάµεσα στην αρχή και στο τέλος του Αγώνα προκαλούν βαθιά τοµή στην πνευµατική ανάπτυξη της χώρας. Η νέα αυτή περίοδος και οι τάσεις των νέων αποτυπώνονται κυρίως στα εγχειρίδια της Ηθικής µε στροφή προς την έννοια του χρηστού πολίτη και της συµµετοχής του στα κοινά και τον δηµόσιο βίο. Τον 18 ο αιώνα ο όρος Χρηστοήθεια, αποτελεί µία έννοια οικεία µε όχι αυστηρά οριοθετηµένο περιεχόµενο, που δηλώνει την καλή συµπεριφορά. Η Χρηστοήθεια ειδικότερα του Αντώνιου Βυζαντίου χρησιµοποιήθηκε ως σχολικό εγχειρίδιο του οποίου η διδασκαλία εξυπηρετούσε δύο σκοπούς: την «διακόσµησιν των ηθών των νέων» όπως αναφέρει και ο τίτλος της αλλά και η εκµάθηση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, στην οποία ήταν γραµµένο το κείµενο. Αποτελεί την πρώτη ουσιαστικά κοσµική Χρηστοήθεια που διδάσκονται τα ελληνόπουλα έπειτα από τα παραινετικά κείµενα και τη Χρηστοήθεια µε θεολογικό περιεχόµενο που τυπώνονταν έως την περίοδο αυτή. Η ιδέα της ευδαιµονίας στη µέλλουσα ζωή περνά σε δεύτερη µοίρα στις συνειδήσεις της εποχής, µετατοπιζόµενη από την θέληση για επίγεια ευτυχία. Εδώ αξίζει να τονίσουµε τη διαφορετικότητα της ηθικής σκέψης την περίοδο αυτή ιδιαίτερα επηρεασµένη από τις ουµανιστικές απόψεις του Διαφωτισµού. Το 1810 κυκλοφορεί ένα πολύ σηµαντικό έργο του Διονυσίου Πύρρου µε τίτλο: «Χειραγωγία των παίδων, ήτοι Πραγµατεία Στοιχειώδης περί χρεών του Ανθρώπου» που αποτελεί µετάφραση έργου του Φραγκίσκου Σοαύιου ( ). Ακολουθούν πολλές επανεκδόσεις του έργου αυτού, στο οποίο περιέχονται κεφάλαια µε αντικείµενο «τα φυσικά και ηθικά αυτού» (του ανθρώπου) χρέη, τα οποία αυτός έχει προς τον Θεό, προς τον εαυτό του, προς την πατρίδα του. Οι αρετές εµφανίζονται συχνά µε τη µορφή καθηκόντων, τα οποία ιεραρχούνται ανάλογα µε τον αποδέκτη που µπορεί να είναι ο Θεός, ο εαυτός, οι γονείς και λοιπά. Η ηθική πλαισιώνει τη χρηστοήθεια. Αξίζει να αναφέρουµε δύο τάσεις: «αρετή της ψυχής»-ηθική παραδοσιακού τύπου χριστιανικού και αρετή του πολίτη. Ο Νεόφυτος Δούκας 5, αν και δεν έκανε ιδιαίτερες σπουδές στη Θεολογία, εντούτοις επιχείρησε να συγγράψει εγχειρίδιο Ηθικής για τις ανάγκες των µαθητών της Ηγεµονικής Ακαδηµίας Βουκουρεστίου. 6 Το εγχειρίδιο αυτό, σύµφωνα µε τα όσα αναφέρει ο ίδιος αν και γράφτηκε το 1818, εκδόθηκε το 1834 στην Αίγινα για τις ανάγκες των ελλήνων µαθητών µε τον τίτλο: «Τετρακτύς ήτοι Ρητορική, Λογική, Μεταφυσική και Ηθική». Ο συγγραφέας για τη συγγραφή του εγχειριδίου ακολουθεί τη µέθοδο, όπως ο ίδιος οµολογεί, τριών προγενεστέρων διδασκάλων, του J. G. Heineccius, του Ευγ. Βούλγαρη και του Fr. Soave. Το εγχειρίδιο της Ηθικής του Ν. Δούκα περιλαµβάνει και στοιχεία Ψυχολογίας, Λογικής και Ηθικής Φιλοσοφίας, όπως συνέβαινε σε παρόµοια συγγράµµατα της εποχής του. Στο πρώτο µέρος της Ηθικής ο Ν. Δούκας ορίζει την έννοια της Ηθικής ως εξής: «Έστι τοίνυν Ηθική επιστήµη προς το άκρον αγαθόν, και την ενυπάρχουσαν αυτώ ευδαιµονίαν προοδοποιούσα, και επί την απόλαυσιν αυτού αφικέσθαι προάγουσα». 7 Ο συγγραφέας διευκρινίζει, επίσης, τι είναι «άκρον αγαθόν» και τι «ευδαιµονία», διότι οι δύο έννοιες συνδέονται άµεσα µεταξύ τους. 5 Ο Ν. Δούκας είναι κληρικός, λόγιος, παιδαγωγός και διδάσκαλος του Γένους. (Αθανασιάδης Κούκκου, Σκουβαράς, ) 6 (Δούκας 1834, 322) 7 (Δούκας 1834, 245)

3 Στο δεύτερο µέρος ο Ν. Δούκας έρχεται να καταδείξει ότι µε την αρετή επιτυγχάνεται η καθαίρεση της αµαρτίας, που εµποδίζει τον άνθρωπο να «κοινωνήσει» καλύτερα µε τον Θεό και τον συνάνθρωπό του. 8 Στον επίλογο ο Ν. Δούκας περιλαµβάνει τα κύρια σηµεία της Ηθικής του και απευθύνεται προς τον Θεό, ο οποίος προσφέρει όλα τα µέσα στον άνθρωπο για την απόλαυση των αιωνίων αγαθών. Πρώτιστο ρόλο στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών έχουν οι γονείς και έπονται οι δάσκαλοι. Γενική αρχή της διαπαιδαγώγησης θα πρέπει να είναι η καλλιέργεια των ηθών. Ευσέβεια, αρετή και παιδεία είναι ο δρόµος µέσω του οποίου ο άνθρωπος οδηγείται προς την τελειότητα. 9 Η ευρύτατη κυκλοφορία «Χρηστοηθειών», τα ονόµατα των συγγραφέων-µεταφραστών, τις µεταφράσεις κυρίως από εκδόσεις γερµανικές και γαλλικές, τις επανειληµµένες εκδόσεις και τη συνεχή παρουσία µέρους των Χρηστοηθειών σε εκδόσεις που χρησιµοποιούνται ευρύτατα στα ελληνικά σχολεία την περίοδο αυτή, µας οδηγεί στο συµπέρασµα ότι στην ελληνική εκπαίδευση δίνεται, κατά την περίοδο αυτή, ιδιαίτερη έµφαση στη διδασκαλία συµπεριφορών ( Κανόνες χρηστοηθείας, Κανόνες πολιτισµού ). Σηµαντικό στόχο της εκπαίδευσης αποτελεί η διαµόρφωση ενός συστήµατος µε πρότυπα συµπεριφοράς που είχε σχέση: α) µε τις λειτουργίες και τις τεχνικές του σώµατος, β) τον περιορισµό των παρορµήσεων του ατόµου, τον συγκινησιακό έλεγχο, γ) τη διαµόρφωση του χαρακτήρα / καθήκοντα, χρέη του ατόµου απέναντι στον εαυτό του, στο συνάνθρωπο, στην κοινωνία. 10 Μέσα στο ευρύτερο αυτό θεωρητικό πλαίσιο του 18ου αιώνα, όπου είναι σαφής η κυριαρχία της Χρηστοήθειας, εµφανίζονται και οι πρώτες Παιδαγωγίες που περιέχουν στο πρώτο στάδιο, σε µεγάλο βαθµό, νουθεσίες για την ανατροφή των παιδιών και κανόνες για τη συµπεριφορά τους στην οικογένεια, το σχολείο και την κοινωνία, µε βάση τη διδασκαλία της γλώσσας. Πρόκειται για τα έργα: Ι. Μοισιόδαξ, Πραγµατεία περί παίδων αγωγής ή Παιδαγωγία, Βενετία 1779, και Γ. Καλλονάς, Παιδαγωγία περιέχουσα πάνυ ωφελίµους νουθεσίας και οίον δη κανόνας περί του πως δει ανατρέφεσθαι τα παιδία, Βιέννη Οι κατευθυντήριες αρχές της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας απηχούν πλέον φανερά την επιδίωξη του εκσυγχρονισµού και της χρησιµότητας της παιδείας κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Κατά τον Ιώσηπο Μοισιόδακα, στόχος της Παιδαγωγίας προσδιορίζεται αρχικά «το ήθος των παιδίων» και δευτερευόντως «η αντίληψις των µαθηµάτων». 11 Τα όρια, όµως δεν προσδιορίζονται ακόµη µε σαφήνεια. Η αλληλοεπικάλυψη των δύο χώρων «Χρηστοήθειας» και «Παιδαγωγίας» είναι εµφανής στο έργο του Δηµ. Δαρβάρεως που τυπώνεται το 1804 στη Βιέννη µε τον τίτλο: Παιδαγωγός, ήτοι Ηθικοί Κανόνες του ζην εις χρήσιν των Νεανίσκων και Κορασίων, καθώς και στο έργο του Στ. Κοµµητά µε τίτλο: Παιδαγωγικά Μαθήµατα. Αναγνωστικά. Χρηστοήθεια, περιέχουσα όσα συµβάλλουσιν εκάστω ου µόνον εις γνώσιν των Καθηκόντων, αλλά και της Συµπεριφοράς, των χρησιµωτάτων εν τω κοινωνικώ βίω. Πέστη, 1827, όπου συνδέονται στενά η Παιδαγωγία µε τη µελέτη της γλώσσας (Αναγνωστικά) και τη Xρηστοήθεια. 12 Ο Βενιαµίν Λέσβιος συνέγραψε το έργο: «Στοιχεία Ηθικής» στις Κυδωνιές και επρόκειτο να πραγµατοποιήσει την έκδοση, σύµφωνα µε δική του γνωστοποίηση στο περιοδικό Λόγιος Ερµής το 1819, εποχή κατά την οποία διευθύνει την Ηγεµονική Σχολή του 8 (Δούκας 1834, Νικολαΐδης, ) 9 (Δούκας 1834, 285) 10 (Ζιώγου-Καραστεργίου 2010, 76-80) 11 (Μοισιόδαξ 1779, 3) 12 (Ζιώγου-Καραστεργίου 2010, 78)

4 Ιασίου. Η γνωστοποίηση αυτή αναφέρει µεταξύ άλλων: «Δεν δίδεται άλλο µάθηµα τοσούτον ουσιώδες εις τον άνθρωπον, όσον η εκπλήρωσις των χρεών αυτού προς εαυτόν, προς τους οµοίους αυτού, και προς τον δηµιουργόν αυτού Θεόν..Η επιστήµη λοιπόν η τον άνθρωπον διδάσκουσα πως πρέπει να φέρηται προς τους περί αυτόν: τουτέστι προς τους οµοίους αυτού, προς τους ιδίους γεννήτορας, τέκνα, σύµβιον, και προς το θείον, ώστε να γένη οµοίωσις αυτού, λέγεται Ηθική. Αύτη λοιπόν µόνη και ουδέν άλλο εκτελεί τον άνθρωπον άνθρωπον». 13 Στις αρχές έως και τα µέσα του 19 ου αιώνα σύµφωνα µε τους περισσότερους παιδαγωγούς, η ηθική αγωγή συµβάλλει στη βελτίωση όλων των φρονηµάτων και στην εσωτερική αρµονία των πραγµάτων. Τονίζεται ιδιαίτερα η φιλοπατρία και η φιλαλήθεια, λέγοντας ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο να ενεργεί βάσει της αλήθειας και ότι η φιλοπατρία και το εθνικό φρόνηµα αποτελούν µέρος της ηθικής αγωγής και της εκπαίδευσης που αφορά στην προσφορά του ατόµου στο κοινωνικό σύνολο. Τονίζεται ιδιαίτερα ο σηµαντικός ρόλος του εκπαιδευτικού στον κύριο σκοπό της δηµόσιας ανατροφής και το χρέος το οποίο αναλαµβάνει, ώστε να µορφώσει φωτισµένους και χρηστούς πολίτες, και όχι απλά γραµµατισµένους, διορθώνοντας ακόµη και συµπληρώνοντας την κατ οίκον ανατροφή. Οι Χρηστοήθειες προτείνουν ένα σύστηµα συµπεριφοράς κατασκευασµένο ώστε να παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε ανώτερη βαθµίδα κοινωνικής κλίµακας. Το αποτέλεσµα της διδασκαλίας των εγχειριδίων αυτών ήταν ο περιορισµός των έντονων συναισθηµατικών εκδηλώσεων του ατόµου µε ταυτόχρονη ένταξή του στο κοινωνικό σύνολο διαµορφώνοντας την ταυτότητα του πολίτη αρχικά µέσα από την ατοµικότητα και έπειτα µέσα από την κοινωνικότητα. Ο Κωνσταντίνος Κούµας πρώτα από όλα διαχωρίζει την Ηθική σε καθαρά και εφαρµοσµένη, και στην µεν πρώτη υπάγονται οι ιδέες και θεωρίες περί Ηθικής στη δεύτερη ο συγγραφέας εισάγει την πρακτική πλευρά της Ηθικής, όπως αυτή παρουσιάζεται µέσα από πράξεις και σχέσεις του ατόµου στον αισθητό κόσµο. Η αξιοπρέπεια του ατόµου, η οποία καθορίζει και τα καθήκοντά του, εξαρτάται από τη λογικότητα και την ελευθερία. Τα καθήκοντα προς τα άλλα άτοµα ταυτίζονται ως τα καθήκοντα προς την κοινωνία: είναι η προστασία της ζωής του άλλου, η χρηµατική του βοήθεια, η συµµετοχή στην εξάπλωση της παιδείας, στη διάδοση της πίστης. Ξεχωρίζει ακόµη τα καθήκοντα της φιλίας και τα κοινωνικά καθήκοντα, τα οποία διαχωρίζονται σε καθήκοντα «οικιακής» κοινωνίας και σε καθήκοντα πολιτικής κοινωνίας, στα οποία περιλαµβάνονται ο πατριωτισµός και ο κοσµοπολιτισµός. 14 ΙΙΙ. Η έννοια της ηθικής µέσα από παιδαγωγικά κείµενα του 19 ου αιώνα: από τον Γεώργιο Παγώντα στον Α. Σπαθάκη και στην Κ. Κεχαγιά Είναι επίσης ιδιαίτερα ενδιαφέρον να µελετήσει κανείς πως προσεγγίζουν τα παιδαγωγικά κείµενα της εποχής την έννοια της ηθικής αφού σιγά σιγά περιορίζονται τα εγχειρίδια που αφορούν την ηθική και αυξάνονται οι Παιδαγωγίες ή Παιδοδηγίες που αφιερώνουν κεφάλαια στο θέµα της ηθικής. Με το Διάταγµα του 1834 οργανώνεται η Δηµοτική Εκπαίδευση στην Ελλάδα. 15 H όσο το δυνατόν πληρέστερη εκπαίδευση των δασκάλων οδηγεί στην ίδρυση του πρώτου Διδασκαλείου ή Διδασκαλοδιδακτηρίου 16 µε έδρα 13 (Αργυροπούλου 2003, 17) 14 (Κούµας 1843, 57-60) 15 (Δηµαράς , 45-50) 16 (Νόµος «Περί δηµοτικών σχολείων» της 3 ης Μαρτίου 1834, άρθρα 6 και 65)

5 αρχικά το Ναύπλιο και στη συνέχεια την Αθήνα. Το µάθηµα της Παιδαγωγικής καθιερώνεται και διδάσκεται από το 1837 µε πρώτο καθηγητή τον Γεώργιο Παγώντα. 17 Ο Γ. Παγών διδάσκει το µάθηµα αυτό κατά την πρώτη φάση λειτουργίας του Διδασκαλείου ( ), αρχικά από χειρόγραφη µετάφραση, όπως ο ίδιος επισηµαίνει, και στα εκδίδει το σύγγραµµα «Περίληψις της Παιδαγωγικής και Διδακτικής». 18 Η Παιδαγωγική που διδάσκει ο Γ. Παγών έχει ως στόχο την ενηµέρωση των σπουδαστών για ψυχολογικά, παιδαγωγικά και γενικά διδακτικά «αξιώµατα». 19 Το σύγγραµµα, το οποίο αποτελεί µετάφραση του συγγράµµατος του August Hermann Niemeyer, διαιρείται σε δύο µέρη. Το πρώτο περιλαµβάνει τις επικρατούσες αντιλήψεις για την τριπλή αγωγή (σωµατική, ψυχική ή ηθική και λογική ή διανοητική), µια σειρά θεµάτων της ψυχολογίας και το δεύτερο µέρος περιέχει γενικές ιδέες διδακτικής και οδηγίες για τη διδασκαλία των επιµέρους µαθηµάτων (γλώσσα, γραµµατική, συντακτικό, ιχνογραφία, ιστορία, µουσική, θρησκευτικά, ηθική κλπ). Ο συγγραφέας συνδέει την αισθητική αγωγή µε το ηθικό αίσθηµα, το οποίο εκφράζεται µε τη δική µας ευαρέστηση σε κάθε καλό και δίκαιο, όπως αυτό εκφράζεται στην ψυχή του νηπίου. Η αισθητική αγωγή αναφερόµενη στην ηθική προπαρασκευάζει την υψηλότερη αγωγή και εκπαίδευση. Η ηθική των παιδιών βελτιώνεται, όταν αυτά καλούνται να διακρίνουν το δίκαιο από το άδικο και τα περιστατικά που άµεσα ή έµµεσα αναφέρονται σε αυτά. Το ιδανικό ή ιδεώδες του καλού και ενάρετου υπάρχει στην ίδια τη φύση και αυτό ο παιδαγωγός οφείλει να διεγείρει στους µαθητές αναπτύσσοντας σε αυτούς τα χρήσιµά τους προτερήµατα. Απώτερος σκοπός του δασκάλου-παιδαγωγού είναι να συνεισφέρει όσο το δυνατόν περισσότερο στην τελειότερη ηθική των νέων και γι αυτό θα πρέπει να ενεργεί πολύ προσεκτικά. 20 Η συνήθεια εθίζει τα παιδιά στην καθαριότητα, την τάξη, την ακρίβεια αλλά και στις ηθικές αρετές όπως τη φιλεργία, τη µετριότητα, τη διάκριση, την ευγενή ελευθεριότητα, την ευεργεσία, την ευπείθεια, την υποµονή, την καρτερία κτλ. 21 Ο άνθρωπος πράτει το καλό για τον δικό του εαυτό και την ευδαιµονία του και όχι από ανθρωπαρέσκεια, ενώ ευφραίνεται όταν κάνει το καλό στον πλησίον και εκδηλώνει έτσι την αγάπη του στον Θεό. 22 Το ενδιαφέρον για την παιδαγωγική κατάρτιση των δασκάλων εντατικοποιείται ξανά τη δεκαετία , µε την ανασύσταση του Διδασκαλείου Αθηνών στα Πρώτος διευθυντής του Διδασκαλείου διορίζεται ο Χρήστος Παπαδόπουλος, µετέπειτα καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστηµίου Αθηνών και από τους πρώτους διδάσκοντες Παιδαγωγικών µαθηµάτων σε αυτό. Κατά τη δεύτερη περίοδο λειτουργίας του Διδασκαλείου Αθηνών, η Παιδαγωγική διδάσκεται µέσα από τα συγγράµµατα των: Χ. Παπαδόπουλου και Α. Σπαθάκη. Ο Χρήστος Παπαδόπουλος στα 1879 µεταφράζει την «Γενική Παιδαγωγική και Διδακτική» του καθηγητή της Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του Πανεπιστηµίου της Πράγας G. A. Lindner, την οποία εκδίδει για πρώτη φορά στα Ο Χ. Παπαδόπουλος θεωρεί την Ψυχολογία, τη Λογική και την Ηθική βοηθητικές επιστήµες προς την Παιδαγωγική, την οποία κατατάσσει στις πρακτικές/εφαρµοσµένες επιστήµες. Ο συγγραφέας ορίζει την Παιδαγωγική ως επιστήµη αλλά και ως τέχνη µε αντικείµενο την αγωγή. Έργο της Ηθικής αποτελεί ο 17 (Νόµος «Περί δηµοτικών σχολείων» του 1834, άρθρο 65. Παπακωνσταντίνου-Ανδρέου 1992, 67. Αντωνίου 2002, 28-29) 18 (Niemeyer 1796) 19 (Τζήκας 1996, ) 20 (Παγών , 48-51) 21 (Παγών , 58-59) 22 (Παγών , 66-67)

6 προσδιορισµός αυτού που εγχαράσσει την απόλυτη αξία στη βούληση και πράξη του ανθρώπου. Όπως η Ηθική διδάσκει πως οφείλει να ζει κανείς, έτσι και η Παιδαγωγική διδάσκει πως οφείλει κανείς να παιδεύη. Η παρακολούθηση της παιδαγωγικής ενέργειας στη βιογραφία του ατόµου καταδεικνύει ότι η βελτίωση της εκπαίδευσης προάγει την εθνική ευηµερία και τη δηµόσια ηθικότητα. 23 Η επιστηµονική (φυσική) Ηθική διδάσκει ότι το περιεχόµενο του ηθικού προτύπου αποτελεί σειρά ιδεών, προς τις οποίες ρυθµίζεται η εκτίµηση της βούλησης σε όλες τις περιστάσεις του ανθρώπινου βίου. Οι ιδέες αυτές είναι πέντε: η ευσυνειδησία, η τελειότητα, η αγάπη, η δικαιοσύνη και η ανταπόδοση. Η ηθικότητα αποτελεί το κύριο αντικείµενο της επιστήµης, την οποία ονοµάζουµε Ηθική. Ο συγγραφέας διακρίνει την Ηθική σε: α) φυσική ή φιλοσοφική Ηθική και β) σε θρησκευτική. 24 Η πραγµάτωση του ηθικού προτύπου στη συνείδηση του ανθρώπου λαµβάνει τη µορφή ηθικού χαρακτήρα. Και εδώ συνδέεται η αγωγή µε την πραγµάτωση του ηθικού προτύπου στη συνείδηση του ανθρώπου. Μέσα από την αγωγή ο παιδαγωγούµενος εθίζεται στην καθαρότητα των ηθών και την ευσέβεια. Αυτός που πράττει λογικά πράττει και ηθικά, διότι το περιεχόµενο της λογικότητας συνίσταται στις απαιτήσεις του ηθικού νόµου. 25 Στα 1836 ιδρύεται η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, η οποία θα πρωταγωνιστήσει στον τοµέα της γυναικείας εκπαίδευσης ολόκληρο τον 19 ο αιώνα. Από το 1871 και εξής στο Διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας το µάθηµα της Παιδαγωγικής διδάσκει ο Αριστείδης Σπαθάκης. Στα 1875 ο Α. Σπαθάκης εκδίδει «Εγχειρίδιον Παιδαγωγικής προς χρήσιν των επιτετραµµένων την των παίδων αγωγήν». 26 Στο εγχειρίδιο του Α. Σπαθάκη αίσθηση προκαλεί η έλλειψη ειδικού κεφαλαίου για την Ηθική αγωγή, ενώ έµφαση δίνεται στη νοητική και συναισθηµατική ανάπτυξη των παιδιών και σε πρακτικά θέµατα διατροφής και φροντίδας των διαφόρων τύπων των ανθρωπίνων κράσεων. Ο ρόλος της γυναίκαςεκπαιδευτικού συνδέεται αµεσότερα µε τη σωµατική, πνευµατική και συναισθηµατική ανάπτυξη των παιδιών και υπογραµµίζεται η ιδιαίτερη φροντίδα που πρέπει να επιδείξει η δασκάλα στη σωµατική αγωγή και ανάπτυξη των µαθητριών της, ως συνέχεια του ρόλου της µητέρας. Κατά τον Α. Σπαθάκη οι καθαρές εποπτείες της γνωστικής δύναµης καλούνται ιδέες και διακρίνονται σε θεωρητικές (π.χ. ιδέα της θεότητας), συναισθηµατικές (π.χ. ιδέα του καλού), και ηθικές (π.χ. ιδέα της αρετής). Μέσω του λόγου, λοιπόν, ο άνθρωπος υψώνεται υπεράνω του αισθητού κόσµου, καταλαµβάνει τις ύψιστες ιδέες του καλού, του αγαθού, της αλήθειας, εξευγενίζεται η καρδιά του και µορφώνεται το ήθος του. 27 Ο συγγραφέας διαχωρίζει το καλό σε τρεις κατηγορίες: το αισθητικό καλό (το οποίο πηγάζει από τη φύση ή τη τέχνη), το διανοητικό (το οποίο πηγάζει από την αλήθεια) και το ηθικό καλό (το οποίο πηγάζει από την αρετή). 28 Το αγαθό χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες ανάλογα µε τον αποδέκτη των αγαθών πράξεων, δηλαδή το αγαθό που αναφέρεται σε εµάς τους ίδιους (στον εαυτό), στον πλησίον και στον Θεό. 29 Στη σηµασία της ηθικής διαπαιδαγώγησης των αγοριών και κοριτσιών αναφέρεται η Κ. Κεχαγιά, η οποία υποστηρίζει ότι: «.το γενναίον και το ατρόµητον κατά τους αγώνας» πρέπει να χαρακτηρίζει τους άνδρες, ενώ «η αφοσίωσις, η αυταπάρνησις, η του πλησίον 23 (Παπαδόπουλος 1880, 13-15) 24 (Παπαδόπουλος 1880, 54-55) 25 (Παπαδόπουλος 1880, 65-66) 26 (Φούκας 2005, ) 27 (Σπαθάκης 1875, 79-80) 28 (Σπαθάκης 1875, 86-90) 29 (Σπαθάκης 1875, 95-96)

7 αγάπη» τις γυναίκες. 30 Σκοπός της ηθικής διαπαιδαγώγησης των κοριτσιών είναι να γίνουν ηθικές µητέρες και σύζυγοι, ενώ των αγοριών να γίνουν ηθικοί πολίτες. Η ηθική διαπαιδαγώγηση των µαθητριών προσβλέπει στη γυναίκα-µητέρα-σύζυγο-θυγατέρα. Δε στοχεύει στη διαµόρφωση ηθικών δεξιοτήτων αλλά ηθικών µητέρων, συζύγων, θυγατέρων σε αντίθεση µε τα αγόρια που προετοιµάζονται για τον δηµόσιο βίο. Έτσι η ηθική διαπαιδαγώγηση των κοριτσιών συναρτάται µέσα µε την κοινωνική διάσταση και λειτουργεί ως πλαίσιο ανάπτυξης των προς «εκµάθηση» και αποδοχή κοινωνικών ρόλων, προσδιορίζοντας την ηθική ποιότητα και τον τρόπο άσκησης αυτών. Οι δυο αυτές διαστάσεις, ηθική και κοινωνική, συνιστούν βασική στόχευση και κύριο άξονα οργάνωσης της γυναικείας εκπαίδευσης κατά την εξεταζόµενη χρονική περίοδο. 31 Η ηθική διάσταση της αγωγής και της εκπαίδευσης των κοριτσιών είναι η κυρίαρχη στην οργάνωση και στη λειτουργία των σχολείων θηλέων κυρίως από τα µέσα του 19 ου αιώνα. Τόσο στο Ελληνικό Κράτος, όσο και στον έξω ελληνισµό δίνεται έµφαση στην ηθική διαπαιδαγώγηση των µαθητών και ιδιαίτερα των µαθητριών, οι οποίες θα γίνουν στο µέλλον σύζυγοι, µητέρες και οικοδέσποινες. Η ηθική αυτή διαπαιδαγώγηση αναφέρεται και προσδιορίζει τόσο τον χαρακτήρα όσο και τη συµπεριφορά των µαθητριών, άλλες φορές τονίζονται ιδιαίτερα οι αρετές που πρέπει αποκτηθούν και άλλες φορές η στόχευση επικεντρώνεται σε θέµατα συµπεριφοράς, µέσα από την οποία διαγράφεται το επιδιωκόµενο να αποκτηθεί ήθος. Το ήθος των κοριτσιών πρέπει να χαρακτηρίζεται από φρονιµάδα, ευπείθεια, σεµνότητα, χρηστοήθεια, κοσµιότητα, διακριτικότητα, αφοσίωση στην οικογένεια, θεοσέβεια, αίσθηµα ευσέβειας, ελεηµοσύνη και άλλες -όπως τονίζεται- χριστιανικές αρετές. 32 Ο Κ. Ξανθόπουλος σηµειώνει ότι δεν θα πρέπει να δίνεται έµφαση µόνο στη µετάδοση γνώσεων στα κορίτσια, αλλά και στην ηθική τους διαπαιδαγώγηση και την καλλιέργεια της ψυχής τους, κάτι το οποίο θεωρεί ότι παραµελείται. 33 Το ηθικό πρότυπο της γαλήνιας, ήσυχης, πειθαρχικής, δεκτικής στον έλεγχο και αυτοπεριοριζόµενης γυναίκας, που προβλήθηκε από τον Διαφωτισµό ως το πρότυπο της γυναικείας αρετής αυτό και κληροδοτήθηκε στον 19ο αιώνα. 34 Στο πρότυπο αυτό συντελεί και η θρησκευτική διαπαιδαγώγηση. Στο Παιδαγωγικό Εγχειρίδιο προς Χρήση των Παρθεναγωγείων της Σταµατούλας Βουτυρά το 1874 τονίζεται ότι: «Η αθανασία και η αιωνιότης είναι ο αληθής προορισµός του ανθρώπου, εφήµερος δε και διαβατικός είναι ο επίγειος βίος αυτού όθεν δια τον µέλλοντα οριστικόν και αιώνιον αυτού βίον ιδίως οφείλει έκαστος να προπαρασκευάζηται δια της παιδαγωγίας. Αλλά µόνον δια της ηθικής τελειοποιήσεως δύναται να συνδεθή η παρούσα µετά της µελλούσης ζωής, και ο άνθρωπος µετά του πλάστου αυτού. Όθεν η ηθική και θρησκευτική τελειοποίησις των παίδων έστω ο κύριος και τελικός σκοπός των παιδαγωγούντων». 35 Το ενδιαφέρον στοιχείο την περίοδο αυτή είναι η άµεση σύνδεση της ηθικής διάστασης της εκπαίδευσης µε τον κοινωνικό ρόλο των γυναικών. Ο κοινωνικός ρόλος συνδεόµενος µε την ηθική κυρίως µετά το 1860, προσδιορίζεται ως προς τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του αλλά και ως προς το περιεχόµενο του. Έτσι από θυγάτηρ, σύζυγος οικοδέσποινα και µήτηρ, 30 (Κεχαγιά 1880, 39, 98) 31 (Δαλακούρα 2008, 268) 32 (Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον 1904, 271) 33 (Ξανθόπουλος 1873, 232) 34 (Δαλακούρα 2008, 273) 35 (Βουτυρά 1874, 13)

8 απολήγει σε «φρόνιµη, σεµνοπρεπή, χρηστοήθη νεανίδα, καλή, συνετή, χρηστή, ενάρετη και ευσεβή σύζυγο, οικοδέσποινα και µητέρα». Άµεσα, το περιεχόµενο του ρόλου στη διάσταση αυτή προσδιορίζεται ως το έργο της διαπαιδαγώγησης των παιδιών, της φροντίδας για την οµαλή ζωή της οικογένειας, της οικονοµικής διαχείρισης του οίκου (αγορά τροφίµων, ένδυσης, συντήρηση αυτών), και, για τις προερχόµενες από τα ανώτερα κοινωνικά στρώµατα, της αναγκαίας και καθορισµένης -για την κοινωνική ζωή τους- καλλιέργειας (γνώση ξένων γλωσσών, µουσικής, ζωγραφικής). Το 1880 η Αγγ. Παπαδοπούλου υποστηρίζει ότι ο ρόλος της γυναίκας στην ανατροφή των παιδιών είναι πολύ σηµαντικός, ιδιαίτερα µάλιστα, όταν ο σύζυγός της δεν αντιλαµβάνεται την ευθύνη του απέναντι στα παιδιά του. Σηµειώνει ότι είναι απαραίτητο να µορφώνονται τόσο τα αγόρια, όσο και τα κορίτσια, διότι το να υπάρχει µεγάλη πνευµατική διαφορά ανάµεσα στα δύο φύλα έχει αρνητικές συνέπειες για την κοινωνία. Επιπλέον, επισηµαίνει ότι και το κορίτσι θα πρέπει να εθίζεται στην εργασία, έτσι ώστε αν βρεθεί κάποτε σε δυσάρεστη θέση εξαιτίας του θανάτου του πατέρα ή του συζύγου: «.ευθύς από της πρώτης αρχής δια της εργασίας θα επιχειρήσει να κερδίσει τον επιούσιον άρτον». Για πρώτη φορά τονίζεται η ανάγκη της σύνδεσης εκπαίδευσης και εργασίας στη διαπαιδαγώγηση των κοριτσιών µε τη διεύρυνση του ρόλου της γυναίκας σε κοινωνικό επίπεδο στον χώρο εργασίας. Επίσης δίνεται έµφαση στο φιλανθρωπικό ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία, ο οποίος υλοποιείται µε την «ελεηµοσύνη» και την «αγαθοεργία». 36 Η φιλανθρωπία προβάλλεται ως εγγενής τάση της γυναικείας φύσης και συνιστά ουσιαστικά «πρακτική» προέκταση των «φύσει», επίσης, γυναικείων αρετών της αγάπης, της αφοσίωσης, της αυταπάρνησης. Η φιλανθρωπία λοιπόν αποτελεί κοινωνική διέξοδο ουσιαστικά µόνο των γυναικών της ανώτερης τάξης, που θα επιθυµούσαν κάποιου είδους κοινωνική δραστηριότητα. Η κοινωνική διάσταση της εκπαίδευσης των αγοριών και των κοριτσιών από τα µέσα του 19 ου ως τις αρχές του 20ού αιώνα στο Ελληνικό κράτος εναρµονίζεται µε τον ρόλο που αναµένεται να επιτελέσουν τα δύο φύλα στην κοινωνία. Η εκπαίδευση των αγοριών αποβλέπει στην προετοιµασία τους για τη δηµόσια ζωή, ενώ των κοριτσιών στη βελτίωση του ρόλου της γυναίκας ως συζύγου, µητέρας και οικοδέσποινας. 37 IV. Επιλογικά Τον 18 ο αιώνα ο όρος Χρηστοήθεια, αποτελεί µία έννοια οικεία µε όχι αυστηρά οριοθετηµένο περιεχόµενο, που δηλώνει την καλή συµπεριφορά. Η Χρηστοήθεια χρησιµοποιήθηκε ως σχολικό εγχειρίδιο του οποίου η διδασκαλία εξυπηρετούσε δύο κυρίως στόχους: τη χρηστότητα των ηθών και την κοσµιότητα µέσα στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής. Ο κώδικας αυτός συµπεριφοράς, όπως εκφράζεται µέσα από τις Χρηστοήθειες, µαθαίνει στους νέους τις αρετές και τα ελαττώµατα των άλλων, κανόνες συµπεριφοράς για να µπορέσουν να ανταποκριθούν ισότιµα στις απαιτήσεις του δηµόσιου βίου που συνέχεια εξελίσσεται. Γνωρίζοντας τον κώδικα αυτό ο άνθρωπος µπορεί να επιζητήσει την επίγεια ευδαιµονία και να ανταποκριθεί µε επιτυχία στις απαιτήσεις µιας ήδη πολυσύνθετης κοινωνίας σε κοινωνικο-οικονοµικό και πολιτικό επίπεδο. Εάν δεν καταφέρει να επιτύχει την επίγεια ευδαιµονία ακολουθώντας των κώδικα συµπεριφοράς, σίγουρα ο Θεός θα τον ανταµείψει στην επουράνια ζωή του. Μέσα στο ευρύτερο αυτό θεωρητικό πλαίσιο του 18ου αιώνα, όπου είναι σαφής η κυριαρχία της Χρηστοήθειας, εµφανίζονται και οι πρώτες Παιδαγωγίες που περιέχουν 36 (Παπαδοπούλου 1880, 27-55) 37 (Ζιώγου-Καραστεργίου 1986, 108)

9 στο πρώτο στάδιο, σε µεγάλο βαθµό, νουθεσίες για την ανατροφή των παιδιών και κανόνες για τη συµπεριφορά τους στην οικογένεια, το σχολείο και την κοινωνία, µε βάση τη διδασκαλία της γλώσσας. Οι εκπρόσωποι της νεοελληνικής σκέψης προσπάθησαν µέσα από τα κείµενα της ηθικής να ξεφύγουν από τα µακροπρόθεσµα αποτελέσµατα του ηθικώς ενεργείν µε τα καλά του Θεού και την επουράνια επιβράβευση του ανθρώπου σε πιο άµεσα αποτελέσµατα της ηθικής ικανοποίησης µέσα από τις καλές πράξεις. Στα σχετικά εγχειρίδια Παιδαγωγικής, η Ψυχολογία, η Λογική και η Ηθική θεωρούνται βοηθητικές επιστήµες για την Παιδαγωγική. Η ηθική διάπλαση εµπεριέχεται σε όλα τα εγχειρίδια Παιδαγωγικής. Στον 19 ο αιώνα πλέον καθαρά µέσα από τα εγχειρίδια Παιδαγωγικής, η έννοια της Ηθικής αποκτά άλλο εννοιολογικό περιεχόµενο σε σχέση µε αυτό που είχε τον 18 ο και στις αρχές του 19 ου αιώνα. Φαίνεται καθαρά µέσα από τις Παιδαγωγίες ότι οι αξίες της ηθικής προσδιορίζονται από τον εαυτό και την ευδαιµονία του εγώ σε επίγεια κατάσταση, αποδέκτης δηλαδή των ηθικών µας πράξεων αποτελεί ο εαυτός σε πρώτο επίπεδο και σε δεύτερο επίπεδο ο πλησίον. Σε τρίτο επίπεδο αποδέκτης των ηθικών πράξεων αποτελεί ο Θεός και η επουράνια ευδαιµονία, αντικείµενο όµως µε το οποίο ασχολείται καθαρά η θρησκευτική αγωγή. Σαφώς και η έννοια της ηθικής δεν αφορά ή δεν περιγράφεται µόνο στην αγωγή των παιδιών αλλά και στα χαρακτηριστικά των παιδαγωγών. Τονίζεται ιδιαίτερα ο σηµαντικός ρόλος του εκπαιδευτικού στον κύριο σκοπό της δηµόσιας ανατροφής και το χρέος το οποίο αναλαµβάνει, ώστε να µορφώσει φωτισµένους και χρηστούς πολίτες, και όχι απλά γραµµατισµένους, διορθώνοντας ακόµη και συµπληρώνοντας την κατ οίκον ανατροφή, αποτελώντας πρότυπο για τα παιδιά. Από τη µελέτη των πηγών προέκυψε ότι τόσο στην εκπαίδευση των αγοριών, όσο και των κοριτσιών δίνεται ιδιαίτερη έµφαση στη δηµιουργία ηθικών και ενάρετων ατόµων από τα µέσα του 19 ου ως τις αρχές του 20ού αιώνα. Αρετές που θεωρούνται ότι πρέπει να χαρακτηρίζουν και τα δύο φύλα είναι η ευταξία, η ειλικρίνεια, η υπακοή και η ευσέβεια. Ωστόσο, υπάρχουν και αρετές, οι οποίες θεωρούνται ότι ταιριάζουν περισσότερο στους άνδρες και άλλες, οι οποίες απαιτούνται κυρίως από τις γυναίκες. Οι άνδρες πρέπει να ανατραφούν, ώστε να είναι φιλόπονοι, γενναίοι και θαρραλέοι, ενώ οι γυναίκες θα πρέπει να χαρακτηρίζονται κυρίως από υποµονή, µετριοφροσύνη, υπακοή και ευσέβεια. Οι διαφορετικές επιδιώξεις ως προς την ηθική διαπαιδαγώγηση των αγοριών και των κοριτσιών την εποχή εκείνη εναρµονίζονται µε την επικρατούσα αντίληψη για τα διαφορετικά χαρακτηριστικά και τον απόλυτα διαχωρισµένο κοινωνικό ρόλο των δύο φύλων. Τα µέσα για την πραγµάτωση της ηθικής διάστασης της εκπαίδευσης είναι καταρχήν οι γονείς και οι παιδαγωγοί, οι οποίοι µε την ηθική και ενάρετη ζωή τους µπορούν να διαδραµατίσουν σηµαντικό ρόλο στην ηθική διαπαιδαγώγηση των µαθητών και των µαθητριών. Η ηθική διαπαιδαγώγηση των µαθητών και µαθητριών ήταν στενά συνδεδεµένη µε την κοινωνική διάσταση της εκπαίδευσης. Στις πηγές είναι διάχυτη η αντίληψη ότι τα αγόρια πρέπει να προετοιµαστούν δια µέσου της εκπαίδευσης για τον δηµόσιο βίο, ενώ τα κορίτσια για την οικογενειακή ζωή και τη ζωή µέσα στο σπίτι. Σκοπός της εκπαίδευσης των κοριτσιών ήταν να γίνουν καλές σύζυγοι, µητέρες και οικοδέσποινες, ενώ η µόνη κοινωνική δραστηριότητα που θεωρείται ότι ταιριάζει στη γυναίκα είναι η φιλανθρωπία. Η ανάλυση του θέµατος αλλά και ο µεγάλος όγκος των πηγών µας έδωσε τη δυνατότητα να διαπραγµατευτούµε µόνον εξελικτικά την έννοια της ηθικής στα σχολεία τον 19 ο και αρχές 20ού αιώνα µέσα από τα σχολικά εγχειρίδια. Σήµερα ένα άλλο ζήτηµα που προκύπτει προς διερεύνηση µέσα από την ιστορική θεώρηση της έννοιας της ηθικής αποτελεί

10 η σύνδεση της εκπαίδευσης µε εκπαιδευτικά ιδανικά ή ηθικούς στόχους. Πρωτίστως οι γνώσεις πρέπει να συνυφαίνονται µε την κατάκτηση ορισµένων αξιών και αναµφίβολα µε την ανάπτυξη µιας ηθικής στάσης ως θεµελιώδους συµπεριφοράς του ατόµου. Αφού πρώτα κάνουµε την ανατοµία της ηθικής θα πρέπει να προχωρήσουµε σε αλλαγή συνείδησης και προβολή προτύπων στα παιδιά και τους νέους. Βιβλιογραφία Αθανασιάδης, Σπ.: Βίος Νεοφύτου Δούκα. Εν Αθήναις Αντωνίου, Χρήστος: Η εκπαίδευση των Ελλήνων Δασκάλων ( ). Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Αργυροπούλου, Ρωξάνη: Νεοελληνικός Ηθικός και Πολιτικός στοχασµός. Από τον Διαφωτισµό στον Ροµαντισµό. Θεσσαλονίκη: Βάνιας Barrow, Robin: Moral education s modest agenda. Ethics and Education 1 (2006): Βουτυρά, Σταµατούλα: Παιδαγωγικόν Εγχειρίδιον προς χρήσιν των εν τοις Παρθεναγωγείοις Εκπαιδευοµένων Κορασίων υπό Σταµατούλας Βουτυρά τη εγκρίσει της Μεγ. Του Χριστού Εκκλησίας και του Υπουργού της Παιδείας. Εν Κωνσταντινουπόλει: τύποις «Φάρος του Βοσπόρου» Δαλακούρα, Κατερίνα: Η εκπαίδευση των γυναικών στις ελληνικές κοινότητες της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας-Κοινωνικοποίηση στα πρότυπα της πατριαρχίας και του εθνικισµού (19 ος ιώνας-1922), Τεκµήρια-Μελέτες Ιστορίας Νεοελληνικής Εκπαίδευσης 27, Διευθυντής Σειράς: Καθηγητής Σήφης Μπουζάκης. Αθήνα: Gutenberg Δηµαράς, Αλέξης: Η µεταρρύθµιση που δεν έγινε (Τεκµήρια ιστορίας), τ. Α ( ). Αθήνα: Εστία, Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη Δούκας, Νεόφυτος: Τετρακτύς, ήτοι Ρητορική, Λογική, Μεταφυσική και Ηθική. Εν Αιγίνη Furrow, Dwight: Ethics Key concepts in Philosophy, continuum, London Ζιώγου-Καραστεργίου, Σιδηρούλα: «Θεωρητικό πλαίσιο και κατευθύνσεις ελληνικών εκδόσεων που σχετίζονται µε την Χρηστοήθεια, Παιδαγωγία και Παιδαγωγική (τέλος 18 ου, αρχές 19 ου αι.)». Στο: Νίκος Π. Τερζής, Μελέτη της Εκπαίδευσης του Νεοελληνισµού πριν από το Κράτος-έξω από το Κράτος-στο Κράτος. Θεσσαλονίκη: εκδοτικός οίκος αδελφών Κυριακίδη 2010: Ζιώγου-Καραστεργίου, Σιδηρούλα: Η Μέση Εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα ( ). Αθήνα: Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραµµατεία Νέας Γενιάς Goodman, F., Joan: Students choices and moral growth. Ethics and Education 1 (2006): Καζεπίδης, Τάσος: Η Φιλοσοφία της Παιδείας. Θεσσαλονίκη: Βάνιας Καραφύλλης, Γρηγόρης: Γνωσιολογικά και ηθικά ζητήµατα στη Φιλοσοφία της Παιδείας. Θεσσαλονίκη: Βάνιας Κεχαγιά, Καλλιόπη: Παιδαγωγικαί µελέται: ήτοι λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω. Εν Κωνσταντινουπόλει: τύποις Βουτυρά Κούκκου, Ελ.: «Νεόφυτος Δούκας, ένας φίλος της παιδείας και της νεότητος». Ακτίνες 150 (1954): Κούµας, Κωνσταντίνος: Ηθική υπό Κ. Μ. Κούµα, εξαχθείσα του Συντάγµατος της Φιλοσοφίας και εκδοθείσα εις χρήσιν των σχολείων της Ελλάδος υπό της θυγατρός του Συγγραφέως Ελένης Κατακοζηνής. Εν Αθήναις: εκ της τυπογραφίας Κ. Αντωνιάδου Μοισιόδαξ, Ιώσηπος: Πραγµατεία περί παίδων αγωγής ή Παιδαγωγία. Βενετία Niemeyer, August: Αξιώµατα της αγωγής και της διδασκαλίας Νικολαΐδης, Απόστολος: «Μορφές της Ηθικής στο έργο του Νεοφύτου Δούκα ( )». Παρνασσός 35 (1993): Νόµος «Περί δηµοτικών σχολείων» της 3 ης Μαρτίου 1834, άρθρα 6 και 65.

11 Ξανθόπουλος Σ. Κ.: Πρώτη και Μέση Εκπαίδευσις και Περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των Κορασίων. Εν Αθήναις: Αδελφοί Περρή Παγών, Θ. Γ.: Περίληψις της παιδαγωγικής και διδακτικής συνερανισθείσα εκ του συγγράµµατος του Νειµειέρου και συνταχθείσα εις µέρη δύο προς χρήσιν των εξ επαγγέλµατος Παιδαγωγών, των Γονέων, των Δηµοδιδασκάλων και Ελληνοδιδασκάλων. Εν Αθήναις: Παπαδόπουλος, Χρήστος: Γενική Παιδαγωγική και Διδακτική συγγραφείσα µεν γερµανιστί προς χρήσιν των Διδασκαλείων εκατέρου των φύλων υπό Γ. Α. Λινδέρου καθηγητού της Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής εν τω Πανεπιστηµίω Πράγης. Εγκρίσει της Αυστριακής Κυβερνήσεως εξελληνισθείσα δε υπό Χρήστου Δ. Παπαδόπουλου τακτικού καθηγητού της Φιλοσοφίας εν τω εθνικώ Πανεπιστηµίω και Διευθυντού του γενικού Παιδαγωγικού Φροντιστηρίου εγκρίσει του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών και της Δηµοσίας Εκπαιδεύσεως. Εν Αθήναις: Παπαδοπούλου, Α.: Συζύγου καθήκοντα: προς χρήσιν των Παρθεναγωγείων. Πειραιεί: Σφαίρα Παπακωνσταντίνου, Π. - Ανδρέου, Α.: Τα Διδασκαλεία και η ανάπτυξη της παιδαγωγικής σκέψης Αθήνα: Οδυσσέας Πολυχρονόπουλος, Πάνος: Φιλοσοφία της Παιδείας Το υπόβαθρο της Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Αθήνα: Παιδαγωγία Pring, Richard: Education as a moral practice. In: The RoutledgeFalmer Reader in Philosophy of Education. London: edited by Wilfred Carr 2005: Πρώτον Ελληνικόν Εκπαιδευτικόν Συνέδριον, εν Αθήναις 31 Μαρτίου-4 Απριλίου 1904, εκ του Γραφείου της Διευθυνούσης Επιτροπής, εν Αθήναις Σκουβαράς, Βασίλης: «Ο Νεόφυτος Δούκας και οι ιδέες του». Ηπειρωτική Εταιρεία 94(1984): Σπαθάκης, Α.: Εγχειρίδιον Παιδαγωγικής προς χρήσιν των επιτετραµµένων την των παίδων αγωγήν. Εν Αθήναις: Στάµος, Γ., Δ.: «Σπαθάκης Αριστείδης». Μεγάλη Παιδαγωγική Εγκυκλοπαίδεια 5 (1968): 20. Τζήκας, Χρήστος: Το Βασιλικό Διδασκαλείο ( ). Θεσσαλονίκη Van Manen, Max: Moral language and pedagogical experience. In: The RoutledgeFalmer Reader in Philosophy of Education. London: edited by Wilfred Carr 2005: Φούκας, Β.: Η παιδαγωγική κατάρτιση των εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης στην Ελλάδα ( ): αναζητήσεις, θέσεις, προοπτικές. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη 2005.

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 6: Διδασκαλείο αρρένων (1834-1864) Ι. Μπεκηρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ευστράτιος Βαχάρογλου, Μεταδιδ. Ερευνητής Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ.

Ευστράτιος Βαχάρογλου, Μεταδιδ. Ερευνητής Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ. «Η πραγμάτωση του ηθικού προτύπου στη συνείδηση του ανθρώπου λαμβάνει τη μορφή ηθικού χαρακτήρα»: Η έννοια της ηθικής στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών μέσα από τα εγχειρίδιο Παιδαγωγικής του Χρήστου Παπαδόπουλου

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Διδασκαλία Παιδαγωγικής Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 8: Διδασκαλείο Θηλέων Ε. Γιουβρή, Π. Τσαγγαρά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Ευστράτιος Θ. Βαχάρογλου

Ευστράτιος Θ. Βαχάρογλου Ευστράτιος Θ. Βαχάρογλου «Περί των καθηκόντων του ανθρώπου ως χριστιανού και ως πολίτου»: Η έννοια της ηθικής στα ελληνικά σχολεία στα τέλη του 19 ου αιώνα Εισαγωγικά Η ηθική διάσταση της παιδείας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 6: Διδασκαλείο αρρένων (1834-1864) Χ. Καραθύμιος,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 13: Παιδαγωγική και παιδαγωγικά περιοδικά A.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής

Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Τα παιδαγωγικά-εκπαιδευτικά αιτήματα στην Ελλάδα Αλεξάνδρα Ανδρούσου - Βασίλης Τσάφος Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Τέλος 19ου Αρχές 20ου

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 1: Εισαγωγικά Βασίλειος Φούκας Τμήμα Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση εκπαιδευτικών, εκπαιδευτική πολιτική και κοινωνική δικαιοσύνη

Εκπαίδευση εκπαιδευτικών, εκπαιδευτική πολιτική και κοινωνική δικαιοσύνη 1 Εκπαίδευση εκπαιδευτικών, εκπαιδευτική πολιτική και κοινωνική δικαιοσύνη Χρήστος Ηρ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ Αναπλ. Καθηγητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη. Ελλάδα antwniou@auth.gr 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων και Νεοεισερχομένων Εκπαιδευτικών προσφέρεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση Ενότητα 1

Γεωργική Εκπαίδευση Ενότητα 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της εκπαίδευσης Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα

Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα Στο πλαίσιο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού έγινε σημαντική προσπάθεια Να συσταθούν σχολεία Nα γραφτούν βιβλία Nα εισαχθούν οι θετικές επιστήμες Nα καταπολεμηθεί ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Παιδαγωγική επάρκεια πτυχιούχων του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τι ισχύει για τους εισακτέους μέχρι και το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Σύμφωνα με το Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Διδάσκων: Βασίλης Γραμματικόπουλος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 3 ο Μάθηµα - 29 Οκτωβρίου 2013 Τα πέντε επίπεδα µάθησης στον Συναισθηµατικό Τοµέα και η χρήση τους κατά τη διατύπωση

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 4: Η θεσμοποίηση της Παιδαγωγικής επιστήμης στην

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 5: 18ος αιώνας- αρχές 19ου αιώνα: Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Κωνσταντίνος Κούμας Α. Βόλα, Μ. Ζόγκα, Α. Καρυώτη,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 9: Η Παιδαγωγική στα Διδασκαλεία του έξω ελληνισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Μάθημα επιλογής Διδάσκουσα: Ζουνχιά Αικατερίνη, Καθηγήτρια Αθλητικής Παιδαγωγικής Διάλεξη Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στο Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. / ΑΣΠΑΙΤΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ DEA Ιστορίας ΑΠΘ / Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ / Θεολόγος Καθηγητής DEA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο

Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Κωνσταντίνος Λιάκος Β2 49 ο Γυμνάσιο Αθηνών 2011-2012 Η εκπαίδευση στην αρχαιότητα και στο βυζάντιο Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Όπως και στον σύγχρονο κόσμο, έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σαλτερής Νικόλαος Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Νομαρχίας Πειραιά Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας 34ο Δ.Σ. Πειραιά Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων Σχολείο και Γονείς Διάρθρωση παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Aθήνα, 17 Σεπτεμβρίου 2008 EΛΛHNIKH ΔHMOKPATIA YΠOYPΓEIO EΘNIKHΣ ΠAIΔEIAΣ & ΘPHΣKEYMATΩN ΠEPIΦEPEIAKH ΔIEYΘYNΣH A /ΘMIAΣ & B ΘMIAΣ EKΠAIΔEYΣHΣ ATTIKHΣ ΓPAΦEIO ΣXOΛIKΩN ΣYMBOYΛΩN B ΔIEYΘYNΣHΣ Δ.E. AΘHNAΣ Γούναρη 60 15343 Aγ. Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε.

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε. 38 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Ένας από τους βασικούς στόχους της παρούσας έρευνας ήταν η εύρεση εκείνων των χαρακτηριστικών των εφήβων τα οποία πιθανόν συνδέονται με τις μελλοντικές επαγγελματικές τους επιλογές. Ως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων.

Να αναγνωρίζεται η ελευθερία του κάθε εκπαιδευτικού να σχεδιάσει το μάθημά του. Βέβαια στην περίπτωση αυτή υπάρχει ο κίνδυνος. αποτελεσμάτων. Ιωάννης Ε. Βρεττός Αναλυτικό Πρόγραμμα Να δίνονται στους εκπαιδευτικούς όλοι οι στόχοι, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος της απόκλισης και της διαφοροποίησης των αποτελεσμάτων. Στην περίπτωση αυτή δεσμεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ Απαντήσεις Σελίδα 1 από 5 Απαντήσεις Β.1 Το συγκεκριμένο απόσπασμα αντλήθηκε από το 8 ο βιβλίο των Πολιτικών του Αριστοτέλη, που έχει ως θέμα του την παιδεία. Ήδη, από την πρώτη φράση του αποσπάσματος (ὅτι μέν οὖν

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης

Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης Ευθυμία Γουργιώτου Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αυταρχισμός και δημοκρατία στο σχολείο και στη σχολική τάξη

Αυταρχισμός και δημοκρατία στο σχολείο και στη σχολική τάξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αυταρχισμός και δημοκρατία στο σχολείο και στη σχολική τάξη Ενότητα 2: Παραδοσιακή - Συντηρητική Παιδαγωγική και Σχολικές Πρακτικές Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια : Πάνου Εμμανουήλ ( )

Επιμέλεια : Πάνου Εμμανουήλ ( ) Επιμέλεια : Πάνου Εμμανουήλ (1054843) Ο όρος «Παιδαγωγική» αφορά την επιστήμη της αγωγής των παίδων κατά την αρμόζουσα ανατροφή και μόρφωση αυτών. Παιδαγωγική παιδί + αγωγή Η Παιδαγωγική ορίζει την αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΟΠΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΕΛΗ

ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΟΠΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΕΛΗ 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΟΠΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΕΛΗ Εισαγωγή Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Στο Προσκοπικό Παιδαγωγικό Σύστημα η έκφραση των ΑΡΧΩΝ του Προσκοπισμού γίνεται μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν

Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν 41 Διαγώνισµα 91 Ισότητα των Φύλων Κείµενο Οι γυναίκες διδάσκουν και οι άνδρες διοικούν Το επάγγελµα της εκπαιδευτικού στην Ελλάδα αποτέλεσε το πρώτο µη χειρωνακτικό επάγγελµα που άνοιξε και θεωρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Θεοδώρα Χασεκίδου-Μάρκου, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β/θμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Βήματα-κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 Εκπαιδευτική διημερίδα Η διαφοροποιημένη διδασκαλία: από τη θεωρία στη πράξη Η Κουτσελίνη (2006) εντοπίζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα