Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση"

Transcript

1 Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Μ. Μπόνιος Ε. Ρεπάσος Μ. Πούλου Χ. Μελεξοπούλου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτες παρατηρήσεις ότι χημικές ουσίες μπορεί να σχετίζονται με τη δημιουργία νεοπλασμάτων τοποθετούνται ήδη στον 16 ο αιώνα, όπου ο Theophrastus Bombastus von Hohenheim, γνωστός και ως Παράκελσος περιέγραψε την νόσο των ανθρακωρύχων 1. Αργότερα, το 1775 ο άγγλος χειρουργός Percival Pott παρατήρησε την αυξημένη συχνότητα καρκίνου του όσχεου σε καπνοδοκαθαριστές 2. Ακολούθησαν παρατηρήσεις διαφόρων ερευνητών που επιβεβαίωσαν τη σχέση του καρκίνου με κάποια επαγγέλματα, ενώ η πρώτη επιτυχής αναπαραγωγή νεοπλασματικής νόσου στο εργαστήριο έγινε από τους Yamagiwa και Ichikawa το 1915, με τη χρησιμοποίηση της λιθανθρακόπισσας για την πρόκληση καρκίνου του δέρματος σε κουνέλια 3,4. Σήμερα, είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι πολλές χημικές ουσίες είναι καρκινογόνες για τον άνθρωπο (πίνακας 1) 5,6. ΤΥΠΟΙ ΧΗΜΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΩΝ Τα χημικά καρκινογόνα ταξινομούνται σε δύο κύριες ομάδες: τα γενοτοξικά καρκινογόνα και τα μη γενοτοξικά ή επιγενετικά καρκινογόνα 7. Γενοτοξικά καρκινογόνα είναι αυτά που δρούν σε κύτταρα στόχους διαφόρων ιστών για το σχηματισμό συμπλόκων με το DNA, προκαλώντας έτσι γενετικές βλάβες 8. Συνήθως πρόκειται για οργανικές ουσίες συνθετικές ή φυσικές. Τα καρκινογόνα αυτά που αντιδρούν με το DNA περιέχουν ηλεκτρονιόφιλα μόρια ή μπορούν να μετατραπούν σε ηλεκτρονιόφιλα ενεργά μόρια από τον ξενιστή. Η χημική αλλοίωση του DNA είναι αποτέλεσμα της αντίδρασης μεταξύ των πυρηνόφιλων κέντρων του DNA και των ηλεκτρονιόφιλων μορφών των καρκινογόνων. Τα πυρηνόφιλα κέντρα του DNA είναι τα άτομα οξυγόνου και αζώτου των νουκλεοτιδίων καθώς επίσης και τα άτομα οξυγόνου των φωσφορικών του σκελετού του DNA 9. Επιγενετικά καρκινογόνα είναι αυτά που στερούνται της μοριακής δομής που απαιτείται για το σχηματισμό ηλεκτρονιόφιλων μορίων και επομένως δεν α ντιδρούν με το DNA. Ασκούν τη δράση τους είτε έμμεσα, οδηγώντας σε νεοπλασματικό μετασχηματισμό των κυττάρων, είτε ευνοώντας την ανάπτυξη όγκων από κρυπτογενετικά μετασχηματισμένα κύτταρα. Συνήθως, πρόκειται για συνθετικά ε ντομοκτόνα, προσθετικές ουσίες των τροφών και φάρμακα. Για να προκαλέσουν καρκίνο απαιτείται μακροχρόνια έκθεση και υψηλές συγκεντρώσεις της χημικής ουσίας

2 Πίνακας 1:Γνωστά χημικά καρκινογόνα για τον άνθρωπο Ουσίες Κύριες πηγές Όργανο στόχος Aminoazo dyes a Aminoazotoluene N,N dimethyl 4aminoazobenzene Αντινεοπλασματικά φάρμακα Μελφαλάνη Θειοτέπα Αρωματικές αμίνες 2 Naphthylamine 4 Aminobiphenyl 2 Acetylaminoflourene Αρωματικοί υδρογονάνθρακες Βενζοπυρένιο 2,3,7,8 Tetrachlorodibenzopdioxin Polychlorinated biphenyls Μέταλλα Αρσενικό Κάδμιο Νικέλιο Φυσικά καρκινογόνα Αφλατοξίνη Β1 Αμίαντος N nitroso compounds N Nitrosodimethylamine 4 (Methylnitrosamino) d (3 peridyl) 1 biranone Αλκένια Οξελιδιο του αιθυλενίου Βινυλοχλωρίδιο Τριχλωραιθυλένιο Παραφίνες 1,2 Dichloroethane Bis(chloropethyl)ether Αέριο μουστάρδας Nitrogen mustard Βαφές, χρώματα, ανοσοκατασταλτικά Γυαλιστικές ουσίες Χημειοθεραπεία Χημειοθεραπεία Χρώματα, αντιοξειδωτικά Ερευνητική ουσία Εντομοκτόνα Ανθρακόπισσα, κάπνισμα Δεν χρησιμοποιείται στο εμπόριο Οικοδομικά υλικά, εντομοκτόνα Φαρμακευτικές ουσίες, φυσικά μεταλλεύματα, κράματα μετάλλων Φυσικά μεταλεύματα, χρώματα, μπαταρίες, κεραμικά είδη Φυσικά μεταλεύματα, ηλεκτρόδια, κράματα μετάλλων, καταλύτες Συντηρητικά τροφίμων Θερμομόνωση, φλάντζες Πολυμερή, μπαταρίες Τσιγάρα, ερευνητικές ουσίες Πολυεστερικά προϊόντα, παράγωγα γλυκόλης, αποστείρωση Πλαστικά (PVC), πολυμερή Επεμβάσεις, λιποαφαιρέσεις, συγκολητικά, γυαλιστικά Παραγωγή VC, διαλυτικά για α φαίρεση λίπους Τεχνικές εφαρμογές Χημικό όπλο Αντινεοπλασματική ουσία 52 Ήπαρ, πνεύμονας, ουροδόχος κύστη Πνεύμονας, ήπαρ Λευχαιμία Λευχαιμία Ουροδόχος κύστη Ουροδόχος κύστη Ήπαρ, ουροδόχος κύστη Δέρμα, πνεύμονας, στόμαχος Πνεύμονας, λέμφωμα, ήπαρ Δέρμα, ήπαρ Δέρμα, πνεύμονας, ήπαρ Πνεύμονας, προστάτης, νεφροί Πνεύμονας, ρινική κοιλότητα Ήπαρ Πνεύμονας, μεσοθηλίωμα Πνεύμονας, ήπαρ, νεφροί Πνεύμονας, ήπαρ Λευχαιμία, λέμφωμα Ήπαρ, (αγγειοσάρκωμα) Ήπαρ, νεφροί Ήπαρ, πνεύμονας, μαστός Πνεύμονας Πνεύμονας Πνεύμονας, δέρμα, λέμφωμα ΣΤΑΔΙΑ ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ Η διαδικασία της ογκογένεσης μπορεί να χωριστεί σε δύο κύρια στάδια 7. Πρώτα έχουμε το στάδιο της ενάρξεως (initiation) της καρκινογένεσης. Το στάδιο αυτό χαρακτηρίζεται από το μετασχηματισμό ενός φυσιολογικού κυττάρου σε ένα νεοπλασματικό κύτταρο μέσα από μια σειρά γενετικών βλαβών. Οι γενετικές αυτές βλάβες περιλαμβάνουν μια σειρά αλλοιώσεων του DNA οι οποίες συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ανα

3 διπλασιασμού του και είναι μη αναγνωρίσιμες από τους επιδιορθωτικούς μηχανισμούς του DNA, έχουν δηλαδή τον χαρακτήρα μεταλλάξεων. Περιλαμβάνουν συνήθως μεταθέσεις, απώλειες και αντικαταστάσεις σε κάποια νουκλεοτίδια του DNA ή μπορεί να έχουν τη μορφή ευρύτερων ανακατατάξεων ολόκληρων τμημάτων του μορίου του DNA. Αποτέλεσμα των μεταλλάξεων αυτών είναι η δημιουργία μετασχηματισμένων κυττάρων που μέσω ενεργοποίησης ο γκογονιδίων, απενεργοποίησης ογκοκατασταλτικών γονιδίων και πολλαπλών αντιγραφών οδηγούν στο σχηματισμό νεοπλασματικών κυττάρων. Κατά το δεύτερο στάδιο της ογκογένεσης το ο ποίο ονομάζεται και στάδιο προαγωγής (promotion) της καρκινογένεσης, έχουμε κινητοποίηση των διαδικασιών πολλαπλασιασμού των νεοπλασματικών κυττάρων και μείωση της απόπτωσης τους, με αποτέλεσμα τη δημιουργία κλώνων νεοπλασματικών κυττάρων που οδηγούν τελικά στο σχηματισμό όγκων. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ Στην προ Watson και Crick εποχή, πριν γίνει γνωστό ότι τα καρκινογόνα συνδέονται με το DNA, εθεωρείτο ότι η καρκινογένεση σχετιζότανε με την αλληλεπίδραση των χημικών ουσιών με τις πρωτεΐνες των ιστών. Αργότερα βάση μελετών σε συγκεκριμένα χημικά καρκινογόνα έγινε γνωστή η σύνδεση των ηλεκτρονιόφιλων μορφών των χημικών ουσιών μέσω ομοιοπολικών δεσμών με το DNA του κυττάρου 11. Ωστόσο, από τα γνωστά χημικά καρκινογόνα λίγα ανήκουν στην κατηγορία αυτών που αντιδρούν άμεσα με το DNA, δηλαδή στην κατηγορία των «άμεσων καρκινογόνων». 53 Στη μεγαλύτερη πλειοψηφία τους τα χημικά καρκινογόνα δεν αντιδρούν ά μεσα με τα συστατικά του κυττάρου αλλά απαιτείται η ενζυματική μετατροπή τους σε μια μορφή χημικά ικανή να α ντιδράσει με το DNA του κυττάρου. Το 1948 ο J.A.Miller και οι συνεργάτες του πρώτοι περιέγραψαν τον οξειδωτικό μεταβολισμό ενός καρκινογόνου και τη μετατροπή του σε ενεργό μορφή 12, ενώ μόλις το 1960 που ανακαλύφθηκε το κυτόχρωμα p450 φάνηκε ότι μονοοξυγενάσες του κυτοχρώματος p450 σχετίζονταν με το μεταβολισμό των χημικών καρκινογόνων. Σήμερα είναι γνωστά 57 γονίδια που κωδικοποιούν τα CYPs (Cytochrrome p450 dependent monooxygenases) ένζυμα 13. Οι μορφές του CYP που είναι πιο σημαντικές στην ενεργοποίηση των χημικών καρκινογόνων ανήκουν στις οικογένειες 1 3 (εικόνα 1) 14. Μετά το μεταβολισμό (όπου αυτός είναι αναγκαίος) ενός καρκινογόνου και τη μετατροπή του σε μια μορφή χημικά ικανή να αντιδράσει με το DNA δημιουργείται ένα σύμπλοκο DNA καρκινογόνου (εικόνα 2). Ακολουθεί μια προσπάθεια επιδιόρθωσης της χημικής αλλοίωσης του DNA από ειδικούς ενζυματικούς μηχανισμούς του κυττάρου, με στόχο τον επανασχηματισμό της φυσιολογικής αλυσίδας του DNA. Οι επιδιορθωτικοί μηχανισμοί του DNA αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα φαινόμενα που σχετίζονται με την καρκινογένεση, αφού έχει επανειλημμένα παρατηρηθεί ότι η απουσία ή η μειωμένη δραστικότητά τους οδηγεί σε αυξημένη ευαισθησία στις καρκινογόνες επιδράσεις 15. Οι περισσότεροι μηχανισμοί επιδιόρθωσης του DNA φαίνεται ότι δρούν με απομάκρυνση της λαθεμέ

4 νης βάσης και αντικατάστασης της από τη σωστή (excision repair) 16. Εικόνα 1. Η ενεργοποίηση της αφλατοξίνης Β1 (AFB1) του 2 ακετυλάμινοφλουορενίου (AAF) και του βενζοπυρενίου (ΒP) μέσω των μονοοξυγενασών του κυτοχρώματος P450. Γενοτοξικοί μηχανισμοί Σύμπλοκα DNA Χρωμοσωμικά ρήγματα, απώλειες Γενετική βλάβη Έκθεση σε χημικά καρκινογόνα Μεταβολισμός Γονίδια Κυτταρικός κύκλος Επιδιόρθωση DNA Διαφοροποίηση απόπτωση Αντίσταση στην απόπτωση Απώλεια ελέγχου πολλ/σμού Αύξηση της μεταλλαξιογόνου δράσης Γενετική αστάθεια Καρκίνος Αποβολή Μη γενοτοξικοί μηχανισμοί Φλεγμονή Ανοσοκαταστολή Ενεργοποίηση οξειδωτικών συστημάτων Ενεργοποίηση υποδοχέων Ενεργοποίηση σήματος μεταβίβασης Εικόνα 2. Μηχανισμοί χημικής καρκινογένεσης. Σε περίπτωση μη έγκαιρης επέμβασης 54 των επιδιορθωτικών μηχανισμών και αφαίρεσης της βλάβης από το DNA, ο αναδιπλασιασμός του τελευταίου μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων στις νεοσυντιθέμενες αλυσίδες DNA, πράγμα που σημαίνει νέες γενετικές πληροφορίες για το κύτταρο και ενδεχόμενη εξέλιξη σε νεοπλασματική κατάσταση. Εκτός όμως από τα γενοτοξικά καρκινογόνα που άμεσα ή έμμεσα (μετά από το μεταβολισμό τους σε ενεργείς μορφές) αντιδρούν με το DNA, σχηματίζουν σύμπλοκα DNA καρκινογόνων, χρωμοσωμικά ρήγματα και απώλειες που οδηγούν σε γενετικές βλάβες και τελικά σε ανάπτυξη καρκίνου, υπάρχουν και μη γενοτοξικοί μηχανισμοί καρκινογένεσης 17. Στην περίπτωση των μη γενοτοξικών καρκινογόνων, ο τρόπος δράσης τους είναι αρκετά πολύπλοκος και πολλές φορές αμφιλεγόμενος. Περιλαμβάνει τη

5 55 διαμόρφωση των ενζύμων του μεταβολισμού, την ενεργοποίηση του οξειδωτικού stress 18, τη μεταβολή των ενδοκυτταρικών επικοινωνιών, την καταστολή των μηχανισμών της απόπτωσης και την ενεργοποίηση της αναπαραγωγής αυξητικών παραγόντων μέσω κυτταροτοξικών επιδράσεων. Είναι αξιοσημείωτο ότι πολλά μη γενοτοξικά καρκινογόνα συχνά επηρεάζουν πολλές από τις παραπάνω οδούς δράσης. ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΧΗΜΙ ΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΩΝ Ο χαρακτηρισμός μιας χημικής ουσίας ως καρκινογόνου είναι δύσκολος και στηρίζεται στα αποτελέσματα ποικίλων επιδημιολογικών και πειραματικών μελετών 19. Το IARC (International Agency for Research on Cancer) αποτελεί μια από τις κυριότερες πηγές έρευνας χημικών ουσιών που είναι πιθανόν καρκινογόνες για τον άνθρωπο. Οι επιδημιολογικές μελέτες που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνουν καταρχήν τις κλασσικές μελέτες παρακολούθησης ενός πληθυσμού ανθρώπων ή ζώων (observational epidemiology studies), που για κάποιο χρονικό διάστημα εκτίθενται σε μια ουσία. Πρόκειται συνήθως για μελέτες ατόμων συγκεκριμένων επαγγελμάτων, που λόγω της φύσεως της εργασίας τους εκτίθενται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυξημένες δόσεις μιας χημικής ουσίας. Έτσι, έχουν προσδιοριστεί κάποια επαγγέλματα που σχετίζονται με αυξημένη συχνότητα καρκίνου. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι ζωγράφοι, οι επιπλοποιοί, οι υποδηματοποιοί, οι εργαζόμενοι σε βιομηχανίες σιδήρου, ατσαλιού, πίσσας και ελαστικών. Μειονέκτημα αυτών των μελετών είναι ότι απαιτούνται πολλά χρόνια παρακολούθησης (20 30 έτη) για την εξαγωγή αποτελεσμάτων. Η χρήση πειραματόζωων, συνήθως τρωκτικών, βοηθάει στην ταχύτερη, ευκολότερη και με μικρότερο κόστος εξαγωγή αποτελεσμάτων. Οι μελέτες αυτές είναι αξιόπιστες γιατί τα πειραματόζωα μοιάζουν συνήθως στην απάντησή τους με τους ανθρώπους, μετά από έκθεση σε ένα καρκινογόνο. Εκτός όμως από τις κλασσικές επιδημιολογικές μελέτες, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται και μελέτες της μοριακής και βιοχημικής επιδημιολογίας. Οι μελέτες αυτές διερευνούν σε μοριακό επίπεδο την καρκινογένεση με παρακολούθηση του μεταβολισμού των πιθανών καρκινογόνων, των αλλοιώσεων που προκαλούν στο DNA και στους επιδιορθωτικούς μηχανισμούς, με στόχο την εντόπιση των ατόμων με αυξημένη ευαισθησία για ανάπτυξη καρκίνου μετά από έκθεση σε μια συγκεκριμένη δόση ενός καρκινογόνου. Οι μοριακές μελέτες λαμβάνουν χώρα σε πειραματικά εργαστήρια και χρησιμοποιούν ένα ευρύ φάσμα οργανισμών, όπως προκαρυωτικούς οργανισμούς, φυτά, θηλαστικά, αλλά και ανθρώπινους ιστούς, με σκοπό την ανάπτυξη in vitro αλλά και in vivo πειραματικών μοντέλων για την εκτίμηση της πιθανής καρκινογενετικής ή μεταλλακτικής ιδιότητας διαφόρων χημικών ουσιών 20. Οι περισσότερο χρησιμοποιούμενες δοκιμασίες είναι οι δοκιμές μεταμόρφωσης in vitro, που μελετούν τη μορφολογική μεταμόρφωση των κυττάρων των θηλαστικών in vitro προς ένα τύπο κυττάρου που θα μπορούσε να προκαλέσει όγκους εάν θα ενίετο σε ένα ζώο, ενώ ευρέως γνωστό είναι το test Salmonella (Ames) 21, το οποίο συνδυάζει διάφορα ει

6 56 δικά στελέχη βακτηριδίων της Salmonella για να διαπιστώσει μεταλλάξεις. Η ανάπτυξη in vitro μοντέλων με τη χρησιμοποίηση ανθρώπινων ιστών και κυττάρων συνέβαλε στην ανακάλυψη των μεταλλάξεων του ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53, το οποίο είναι ένα από τα σημαντικότερα γονίδια που σχετίζονται με την πρόκληση καρκίνου στον άνθρωπο ύστερα από την επίδραση χημικών ουσιών 22. ΧΗΜΙΚΑ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΕΚΤΙ ΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΝΑ ΠΤΥΞΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Η συσχέτιση μεταξύ του βαθμού καταστροφής του DNA και του καρκινογενετικού δυναμικού υποδεικνύει ότι διαφορές στην δραστικότητα των ενζύμων που παράγουν ή αδρανοποιούν μεταβολίτες δραστικούς στο γονιδίωμα ή που επιδιορθώνουν τις προκαλούμενες βλάβες στο DNA, είναι δυνατό να επηρεάσουν τον ατομικό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου. Παρόλ αυτά, η γνώση που έ χει αποκτηθεί από μελέτες με μονούς παράγοντες σε πειραματικά μοντέλα καρκίνου, είναι περιορισμένη και κανένα από τα γνωστά μεταβολικά ενζυμικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των πολυμορφικών ποικιλιών, δεν έχει αυστηρά προκαρκινογενετική ή αντικαρκινογενετική δράση. Κάποια ένζυμα που συμμετέχουν στην αδρανοποίηση (αποτοξίνωση) ενός παράγοντα, συντελούν στην τοξικότητα άλλων. Επιπλέον, ένα συγκεκριμένο ένζυμο είναι δυνατό να συμμετέχει σε μεταβολικά μονοπάτια τόσο ενεργοποίησης όσο και αδρανοποίησης του ίδιου καρκινογενετικού παράγοντα, όπως για παράδειγμα η μικροσωμιακή υδρολάση του εποξειδίου (meh) εμπλέκεται τόσο στην ενεργοποίηση όσο και στην αποτοξίνωση των πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων(pahs). Επιπλέον, ο ανθρώπινος οργανισμός συνηθέστερα εκτίθεται σε πολύπλοκα μίγματα παραγόντων, παρά σε μονήρεις καρκινογενετικές ουσίες. Για παράδειγμα, ο καπνός του τσιγάρου εμπεριέχει περισσότερες από 20 καρκινογόνες ουσίες, από μια ποικιλία από χημικές κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων των βενζοπυρενίων(bp), 4 αμινοδυφαινύλιο και ίχνη μεταλλικών ιόντων όπως το Νικέλιο, το Αρσενικό και το Κάδμιο. Καθότι οι περισσότερες εργαστηριακές μελέτες έχουν διεξαχθεί με μονήρεις παράγοντες, δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα για τις επιδράσεις των μιγμάτων των ουσιών αυτών. Επιπλέον, οι δόσεις των καρκινογόνων ουσιών που έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν καρκίνο σε πειραματικά μοντέλα ζώων, είναι πολύ υψηλές συγκριτικά με τα τυπικά επίπεδα έκθεσης του ανθρώπινου οργανισμού. Λόγω της ελλιπούς προβλεψιμότητας των βιολογικών απαντήσεων σε καρκινογόνες ουσίες χαμηλών δόσεων και του ειδικού τύπου επίδρασης τους για κάθε είδος οργανισμού, ο τρόπος με τον οποίο οι τοξικολόγοι αναγάγουν τις σχέσεις δόσης αποτελέσματος από τα ζώα στους ανθρώπους είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμος. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙ ΚΑ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΑ Με την εξαίρεση σπάνιων οικογενών μορφών καρκίνου που προέρχονται από μια κληρονομούμενη ειδική γονιδιακή μετάλλαξη, οι σποραδικές μορφές καρκίνου προέρχονται από γονιδιακές μεταλλάξεις που συμβαίνουν μετά από έκθεση σε ενδογενή ή εξωγενή γενοτοξικό παράγοντα. Η πιθανότητα ένα ά τομο να αναπτύξει καρκίνο μέσα από

7 την διαδικασία αυτή σχετίζεται με τη γενετική ευαισθησία του ατόμου, δεδομένης της πολυμορφικότητας των γονιδίων ενός πληθυσμού. Μερικά γονίδια που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω της συμμετοχής τους στην καρκινογένεση, είναι τα γονίδια τα υπεύθυνα για τη μετατροπή ενός εξωγενούς χημικού παράγοντα σε ενδιάμεσο μεταβολίτη, όπως είναι το κυτόχρωμα p450 (ένζυμα φάσης Ι), τα γονίδια που μετέχουν στο μεταβολισμό και την απέκκριση 57 μιας γενετικής μετάλλαξης, όπως η Ν ακέτυλο τρανσφεράση της γλουταθειόνης (ένζυμα φάσης ΙΙ), τα γονίδια που μετέχουν στο μηχανισμό επιδιόρθωσης του DNA, τα γονίδια που ρυθμίζουν τον κυτταρικό κύκλο, όπως είναι τα ογκοκατασταλτικά γονίδια p53 και τα γονίδια ρύθμισης της απόπτωσης, και τέλος τα γονίδια που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και σχετίζονται με το κάπνισμα, την κατανάλωση αλκοόλ και την υπερθερμιδική διατροφή 23 (πίνακας 2). Πίνακας 2: Γονίδια που επηρεάζουν τον κίνδυνο ανάπτυξης διαφόρων ειδών καρκίνων Τύπος γονιδίου Γονίδιο Ένζυμα φάσης Ι Ένζυμα φάσης ΙΙ Γονίδια του μηχανισμού επιδιόρθωσης του DNA Γονίδια του ανοσοποιητικού συστήματος Γονίδια ρύθμισης του κυτταρικού κύκλου Γονίδια εθισμού στη νικοτίνη και άλλες ουσίες Από τα διάφορα είδη καρκίνου, ο καρκίνος του πνεύμονα έχει καλύτερα μελετηθεί για τις γονιδιακές περιβαλλοντικές αλληλεπιδράσεις. ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΡΚΙΝΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Στον υπολογισμό του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου μπορεί να συμπεριληφθούν τα εξής 4 στοιχεία: μετρήσεις της εξωτερικής εκθέσεως σε μια ουσία, μετρήσεις της εσωτερικής εκθέσεως σε μια ουσία, υπολογισμός της βιολογικά απαραίτητης δόσης και βλαβεροί βιοδείκτες 24. Οι τρεις τελευταίοι παράγοντες βοηθάνε στον χαρακτηρισμό της εκθέσεως σε ένα καρκινογόνο χαμηλής δόσεως σε ένα πληθυσμό χαμηλού κινδύνου, στις επιδράσεις μιγμάτων χημικών ουσιών και στη δράση ενός καρκινογόνου όταν αυτό προέρχεται από ποικίλες πηγές 25. CYP1A1, CYP1A2, CYP2A6, CYP2D6, CYP2E1, ADH2, ADH3, MPOmEH GSTM1, GSTT1, GSTP1, NAT1, NAT2, ALDH2, NQO1, SULT1A1, SOD2 XRCC1, XRCC3, XPD, XPF, ERCC1 IL1A, IL1B, IL2, IL6, TNF, HLA classi/ii TP53, HRAS CYP2A6, DAT1, DRD2, DRD4, RARA Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μόνο ένας βιοδείκτης αρκετός για τον υπολογισμό του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου από τα χημικά καρκινογόνα. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΑΝΑ ΠΤΥΞΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος και καλύτερα μελετημένος παράγοντας για ανάπτυξη καρκίνου στον άνθρωπο, και ευθύνεται για το 96% του καρκίνου πνεύμονα σε λευκούς άντρες. Παρόλο που ο κίνδυνος για καρκίνο πνεύμονα μειώνεται μετά από διακοπή του καπνίσματος, ποτέ δε φτάνει στο επίπεδο των μη καπνιζόντων. Ο καπνός περιέχει πάνω από χημικές ουσίες, από τις ο ποίες περισσότερες από 20 είναι καρκινογόνες 26. Σημαντικές χημικές ουσίες του καπνού είναι οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες και κάποιες νιτροσα

8 μίνες που φαίνονται να είναι και τα ι σχυρότερα καρκινογόνα 27. Τα τελευταία 40 έτη παρόλο που η περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα και νικοτίνη μειώθηκε σχεδόν τρεις φορές, υπήρξε αύξηση άλλων καρκινογόνων νιτροσαμινών του καπνού. Σήμερα, τα light τσιγάρα επικρατούν στην αγορά και ενώ μέχρι πρόσφατα πιστευόταν ότι είναι λιγότερο βλαβερά από τα κανονικά τσιγάρα φαίνεται ότι η αλλαγή των μιγμάτων των καρκινογόνων ουσιών που περιέχουν και η αύξηση από την πλευρά των καπνιζόντων του αριθμού των καπνιζόμενων τσιγάρων, δε μείωσε τον καρκίνο του πνεύμονα απλά άλλαξε το συχνότερο ιστολογικό του τύπο από πλακώδες σε αδενοκαρκίνωμα. Πολλοί παράγοντες σχετίζονται με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου από το κάπνισμα, όπως ο αριθμός και ο τύπος των τσιγάρων, τα χρόνια του καπνίσματος, και ο τρόπος του καπνίσματος. Παρόλα αυτά και οι ποικίλες γονιδιακές διαφοροποιήσεις μεταξύ των ατόμων ενός πληθυσμού επηρεάζουν σημαντικά τον κίνδυνο αυτό. Έτσι, όλοι οι καπνίζοντες δεν έχουν την ίδια πιθανότητα α νάπτυξης καρκίνου. ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΓΟΝΩΝ Η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών καρκινογένεσης είναι αυτή που θα βοηθήσει στον καθορισμό των χαμηλότερων ασφαλών ορίων έκθεσης σε μια ουσία και την καθιέρωση των αποδεκτών συγκεντρώσεων των διαφόρων ουσιών στο περιβάλλον. Προς το παρόν, ο στόχος αυτός περιορίζεται σε κάποιες συγκεκριμένες χημικές ουσίες, πρόκληση όμως παραμένει ο χαρακτηρισμός σύνθετων μιγμάτων ουσιών. 58 Φυσικά δεδομένου του γονιδιακού πολυμορφισμού στα άτομα ενός πληθυσμού δεν θα πρέπει να παραλείπεται και η μελέτη της γονιδιακής περιβαλλοντικής αλληλεπίδρασης. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε στο μέλλον να ορίζουμε πιο εξειδικευμένα τα χημικά καρκινογόνα και τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου για τον άνθρωπο. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Senn ILJ. Paracelsus, scientific research and supportive care 500 years after! Support Care Cancer 1993; 1: Melicow MM. Percivall Pott ( ): 200th anniversary of first report of occupation induced cancer scrotum in chimmey sweepers. Urology. 1975; 6(6): Huff J. Long term chemical carcinogenesis bioassays predict human cancer hazards. Issues, controversies, and uncertainties. Ann N Y Acad Sci. 1999;895: Peto J. Cancer epidemiologyin the lastcentury and the next decade. Nature 2001;411: U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, National Toxicology Program. Report on carcinogens, 10th ed.(research Triangle Park, North Carolina, USA, Yuspa HS, Shields GP. Etiology of cancer: Chemical factors. In: De Vita VT Jr, Hellman S, Rosenberg SA (eds): Cancer: Principles & Practice of Oncology 5 th ed, Philadelphia, Lippincott Raven Publishers, Williams MG. Toxicology 2001;166: Van Delft, J. H. M et al. Discrimination of genotoxic from non genotoxic carcinogens by gene expression profiling. Carcinogenesis 2004;25: Poirier MC. Chemical induced DNA damage and human cancer risk. Nature Rev Cancer 2004;4: Wogan NG, Hecht SS, Felton SJ, et al. Environmental and chemical arcinogenesis. Sem Cancer Biol 2004;14: Dipple A. DNA adducts of chemical car

9 cinogens. Carcinogenesis 1995;16: Miller EC, Miller JA. Mechanisms of chemical carcinogenesis. Cancer 1981;47: Guengerich FP, Shimada T. Oxidation of toxic and carcinogenic chemicals by human cytochrome P 450 enzymes. Chem Res Toxicol 1991;4: Guengerich FP et al. Activation and detoxification of aflatoxin B1. Mutat Res 1998;402: Friedberg EC. How nucleotide excision repair protects against cancer. Nature Rev Cancer 2001;1: Yu Z, Chen J, Ford BN, et al. Human DNA repair systems: an overview. Environ Mol Mutagen 1999; 33:3 17. Vineis P, Porta M. Causal thinking, biomarkers, and mechanisms of carcinogenesis. J Clin Epidemiol 1996;49: Klaunig JE, Kamendulis LM. The role of oxidative stress in carcinogenesis. Annu Rev Pharmacol Toxicol 2004;44: Perera FP. Molecular cancer epidemiology: a new tool in cancer prevention. J Natl Cancer Inst 1987;78: Waters DM, Stack FH, Jackson AM. Genetic toxicology data in the evaluation of potential human environmental carcinogens. Mutation Res. 1999;437: Ames BN, Durston WE, Yamasaki E, Lee FD. Carcinogens are mutagens: a simple test system combining liver homogenates for activation and bacteria for detection. Proc Natl Acad Sci 1973;70: Hollstein M, Sidransky D, Vogelstein B, Harris CC. p53 mutations in human cancers. Science 1991;253(5015): Vineis P. The relationship between polymorphisms of xenobiotic metabolizing enzymes and susceptibility to cancer. Toxicology 2002;181: Hanahan D, Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell 2000;100: Groopman JD, Kensler TW. The light at the end of the tunnel for chemical specific biomarkers: daylight or headlight? Carcinogenesis. 1999;20: Hecht SS. Tobacco carcinogens, their biomarkers and tobacco induced cancer. Nature Rev Cancer 2003;3: International Agency for Research on Cancer. IARC Monographs on the Evaluation of the Carcinogenic Risk of Chemicals to Humans, Vol 83. Tobacco Smoke and Involuntary Smoking. IARC Press, Lyon,

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή.

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Mαθηματικό σύστημα Ένα μαθηματικό σύστημα αποτελείται από αξιώματα, ορισμούς, μη καθορισμένες έννοιες και θεωρήματα. Η Ευκλείδειος γεωμετρία αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Σ. Δ. Κοτταρίδης ΕΙΣΑΓΩΓΗ H επιστήμη της ιολογίας συμπεριλαμβάνει μελέτες που στοχεύουν το μηχανισμό με τον οποίο οι ιοί προκαλούν νόσους καθώς επίσης τη χρήση των ιών ως

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο.

Μονάδες 5 1.2.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα σωστά συµπληρωµένο. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό.

ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. 1 ΘΕΜΑ: Διαφορές εσωτερικού εξωτερικού δανεισμού. Η διαχρονική κατανομή του βάρους από το δημόσιο δανεισμό. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate, εισηγητής Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων

Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων. νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Κεφάλαιο 52 Ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων Α. Γ. Πάλλης Α. Καλυκάκη Β. Γεωργούλιας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στον ανεπτυγμένο κόσμο περίπου ένα στα τρία άτομα θα προσβληθεί κάποια στιγμή της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια.

Ταξινόμηση των μοντέλων διασποράς ατμοσφαιρικών ρύπων βασισμένη σε μαθηματικά κριτήρια. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Ταξινόμηη των μοντέλων διαποράς ατμοφαιρικών ρύπων βαιμένη ε μαθηματικά κριτήρια. Μοντέλο Ελεριανά μοντέλα (Elerian) Λαγκρατζιανά μοντέλα (Lagrangian) Επιπρόθετος διαχωριμός Μοντέλα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας

Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Κεφάλαιο 29 Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας Θ. Αντωνάδου Ν. Θρουβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σημασία της ακτινοβιολογίας στην ακτινοθεραπεία Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου Η ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Σ. Τσαγκαράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοεξαρτώμενη καρκινογένεση αφορά την πρόκληση νεοπλασματικών εξεργασιών στους ενδοκρινείς αδένες και ιστούς στόχους των ορμονών από ενδογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Μ. Μ. Βασλαματζής 863 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρά τις προσπάθειες για την βελτίωση των θεραπειών σε κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα προχωρημένων σταδίων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Γ. Ρήγας Α. Αθανασίου 127 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από μονάδες που ονομάζονται κύτταρα, τα οποία συγκροτούν ομάδες, τα όργανα, που με την σειρά τους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ Μορφές δημόσιου δανεισμού Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate 1 Ανάλογα με την πηγή προελεύσεως των πόρων Με βάση το κριτήριο αυτό, ο δανεισμός διακρίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate Κατηγορίες οφέλους και κόστους που προέρχονται από τις δημόσιες δαπάνες Για την αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α1 μέχρι και Α6 να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία ΘΕΜΑ: ποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία Σύνταξη: Μπαντούλας Κων/νος, Οικονομολόγος, Ms Χρηματοοικονομικών 1 Η πρώτη θεωρία σχετικά με τον αυτόματο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ανθρώπινες απώλειες που προκαλεί ο καρκίνος είναι τεράστιες. Παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Ε. Ξυδάκης ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ως γνωστόν, τα οιστρογόνα αποτελούν σημαντικότατους για τη φυσιολογία του οργανισμού παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ A Ε B Ζ Η Γ K Θ Δ Ι Ορισμός Ένα (μη κατευθυνόμενο) γράφημα (non directed graph) Γ, είναι μία δυάδα από σύνολα Ε και V και συμβολίζεται με Γ=(Ε,V). Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg)

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Β Δ Β Δ Γ Γ Κύκλος του Euler (Euler cycle) είναι κύκλος σε γράφημα Γ που περιέχει κάθε κορυφή του γραφήματος, και κάθε ακμή αυτού ακριβώς μία φορά. Για γράφημα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.5: Εντοπισμός Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Δεδομένου ότι στο νέο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, η

Κεφάλαιο 2.5: Εντοπισμός Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Δεδομένου ότι στο νέο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, η Κεφάλαιο 2.5: Εντοπισμός Επιχειρηματικών Ευκαιριών Περίληψη Κεφαλαίου: Δεδομένου ότι στο νέο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, η κοινωνική οικονομία προσφέρει μία διαφορετική προσέγγιση στην τοπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να - 1 - Ο παράξενος πραματευτής Ανθολόγιο Ε & Στ τάξης: 277-279 Οικονομικές έννοιες Ανταλλαγή Αντιπραγματισμός Εμπόριο Ερωτήσεις Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν 1 1. Αποδοχή κληρονομίας Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν μπορεί να ασκηθεί από τους δανειστές του κληρονόμου, τον εκτελεστή της διαθήκης, τον κηδεμόνα ή εκκαθαριστή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή.

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή. ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ο ασθενής έχοντας μαζί του το βιβλιάριο υγείας του και την τυπωμένη συνταγή από τον ιατρό, η οποία αναγράφει τον μοναδικό κωδικό της, πάει στο φαρμακείο. Το φαρμακείο αφού ταυτοποιήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια Κεφάλαιο 10 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια Α. Πανανή Η γενετική των νεοπλασματικών νοσημάτων τα τελευταία χρόνια παρουσίασε μία αλματώδη εξέλιξη. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Γερμανός παθολογοανατόμος

Διαβάστε περισσότερα

{ i f i == 0 and p > 0

{ i f i == 0 and p > 0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σχεδίαση και Ανάλυση Αλγορίθμων Διδάσκων: Ε. Μαρκάκης, Φθινοπωρινό εξάμηνο 014-015 Λύσεις 1ης Σειράς Ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Γ. Πανάγος 985 ΛΕΥΚΟΒΟΡΙΝΗ Συνώνυμα: Calcium Folinate, Citrovorum factor, Φυλλινικό ασβέστιο, LEUCOVO RIN Vials

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΙΠΑΝΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

Η ΛΙΠΑΝΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΛΙΠΑΝΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑ Α. ΜΑΝΤΖΩΡΟΥ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΔΡ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΛΙΓΟΞΥΓΚΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Δ. Μουρατίδου Α. Μπούτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάμεσα σε όλα τα φαινόμενα που σχετίζονται με τη διατήρηση ενός κυτταρικού πληθυσμού,

Διαβάστε περισσότερα

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα της ζωής ότι αν διατηρείτε στο σπίτι σας φυτά, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να υποστούν ζημίες από βλαβερούς

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης (β) Η απόλυτη υπεραξία Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Στο κεφάλαιο για την αγορά και την πώληση της εργατικής δύναμης (ελληνική έκδοση: τόμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων Περίληψη Κεφαλαίου: Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά χαρακτηριστικά του μείγματος Marketing (Μ.Κ.Τ.), στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Ημέρα 3 η. (α) Aπό την εργασιακή διαδικασία στη διαδικασία παραγωγής (β) Αξία του προϊόντος και αξία της εργασιακής δύναμης Η εργασιακή διαδικασία και τα στοιχεία της. Η κοινωνική επικύρωση των ιδιωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming)

Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 1 Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής ΜΜΚ 452: Μηχανικές Ιδιότητες και Κατεργασία Πολυμερών Εργαστηριακή Άσκηση Θερμομόρφωση (Thermoforming) Σελίδα 2 Εισαγωγή: Η

Διαβάστε περισσότερα

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε:

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε: Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Γ. Σαββανής 414 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα χαρακτηριστικά των κακοήθων όγκων είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις οι οποίες αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης

«Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ «Διεργασίες μεταφοράς και διασποράς της αέριας ρύπανσης 1 Ατμοσφαιρικός κύκλος της ρύπανσης Ως γνωστόν, οι ανθρωπογενείς εκπομπές ρύπων είναι υπεύθυνες για τα υψηλά επίπεδα ρύπανσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΡΜΙΣΗΣ, ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ, ΠΡΥΜΝΟΔΕΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΛΙΜΕΝΙΣΜΟΥ ΣΚΑΦΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΛΙΜΑΝΙΑ κ.λπ.) ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ Επιμέλεια Άγγελου Αργυρακόπουλου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Περίληψη Κεφαλαίου: Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και αφετέρου η σωστή εφαρμογή του Επιχειρηματικού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Α. Αρδαβάνης Δ. Τρυφωνόπουλος 60 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο εικοστός αιώνας θα μπορούσε να ονομαστεί από τους ιστορικούς ως ο αι ώνας του καπνίσματος και του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη?

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη? Η μείζων κατάθλιψη ανήκει σε μια κατηγορία ψυχικών διαταραχών που ονομάζονται διαταραχές της διάθεσης. Η κατάθλιψη είναι αρκετά συχνή. Υπολογίζεται ότι 15 στους 100 ανθρώπους θα πάθουν κατάθλιψη κάποια

Διαβάστε περισσότερα

www.cslab.ece.ntua.gr

www.cslab.ece.ntua.gr Ε ό Μ ό Π ί Σ ή Η ό Μ ώ Μ ώ Η/Υ Τ έ Τ ί Π ή Υ ώ Εργαστήριο Υπολογιστικών Συστημάτων www.cslab.ece.ntua.gr Διπλωματική εργασία Συγκριτική μελέτη μεθόδων αποθήκευσης αραιών πινάκων σε μπλοκ για την βελτιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή

Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα. 11.1. Εισαγωγή Μητροπολιτικά Οπτικά Δίκτυα 11.1. Εισαγωγή Τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα είναι διαιρεμένα σε μια ιεραρχία τριών επιπέδων: Στα δίκτυα πρόσβασης, τα μητροπολιτικά δίκτυα και τα δίκτυα κορμού. Τα δίκτυα κορμού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Χ. Π. Καλόφωνος Π. Δ. Γρίβας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν την πορεία της κακο ήθους εξαλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Σ. Ντρουφάκου ΑΛΚΥΛΙΟΥΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκυλιούντες παράγοντες στοχεύουν το DNA και είναι κυτταροτοξικές, μεταλλαξιογόνες

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονομικότητα. Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading

Κληρονομικότητα. Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading Κληρονομικότητα Σήμερα! Κλάση Βάσης Παράγωγη κλάση Απλή κληρονομικότητα Protected δεδομένα Constructors & Destructors overloading 2 1 Κλάση Βάση/Παράγωγη Τα διάφορα αντικείμενα μπορούν να έχουν μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Β. Μπαρμπούνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ναυτία και ο έμετος που προκαλούνται από τη χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών

Διαβάστε περισσότερα

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι:

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: α) Ανεξάρτητα από το ύψος της τιμής των οσπρίων, ο καταναλωτής θα δαπανά πάντα ένα σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ Σύμφωνα με τα διεθνή συστήματα ταξινόμησης ICD 10 και DSM IV υπάρχουν 2 κατηγορίες διαταραχών που σχετίζονται με ουσίες. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι διαταραχές που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων 1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων γ) του στενού δημόσιου τομέα. δ) της συμπεριφοράς ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κινητική Μάθηση Μέρος Πρώτο : Ανθρώπινη απόδοση εκτέλεση 1. Εισαγωγή «Η ικανότητα που έχει κάποιος, να πετυχαίνει ένα τελικό αποτέλεσμα με την μεγαλύτερη δυνατή σιγουριά και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Ο ορισμός που δίνεται από το DSM IV και το ICD 10 ορίζει τη νοητική υστέρηση ως την ύπαρξη νοητικού πηλίκου μικρότερου από 70, όπως αυτό ορίζεται από τα ψυχομετρικά τεστ. Πρέπει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Χ. Ζουμπλιός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ιδανικός στόχος κάθε θεραπευτικής αγωγής είναι η ίαση. Στην κλινική πράξη όμως, για πάρα πολλά νοσήματα ό λων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΓΙΓΑΝΤΙ ΟΥ Τοµεάρχης Λειτουργίας Κέντρων Ελέγχου Συστηµάτων Μεταφοράς ιεύθυνσης ιαχείρισης Νησιών ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΡΗΤΗΣ 2009 Εγκατεστηµένη Ισχύς (Ατµοµονάδες, Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Διδάσκων : Πομπιέρη Βασιλεία, Δικηγόρος, LLM UCL Πτωχευτικό Δίκαιο Σημαντικότερες ρυθμίσεις σε προπτωχευτικό στάδιο. Εισαγωγή της διαδικασίας συνδιαλλαγής Σκοπός Η διάσωση και εξυγίανση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς

Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κεφάλαιο 60 Οι αυξητικοί παράγοντες της ερυθράς σειράς Κ. Κανδύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αναιμία είναι μία από τις συχνότερες επιπλοκές του καρκίνου και συμβαίνει σε ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών. Η ακριβής συχνότητά

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα!

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Αναλογική εικόνα Ψηφιοποίηση (digitalization) Δειγματοληψία Κβαντισμός Δυαδικές δ έ (Binary) εικόνες Ψηφιακή εικόνα & οθόνη Η/Υ 1 Ψηφιακή Εικόνα Μια ακίνητη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΑΠΑΤΗ Αδίκημα διαχρονικό. Εξελίσσεται και μετασχηματίζεται. Η δημιουργία εκτεταμένου ηλεκτρονικού δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Ν. Καπράνος Δ. Ροντογιάννη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σύγχρονη ιατρική είναι άρρηκτα δεμένη με την επαναστατική εξέλιξη της μοριακής βιολογίας. Με την εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος

23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος 23/2/07 Sleep out Πλατεία Κλαυθμώνος Μια βραδιά στο λούκι με τους αστέγους «Έχετε ποτέ σκεφτεί να κοιμηθείτε μια χειμωνιάτικη νύχτα στο δρόμο;» Με αυτό το ερώτημα απευθύναμε και φέτος την πρόσκληση στους

Διαβάστε περισσότερα

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται 1. Ο πληθωρισμός ορίζεται ως εξής: (Δ= μεταβολή, Ρ= επίπεδο τιμών, Ρ e = προσδοκώμενο επίπεδο τιμών): α) Δ Ρ e /Ρ β) Ρ e / Ρ γ) Δ Ρ/Ρ δ) (Ρ Ρ e )/Ρ 2. Όταν οι εξαγωγές αυξάνονται: α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου. Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10

Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου. Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10 Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου Εκλογής Προέδρου με O(nlogn) μηνύματα Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10 Περιγραφικός Αλγόριθμος Αρχικά στείλε μήνυμα εξερεύνησης προς τα δεξιά

Διαβάστε περισσότερα

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ.

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ. HY 280 «ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ» θεμελικές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Γεώργιος Φρ. Γεωργκόπουλος μέρος Α Εισγωγή, κι η σική θεωρί των πεπερσμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983 20 Φεβρουαρίου 2010 ΑΣΕΠ 2000 1. Η δεξαμενή βενζίνης ενός πρατηρίου υγρών καυσίμων είναι γεμάτη κατά τα 8/9. Κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας το πρατήριο διέθεσε τα 3/4 της βενζίνης αυτής και έμειναν 4000

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της

Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών. Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Κεφάλαιο 2.6: Η Διαδικασία Εντοπισμού Επιχειρηματικών Ευκαιριών Περίληψη Κεφαλαίου: Το έκτο κεφάλαιο πραγματεύεται την ευρύτερη έννοια της Επιχειρηματικής Ευκαιρίας, τα στάδια εντοπισμού της και τους γενικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου Τι είναι Υπαραχνοειδής αιμορραγία είναι ένας ιδιαίτερος τύπος εγκεφαλικής αιμορραγίας που συνήθως εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος ιαφορικές Εξισώσεις Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Ατελείς ιδιοτιμές Εκθετικά πινάκων Μανόλης Βάβαλης Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών και ικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση του δικαιώματος σημαίνει την εξουσία του δικαιούχου να ενεργήσει για την

Άσκηση του δικαιώματος σημαίνει την εξουσία του δικαιούχου να ενεργήσει για την Καραίσκος Δημήτριος: Δικηγόρος υπ. Διδάκτωρ Ιδιωτικού Δικαίου Παν/μίου Αθηνών 1. Άσκηση και κατάχρηση του δικαιώματος Άσκηση του δικαιώματος σημαίνει την εξουσία του δικαιούχου να ενεργήσει για την αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Μ. Σαμάρκος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (Non steroidal anti inflammatory drugs, NSAID ΜΣΑΦ) είναι μια κατηγορία φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριφοριακή Επιχειρηματικότητα

Συμπεριφοριακή Επιχειρηματικότητα Συμπεριφοριακή Επιχειρηματικότητα Great talent can come from anywhere, free your mind Το ταλέντο μπορεί να εμφανιστεί από οπουδήποτε, ελευθερώστε το μυαλό σας 1 Επιχειρηματίας Entrepreneur Γαλλική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα

Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Ε. Ξυδάκης Γ. Μαρκάτος 732 ΓΕΝΙΚΑ ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Τα αλκαλοειδή της βίνκα (vinca alkaloids) είναι μεταξύ των πρώτων κυτταροτοξικών φαρμάκων που αποκαλύφθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες

Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες Κεφάλαιο 1 Καρκίνος και περιβαλλοντικοί παράγοντες Ε. Πετρίδου Θ. Σπυριδόπουλος Α. Σκαλίδου 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα της Δημόσιας Υγείας, τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Το Ερευνητικό Μετρό. Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων.

Το Ερευνητικό Μετρό. Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων. Το Ερευνητικό Μετρό Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων. Αθήήνα 2015 Πού συναντά*ε τους *ικροοργανισ*ούς; Παντού!!! Οι 2ιο γνωστές «κρυψώνες»

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Γιάννης Ι. Πασσάς Γλώσσα Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Αρχή πάντων ορισµός εστί Γλώσσα: Κώδικας ση4είων ορισ4ένης 4ορφής (γλωσσικής), 4ε τα ο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες, Τεχνικές και Μοντέλα για την Αξιολόγηση της Ετοιµότητας των Επιχειρήσεων για Υποστήριξη ιαλειτουργικότητας

Μεθοδολογίες, Τεχνικές και Μοντέλα για την Αξιολόγηση της Ετοιµότητας των Επιχειρήσεων για Υποστήριξη ιαλειτουργικότητας ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΤΕΧΝΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» Μεθοδολογίες, Τεχνικές και Μοντέλα για την Αξιολόγηση της Ετοιµότητας των Επιχειρήσεων για Υποστήριξη ιαλειτουργικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 Ανοσοϊστοχημεία

Κεφάλαιο 15 Ανοσοϊστοχημεία Κεφάλαιο 15 Ανοσοϊστοχημεία Ε. Κυπαρίδου Α. Τσίγκα 231 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εφαρμογή τεχνικών ανοσοϊστοχημείας στο ιστοπαθολογικό εργαστήριο, είχε χωρίς αμφιβολία, καταλυτική επίδραση, τόσο σε πρακτικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού

Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού Το εγχειρίδιο του καλού κηπουρού 1. Φροντίδα των φυτών Αφού αποφάσισες να φυτέψεις πρέπει να είσαι έτοιμος να ασχοληθείς με τα φυτά σου και να παρακολουθείς τις ανάγκες τους. Θα πρέπει να ποτίζεις όποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. www.epignosi.edu.gr. Επιμέλεια θεμάτων και απαντήσεων: Μεταξά Ελευθερία. Κείμενο

ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. www.epignosi.edu.gr. Επιμέλεια θεμάτων και απαντήσεων: Μεταξά Ελευθερία. Κείμενο ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια θεμάτων και απαντήσεων: Μεταξά Ελευθερία Κείμενο Θα μου ειπήτε. «Και πώς! Μας είναι τόσο χρήσιμες και τόσο ευεργετικές οι ξένες γλώσσες; Η γλωσσομάθεια, το ασφαλισμένον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα

Αναγνώριση Προτύπων. Σημερινό Μάθημα Αναγνώριση Προτύπων Σημερινό Μάθημα Η κατάρα της διαστατικότητας Μείωση διαστάσεων εξαγωγή χαρακτηριστικών επιλογή χαρακτηριστικών Αναπαράσταση έναντι Κατηγοριοποίησης Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών PCA Γραμμική

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης 1 Η στρατηγική ανάπτυξης των αστικών κέντρων αναπτύσσεται ως συνδυασμός τεσσάρων στοιχείων. Πολυκεντρικότητα Δικτύωση Βελτίωση και ανάπτυξη των υποδομών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ : ΜΙΑ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ : ΜΙΑ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟ ΤΜΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Α. Ποταμιάνου 1020 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοθεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου και δη του καρκίνου του μαστού έχει χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά πριν από 100 χρόνια. Όλες οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία

Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Κεφάλαιο 13 Χειρισμός χειρουργικού παρασκευάσματος ταχεία βιοψία Ε. Μπαϊρακτάρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εργασία ρουτίνας που συνοδεύει ένα χειρουργικό παρασκεύασμα περιλαμβάνει τη μακροσκοπική και μικροσκοπική εξέταση.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κ. Πετράκη 185 ΟΡΙΣΜΟΙ Ο όρος όγκος χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για να προσδιορίσει μια φλεγμονώδους

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Εισαγωγή Το παιδί δεν είναι ένας ενήλικας σε μικρογραφία Δυναμική ανάπτυξη οργάνων Πνεύμονες Ανοσιακό σύστημα Δυναμική ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Γ. Η. Πανάγος 1195 ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΚΛΙ ΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΏΝ Η ορθή πρακτική διεξαγωγής των κλινικών δοκιμών (GCP) είναι ένα διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Διδαγμένο Κείμενο ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 2014 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επομένως οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως ούτε αντίθετα προς τη φύση μας, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχτούμε

Διαβάστε περισσότερα

Συγκέντρωση Κίνησης. 6.1. Εισαγωγή. 6.2. Στατική Συγκέντρωση Κίνησης

Συγκέντρωση Κίνησης. 6.1. Εισαγωγή. 6.2. Στατική Συγκέντρωση Κίνησης Συγκέντρωση Κίνησης 6.1. Εισαγωγή Σε ένα οπτικό WDM δίκτυο, οι κόμβοι κορμού επικοινωνούν μεταξύ τους και ανταλλάσουν πληροφορία μέσω των lightpaths. Ένα WDM δίκτυο κορμού είναι υπεύθυνο για την εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΠΑΝΑΧΑΪΚΟΥ

ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΠΑΝΑΧΑΪΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΧΕΡΣΟΒΙΟΥ ΙΣΟΠΟΔΟΥ Armadillidium lobocurvum Verhoeff, 1902 ΣΕ ΑΝΩΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ»

«ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» HY 118α «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ» ΣΚΗΣΕΙΣ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ εώργιος Φρ. εωργακόπουλος ΜΕΡΟΣ (1) ασικά στοιχεία της θεωρίας συνόλων. Π. ΚΡΗΤΗΣ ΤΜ. ΕΠ. ΥΠΟΛΟΙΣΤΩΝ «ΔΙΚΡΙΤ ΜΘΗΜΤΙΚ». Φ. εωργακόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση. Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία της γυναικείας

Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση. Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία της γυναικείας Ενότητα 3.2. Γυναικεία Απασχόληση Περίληψη Ενότητας: Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται διεξοδικά η σημασία τ γυναικείας απασχόλησ και επιχειρηματικότητας στη σύγχρονη κοινωνία. Επιπρόσθετα, αναλύονται προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad

Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Αθλητική Τριάδα Αθλητική Τριάδα Female Athlete Triad Διαταραχή διατροφής Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας schroni@pe.uth.gr Αμηνόρροια (Otis, Drinkwater, Johnson, et al. 1997) Οστεοπόρωση Διαταραχή διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις και ιδιότητές τους

Σχέσεις και ιδιότητές τους Σχέσεις και ιδιότητές τους Διμελής (binary) σχέση Σ από σύνολο Χ σε σύνολο Υ είναι ένα υποσύνολο του καρτεσιανού γινομένου Χ Υ. Αν (χ,ψ) Σ, λέμε ότι το χ σχετίζεται με το ψ και σημειώνουμε χσψ. Στην περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Για την οικιακή εργασία

Για την οικιακή εργασία Για την οικιακή εργασία Μέσα στους τοίχους του νοικοκυριού η γυναικεία εργασία πραγματοποιείται έτσι ώστε να συμβάλει στην αναπαραγωγή του εμπορεύματος «εργασιακή δύναμη»: η αναπαραγωγή αυτή δεν πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα!

Βελτίωση Εικόνας. Σήμερα! Βελτίωση Εικόνας Σήμερα! Υποβάθμιση εικόνας Τεχνικές Βελτίωσης Restoration (Αποκατάσταση) Τροποποίηση ιστογράμματος Ολίσθηση ιστογράμματος Διάταση (stretching) Ισοστάθμιση του ιστογράμματος (histogram

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου

Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Κεφάλαιο 50 Η χημειοθεραπεία σαν μέρος της αρχικής αντιμετώπισης του καρκίνου Ν. Α. Μαλάμος Σ. Κ. Ρηγάτος ΟΡΙΣΜΟΣ Ως προεγχειρητική χημειοθεραπεία ορίζεται η πρώτη συστηματική θεραπεία που χορηγείται αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΒΙΟΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΛΥΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΕΡΟΒΙΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΒΙΟΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΛΥΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΕΡΟΒΙΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΒΙΟΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΛΥΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΕΡΟΒΙΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβληθείσα στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών Υπό ΠΑΚΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα