ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥΣ"

Transcript

1 ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥΣ Τι είναι οι ελεύθερες ρίζες; Μία «ελεύθερη ρίζα» είναι ένα άτοµο µε ένα αζευγάρωτο ηλεκτρόνιο στον εξωτερικό δακτύλιο. Στερείται δηλαδή ενός ηλεκτρονίου. Η ελεύθερη ρίζα πρέπει πάντα να είναι µόνο ένα άτοµο; Όχι. Μπορεί επίσης να είναι ένα µόριο, φτιαγµένο από 2 ή περισσότερα άτοµα. εδοµένου ότι τα ηλεκτρόνια έχουν µια πολύ ισχυρή τάση να υπάρχουν σε ζεύγη παρά σε ασύζευκτη κατάσταση, οι ελεύθερες ρίζες λαµβάνουν αδιακρίτως ηλεκτρόνια από άλλα άτοµα, τα οποία στη συνέχεια µετατρέπονται και εκείνα σε δευτερεύοντες ελεύθερες ρίζες, δηµιουργώντας έτσι µια αλυσιδωτή αντίδραση που µπορεί να προκαλέσει σηµαντική βιολογική ζηµία. Με ποιο µηχανισµό οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν βλάβες και ασθένειες; Οι ελεύθερες ρίζες συµβάλλουν σε πολλές διαφορετικές ασθένειες. Χηµικά, µια ουσία «οξειδώνεται» όταν αφαιρούνται ηλεκτρόνια και «µειώνεται» όταν προστίθενται ηλεκτρόνια. Όλες οι χηµικές αντιδράσεις περιλαµβάνουν τη µεταφορά ηλεκτρονίων. Το σώµα παράγει ενέργεια οξειδώνοντας βαθµιαία µε ελεγχόµενο τρόπο τις τροφές και αποθηκεύοντάς τες υπό µορφή χηµικής ενέργειας, που ονοµάζεται ATP. Ειρωνικά, αυτός ο µηχανισµός παραγωγής ενέργειας- που είναι τόσο ουσιαστικός στη ζωή µπορεί επίσης να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα. Η οξείδωση των µορίων είναι όπως µια ελεγχόµενη πυρκαγιά που ελευθερώνει ενέργεια αλλά µπορεί επίσης να αφήσει σπινθήρες να ξεφύγουν, αυξάνοντας τις πιθανότητες για καταστροφές. Οι σπινθήρες σε αυτήν την περίπτωση είναι τα ελεύθερα ηλεκτρόνια που δραπετεύουν από το σύστηµα µεταφορών. Αυτά τα αταίριαστα ηλεκτρόνια δηµιουργούν µε ευκολία µόρια ελεύθερων ριζών που είναι χηµικώς ενεργά και ιδιαίτερα ασταθή. Αυτά τα µόρια ελεύθερων ριζών αντιδρούν γρήγορα µε άλλα µόρια και πυροδοτούν µια αλυσιδωτή αντίδραση σχηµατισµού ελεύθερων ριζών. Αυτές οι ελεύθερες ρίζες µε την σειρά τους κλέβουν ένα ηλεκτρόνιο από ένα άλλο µόριο διαµορφώνοντας έτσι µία νέα ελεύθερη ρίζα! Αυτό συνεχίζεται για αρκετό καιρό. Εποµένως ονοµάζουµε αυτήν την διαδικασία αλυσιδωτή αντίδραση των ελεύθερων ριζών. Οι κυτταρικές µεµβράνες αποτελούνται από τα ακόρεστα λιπίδια. Τα ακόρεστα µόρια λιπιδίων των κυτταρικών µεµβρανών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυτήν την καταστρεπτική διαδικασία των ελεύθερων ριζών και συµβάλλουν µε ευκολία στην ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή αντίδραση. Η

2 οξειδωτική ζηµία, ένα άλλο όνοµα για τη χηµική αντίδραση που οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν, µπορεί να οδηγήσει σε µια διακοπή ή ακόµα και µια σκλήρυνση των λιπιδίων, από τα οποία αποτελούνται τα τοιχώµατα των κυττάρων. Εάν το κυτταρικό τοίχωµα σκληρύνει (υπεροξείδωση λιπιδίων) γίνεται αδύνατο έπειτα για το κύτταρο να λάβει σωστά τις θρεπτικές του ουσίες και µπορούν να επηρεαστούν πολλές άλλες κυτταρικές δραστηριότητες. Εκτός από τα κυτταρικά τοιχώµατα και άλλα βιολογικά µόρια είναι επίσης ευαίσθητα σε βλάβες, συµπεριλαµβανοµένου των RNA, DNA και των πρωτεΐνών. Η παραγωγή ριζών οξυγόνου, οι πιο κοινές ρίζες στα βιολογικά συστήµατα (ROS, αντιδραστικά είδη οξυγόνου), εµφανίζεται συνήθως µέσα στα µιτοχόνδρια ενός κυττάρου. Τα µιτοχόνδρια είναι µικρές, εσωκλειόµενες σε µεµβράνη, περιοχές του κυττάρου που παράγουν τις χηµικές ουσίες που ένα κύτταρο χρησιµοποιεί για την ενέργεια. Τα µιτοχόνδρια ολοκληρώνουν αυτόν τον στόχο µέσω ενός µηχανισµού αποκαλούµενου «µεταφορική αλυσίδα ηλεκτρονίων». Σε αυτόν τον µηχανισµό, τα ηλεκτρόνια περνούν µεταξύ διαφορετικών µορίων, παράγοντας σε κάθε πέρασµα χρήσιµη χηµική ενέργεια. Το οξυγόνο καταλαµβάνει την τελική θέση στην µεταφορική αλυσίδα των ηλεκτρονίων. Περιστασιακά, το ηλεκτρόνιο που περνά αλληλεπιδρά λανθασµένα µε το οξυγόνο, παράγοντας ρίζες οξυγόνου. Η αρχική περιοχή της ζηµιάς των ελεύθερων ριζών είναι το DNA που βρίσκεται στα µιτοχόνδρια. Τα µιτοχόνδρια αποτελούν το «ενεργειακό εργοστάσιο» του κυττάρου. Κάθε κύτταρο περιέχει ένα τεράστιο σύνολο µορίων αποκαλούµενων DNA που παρέχουν τις χηµικές οδηγίες για να λειτουργήσει ένα κύτταρο. Το DNA βρίσκεται στον πυρήνα του κυττάρου, το οποίο χρησιµεύει ως το «κέντρο εντολής» του, καθώς επίσης και στα µιτοχόνδρια. Το κύτταρο επισκευάζει αυτόµατα ένα µεγάλο µέρος της ζηµίας που γίνεται στο DNA του πυρήνα. Εντούτοις, το DNA στα µιτοχόνδρια δεν µπορεί να επισκευαστεί εύκολα. Εποµένως, η εκτεταµένη ζηµιά του DNA συσσωρεύεται µε την πάροδο του χρόνου και νεκρώνει τα µιτοχόνδρια, αναγκάζοντας τα κύτταρα να πεθάνουν και τον οργανισµό να γεράσει. Ως εκ

3 τούτου, αυτή η διαδικασία παραγωγής ελεύθερων ριζών µπορεί να αποδιοργανώσει όλα τα επίπεδα λειτουργίας των κυττάρων. Για αυτό οι βλάβες των ελεύθερων ριζών θεωρούνται ένας βασικός µηχανισµός τραυµατισµού των ιστών. Μας βλάπτουν σε κυτταρικό επίπεδο. Οι ελεύθερες ρίζες αυξάνονται σε δραστηριότητα και ποσότητα µε την πρόσκρουση σε τοξικά µέταλλα στο σώµα. Κατά συνέπεια, τα τοξικά µέταλλα αποτελούν µια αιτία δηµιουργίας ελεύθερων ριζών. Αρκετές εκατοντάδες έτη πριν δεν είχαµε στους οργανισµούς το φορτίο των τοξικών µετάλλων µας που έχουµε τώρα και επίσης δεν είχαµε µια τέτοια έκθεση σε ελεύθερές ρίζες. Είναι σαφές ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες προκαλούν προβλήµατα µε τις ελεύθερες ρίζες. Η τοξικότητα του µολύβδου, των φυτοφαρµάκων, του καδµίου, της ακτινοβολίας ιονισµού, του οινοπνεύµατος, του καπνού και των τσιγάρων µπορεί να οφείλεται στην ιδιότητά τους να δηµιουργούν ελεύθερες ρίζες. Έτσι, τα ενδεχοµένως επιβλαβή αντιδραστικά είδη οξυγόνου (ROS) παράγονται ως αποτέλεσµα του βιολογικού µεταβολισµού και της έκθεσης στους περιβαλλοντικούς παράγοντες που περιγράφηκαν παραπάνω. Ασθένειες που προκαλούνται: CHD, φλεγµονές, ποδάγρα, παχυσαρκία, αναπνευστικές ασθένειες, καρκίνος, Parkinson, αρθρίτιδα, διαβήτης, κ.λπ. Πώς µπορούµε να προστατευθούµε από τις ελεύθερες ρίζες; Τα ζωντανά κύτταρα χαρακτηρίζονται από πολυάριθµες άµυνες που χωρίζονται σε ενζυµατικά και µη- ενζυµατικά αντιοξειδωτικά συστήµατα. Τα αντιοξειδωτικά αποτρέπουν τα ROS από το να προκαλέσουν εκτεταµένη κυτταρική βλάβη. Κατόπιν, οι ελεύθερες ρίζες συνήθως αποµακρύνονται ή αδρανοποιούνται από µια οµάδα φυσικών αντιοξειδωτικών. Οξειδωτικό στρες είναι το γενικό φαινόµενο της έκθεσης σε οξειδωτικά και αναγωγής της αντιοξειδωτικής ικανότητας ή διαφορετικά της οξειδωτικο-αντιοξειδωτικής ισορροπίας. Οι ζωντανοί οργανισµοί έχουν αναπτύξει ένα σύνθετο αντιοξειδωτικό δίκτυο για να αντιδράσουν στα ROS. Η µείωση της συνολικής αντιοξειδωτικής ικανότητας εµπλέκεται σε έναν πλήθος ασθενειών, όπως ο καρκίνος και οι καρδιακές παθήσεις που αποτελούν δύο κύριες αιτίες θανάτου σήµερα. Ως εκ τούτου το «οξειδωτικό στρες» αποτελεί ένα σηµαντικό παράγοντα στην υγεία και την ασθένεια και συνεπώς το τεστ οξειδωτικού στρες αποτελεί την αιχµή για τους σύγχρονους τοµείς ιατρικής και υγειονοµικής περίθαλψης. Τύποι και πηγές αντιοξειδωτικών Τα αντιοξειδωτικοί κυνηγοί στον ανθρώπινο ορό αντιπροσωπεύουν µια ετερογενή οµάδα ουσιών, µερικές που συντίθενται στο σώµα και µερικές που προέρχονται αποκλειστικά από τη διατροφή.

4 Τα µεµονωµένα µέλη της αντιοξειδωτικής αµυντικής οµάδας λαµβάνουν θέση για να αποτρέψουν την παραγωγή ROS, για να καταστρέψουν τα πιθανά οξειδωτικά, και για να κυνηγήσουν ROS. Μια ανεπάρκεια σε οποιαδήποτε από αυτά τα συστατικά µπορεί να προκαλέσει µια µείωση της γενικής αντιοξειδωτικής ικανότητας ενός ατόµου. Τα αντιοξειδωτικά λειτουργούν µε διαφορετικούς τρόπους: αποτρέπουν το σχηµατισµό ελεύθερων ριζών καθυστερούν ή σταµατούν τις οξειδωτικές διαδικασίες αφότου αρχίσουν, µε τη σάρωση και την αποµάκτυνση των ριζών απενεργοποιούν τα µέταλλα. Τα αντιοξειδωτικά µπορούν να διακριθούν επίσης βάσει της προέλευσής τους σε: Ενδογενή Ένζυµα (π.χ., δισµουτάση υπεροξιδίων SOD, περοξιδάση γλουταθείου GSHPx, ρεδουκτάση γλουταθείου GR, καταλάση) Μέταλλο-δεσµευτικές πρωτεΐνες (π.χ., Σερουλοπλασµίνη, φεριτίνη, Λακτοφερίνη, τρανσφερίνη, µεταλλοθειονίνη, αιµογλοβίνη/µυογλοβίνη, οξειδάσεις κυτοχρωµάτων) Άλλα ( π.χ., σελήνιο, γλουταθείο, χαλκός, µαγγάνιο) Εξωγενή Βιταµίνη C Βιταµίνη Ε Βιταµίνη Α/καρωτινοειδή Φλαβονοειδή, Φυτοχηµικά και Ολιγοστοιχεία Η προκληθείσα από το οξειδωτικό στρες ζηµιά µετέπειτα ελαχιστοποιείται. Εντούτοις, µια ανεπάρκεια των αντιοξειδωτικών αµυνών ή µια υπερπαραγωγή ROS µπορεί να οδηγήσει σε µια επικίνδυνη δυσαναλογία στον οργανισµό και σε µία «κατάσταση οξειδωτικού στρες». Η ενδοκυτταρική αντιοξειδωτική ικανότητα αποδίδεται κυρίως στο ενζυµικό σύστηµα, ενώ αυτή του εξωκυτταρικού διαµερίσµατος αποτελείται συνήθως από τα αντιοξειδωτικά διαιτολογικής προέλευσης. Μέσα στη στρατηγική για να διατηρήσει την οξειδοαναγωγική ισορροπία ενάντια στις οξειδωτικές συνθήκες, το αίµα έχει έναν κεντρικό ρόλο επειδή µεταφέρει και ανακατανέµει τα αντιοξειδωτικά σε κάθε µέρος του σώµατος. Η αντιοξειδωτική κατάσταση του πλάσµατος είναι το αποτέλεσµα της αλληλεπίδρασης πολλών διαφορετικών ενώσεων και συστηµικών

5 µεταβολικών αλληλεπιδράσεων. Η συνεργασία µεταξύ των διαφορετικών αντιοξειδωτικών παρέχει µεγαλύτερη προστασία ενάντια στην επίθεση από τα ROS, από οποιαδήποτε ένωση που δρ α µόνη της. Τη ν αντιοξειδωτική ικανότητα του πλάσµατος αποτελούν κυρίως τα: υδροδιαλυτά αντιοξειδωτικά πρωτεΐνη/sh-group/albumin ( mmol/l) ουρικό ( mmol/l) ασκορβικό οξύ ( mmol/l) λιποδιαλυτά αντιοξειδωτικά τοκοφερόλες (20-50 mmol/l) καρωτινοειδή (0.5-3 mmol/l) οξύ Υπάρχει ένα ευρύ αντιοξειδωτικό δίκτυο συµπεριλαµβανοµένων των λιποδιαλυτών και υδροδιαλυτών αντιοξειδωτικών στο πλάσµα και οι δραστηριότητες αυτών εξαρτώνται από τον εντοπισµό των επιτιθέµενων ριζών. Οι σηµαντικότεροι συνεισφέροντες στις αντιοξειδωτικές ενέργειες, όπως αυτοί καθορίζονται µε τις συµβατικές µεθόδους που χρησιµοποιούν υδρόφιλες προσεγγίσεις, είναι οι πρωτεΐνες, το ουρικό οξύ και το ασκορβικό οξύ. Αυτές οι ενώσεις, που καταστρέφονται γρήγορα κατά τη διάρκεια της σάρωσης των ROS, πρέπει να αναπαραχθούν ή να αντικατασταθούν από νέες διαιτολογικά προερχόµενες ενώσεις ή/και από εξωγενή προϊόντα. Κατά συνέπεια η αντιοξειδωτική ικανότητα του πλάσµατος διαµορφώνεται είτε από την υπερφόρτωση µε ρίζες είτε από την πρόσληψη των διαιτολογικών αντιοξειδωτικών. Για αυτό το λόγο η αντιοξειδωτική ικανότητα του πλάσµατος µπορεί να θεωρηθεί ως πιο αντιπροσωπευτική της in vivo ισορροπίας µεταξύ των οξειδωτικών και αντιοξειδωτικών ενώσεων (γνωστών και άγνωστων, µετρήσιµων και µη µετρήσιµων) από ότι η συγκέντρωση ενός συγκεκριµένου µόνο αντιοξειδωτικού. Το οξειδωτικό στρες, δηλ. η παρουσία µιας σχετικής αύξησης των προ-οξειδωτικών στο εξωκυτταρικό υγρό, προκαλεί µια µείωση σε αυτές τις τιµές. Μελέτες σε διαβητικούς ασθενείς, ασθµατικούς, άτοµα µε καρδιαγγειακά προβλήµατα και πρόωρα µωρά, έχουν επιβεβαιώσει τη χρησιµότητα αυτής της µέτρησης σε ορισµένες κλινικές καταστάσεις και θεωρούµε ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι ασθενείς στους οποίους µια γνώση της συνδυασµένης δραστηριότητας όλων των αντιοξειδωτικών θα βοηθούσε στην κλινική αξιολόγηση και φροντίδα. Σηµαντικοί παράγοντες που συνεισφέρουν στην αντιοξειδωτική δράση: Κύριες διατροφικές πηγές βιταµίνης C: φρούτα και λαχανικά. Ιδιαίτερα τα φρούτα και λαχανικά µε πορτοκαλί χρώµα και τα φρούτα µε κιτρικό οξύ όπως γκουάβα, ακτινίδιο, µάνγκο, γκρέϊπφρουτ, παπάγια, πεπόνι και καρπούζι, ανανάς, ταµαρίλιο, ντοµάτα, σταυρανθή λαχανικά (λάχανο, µπρόκολο, κουνουπίδι), πατάτες, πράσινη και κόκκινη πιπεριά, σπανάκι. Η βταµίνη C (ή ασκορβικό οξύ) αποτελεί ένα σηµαντικό αντιοξειδωτικό µε ιδιότητες διάσπασης δεσµών, που δρα απευθείας µε τις ρίζες υπεροξειδίου, υδροξυλίου και µε το οξυγόνο απλής κατάστασης. Επίσης αναγεννά την βιταµίνη E όταν η τελευταία έχει παγιδέψει µία ελεύθερη ρίζα ενώ διαθέτει και άλλες βιολογικές ιδιότητες όπως η δράση της στην βιοσύνθεση κατεχολαµίνης και καρνιτίνης ενώ αποτελεί και υπόστρωµα για το προκολλαγόνο την πρωτεΐνη που δίνει µορφή στα οστά, στους χόνδρους, στους µύες και στα αιµοφόρα αγγεία. Η βιταµίνη C συµβάλλει επίσης στην απορρόφηση σιδήρου και βοηθά στην διατήρηση των αγγείων, τον οστών και των δοντιών. Το Food and Nutrition Board of the Institute of Medicine, (Washington DC, National Academy Press, 2000) έχει δηµιουργήσει ένα σύστηµα διαιτολογικών τιµών αναφοράς για τον πληθυσµό στις ΗΠΑ. Με αυτές συµφωνούν και οι εκτιµήσεις της Ευρωπαικής Αρχής Ασφάλειας Τροφίµων (http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/scf/out195_en.pdf) και το Expert Group on Vitamins and Minerals του Ηνωµένου Βασιλείου (http://www.foodstandards.gov.uk/multimedia/pdfs/vitmin2003.pdf). Στον πίνακα παρακάτω παρουσιάζονται η συνιστώµ ενη ηµερήσια πρόσληψη (RDA) και οι ανώτερες ανεκτές τιµές (UL). Το RDA αποτελεί την ποσότητα που χρειάζεται για την διατήρηση µ ιας φυσιολογικής διατροφής στον γενικό πληθυσµό. Το UL αποτελεί το ανώτατο όριο της

6 ηµερήσιας πρόσληψης που δεν προκαλεί κινδύνους ή παρενέργειες σε κανένα σχεδόν άτοµο του γενικού πληθυσµού. Πίνακας. 1 1 Τα διαιτολογικά συµπληρώµατα της βιταµίνης E αναφέρονται συνήθως µε διεθνείς µονάδες (IU). Ένα mg συνθετικής βιταµίνης E ισοδυναµεί µε 1 IU βιταµίνης E. Ένα mg φυσικής βιταµίνης E παρέχει 1.5 IU. 2 Αυξήστε κατά 35mg για τους καπνιστές. Αλλαγές επίσης προτείνονται για εγκύους και/ή γυναίκες που θηλάζουν. Κύριες διατροφικές πηγές βιταµίνης E: οργανικός βλαστός σιταριού, δηµητριακά, έλαια λαχανικών και τα προϊόντα τους (π.χ. µαργαρίνη), σπόροι και φιστίκια, βούτυρο, κρόκος αυγού, γλυκοπατάτες, κάθαρµο, µάνγκο και λαχανικά µε πράσινα φύλα. Η βιταµίνη (ή α-τοκοφερόλη) αποτελεί το πιο διαθέσιµο και αποτελεσµατικό βιολογικό λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό στις κυτταρικές µεµβράνες, στους ιστούς και στις LDL. Αποτελεί επίσης ένα σηµαντικό αντιοξειδωτικό µε ιδιότητες διάσπασης δεσµών που αποτρέπει την οξείδωση παγιδεύοντας τις ελεύθερες ρίζες υπεροξειδίου. Συνήθως λειτουργεί αποτρέποντας την οξείδωση των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και πρωτεϊνών κάτι το οποίο θεωρείται σηµαντικός προστατευτικός παράγοντας στην ανάπτυξη ασθενειών που σχετίζονται µε το οξειδωτικό στρες. Ο αντιοξειδωτικός µηχανισµός δράσης του περιλαµβάνει επίσης την σάρωση του οξυγόνου απλής κατάστασης και των ελεύθερων ριζών θειόλης. Η βιταµίνη E στα συµπληρώµατα διατροφής αναγράφεται ως οξική α-τοκοφερόλη µία µορφή που προστατεύει την ικανότητά της να λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό. Η συνθετική µορφή της αναγράφεται ω ς D, L ενώ η φυσική της µορφή ως D. Η συνθετική της µορφή είναι το µισό ενεργή σε σχέση µε την φυσική της µορφή. Πέρα από τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες παίζει ρόλο επίσης στον γενετικό καθορισµό, τον µεταβολισµό των µιτοχονδρίων, την κυτταρική διαφοροποίηση και την ρύθµιση του ανοσοποιητικού συστήµατος.

7 Πίνακας. 2 Συνιστώµενη ηµερήσια πρόσληψη (RDA) και ανώτερες ανεκτές τιµές (UL) για την βιταµίνη E. Οι τιµές RDA αναφέρονται ως mg/day των ισοδύναµων α-τοκοφερόλης (ATE) για να υπολογίσουν τις διαφορετικές βιολογικές δραστηριότητες των διαφορετικών µορφών βιταµίνης E. Σε γενικές γραµµές οι διεθνείς τιµές (IU) χρησιµοποιούνται σε ετικέτες τροφίµων και συµπληρωµάτων (1 mg ATE βιταµίνης E = 1.5 IU). Κύριες διατροφικές πηγές βιταµίνης A/καροτινοειδών: φρούτα/λαχανικά πορτοκαλί και κόκκινου/κίτρινου χρώµατος, σπανάκι και άλλα λαχανικά µε φύλλα, αρακάς, πιπεριές, µπρόκολα, ντοµάτες. Η βιταµίνη A αποτελεί τµήµα του αµυντικού φράγµατος του οργανισµού ενάντια στις ελεύθερες ρίζες. Αποτελεί µέρος των καροτινοειδών όπως και της β-καροτίνης και της λυκοπένης. Ο αντιοξειδωτικός µηχανισµός δράσης της περιλαµβάνει το σάρωµα του οξυγόνου απλής κατάστασης και των ελεύθερων ριζών θειόλης. Επίσης µπορεί να συνδέεται µε διαδικασίες που αφορούν τον γενετικό καθορισµό και την κυτταρική διαφοροποίηση.

8 Πίνακας. 3 Συνιστώµενη ηµερήσια πρόσληψη (RDA) και ανώτερες ανεκτές τιµές (UL) για την βιταµίνη A. Οι τιµές RDA αναφέρονται ως µικρογραµµάρια ισοδύναµων ρετινόλης (RAE) για να υπολογίσουν τις διαφορετικές βιολογικές δραστηριότητες των διαφορετικών µορφών ρετινόλης και προβιταµίνης A/ καροτινοειδών. Σε γενικές γραµµές οι διεθνείς τιµές (IU) χρησιµοποιούνται σε ετικέτες τροφίµων και συµπληρωµάτων (1 RAE = 3.3 IU). εν υπάρχουν τιµές RDA για την β-καροτίνη ή τα άλλα καροτινοειδή. Στις ΗΠΑ, το Institute of Medicine (IOM) αναφέρει ότι η κατανάλωση 3 µε 6 mg β-καροτίνης καθηµερινά (ισοδύναµο σε 833-1,667 IU βιταµίνης A) διατηρεί τα επίπεδα της β-καροτίνης στο αίµα σε ένα εύρος που συνδέεται µε χαµηλό κίνδυνο χρόνιων ασθενειών (Institute of Medicine. Food and Nutrition Board. National Academy press, Washington DC, 2001). Μέθοδοι µέτρησης της αντιοξειδωτικής ικανότητας στο πλάσµα Για την µέτρηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας έχουν αναπτυχθεί µία σειρά από µεθόδους. Παρόλα αυτά ένα µεγάλο ποσοστό της έρευνας έχει επικεντρωθεί στην αντιοξειδωτική ικανότητα στο υδάτινο τµήµα του πλάσµατος ή σε αποµονωµένα µέρη του όπως οι λιποπρωτεΐνες (LDL). Ενώ τα υδροδιαλυτά αντιοξειδωτικά όπως το ασκορβικό οξύ (βιταµίνη C), το ουρικό οξύ, οι πολυφαινόλες και οι πρωτεΐνες βρίσκονται στο υδρόφιλο τµήµα, τα λιποδιαλυτά αντιοξειδωτικά όπως τα καροτεινοειδή βρίσκονται στον πυρήνα των λιποπρωτεϊνών. Επιπροσθέτως η οδηγός οµάδα της α-τοκοφερόλης (βιταµίνη E) κατευθύνεται προς την επιφάνεια της µεµβράνης ενώ η ακραία αλυσίδα βρίσκεται µέσα στο λιπώδες τµήµα. Εποµένως µία ανάλυση για την µέτρηση της συνολικής αντιοξειδωτικής ικανότητας στο πλάσµα θα πρέπει να λάβει υπόψιν: 1. την ετερογένεια του πλάσµατος που αποτελείται τόσο από υδρόφιλα όσο και από λιπόφιλα τµήµατα και περιέχουν υδροδιαλυτά και λιποδιαλυτά αντιοξειδωτικά και 2. την συνδυασµένη δράση και αλληλεπίδραση των αντιοξειδωτικών στο πλάσµα. Μέτρηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας Εκτός από την µέτρηση της δραστηριότητας ενός συγκεκριµένου αντιοξειδωτικού στο αίµα µπορεί να ελεγχθεί επίσης και το σύνολο των µη-ενζυµατικών αντιοξειδωτικών. Τα µηενζυµατικά αντιοξειδωτικά δηλαδή η αντιοξειδωτική ικανότητα, αποτελούν θεµελιώδη παράµετρο του αµυντικού δικτύου του οργανισµού. Καθώς η συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα µπορεί να δώσει πιο σχετικές βιολογικές πληροφορίες από ότι η µέτρηση του κάθε

9 αντιοξειδωτικού ξεχωριστά, κρίνεται απαραίτητο να µετράται η συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα του αίµατος όταν γίνεται αξιολόγηση της οξειδωτικής κατάστασης. Επιπροσθέτως ο προσδιορισµός του κάθε αντιοξειδωτικού ξεχωριστά απαιτεί διαφορετικές συσκευές και διαδικασίες ανάλυσης. Για την ανάλυση των επιµέρους αντιοξειδωτικών του πλάσµατος απαιτείται η εξαγωγή από το πλάσµα του στοιχείου που σας ενδιαφέρει. Εποµένως, οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά µε πιθανές συνδυαστικές δράσεις των αντιοξειδωτικών µηχανισµών δεν γίνεται να προέλθει από αυτές τις αναλύσεις. Υπάρχουν δύο βασικές µέθοδοι για τον προσδιορισµό της αντιοξειδωτικής ικανότητας στο πλάσµα. Η πρώτη µέθοδος περιλαµβάνει την χρήση οξειδωτικών που δρουν ως προ-οξειδωτικά (παραγωγοί ριζών) και που ελέγχονται από ένα εξωγενή, που δύναται να οξειδωθεί καθετήρα. Η οξείδωση του καθετήρα θεωρητικά θα εµποδιστεί από την παρουσία των αντιοξειδωτικών στο πλάσµα κατά την διάρκεια της παραγωγής ριζών. Σε αυτή την κατηγορία µεθόδων περιλαµβάνονται: η µέθοδος ανάλυσης (TRAP) των Wayner et al (FEBS Lett 1985, 187:33-37), η µέθοδος ανάλυσης της ικανότητας απορρόφησης των ριζών οξυγόνου (ORAC) και οι µέθοδοι ανάλυσης που βασίζονται στο dichlorofluorescein-diacetate (DCFH-DA), στην φυκοερυθρίνη (R-Pe), και στην κροκίνη. Η δεύτερη µέθοδος για την µέτρηση της αντιοξειδωτικής ικανότητας στο πλάσµα είναι η αναχαίτιση µιας σταθερής και προ-σχηµατισµένης ρίζας που δεν δρα ως προ-οξειδωτικό. Σε αυτή την κατηγορία περιλαµβάνονται οι µέθοδοι ανάλυσης TEAC και FRAP και η διαδικασία κυκλικής βολταµετρίας. Τα αντιοξειδωτικά αποτελούν την απάντηση στο οξειδωτικό στρες. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί πολλές µέθοδοι ανάλυσης για τον προσδιορισµό της αντιοξειδωτική ικανότητα σε ουσίες όπως το πλάσµα, τα αφεψήµατα, τα λαχανικά και τα φρούτα. Μετά από παρεµβατικές έρευνες µε τσάι, φρούτα και λαχανικά ερευνήθηκε τόσο η αντιοξειδωτική δυνατότητα του πλάσµατος όσο και η αντιοξειδωτική δραστηριότητα των τροφών και αφεψηµάτων. Αυτές οι µέθοδοι µετρούν την ικανότητα για µείωση των προ-οξειδωτικών και χρησιµοποιούν διάφορες ρίζες ή ιόντα µετάλλου ως οξειδωτικά. Το FORD τεστ αποτελεί το πρώτο σετ µέτρησης στην αγορά που αποθηκεύεται σε θερµοκρασία δωµατίου και που περιέχει ένα λυοφιλιοποιηµένο χρωµογόνο που περιορίζει την ανάγκη πολύπλοκων χειρισµών από τον χρήστη και την επαφή του µε το χρωµογόνο. Μία γρήγορη και απλή µέθοδος ανάλυσης που µετρά την συνδυαστική δράση όλων των αντιοξειδωτικών αµυνών στο αίµα είναι χρήσιµη για την δηµιουργία ενός δείκτη ικανότητας του ατόµου να αντιστέκεται στις οξειδωτικές βλάβες. Το τεστ FORD της Callegari επιτρέπει την αξιολόγηση του αντιοξειδωτικού συστήµατος του οργανισµού το οποίο συµπεριλαµβάνει και τις βιολογικές παραµέτρους µε αντιοξειδωτικές ικανότητες. Αυτό έχει οφέλη στον: εντοπισµό ασθενών που κινδυνεύουν από ασθένειες και γήρανση εντοπισµό ασθενών µε κακή διατροφική κατάσταση προσδιορισµό των θεραπευτικών και αντιοξειδωτικών δυνατοτήτων των φαρµάκων προσδιορισµό της αντιοξειδωτικής ικανότητας των τροφών και τον εντοπισµό αυτών που θα είναι πιο χρήσιµο να χορηγούνται σε άτοµα µε έλλειψη σε αντιοξειδωτικά. FORT test Η αρχή µέτρησης του τεστ FORT Το τεστ FORT αποτελεί ένα χρωµατοµετρικό τεστ που στηρίζεται στην ικανότητα των µεταβατικών µετάλλων όπως ο σίδηρος, να καταλύουν την διάσπαση των υπεροξειδίων σε παράγωγες ρίζες σύµφωνα µε την αντίδραση του Fenton. Μόλις σχηµατιστούν στα κύτταρα τα

10 ROOH διατηρούν την χηµική δραστικότητά τους και οξειδωτική ικανότητα για να παράγουν αντίστοιχες ποσότητες ριζών αλκοξυλίου(ro ) και περοξυλίου (ROO ) (εικόνα. 5, αντιδράσεις A και B). Αυτές οι παράγωγες ρίζες κατόπιν παγιδεύονται επιλεκτικά από κατάλληλα ρυθµισµένο χρωµόγενο (ένα παράγωγο αµίνης, αντιδραστήριο R1 στο σετ FORT, CrNH2) και αναπτύσσουν σε µια γραµµική κινητικά βασισµένη αντίδραση στους 37 C, ένα έγχρωµο σχετικά µακρόβιο κατιόν ρίζας που φωτοµετρικά ανιχνεύσιµο (εικόνα. 5, αντίδραση C). Η ένταση του χρώµατος συσχετίζεται άµεσα µε την ποσότητα των ριζών, σύµφωνα µε τον νόµο του Lambert-Beer s και δύναται να συσχετισθεί µε την οξειδωτική κατάσταση του δείγµατος. Εικόνα 5. Αντιδράσεις που χαρακτηρίζουν το τεστ FORT σύµφωνα µε την χηµεία του Fenton. A. Σχηµατισµός ριζών αλκοξυλίου. B. Σχηµατισµός ριζών περοξυλίου. C. Σχηµατισµός χρωµατιστής χηµικής ένωσης. Επεξήγηση των αποτελεσµάτων του τεστ FORT Λαµβάνοντας υπόψιν την χηµική ετερογένεια των δευτερεουσών ριζών που προέρχονται από την σιδηρο-εξαρτώµενη διάσπαση των ROOH κατά την διάρκεια του τεστ FORT (RO καιroo), οι µετρήσεις της απορροφητικότητας µετατράπηκαν σε συµβατικές µονάδες µέτρησης που ονοµάζονται µονάδες FORT. Η µετατροπή των µονάδων γίνεται αυτόµατα από την συσκευή ούτως ώστε τα αποτελέσµατα να είναι ξεκάθαρα και η ερµηνεία τους πιο εύκολη για τους χειριστές. Προκειµένου να κάνουµε µια σωστή αξιολόγηση, τα αποτελέσµατα µπορούν να εκφραστούν επίσης και σε ισοδύναµα συγκέντρωσης H 2 O 2 ως υδροϋπεροξείδιο αναφοράς. Μία µονάδα FORT αντιστοιχεί σε περίπου 7.6 mmol/l που ισοδυναµούν σε 0.26 mg/l H 2 O 2. Όσο υψηλότερο το αποτέλεσµα τόσο υψηλότερο και το επίπεδο του οξειδωτικού στρες. Για να ερµηνεύσει καλύτερα τα αποτελέσµατα και να καταγράψει σηµαντικές αλλαγές, ο χρήστης θα πρέπει να ελέγχει τις τιµές που µετρήθηκαν σε σύγκριση µε τις τιµές αναφοράς του κάθε εξεταζόµενου. Φ υσιολογικές τιµές: έως 310 µονάδες FORT. Αξιοπιστία µεθόδου Γραµµικότητα: Η γραµµικότητα του συστήµατος του τεστ FORT έχει ελεγχθεί µε δύο διαφορετικές µεθόδους (LOF τεστ και Mandel τεστ). Και µε τα δύο η γραµµικότητα ήταν στατιστικά σηµαντική. Εύρος γραµµικότητας: µονάδες FOR. Αξιοπιστία: συντελεστής µεταβλητότητας intra-assay, CV<5% δηλαδή περίπου 350 µονάδες FORT (N=40). Εγκυρότη τα: συντελεστής µεταβλητότητας intra-assay, CV<5% δηλαδή περίπου 350 FORT (N=20). Ευαισθησία: S = , η ευαισθησία (S) ορίζεται ως: S = Abs/ C; Abs=απορροφητικότητα, C=συγκέντρωση. Ακρίβεια: Το BIAS για το τεστ FORT προσδιορίστηκε αναλύοντας µία σειρά διαλυµάτων H 2 O 2 σε νερό. Για κάθε επίπεδο συγκέντρωσης (C) πραγµατοποιήθηκαν δέκα µετρήσεις. Το

11 προβλεπόµενο BIAS υπολογίστηκε ως: [(αναµενόµενο C µετρηµένο C)/ µετρηµένο C] x 100. BIAS<4% για 1.43 mm H 2 O 2 C 4.23 mm H 2 O 2. C=1.214 mm H 2 O 2 BIAS<12% for C 4.74 mm H 2 O 2. Παρεµβολές: η χρήση οποιουδήποτε παράγοντα χειλικού σιδήρου (π.χ., EDTA, κιτρικό άλας, δεσφεριοξαµίνη), εξωγενούς υδροπεροξειδίου και/ή αντιοξειδωτικών πηγών (π.χ., H2O2, βενζοϊκό υπεροξείδιο, BHT, BHA, ασκορβικό οξύ), ανώµαλες τιµές αιµατοκρίτη και αιµολυτικά δείγµατα αιµόλυσης (όταν το τεστ πραγµατοποιείται σε αίµα). είγµα: 20µl αίµατος. Προσαρµόζεται για αίµα ή για πλάσµα. Τεστ FORD Η αρχή µέτρησης του τεστ FORD Το FORD αποτελεί ένα χρωµατοµετρικό τεστ που βασίζεται στην ικανότητα των αντιοξειδωτικών που βρίσκονται στο πλάσµα να «µειώνουν» ένα προακαθορισµένο κατιόν ρίζας. Ένα σταθερό και έγχρωµο κατιόν (φωτοµετρικά ανιχνεύσιµο στα 505 nm) σχηµατίζεται µε παρουσία ενός όξινου διαλύµατος (ph=5.2) και ενός κατάλληλου οξειδωτικού (FeCl 3 ). Τα αντιοξειδωτικά συστατικά που είναι παρόντα στο προς ανάλυση δείγµα «µειώνουν» το κατιόν της ρίζας του χρωµόγενου εξασθενίζοντας το χρώµα του και προκαλώντας αποχρωµατισµό του διαλύµατος που είναι ανάλογος της συγκέντρωσής τους στο δείγµα. Το φάσµα UV του κατιόντος της ρίζας του χρωµόγενου του τεστ FORD που παρουσιάζεται στο γράφηµα 1, δείχνει µία µέγιστη απορροφητικότητα στα 505nm. Στο γράφηµα 2 παρουσιάζεται η χρονική πορεία του σχηµατισµού της ρίζας του χρωµόγενου FORD που επιτυγχάνεται µε το οξειδωτικό διάλυµα FeCl 3. Ένα επίπεδο απορροφητικότητας µεταξύ 0.80 και 1.00 επιτυγχάνεται µετά από 3-4 λεπτά όταν σχηµατίζεται ένα σταθερό έγχρωµο διάλυµα. Αυτό εξασφαλίζει µία µέτρηση βάσει του βαθµού «αναγωγής» της ρίζας σε ένα συγκεκριµένο χρονικό σηµείο 4 λεπτών και όχι βάσει του ρυθµού «αναγωγής». Αυτό το χαρακτηριστικό αποκλείει τυχόν περιπλοκές που οφείλονται στον έλεγχο της χρονικής πορείας αναστολής του χρώµατος που συµβαίνει σε άλλες µεθόδους όπως στις αναλύσεις που

12 βασίζονται στην κροκί νη (J Org Chem 1993, 58: , JAOCS 1996, 73: ) και στην ABTS(Free Radical Res 1997, 26: ). Η απόσβεση του χρώµατος προσδιορίζεται από τη συµβολή αντιοξειδωτικών όπως οι πρωτεΐνες (αλµπουµίνη), ανηγµένη (reduced) γλουταθιόνη, βιταµίνη C, Trolox (υδατοδιαλυτό ανάλογο της βιταµίνης E). Αυτά τα αντιοξειδωτικά (µαζί µε το ουρικό οξύ που δεν είναι ανιχνεύσιµο από το τεστ FORD) συντελούν σε σηµαντικό βαθµό στο αντιοξειωτικό φράγµα του πλάσµατος. Τα αποτελέσµατα του τεστ FORD προκύπτουν από την ικανότητα των αντιοξειδωτικών του πλάσµατος να σταµατούν την ρίζα του χρωµόγενου σε σχέση µε το Trolox. Όπως και σε πολλές άλλες µεθόδους τα αποτελέσµατα εκφράζονται σε ισοδύναµα Trolox (mmol/l). Η καµπύλη βαθµονόµησης δηµιουργείται χρησιµοποιώντας ένα συγκεκριµένο διάλυµα Trolox και κατόπιν αποθηκεύεται στην συσκευή. Επεξήγηση των αποτελεσµάτων του τεστ FORD Μία µελέτη συσχέτισης έχει πραγµατοποιηθεί µεταξύ των τεστ FORD και TAS (Randox test) και έχει βρεθεί σηµαντική συσχέτιση µεταξύ των δύο µεθόδων. Φυσιολογικές τιµές: Σύµφωνα µε ένα προκαταρκτικό δείγµα 1 έως 70 δοτών αίµατος (αναλογία ανδρών/γυναικών 37/33, ηλικία έτη, µέση ηλικία 36 έτη) και τις τιµές της βιβλιογραφίας έως τώρα, οι τιµές αναφοράς του τεστ FORD υπολογίστηκε ότι κυµαίνονται µεταξύ mmol/l Trolox (µέση τιµή = 1.23 mmol/l Trolox). Απόδοση της µεθόδου Γραµµικότητα: Η γραµµικότητα του τεστ FORD εξετάστηκε χρησιµοποιώντας διάλυµα Trolox ως στάνταρντ χηµικό αντιοξειδωτικό. Τα τεστ πραγµατοποιήθηκαν σε ένα µεγάλο φάσµα συγκεντρώσεων από επακόλουθα διαλύµατα µετρώντας τις αντίστοιχες αυξήσεις στο FORD. Η γραµµικότητα επιβεβαιώθηκε στατιστικά εφαρµόζοντας το τεστ του Mendel. Εύρος γραµµικότητας: mmol/l Trolox. Όρια ανίχνευσης (yd): Το όριο ανίχνευσης προσδιορίστηκε µετρώντας το τεστ FORD µε κενό (blank) δείγµα (νερό). Πραγµατοποιήθηκαν δέκα επαναλαµβανόµενες µετρήσεις. yd = 0.16 mm Trolox. Το όριο ανίχνευσης υπολογίστηκε ως εξής: yd = µblank + 2* t (0.05; 9) * sblank Όπου: µblank = µέσος όρος µέτρησης κενού (blank), sblank = σταθερή απόκλιση µέτρησης κενού (blank), t (0.05; 9) = τιµή t για α = 0.05 και βαθµοί ελευθερίας = 9

13 Ευαισθησία: S = , η ευαισθησία (S) ορίζεται ως: S = Abs/ C, Abs=απορροφητικότητα, C=συγκέντρωση. Ακρίβεια: το BIAS του τεστ FORD προσδιορίστηκε αναλύοντας µία σειρά από διαλύµατα Trolox σε νερό (συνολικά 11 διαφορετικά επίπεδα συγκεντρώσεων). Πραγµατοποιήθηκαν δέκα επαναλαµβανόµενες µετρήσεις για κάθε επίπεδο συγκέντρωσης (C). Το προβλεπόµενο BIAS υπολογίστηκε ως: [(C αναµενόµενο C µετρηµένο)/ C µετρηµένο] x 100. BIAS<8% για 0.5 mm Trolox C 3 mm Trolox C=0.25 mm Trolox. Αξιοπιστία και ακρίβεια: Τρεις διαφορετικές συγκεντρώσεις Trolox (2.5, 1.25 και 0.25 mm) αναλύθηκαν 10 φορές µε την ίδια σειρά προκειµένου να προσδιοριστεί ο συντελεστής µεταβλητότητας της ανάλυσης (CV). Βρέθηκε συντελεστής µεταβλητότητας CV < 5%. Επιπροσθέτως, η αξιοπιστία και η ακρίβεια προσδιορίστηκαν ελέγχοντας αίµα τριχοειδούς αγγείου. Το τεστ FORD πραγµατοποιήθηκε χρησιµοποιώντας δύο διαφορετικές συσκευές και ένα επίπεδο συγκέντρωσης στα 1.25 mm Trolox. Πραγµατοποιήθηκαν 20 επαναλαµβανόµενες µετρήσεις για κάθε συσκευή την ίδια ηµέρα. Αξιοπιστία (N=20): CV < 5%. Ακρίβεια (N=40): CV < 5%. Παρεµβολές: η χρήση οποιουδήποτε παράγοντα χειλικού σιδήρου (π.χ., EDTA, κιτρικό άλας, δεσφεριοξαµίνη), εξωγενούς υδροπεροξειδίου και/ή αντιοξειδωτικών πηγών (π.χ., H 2 O 2, βενζοϊκό υπεροξείδιο, BHT, BHA, ασκορβικό οξύ), ανώµαλες τιµές αιµατοκρίτη και αιµολυτικά δείγµατα αιµόλυσης (όταν το τεστ πραγµατοποιείται σε αίµα). είγµα: 50µl αίµατος. Βιβλιογραφία 1. Relationship between Oxidative Stress parameters and Atherosclerotic Carotid plaque. Riccioni G, Sblendorio V, Mancini B, Paolino I, Palumbo N, Guerra PA, Palmieri B. World Conference of Stress August, Budapest, Hungary, Oxidative status in Chronic Liver Disease. Sblendorio V, Palmieri B, Tesini EMC; Vandelli C. World Conference of Stress August, Budapest, Hungary, Menopause and Oxidative Stress: Effect of methyltetrahydrofolate Supplementation. Sblendorio V, Cannoletta M, Palmieri B, Cagnacci A. World Conference of Stress August, Budapest, Hungary, FORT and FORD two novel assays for the assessment of oxidative stress in patients with thalassemia intermedia and sickle cell disease. Papastamataki M, Apostolakou F, Lazaropulou C, Matsiouri C, Ladis V, Kanavakis E, Kattamis A. 12th Congress of the European Hematology Association (EHA), Neue Messe Vienna, Austria, June 7-10, A quantitative evaluation of the PEFS treatment by Thermotone Plus and oxidative stress level measurement. E. Raposio, I. Baldelli, P. Barabino, E. Canini, F. Ugolini, A. Caielli, C. Porzio, P.L. Santi, U.O. 2th International Congress of Preventive Medicine and Healthy Aging, Milan, April, Oxidative stress detection: what for? Part I. Palmieri B, Sblendorio V. Eur Rev Med Pharmacol Sci 10(6): , The FORD assay: a preliminary study. Torri C. Callegari SpA, 2006.

14 8. Changes of Reactive Oxygen Species (ROS) in Infants after Supplementary Surfactant. Parmigiani S. J Perinat Med 34 (Suppl. I) Advances in Perinatal Medicine 5th, The FORT test: Reply to dr Harma and colleagues. Abramson JL. The FORT test: A novel oxidative stress marker or a well-known measure of ceruloplasmin oxidase activity? Harma MI. Atherosclerosis 187: , A phase II study with antioxidants, both in the diet and supplemented, pharmaconutritional support, progestagen, and anti-cyclooxygenase-2 showing efficacy and safety in patients with cancer-related anorexia/cachexia and oxidative stress. Mantovani G, Macciò A, Madeddu C, Gramignano G, Lusso MR, Serpe R, Massa E, Astara G, and Deiana L. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 15(5): , Efficacy of L-carnitine administration on fatigue, nutritional status, oxidative stress, and related quality of life in 12 advanced cancer patients undergoing anticancer therapy. Gramignano G, Lusso MR, Madeddu C, Massa E, Serpe R, Deiana L, Laconica G, Dessì M, Spiga C, Astara G, Macciò A, and Mantovani G. Nutrition 22: , Hemoglobin levels correlate with interleukin-6 levels in patients with advanced untreated epithelial ovarian cancer: role of inflammation in cancer-related anemia. Macciò A, Madeddu C, Massa D, Mudu MC, Lusso MR, Gramignano G, Serpe R, Melis CB and Mantovani G. Blood 106 (1): , C-Reactive protein versus reactive oxygen species in infants. Parmigiani S and Bevilacqua G. J Perinat Med 33 (Suppl 1), Association between novel oxidative stress markers and C-reactive protein among adults without clinical coronary heart disease. Abramson JL, Hooper WC, Jones DP, Ashfaq S, Rhodes SD, Weintraub WS, Harrison DG, Quyyumi AA, Vaccarino V. Atherosclerosis 178: , Reactive oxygen species (ROS) after surfactant administration in premature infants. Parmigiani S and Bevilacqua G. 20th International Workshop on Surfactant Replacement, Belfast, 2-5 June, Oxidative Stress and Quantum Therapies. Zabala BE, Flichman JC. Quant Med Assoc, 33-35, Hyperacusis treatment with a combination of Laser therapy, Pulsed Electromagnetic Therapy and Reactive Oxygen Specimen Control. PA Mikael Backman, ALIR Forlag, Field 18. Cancer related anorexia/cachexia (CACS) and oxidative stress: an innovative approach beyond current treatment. Mantovani G, Madeddu C, Macciò A, Gramignano G, Lusso MR, Massa E, Astara G, Serpe R. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 13: , Confronto fra due metodi di misura dei lipidi-idroperossidi nel plasma. Giovannini F, Masini A, Torri C, Trenti T. Biochimica Clinica, 28 (1): p.200, 36 Congresso Nazionale SIBioC, Kvicksilver i Sweden, amalgamfyllningar en oacceptabel halsorisk. Magnus N. Medikament 5-04, 21. Hydroperoxides in venous blood: a comparison between two photometric methods. Dossett A and Arends J. Klinik für Tumorbiologie an der Albert-Ludwigs-Universität, Freiburg.

15 22. Subcutaneous interleukin-2 in combination with medroxyprogesterone acetate and antioxidants in advanced cancer responders to previous chemotherapy: phase II study evaluating clinical, quality of life, and laboratory parameters. Mantovani G, Madeddu C, Gramignano G, Lusso MR, Mocci M, Massa E, Ferreli L, Astara G, Macciò A, and Serpe R. J Exp Ther Oncol 3: , Normal Values and Reproducibility of the Major Oxidative Stress obtained thanks to FORM System. Dal Negro R W, Visconti M, Micheletto C, Pomari C, Squaranti M, Turati C, Trevisan F, Tognella S. GIMT, Italian Journal of Chest Diseases, 57 (3): , Oxidative Stress, Human Diseases and Biomarkers. Torri C. Clinical Laboratory International, 27(5): 28-29, Innovatives Testsystem kann oxidativen stress messen. Naturamed 18 (4): Determination of Reactive Oxygen Species:Evaluation of a Simple Colorimetric Method. Parmigiani S, Grassi L, Solari E, Torri C, Bacchi-Modena A, Bevilacqua G. J Perinat Med 31 (Suppl 1): pp-264, 6th World Congress of Perinatal Medecine, Blood measures of oxidative stress assessed in capillary blood: range of measures in normals and asymptomatic current smokers. M. Visconti, C. Micheletto, S. Tognella, F. Trevisan, C. Pomari, RW. Dal Negro. European Respiratory Journal 22 (Suppl 45): pp. 83S, 13th ERS Annual Congress, Effects of montelukast 10 mg OD or placebo on blood ROS levels in current smokers: a controlled, randomised, double blind-study. RW. Dal Negro, C. Micheletto, M. Visconti. European Respiratory Journal 22 (Suppl 45): pp. 101S, 13th ERS Annual Congress, Radicales Oxidativos Libres. Flichman JC, Adelardi V, Erijman M. Pren Mèd Argent, 90: , Comparison between two Different Methods of Lipid Peroxidation Determination. Masini A., Giovannini F. Dept. Biomedical Sciences, Sect. Pathology, University of Modena and Reggio Emilia, Italy, Oxidativer Stress ausgefeilte Technik macht Messung moglich. Der Neue Apotheker, Juli, Indicatori Bed-side dello Stress Ossidativo. C. Micheletto, M. Visconti. UO Pneumologia, Ospedale Orlandi, Bussolengo, VR. Proceedings of the 6 ACCP Meeting (American College of Chest Physicians, Capitolo Italiano), Asma Bronchiale e BPCO: Obiettivi Rimedi Strategie, Gennaio, Palazzo della Gran Guardia, Verona, Italy, Variabilità, Ripetibilità e Valori di Normalità delle Misure di Stress Ossidativo determinate mediante Form System. Visconti M, Micheletto C, Dal Negro RW. UO Pneumologia, Ospedale Orlandi, Bussolengo, VR. Proceedings from 6 ACCP Meeting (American College of Chest Physicians, Capitolo Italiano), Asma Bronchiale e BPCO: Obiettivi Rimedi Strategie, Gennaio, Palazzo della Gran Guardia, Verona, Italy, Linearity Study, Bonaretti P, Callegari SpA, The Form System: an EPR Analysis, Callegari SpA, Oxygen Free Radicals Measurement in Capillary Blood in Healthy Subjects, Smokers and COPD Patients. Verduri A, Del Donno M, Chetta A, Olivieri D. Dip. Malattie Respiratorie,

16 Università degli Studi di Parma. Proceeding from 98th International Conference, American Thoracic Society, May 17-22, Atlanta, Georgia, USA, Einfache, schnelle Messung der freien Radikale. Deutsche Apotheker Zeitung 142 Jahrgang; 22: Oxidativer Stress Radikalassoiierte Erkrankungen: Belastung mit freien Radikalen ermitteln. Symposium MEDICAL 8: Oxidativer Stress Neues Testgerät ermöglicht gezielte Patientenberatung. PharmaRundschau 7-8: Oxidativer Stress endlich ohne groben Aufwand messbar! Döll M. HealthCare, Ausgabe, 1: Form and Parkinson s Disease. Agnati L.F. and Leo G. Sect. of Physiology, Dept. of Biochemical Sciences, University of Modena and Reggio Emilia, Italy, Form and Obesity. Agnati L.F. and Leo G. Sect. of Physiology, Dept. of Biochemical Sciences, University of Modena and Reggio Emilia, Italy, Form System Application on Healthy and Phlebopathic Subjects. Tomasi A. Sect. of Pathology, Dept. of Biochemical Sciences, University of Modena and Reggio Emilia, Italy, Report on the Efficiency and Reliability of the FORM System. Jori G. Dept. of Biology, University of Padova, Italy, 2002.

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης, ΠΘ Ερευνητής, Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης Οξειδωτικό στρες Γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. 9η Διάλεξη: «Άσκηση και ελεύθερες ρίζες»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. 9η Διάλεξη: «Άσκηση και ελεύθερες ρίζες» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Οι ιώσεις ανεξάρτητα από το εάν είναι ήπιες ή όχι έχουν αρνητικές επιδράσεις στη διατροφική κατάσταση του ατόμου. Οι σπουδαιότητα των επιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Να εξετάσει θέµατα που έχουν σχέση µε το µεταβολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος!

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη!20.3.2013!!! Αναστασία!Δ.!Κόκκαλη! Κλινικός!Διαιτολόγος!!Διατροφολόγος! Φαρμακευτικός,Σύλλογος,Θεσσαλονίκης, ΔΙΑ,ΒΙΟΥ,ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ,ΣΤΗ,ΣΥΓΧΡΟΝΗ,ΔΙΑΤΡΟΦΗ,ΜΑΣ,, Θεσσαλονίκη20.3.2013 ΑναστασίαΔ.Κόκκαλη ΚλινικόςΔιαιτολόγος Διατροφολόγος ΥπεύθυνηΤομέαΔιαιτολογίαςΙΕΚΞΥΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Γνωρίσματα των λιποδιαλυτών βιταμινών Α, D, Ε, Κ Aπορρόφηση Μεταφορά Aρχικά στη λέμφο, στη συνέχεια στην κυκλοφορία αίματος Κάποιες απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης)

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης) Τις Βιταμίνες τις χωρίζουμε σε δυο κατηγορίες α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) β) Λιποδιαλυτές Βιταμίνες (A, D, E, K) α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) Βιταμίνη Β1 (Θιαμίνη) Απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι.

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι. Γράφει: Δημήτρης Τσουκαλάς, Ιατρός Φυσικής Υγείας Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Γνωρίζετε ότι ένας στους

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ: ΣΟΚΟΛΑΤΑ & μπάρες δημητριακών θρεπτικής αξίας εμπλουτισμένα με φυσικά ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ελιάς (POLYHEALTH Α.Ε.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ: ΣΟΚΟΛΑΤΑ & μπάρες δημητριακών θρεπτικής αξίας εμπλουτισμένα με φυσικά ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ελιάς (POLYHEALTH Α.Ε. ΕΦΑΡΜΟΓΗ: ΣΟΚΟΛΑΤΑ & μπάρες δημητριακών θρεπτικής αξίας εμπλουτισμένα με φυσικά ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ελιάς (POLYHEALTH Α.Ε. -MEDOLIVA ΣΚΟΝΗ) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αναπτύχθηκε μια σειρά νέων οργανικών, υγιεινών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά

Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες και Φυτοχηµικά Βιταµίνες: γενικά Οργανικές ενώσεις Απαιτούνται σε µικρές ποσότητες Λειτουργούν σαν ρυθµιστές--επιτρέπουν την εξέλιξη των µεταβολικών διαδικασιών εν παρέχουν ενέργεια Υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή συστολή Αδυναμία δεσμίνης να δεχτεί την πίεση στην οποία υποβάλλεται ο μυς Χρονική σειρά γεγονότων στη μυϊκή βλάβη Proposed mechanism of

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση λιπαρών Χρήση Αντιοξειδωτικών

Οξείδωση λιπαρών Χρήση Αντιοξειδωτικών 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Ελληνικό Φόρουµ Επιστήµης και Τεχνολογίας Λιπιδίων (Greek Lipid Forum) Αντιοξειδωτική δράση καροτινοειδών έναντι της οξειδωτικής υποβάθµισης

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινήστε με C. Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με αντιοξειδωτικά

Ξεκινήστε με C. Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με αντιοξειδωτικά Ο οργανισμός ενός καπνιστή δέχεται συνεχώς τη βλαπτική δράση του τσιγάρου, είναι φυσικό, λοιπόν, να έχει και διαφορετικές διατροφικές ανάγκες από τον οργανισμό ενός μη καπνιστή. Υπάρχουν τροφές που μειώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής

Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής Metabolism and Oxidosis Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής Δημήτριος Ζ. Ψυρρόπουλος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Συντονιστής Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Καρδιολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Γεννηματάς»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα Εργασία Βιολογίας Β. Γιώργος Εισαγωγή Η ενεργεια εχει πολυ μεγαλη σημασια για εναν οργανισμο, γιατι για να κανει οτιδηποτε ενας οργανισμος ειναι απαραιτητη. Ειναι απαραιτητη ακομη και οταν δεν κανουμε

Διαβάστε περισσότερα

-Ανοσονεφελομετρική μέθοδος ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

-Ανοσονεφελομετρική μέθοδος ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ -Ανοσονεφελομετρική μέθοδος ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΟΡΙΖΟΜΕΝΗ ΧΡΗΣΗ Διαγνωστική ανοσονεφελομετρική εξέταση για τον ποσοτικό προσδιορισμό της σερουλοπλασμίνης ( CER ) σε ανθρώπινο ορό ή πλάσμα με το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Τάξη Β1 Δ. Λουκία Μεταβολισμός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ενέργεια είναι κάτι απαραίτητο για όλες της διαδικασίες της ζωής, από την πιο απλή και ασήμαντη έως τη πιο πολύπλοκη και σημαντική. Έτσι σ ' αυτή την περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Κατηγοριοποίηση στις τιμές των λιπών Μεταβολισμός λιπιδίων κατά την άσκηση Επίδραση της οξείας άσκησης Επίδραση της χρόνιας άσκησης Επίδραση της έκκεντρης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός Η Βιοενεργητική έχει ως αντικείμενο της τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί χρησιμοποιούν την ενέργεια, για να υλοποιούν τις δραστηριότητες της ζωής. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Το σύνολο των φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων Φυσικές χρωστικές των τροφίμων Ν. Καλογερόπουλος Δρ Χημικός Χρώμα και τρόφιμα Χρώμα: βασικός παράγοντας στην εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Ένα τρόφιμο δεν τρώγεται αν δεν έχει το σωστό χρώμα. Χρώμα

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικά τρόφιµα. ηµήτρης Γρηγοράκης, MSc Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Κέντρο ιαιτολογικής Υποστήριξης & Μεταβολικού Ελέγχου

Βιολογικά τρόφιµα. ηµήτρης Γρηγοράκης, MSc Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος. Κέντρο ιαιτολογικής Υποστήριξης & Μεταβολικού Ελέγχου Βιολογικά τρόφιµα ηµήτρης Γρηγοράκης, MSc Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Επιστηµονικός ιευθυντής ΑΠΙΣΧΝΑΝΣΙΣ Κέντρο ιαιτολογικής Υποστήριξης & Μεταβολικού Ελέγχου Τα τελευταία χρόνια η παραγωγή βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Ενότητα 8.2: Χημικώς Απαιτούμενο Οξυγόνο (Chemical Oxygen Demand, COD) Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους. 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο

Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους. 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο Κορινθιακή σταφίδα: ένα υπερτρόφιμο υψηλής διατροφικής αξίας για μικρούς και μεγάλους 25 Αυγούστου 2016, Ψηλά Αλώνια, Αίγιο Η Κορινθιακή σταφίδα είναι ένα μοναδικό προϊόν που παράγεται σχεδόν αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων.

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. 1) Αντιδράσεις σύνθεσης: Στις αντιδράσεις αυτές δύο ή περισσότερα στοιχεία ενώνονται προς σχηματισμό μιας χημικής ένωσης. π.χ. C + O 2 CO 2 2) Αντιδράσεις αποσύνθεσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΞΕΙ ΩΣΗΣ + ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΕΠΙΒΡΑ ΥΝΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΓΗΡΑΝΣΗΣ Γλυκοζυλίωση και δυο φυσιολογικά φαινόµενα που σχετίζονται µε 1 ΓΛΥΚΟΖΥΛΙΩΣΗ Η «ΚΑΡΑΜΕΛΟΠΟΙΗΣΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΙΚΟΥ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΕΜΦΥΛΩΝ ΣΕ ΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ ΣΕ ΜΥΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΑΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΜΕ ΚΥΤΤΑΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΡΟΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚA ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Κ. Καράτζη, PhD Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Ε.ΔΙ.Π Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ελεύθερες ρίζες Ελεύθερη ρίζα είναι κάθε είδος ατόμου ή μορίου, ή ιόντος, το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ Στην τεχνολογία των καλλυντικών είναι απαραίτητη η χρήση διαφόρων οργανικών ενώσεων, για την παρασκευή των καλλυντικών προϊόντων. Μερικές από τις ουσίες αυτές όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:..

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:.. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 10 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2012 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 26/11/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. )

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) Μόσχος Γ. Πολυσίου, Χημικός, Καθηγητής Χημείας, Εργαστήριο Γενικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Προσοµοίωση Είναι γνωστό ότι η εξάσκηση των φοιτητών σε επίπεδο εργαστηριακών ασκήσεων, µε χρήση των κατάλληλων πειραµατοζώων, οργάνων και αναλωσίµων

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών.

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Φασματοφωτομετρία Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Το λευκό φως που φτάνει από τον ήλιο περιέχει φωτόνια που πάλλονται σε

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÁ ÁÑÅÉÔÏËÌÏ ÁÃ. ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ - ÄÁÖÍÇ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÁ ÁÑÅÉÔÏËÌÏ ÁÃ. ÄÇÌÇÔÑÉÏÓ - ÄÁÖÍÇ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΜΑΪΟΥ 007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1. και 1.. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Απαντήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης στη βιολογία γενικής παιδείας 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε τον αριθμό καθεμίας από τις ημιτελείς προτάσεις 1 έως και 5, και δίπλα σε αυτόν το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ 1)Πώς το φαινόμενο Bohr επηρεάζει την πρόσδεση οξυγόνου στην αιμοσφαιρίνη; Που συνδέονται τα ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Η φράουλα είναι ένα από τα πιο γευστικά και θρεπτικά φρούτα της άνοιξης. Σαν φυτό, η φράουλα είναι πολυετές, έρπον κυρίως αλλά και αναρριχώμενο

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει: Πρεβέντη Φανή, Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Τα κάστανα αποτελούν εποχιακό καρπό του φθινοπώρου και του χειμώνα αφού συλλέγονται από τα μέσα Οκτώβρη έως τα τέλη Δεκεμβρίου. Κατά τη φύλαξη

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα