EÏ EÏ. ºÂÚÂÎ Ô BÈÔÏÔÁ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "EÏ EÏ. ºÂÚÂÎ Ô BÈÔÏÔÁ"

Transcript

1 EÏ EÏ. ºÂÚÂÎ Ô BÈÔÏÔÁ ã Àª π À

2

3 O στόχος αυτού του βιβλίου είναι διπλός, δηλαδή, αφενός να βοηθήσει το µαθητή να κατανοήσει πιο εύκολα το µάθηµα της Βιολογίας, που εξαιτίας της ορολογίας και του λεξιλογίου φαίνεται περίπλοκο, και αφετέρου να τον εξοικειώσει µε τα φαινόµενα της ζωής και της φύσης, που είναι κυριολεκτικά µέσα στη ζωή µας! Το βιβλίο αυτό περιλαµβάνει: 1. Τα σηµαντικότερα σηµεία κάθε ενότητας, διατυπωµένα µε απλό τρόπο, ώστε να είναι ευκολότερη η κατανόησή τους. 2. Ετυµολογία, δηλ. επεξήγηση και ανάλυση επιστηµονικών όρων και λέξεων, που τυχόν δυσκολεύουν την κατανόηση του µαθήµατος, επειδή αγνοούµε τη σηµασία τους. 3. Τη θεωρία των µαθηµάτων σε µορφή ερωτήσεων. 4. Συµπληρωµατικές ερωτήσεις, που δίνουν την ευκαιρία να επεκταθούν οι γνώσεις µας σε κάθε κεφάλαιο. 5. Απαντήσεις των ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου µε τις κατάλληλες επεξηγήσεις 6. Απαραίτητα στοιχεία, που θα σας βοηθήσουν να συνθέσετε τις εργασίες που ζητάει το σχολικό βιβλίο. 7. Kριτήρια αξιολόγησης µε τις απαντήσεις τους, ώστε να εξασκηθείτε και να διαπιστώσετε τυχόν αδυναµίες ή κενά. 8. Περίληψη στο τέλος κάθε κεφαλαίου για να µπορείτε να κάνετε γρήγορα επανάληψη. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την φιλόλογο-ιστορικό Αγγελική Καραβίτη-Φερεκύδου για τη σηµαντική βοήθεια στην επιµέλεια των κει- µένων, καθώς και τις εκδόσεις Βολονάκη, για την εµπιστοσύνη που µου έδειξαν αναθέτοντάς µου την συγγραφή αυτού του βιβλίου. Με εµπιστοσύνη Ελίζα Ελ. Φερεκύδου ρ. Βιολόγος. 7

4

5 Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗς ΒΙΟΛΟΓΙΑς 11 Αρχές των βιολογικών επιστηµών Η επιστηµονική µέθοδος 11 Το αντικείµενο της µελέτης των βιολογικών επιστηµών 13 Οι επιδράσεις των εφαρµογών της βιολογίας στην ποιότητα της ζωής του ανθρώπου Οργάνωση της ζωής Βιολογικά συστήµατα Τα µόρια της ζωής 19 Ανόργανες ενώσεις 19 Οργανικές ενώσεις Κύτταρο: Η µονάδα της ζωής 28 Το ευκαρυωτικό κύτταρο 28 Το προκαρυωτικό κύτταρο 32 ιαφορετικά κύτταρα για διαφορετικές λειτουργίες Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής 42 Τα επίπεδα οργάνωσης των πολυκύτταρων οργανισµών 42 Τα είδη των ζωικών ιστών 44 Η οργάνωση των έµβιων όντων Τα οικοσυστήµατα Η οργανισµοί στο περιβάλλον τους Iσορροπία στα βιολογικά συστήµατα Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήµατος Ο ρόλος της ενέργειας. 65 Τροφικές σχέσεις και ροή ενέργειας 65 Τροφικές αλυσίδες, τροφικά πλέγµατα, τροφικές πυραµίδες Η ανακύκλωση της ύλης σε ένα οικοσύστηµα Παρεµβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον 84 Η ρύπανση του αέρα 85 Η ρύπανση των υδάτων 86 Η ρύπανση του εδάφους Μεταβολισµός Άνθρωπος και ενέργεια Ένζυµα και µεταβολισµός 109 Â Ú È Â fi Ì Â Ó 4. Οι ασθένειες και οι παράγοντες που σχετίζονται µε την εµφάνισή τους Οµοιόσταση Ασθένειες Παθογόνοι µικροοργανισµοί και ασθένειες 128 9

6 ÂÚÈÂ fiìâó 4.3 Αµυντικοί µηχανισµοί του ανθρώπινου οργανισµού Τρόπος ζωής και ασθένειες ιατήρηση και συνέχεια της ζωής Το γενετικό υλικό οργανώνεται σε χρωµοσώµατα Η ροή της γενετικής πληροφορίας 190 Η δοµή των νουκλεϊκών οξέων Αποθήκευση της γενετικής πληροφορίας 190 Αντιγραφή του DNA ιατήρηση και µεταβίβαση της γενετικής πληροφορίας 191 Μεταγραφή, Μετάφραση Έκφραση της γενετικής πληροφορίας Αλληλόµορφα Κυτταρική διαίρεση 205 Μίτωση 205 Μείωση Κληρονοµικότητα 213 Οι νόµοι του Μέντελ Μεταλλάξεις Γενετική µηχανική και Βιοτεχνολογία Εφαρµογές της βιοτεχνολογίας Γενετική µηχανική και βιοτεχνολογία 234 Γονιδιακή θεραπεία 235 Παραγωγή φαρµάκων, ορµονών και εµβολίων 235 Γενετικά τροποποιηµένα φυτά Προβληµατισµοί από την αξιοποίηση των επιτευγµάτων της γενετικής Βιοηθική Εξέλιξη Η εξέλιξη και οι «µαρτυρίες» της 251 Τα απολιθώµατα 252 Οι βιοχηµικές αποδείξεις Η εξέλιξη του ανθρώπου 257 Aπαντήσεις στα κριτήρια αξιολόγησης 267 Bιβλιογραφία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις δραστηριότητες του τετραδίου εργασιών 281 Των φύλλων εργασίας του εργαστηριακού οδηγού 323 Των φύλλων εργασίας του βιβλίου του εκπαιδευτικού 339

7 H ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Αρχές βιολογικών επιστηµών Επιστηµονική µέθοδος Λέξεις κλειδιά: επιστήµη, βιολογία, επιστηµονική µέθοδος, παρατήρηση, υπόθεση, πείραµα, συµπέρασµα. ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ Η βιολογία είναι η επιστήµη που ερευνά το φαινόµενο της ζωής. Η µελέτη των διαδικασιών της ζωής µπορεί να γίνει : α)στο περιβάλλον, όπου ζουν οι οργανισµοί, β) στο εργαστήριο, όπου ο ερευνητής κάνει κάποιο πείραµα. Οι βιολόγοι, όταν µελετούν ένα φαινόµενο, ακολουθούν την επιστηµονική µέθοδο. Η επιστηµονική µέθοδος περιλαµβάνει µία σειρά από βήµατα, που είναι: α) η παρατήρηση,π.χ. ένα φυτό σε ένα δωµάτιο µεγαλώνει έτσι ώστε να στρέφεται ο βλαστός του προς το παράθυρο. β) η υπόθεση, υποθέτουµε ότι στρέφεται προς το παράθυρο γιατί τα φυτά στρέφονται προς το φως. Υποθέτουµε ότι αν τοποθετήσουµε ένα φυτό µε ίσιο βλαστό στο ίδιο σηµείο, τότε θα αναπτυχθεί στρέφοντας τον βλαστό του προς το παράθυρο. γ) το πείραµα, τοποθετούµε µία γλάστρα µε ένα φυτό, που έχει ίσιο βλαστό, δίπλα από µία λάµπα, που το φωτίζει µόνο από την µία πλευρά. δ) το συµπέρασµα όταν περάσουν µερικές ηµέρες θα διαπιστώσουµε ότι το φυτό στρέφεται προς τη λάµπα. Εποµένως καταλήγουµε στο συµπέρασµα ότι το φυτό στρέφεται προς το φως, άρα η αρχική µας υπόθεση µας ήταν σωστή. Η επιστηµονική µέθοδος είναι η διαδικασία που ακολουθεί κάθε φορά κάποιος, είτε είναι επιστήµονας είτε όχι, για να βρει την λύση σε ένα πρόβληµα. Έτσι χρησιµοποιείται από τον ιατρό για να κάνει την σωστή διάγνωση, τον µηχανικό για να βρει τη βλάβη του αυτοκινήτου, τον ηλεκτρολόγο για να βρει τη βλάβη στο σπίτι µας, τον αστυνοµικό που προσπαθεί να εξιχνιάσει ένα έγκληµα. Εποµένως, η επιστηµονική µέθοδος βασίζεται στην κοινή λογική. 11

8 H επιστήµη της Bιολογίας ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ - ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΟΓΙΑ επιστήµη: από το αρχαίο ελληνικό ρήµα επίσταµαι, που σηµαίνει προσέχω, µελετώ, µαθαίνω. Επίσταµαί τι =γνωρίζω καλά κάτι. Πλήρης και ακριβής γνώση ορισµένων πραγµάτων, εµπειρία, δεξιότητα. βιολογία: από τις λέξεις βίος + λόγος (λέγω), δηλαδή η επιστήµη που µελετά τα φαινόµενα της ζωής. µέθοδος: ο κατάλληλος τρόπος για την επίτευξη ενός σκοπού µε βάση την λογική, επιστηµονικός τρόπος έρευνας. Αρχαία ελληνική λέξη σύνθετη από την πρόθεση «µετά» και την λέξη «οδός» (µετά +οδός). ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ AΠANTHΣEIΣ Μετά τη µελέτη αυτής της ενότητας θα πρέπει να µπορείς να απαντήσεις στις παρακάτω ερωτήσεις: 1. Τι ερευνά η επιστήµη της Βιολογίας και που µπορεί να διεξαχθεί η έρευνα αυτή; Η βιολογία είναι η επιστήµη που ερευνά το φαινόµενο της ζωής. Η µελέτη των διαδικασιών της ζωής µπορεί να γίνει: α) στο περιβάλλον, όπου ζουν οι οργανισµοί, β) στο εργαστήριο, όπου ο ερευνητής κάνει κάποιο πείραµα. 2. Ποια µέθοδο ακολουθούν οι ερευνητές για να ερµηνεύσουν τα φαινόµενα της ζωής; Από ποια βήµατα αποτελείται; Οι βιολόγοι, όταν µελετούν ένα φαινόµενο, ακολουθούν την επιστηµονική µέθοδο. Η επιστηµονική µέθοδος βασίζεται στην κοινή λογική. Τα βήµατα της επιστηµονικής µεθόδου είναι: η παρατήρηση, η υπόθεση, το πείραµα, το συµπέρασµα. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ AΠANTHΣEIΣ Υπάρχει περίπτωση, όταν εφαρµόζουµε την επιστηµονική µέθοδο, να µην επιβεβαιωθεί η αρχική µας υπόθεση; Μάθαµε ότι το πρώτο βήµα της επιστηµονικής µεθόδου είναι η παρατήρηση. Στη συνέχεια κάνουµε µία υπόθεση και σχεδιάζουµε κάποιο πείραµα ή µία σειρά πειραµάτων, για να ελέγξουµε την υπόθεσή µας.

9 Στο στάδιο αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί πρέπει να γίνει σωστός σχεδιασµός των πειραµάτων και να ληφθούν υπ όψιν όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόµενο που θέλουµε να µελετήσουµε. Έτσι εξασφαλίζουµε ότι τα αποτελέσµατά µας θα είναι αξιόπιστα. Τέλος, καταγράφουµε τα αποτελέσµατα του πειράµατος και ελέγχουµε εάν επιβεβαιώνουν την αρχική µας υπόθεση. Υπάρχει η πιθανότητα να µην επαληθεύεται η αρχική µας υπόθεση. Αυτό σηµαίνει ότι η αρχική µας υπόθεση ήταν λανθασµένη και θα πρέπει να την απορρίψουµε. Τότε µπορούµε να κάνουµε µία νέα υπόθεση και θα κάνουµε ένα νέο πείραµα για να την επιβεβαιώσουµε ή να την απορρίψουµε. H επιστήµη της Bιολογίας Το αντικείµενο της µελέτης των βιολογικών επιστηµών ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ Το αντικείµενο της βιολογίας είναι η µελέτη του φαινοµένου της ζωής σε όλες του τις µορφές, πιο συγκεκριµένα, η βιολογία είναι η επιστήµη που µελετά τη δοµή και τις λειτουργίες όλων των οργανισµών, αλλά και τις αλληλεπιδράσεις τους µε το περιβάλλον. Οι κλάδοι που περιλαµβάνει η βιολογία είναι οι εξής: Η ζωολογία, που περιλαµβάνει τη µελέτη των ζωικών οργανισµών, η βοτανική, που περιλαµβάνει τη µελέτη των φυτικών οργανισµών, η µικροβιολογία, που περιλαµβάνει τη µελέτη των µικροοργανισµών, η ανατοµία, που είναι η µελέτη της µορφολογίας των οργανισµών, η φυσιολογία, που είναι η µελέτη των λειτουργιών των οργανισµών, η ανθρωπολογία, που είναι µελέτη της δοµής και της λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισµού, η κυτταρική βιολογία,που µελετά την δοµή και την λειτουργία του κυττάρου, η γενετική, που µελετά το γενετικό υλικό των οργανισµών και τους νό- µους της κληρονοµικότητας, η µοριακή βιολογία,που µελετά τα µόρια που λαµβάνουν µέρος στο φαινόµενο της ζωής, η οικολογία, η οποία µελετά την σχέση των οργανισµών µε το περιβάλλον, η εξέλιξη, η οποία µελετά τις µεταβολές των οργανισµών από την εµφάνιση της ζωής στον πλανήτη, η βιοτεχνολογία, η οποία µελετά τους τρόπους αξιοποίησης των ορ γανισµών, προς όφελος του ανθρώπου. 13

10 H επιστήµη της Bιολογίας BIOΛOΓIA Οι επιδράσεις των εφαρµογών της βιολογίας στην ποιότητα της ζωής του ανθρώπου Λέξεις κλειδιά: ποιότητα ζωής, γενετική, µοριακή βιολογία, εµβόλιο, διάγνωση, θεραπεία, υποσιτισµός, υποβάθµιση του περιβάλλοντος. ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ 14 Η βελτίωση της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου είναι στο επίκεντρο της έρευνας και της επιστήµης. Η αλµατώδης πρόοδος όλων των κλάδων της βιολογίας, αλλά κυρίως της µοριακής βιολογίας και της γενετικής, έδωσε την δυνατότητα να αντι- µετωπιστούν σηµαντικά κοινωνικά προβλήµατα και να αναβαθµιστεί η καθηµερινή ζωή του ανθρώπου σε µεγάλο βαθµό. Συγκεκριµένα: Στον τοµέα της υγείας, η έρευνα έχει συµβάλλει στην πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία πολλών ασθενειών µε την παραγωγή αντιβιοτικών, ορµονών, ενώ µε την παραγωγή εµβολίων, θανατηφόρες ασθένειες, όπως η ευλογιά και η πολιοµυελίτιδα, έχουν εξαλειφθεί. Στόχος είναι πλέον η θεραπεία του καρκίνου και η παρασκευή εµβολίου για το AIDS.

11 Ακόµη έχουν δηµιουργηθεί νέες ποικιλίες φυτικών και ζωικών οργανισµών, µε σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας, ώστε να αντιµετωπιστούν σηµαντικότατα κοινωνικά προβλήµατα, όπως ο υποσιτισµός και η υποβάθµιση του περιβάλλοντος. Για παράδειγµα, δηµιουργήθηκαν νέες ποικιλίες σιταριού και καλαµποκιού ανθεκτικές σε µικροοργανισµούς και έντοµα, αγελάδες που παράγουν πολύ περισσότερο γάλα και πουλερικά, που παράγουν πολύ περισσότερα αυγά. H επιστήµη της Bιολογίας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ AΠANTHΣEIΣ Μετά τη µελέτη αυτής της ενότητας θα πρέπει να µπορείς να απαντήσεις στις παρακάτω ερωτήσεις: 1. Ποιο είναι το αντικείµενο της βιολογίας; Η βιολογία είναι η επιστήµη που µελετά τη δοµή και τις λειτουργίες όλων των οργανισµών, αλλά και τις αλληλεπιδράσεις τους µε το περιβάλλον. 2. Ποιοι είναι οι κλάδοι της βιολογίας (ονοµαστικά); Οι κλάδοι της βιολογίας είναι η ζωολογία, η βοτανική, η µικροβιολογία, η ανατοµία, η φυσιολογία, η ανθρωπολογία, η κυτταρική βιολογία, η γενετική, η µοριακή βιολογία, η οικολογία, η εξέλιξη και η βιοτεχνολογία. 3. Πώς λέγεται ο κλάδος της βιολογίας, που µελετά την µορφολογία των οργανισµών; Πώς λέγεται ο κλάδος της βιολογίας, που µελετά τις µεταβολές των οργανισµών από την εµφάνιση της ζωής στη γη; Ο κλάδος της βιολογίας, που µελετά την µορφολογία των οργανισµών λέγεται ανατοµία και ο κλάδος, που µελετά τις µεταβολές των οργανισµών από την εµφάνιση της ζωής στη γη, λέγεται εξέλιξη. 4. Ποιος κλάδος της βιολογίας έχει σαν αντικείµενό του την µελέτη της αξιοποίησης των οργανισµών προς όφελος του ανθρώπου; Η βιοτεχνολογία. 5. Ποια είναι η επίδραση των εφαρµογών της βιολογίας στην ζωή του ανθρώπου; Μπορείτε να αναφέρετε µερικά παραδείγµατα; Η πρόοδος όλων των κλάδων της βιολογίας, αλλά κυρίως της µοριακής βιολογίας και της γενετικής, έδωσε την δυνατότητα να αντιµετωπιστούν ση- µαντικά κοινωνικά προβλήµατα και να βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής του ανθρώπου. Οι εφαρµογές της βιολογίας δίνουν λύσεις σε προβλήµατα υγεί- 15

12 H επιστήµη της Bιολογίας ας, στο πρόβληµα της υποβάθµισης του περιβάλλοντος, αλλά και στο προβλήµατα του υποσιτισµού και του υπερπληθυσµού. Για παράδειγµα, στον τοµέα της υγείας, η έρευνα έχει συµβάλλει στην πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία πολλών ασθενειών, µε την παραγωγή αντιβιοτικών, ορµονών, ενώ µε την παραγωγή εµβολίων, θανατηφόρες ασθένειες, όπως η ευλογιά και η πολιοµυελίτιδα, έχουν εξαλειφθεί. Επίσης δηµιουργήθηκαν νέες ποικιλίες σιταριού και καλαµποκιού ανθεκτικές σε µικροοργανισµούς και έντοµα, αγελάδες που παράγουν πολύ περισσότερο γάλα και πουλερικά, που γεννούν πολύ περισσότερα αυγά. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Τ Υ ΣΧΟΛΙΚ ΛΙΚΟΥ Υ ΒΙΒΛΙΟΥ 1. Όταν εφαρµόζουµε την επιστηµονική µέθοδο, υπάρχουν µερικοί «χρυσοί» κανόνες που πρέπει να εφαρµόζονται. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνονται τρεις από αυτούς. Να προσπαθήσετε να τους ανακαλύψετε κάνοντας τη σωστή αντιστοίχιση. Απάντηση: Κανόνας: 1. Μόνο ένας παράγοντας πρέπει να εξετάζεται κάθε φορά και οι άλλοι να µένουν σταθεροί. Αιτιολόγηση: Β. Εάν εξετάζονται περισσότεροι παράγοντες, τότε δεν θα είναι εύκολο να συµπεράνουµε ποιος από όλους είναι υπεύθυνος για τα αποτελέσµατα στα οποία καταλήξαµε. Κανόνας: 2. Πρέπει να χρησιµοποιείται σχετικά µεγάλος αριθµός οργανισµών ή κυττάρων κ.α. Αιτιολόγηση: Γ. Εάν χρησιµοποιείται σχετικά µικρός αριθµός οργανισµών ή κυττάρων, ίσως τα συµπεράσµατα να µην µπορούν να γενικευτούν. Κανόνας: 3. Θα πρέπει να παίρνουµε τα ίδια αποτελέσµατα όποτε επαναλάβουµε το ίδιο πείραµα. Αιτιολόγηση: Α. Εάν τα αποτελέσµατα δεν επαναλαµβάνονται, µπορεί να είναι τυχαία και συνεπώς να µην υποστηρίζουν την υπόθεση Κάποιοι άνθρωποι υποστηρίζουν ότι οι αγελάδες µπορούν και παράγουν περισσότερο γάλα, εάν βρίσκονται σε περιβάλλον όπου ακούν µουσική. Πώς µπορείτε να ελέγξετε αυτήν την υπόθεση; Απάντηση: Για να ελέγξουµε αυτήν την υπόθεση θα πρέπει να συγκρίνουµε την παραγωγή γάλακτος αγελάδων της ίδιας ποικιλίας, ηλικίας και µεγέθους. Επίσης οι αγελάδες αυτές θα πρέπει να τρέφονται µε το ίδιο είδος τροφής, την ίδια ποσότητα τροφής και να ζουν σε παρόµοιες συνθήκες, π.χ. σε στά-

13 βλους. Τότε θα χωρίσουµε δύο οµάδες αγελάδων, σε δύο ξεχωριστούς στάβλους, διατηρώντας όλους τους υπόλοιπους παράγοντες σταθερούς. Μόνη διαφορά θα είναι ότι στον στάβλο που εκτρέφεται η µία οµάδα θα τοποθετήσουµε ηχεία, που θα παίζουν µουσική. Η άλλη οµάδα αγελάδων, που δεν ακούει µουσική χρησιµοποιείται ως «µάρτυρας». Τις επόµενες ηµέρες, θα συγκρίνουµε την ποσότητα του γάλακτος, που παράγει κάθε οµάδα, για να διαπιστώσουµε εάν, πράγµατι, η οµάδα που ακούει µουσική, παράγει µεγαλύτερη ποσότητα. H επιστήµη της Bιολογίας 3. Στη µέση ενός µεγάλου κήπου υπάρχει ένα µεγάλο πεύκο. Παρατηρούµε ότι, αν και στον υπόλοιπο κήπο έχουν φυτρώσει µαργαρίτες, δεν υπάρχει καµία κάτω από το πεύκο. α. Να διατυπώσετε δύο υποθέσεις για να αιτιολογήσετε γιατί δεν υπάρχουν µαργαρίτες κάτω από το πεύκο. β. Να επιλέξετε µία από τις δύο υποθέσεις και να κάνετε µία υπόθεση εργασίας (πρόβλεψη) η οποία µπορεί να ελεγχθεί µε ένα πείραµα. γ. Να περιγράψετε ένα πείραµα µε το οποίο θα αποδεικνύεται ότι η υπόθεση θα είναι σωστή. Απάντηση: α. Μπορούµε να υποθέσουµε ότι οι µαργαρίτες δεν αναπτύσσονται κάτω από το πεύκο γιατί το φύλλωµά του δεν επιτρέπει στο ηλιακό φως να φτάσει σε αυτές. Μία άλλη υπόθεση που µπορούµε να κάνουµε είναι, ότι κάτω από το πεύκο οι µαργαρίτες δεν λαµβάνουν τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται, γιατί τα απορροφούν οι ρίζες του πεύκου. β. Επιλέγουµε την δεύτερη υπόθεση και κάνουµε την πρόβλεψη (υπόθεση εργασίας) ότι αν φυτέψουµε µία µαργαρίτα κάτω από το πεύκο και της προσφέρουµε τα θρεπτικά που της χρειάζονται, θα αναπτυχθεί. γ. Ένα πείραµα µε το οποίο θα προσπαθούσαµε να επιβεβαιώσουµε αυτήν την υπόθεση είναι, να φυτέψουµε δύο µαργαρίτες κάτω από το πεύκο και διατηρώντας όλους τους υπόλοιπους παράγοντες σταθερούς, να προσθέσουµε στο χώµα της µίας µαργαρίτας, θρεπτικά συστατικά. Μετά από κάποιο χρονικό διάστηµα µπορούµε να κάνουµε µετρήσεις και να συγκρίνουµε τις δύο µαργαρίτες. 17

14 H επιστήµη της Bιολογίας Μικρές έρευνες εργασίες* Πολλοί επιστήµονες εφαρµόζουν τις βιολογικές τους γνώσεις σε άλλα γνωστικά αντικείµενα. Ιατροί, νοσοκόµες, κτηνίατροι, γεωπόνοι και δασολόγοι, είναι όλοι τους «βιολόγοι» µε διαφορετικούς τρόπους. Έχουν όλοι γνώσεις βιολογίας, που απέκτησαν κατά την διάρκεια των σπουδών τους. Να κάνετε µία µικρή έρευνα και να συντάξετε έναν κατάλογο µε επαγγέλµατα που σχετίζονται µε τους κλάδους της βιολογίας. Μερικά από τα επαγγέλµατα που εφαρµόζουν τις γνώσεις της Βιολογίας είναι, οι ιατροί, οι νοσηλευτές, οι φαρµακοποιοί, οι οδοντίατροι, οι γεωπόνοι, οι κτηνίατροι, οι διαιτολόγοι, οι τεχνολόγοι ιατρικών εργαστηρίων, οι τεχνολόγοι τροφίµων, οι αισθητικοί, οι απόφοιτοι σχολών όπως, ανθοκοµίας, ζωικής παραγωγής, φυτικής παραγωγής, ιχθυοκαλλιεργειών, δασολογίας και διαχείρισης περιβάλλοντος, γεωπονικής βιοτεχνολογίας, περιβάλλοντος, δασολογίας και φυσικού περιβάλλοντος, επιστηµών της θάλασσας. 18 * Σε αυτές τις εργασίες δίνονται τα βασικά στοιχεία που θα τα χρησιµοποιήσεις µαζί µε άλλες πληροφορίες που θα ψάξεις για να διατυπώσεις πιο εύκολα τη γνώµη σου.

15 1. OPΓANΩΣH THΣ ZΩHΣ - BIOΛOΓIKA ΣYΣTHMATA 1.1 Τα µόρια της ζωής Λέξεις κλειδιά: χηµικά στοιχεία, φυσικοί νόµοι, χηµικοί νόµοι, ιχνοστοιχεία. ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ Οι οργανισµοί και τα αντικείµενα είναι υλικά σώµατα, αποτελούνται από χηµικά στοιχεία και υπακούουν στους ίδιους φυσικούς και χηµικούς νό- µους. Τα 4 στοιχεία, άνθρακας (C), υδρογόνο (H), οξυγόνο (O) και άζωτό (N), αποτελούν τα χηµικά µόρια, που συµµετέχουν στον σχηµατισµό των ζωντανών οργανισµών. Αποτελούν το 96% του βάρους ενός οργανισµού. Το κάλιο, το νάτριο και το µαγνήσιο συναντώνται σε πολύ µικρές ποσότητες στους οργανισµούς και γι αυτό ονοµάζονται ιχνοστοιχεία. Παρ όλο που οι έµβιοι οργανισµοί και ο άβιος κόσµος αποτελούνται από χηµικά στοιχεία, η χηµική τους σύσταση είναι τελείως διαφορετική. Ανόργανες ενώσεις Λέξεις κλειδιά: ανόργανες ενώσεις, νερό, κύκλος του νερού, άλατα. ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ Το νερό είναι µία απλή ανόργανη ένωση, που βρίσκεται σε µεγάλες ποσότητες στο περιβάλλον, αλλά και στους οργανισµούς. Το 70% της επιφάνειας του πλανήτη καλύπτεται από νερό. Ωκεανοί, ποτάµια, λίµνες, υπόγεια νερά, αποτελούν το περιβάλλον που ζουν πολλοί οργανισµοί. Το νερό ανακυκλώνεται συνεχώς στον πλανήτη. Ο κύκλος του νερού έχει µεγάλη σηµασία για την διατήρηση της ζωής στη Γη. Το νερό µε την µορφή βροχής, χαλαζιού ή χιονιού, πέφτει στις θάλασσες, στις λίµνες και στο έδαφος, και επιστρέφει στην ατµόσφαιρα µε την εξάτµιση. Στον κύκλο του νερού συµµετέχουν και ζωντανοί οργανισµοί, όπως, για παράδειγµα, τα φυτά, που προσλαµβάνουν νερό µε τις ρίζες τους και απο- 19

16 Kεφάλαιο 1ο βάλλουν νερό στην ατµόσφαιρα από τα στόµατα των φύλλων τους, µε την διαδικασία της διαπνοής. Το 70% των οργανισµών αποτελείται από νερό. Τα κύτταρα επίσης περιέχουν νερό. Το νερό βοηθάει στην οµαλή λειτουργία των κυττάρων για δύο κυρίως λόγους: α. γιατί έχει µεγάλη διαλυτική ικανότητα. Έτσι, µπορούν πολλές χηµικές ουσίες να διαλυθούν στο νερό και να αντιδράσουν µεταξύ τους, β. µε το νερό µεταφέρονται ουσίες στο εσωτερικό όλων των οργανισµών, ζωικών και φυτικών. Τα άλατα, όπως είναι το χλωριούχο νάτριο και τα άλατα ασβεστίου (συστατικό των οστών), παίζουν σηµαντικό ρόλο στην οµαλή λειτουργία του οργανισµού. Το θαλασσινό νερό περιέχει 4% διαλυµένα άλατα. Τα άλατα αυτά φθάνουν στις θάλασσες µέσω των ποταµών. Το νερό των ποταµών παρασύρει άλατα από το έδαφος και τα γύρω πετρώµατα και τα µεταφέρει στη θάλασσα. Το νερό που εξατµίζεται δεν περιέχει άλατα, έτσι ούτε το νερό της βροχής, που φθάνει στις λίµνες και το έδαφος, περιέχει άλατα. Εποµένως το νερό των ποταµών και των λιµνών έχει διαφορετική περιεκτικότητα σε άλατα, από το νερό των θαλασσών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα, άλλα είδη οργανισµών να έχουν προσαρµοστεί στο θαλάσσιο περιβάλλον και άλλα είδη στο περιβάλλον των λιµνών και των ποταµών, που το νερό είναι «γλυκό». ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΟΓΙΑ Άλατα: είναι ανόργανες ενώσεις που εισάγονται στον οργανισµό µε την τροφή. Τα άλατα είναι τα προϊόντα της ένωσης των οξέων µε τις βάσεις. EPΩTHΣEIΣ AΠANTHΣEIΣ Μετά τη µελέτη αυτής της ενότητας θα πρέπει να µπορείς να απαντήσεις στις παρακάτω ερωτήσεις: Γιατί το νερό είναι τόσο σηµαντικό για τα κύτταρα και τους οργανισµούς; Το νερό είναι µία απλή ανόργανη ένωση, που βρίσκεται σε µεγάλες ποσότητες στο περιβάλλον, στους οργανισµούς και στα κύτταρά τους. Το νερό βοηθάει στην οµαλή λειτουργία των κυττάρων για δύο κυρίως λόγους: α. γιατί έχει µεγάλη διαλυτική ικανότητα. Αυτό είναι σηµαντικό γιατί µπο-

17 ρούν να διαλυθούν στο νερό πολλές χηµικές ουσίες και να αντιδράσουν µεταξύ τους, β. µε το νερό µεταφέρονται ουσίες στο εσωτερικό όλων των οργανισµών, ζωικών και φυτικών. Το 70% της επιφάνειας του πλανήτη αποτελείται από ωκεανούς, ποτάµια, λίµνες, υπόγεια νερά και αποτελούν το περιβάλλον στο οποίο ζουν πολλοί οργανισµοί. Επίσης το 70% των οργανισµών αποτελείται από νερό. Oργάνωση της ζωής - Bιολογικά συστήµατα 2. Ποια πορεία ακολουθεί το νερό στον πλανήτη; Το νερό ανακυκλώνεται συνεχώς στον πλανήτη. Εξατµίζεται από οποιαδήποτε επιφάνεια (έδαφος, λίµνες, ποτάµια, θάλασσες) και επιστρέφει στη γη σαν βροχή, χαλάζι ή χιόνι. Στον κύκλο του νερού συµµετέχουν και ζωντανοί οργανισµοί, όπως για παράδειγµα τα φυτά, που προσλαµβάνουν νερό µε τις ρίζες τους και αποβάλλουν νερό στην ατµόσφαιρα από τα στόµατα των φύλλων τους, µε την διαδικασία της διαπνοής. 3. Σε τι διαφέρει το νερό της θάλασσας, από το νερό των λιµνών, των ποταµών και του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα; Το νερό των ποταµών και των λιµνών διαφέρει από το νερό των θαλασσών ως προς την περιεκτικότητα σε άλατα. Το θαλασσινό νερό περιέχει 4% διαλυµένα άλατα. Τα άλατα αυτά φθάνουν στις θάλασσες µέσω των ποτα- µών. Το νερό των ποταµών παρασύρει άλατα από το έδαφος και τα γύρω πετρώµατα και τα µεταφέρει στη θάλασσα. Το νερό που εξατµίζεται δεν περιέχει άλατα, γι αυτό το νερό της βροχής, που φθάνει στις λίµνες και το έδαφος, δεν περιέχει άλατα. Η διαφορά αυτή του θαλασσινού νερού από το νερό των ποταµών και των λιµνών, οδήγησε άλλους οργανισµούς να προσαρµοστούν στο αλµυρό νερό της θάλασσας και άλλους στο «γλυκό» νερό των λιµνών και των ποτα- µών. 4. Τι είναι τα ιχνοστοιχεία; Ποια η χρησιµότητα των αλάτων για τους οργανισµούς; Τα στοιχεία, που συναντώνται σε πολύ µικρές ποσότητες στους οργανισµούς και είναι απαραίτητα για την οµαλή λειτουργία του, λέγονται ιχνοστοιχεία. Τέτοια είναι το κάλιο, το νάτριο και το µαγνήσιο. Τα άλατα, όπως είναι το χλωριούχο νάτριο και τα άλατα ασβεστίου (που είναι συστατικό των οστών), παίζουν σηµαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και στην οµαλή λειτουργία του οργανισµού. 21

18 Kεφάλαιο 1ο ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ AΠANTHΣEIΣ 1. Γνωρίζετε γιατί το νερό έχει τόσο µεγάλη σηµασία για την διατήρηση της ζωής στον πλανήτη; Το νερό έχει µεγάλη σηµασία για την διατήρηση της ζωής, χάρη στις φυσικοχηµικές του ιδιότητες, που το διαφοροποιούν από τις υπόλοιπες ενώσεις, που βρίσκονται στο πλανήτη. Μερικές από αυτές είναι οι παρακάτω: Το µόριο του νερού (H 2 O) αποτελείται από δύο άτοµα υδρογόνου και ένα άτοµο οξυγόνου. Το µόριο του νερού σχηµατίζει ένα δίπολο, δηλαδή, έχει µία περιοχή περισσότερο αρνητική και µία περιοχή περισσότερο θετική (σαν να λέµε «δύο πόλους»). Αυτή ακριβώς η ιδιότητά του, το κάνει να έχει µεγάλη διαλυτική ικανότητα και γι αυτό διαλύονται πολλές χηµικές ενώσεις σε αυτό. Επίσης το νερό έχει ορισµένες ιδιότητες µε µεγάλη σηµασία, όπως το υψηλό σηµείο ζέσεως, υψηλό σηµείο τήξεως και υψηλή ειδική θερµότητα εξατµίσεως. Το νερό έχει µεγάλη επιφανειακή τάση, που έχει σαν αποτέλεσµα τα µόρια του νερού να παραµένουν σε µικρά σηµεία του εδάφους. Μία πολύ σηµαντική ιδιότητα του νερού, είναι η αύξηση του όγκου του κατά την µετατροπή του σε πάγο. Το νερό παρουσιάζει µία ανωµαλία κατά την διαστολή του. Μία ορισµένη µάζα (m) νερού, έχει µικρότερο όγκο (V) στους 4 ο C κι όχι στους 0 ο C, όπως θα έπρεπε, αν διαστελλόταν κανονικά. Με βάση τον τύπο που µάθαµε από την φυσική: d = m / V, όπου d είναι η πυκνότητα m είναι η µάζα του σώµατος V είναι ο όγκος του σώµατος Συµπεραίνουµε ότι ο πάγος είναι λιγότερο πυκνός (µικρότερη πυκνότητα, d) από το νερό και άρα, είναι πιο ελαφρύς από το νερό. Γι αυτό ο πάγος επιπλέει στο νερό, και αυτό έχει σαν αποτέλεσµα τον χειµώνα να µην πήζει το νερό των θαλασσών και των λιµνών, οπότε τα ψάρια ζουν στον πυθµένα, ενώ ταυτόχρονα ο πάγος, που πιθανώς επιπλέει στο νερό, δρα σαν µονωτής. 22 Τι θα συνέβαινε αν ο πάγος ήταν βαρύτερος από το νερό; Αν ο πάγος ήταν βαρύτερος από το νερό, θα βυθιζόταν µέσα σ αυτό και τότε οι ωκεανοί, οι λίµνες και τα ποτάµια θα πάγωναν από τον βυθό ως την κορυφή, µόλις θα έπεφτε η θερµοκρασία του περιβάλλοντος. Στην περίπτωση

19 αυτή θα ήταν πολύ δύσκολο να ξεπαγώσουν οι πάγοι και τότε δεν θα µπορούσαν να επιβιώσουν οι ζωντανοί οργανισµοί. Οργανικές ενώσεις Oργάνωση της ζωής - Bιολογικά συστήµατα Λέξεις κλειδιά: πρωτεϊνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊκά οξέα, λιπίδια. ΤΑ Α ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡ ΟΤΕΡΑ Α ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Τ Υ ΜΑΘΗΜΑ ΘΗΜΑΤΟΣ Όπως µάθαµε τα 4 στοιχεία, άνθρακας (C), υδρογόνο (H), οξυγόνο (O) και άζωτο (N), αποτελούν τα χηµικά µόρια, που συµµετέχουν στον σχη- µατισµό των ζωντανών οργανισµών. Οι ενώσεις του άνθρακα (C), µε το υδρογόνο (H), το οξυγόνο (O), το άζωτο (N), λέγονται οργανικές ενώσεις. Οι ενώσεις ονοµάστηκαν οργανικές, επειδή συγκροτούν τους ζωντανούς οργανισµούς. Οι οργανικές ενώσεις που συναντάµε στα κύτταρα των οργανισµών είναι: οι υδατάνθρακες οι πρωτεΐνες τα νουκλεϊκά οξέα τα λιπίδια Οι υδατάνθρακες ή αλλιώς σάκχαρα, µπορεί να είναι: απλοί, όπως η γλυκόζη, που είναι µονοσακχαρίτης σύνθετοι όπως η κυτταρίνη, το γλυκογόνο, το άµυλο, που λέγονται πολυσακχαρίτες. Οι πολυσακχαρίτες αποτελούνται από την ένωση πολλών µονοσακχαριτών. Οι υδατάνθρακες κατά την διάσπασή τους απελευθερώνουν µεγάλα ποσά ενέργειας, γι αυτό αποτελούν πηγή ενέργειας για τους οργανισµούς. Επίσης πολλοί υδατάνθρακες αποτελούν δοµικό συστατικό των κυττάρων. Οι πρωτεΐνες είναι σύνθετα χηµικά µόρια που αποτελούνται από απλούστερα µόρια, τα αµινοξέα. Από τα 170 αµινοξέα που υπάρχουν στη φύση, µόνο τα 20 συµµετέχουν στην δηµιουργία πρωτεϊνών. Τα αµινοξέα ενώνονται µεταξύ τους µε πεπτιδικούς δεσµούς και σχηµατίζουν χιλιάδες διαφορετικές πρωτεΐνες ή πολυπεπτίδια. Οι πρωτεΐνες είναι δοµικά συστατικά του κυττάρου αλλά και λειτουργικά, δηλαδή παίζουν σηµαντικό ρόλο στις λειτουργίες του. Μία οµάδα πρωτεϊνών είναι τα ένζυµα, τα οποία βοηθούν να γίνουν ταχύτατα οι χηµικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κυττάρων. 23

20 Kεφάλαιο 1ο Υπάρχουν δύο κύρια είδη νουκλεϊκών οξέων, το δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ ή DNAκαι το ριβονουκλεϊκό οξύ ή RNA. Τα νουκλεϊκά οξέα αποτελούνται από απλούστερα µόρια, τα νουκλεοτίδια, τα οποία ενώνονται µεταξύ τους και σχηµατίζουν πολυνουκλεοτιδικές αλυσίδες. Ο ρόλος των νουκλεϊκών οξέων είναι η αποθήκευση των κληρονοµικών πληροφοριών και ο έλεγχος των λειτουργιών των κυττάρων των οργανισµών. Τα λιπίδια είναι δοµικά συστατικά των κυττάρων και αποθήκες ενέργειας των οργανισµών. Κατά την διάσπαση των λιπιδίων απελευθερώνεται πολύ µεγαλύτερο ποσό από ό,τι κατά την διάσπαση των υδατανθράκων. Ένα µόριο λίπους σχηµατίζεται από την ένωση τριών µορίων λιπαρών οξέων µε ένα µόριο γλυκερόλης. EPΩTHΣEIΣ AΠANTHΣEIΣ Μετά τη µελέτη αυτής της ενότητας θα πρέπει να µπορείς να απαντήσεις στις παρακάτω ερωτήσεις: 1. Ποιες ενώσεις ονοµάζουµε οργανικές; Οι ενώσεις του άνθρακα µε το υδρογόνο, το οξυγόνο, το άζωτο λέγονται οργανικές ενώσεις. Το διοξείδιο του άνθρακα κατατάσσεται στις ανόργανες ενώσεις. Οι ενώσεις ονοµάστηκαν οργανικές, επειδή συγκροτούν τους ζωντανούς οργανισµούς. 2. Ποιες είναι οι κυριότερες οργανικές ενώσεις που συναντάµε στα κύτταρα των οργανισµών; Οι κυριότερες οργανικές ενώσεις που συναντάµε στα κύτταρα των οργανισµών είναι οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες, τα νουκλεϊκά οξέα και τα λιπίδια. 3. Ποιες από τις οργανικές ενώσεις που γνωρίζετε έχουν δοµικό ρόλο στα κύτταρα; Οι πρωτεΐνες, τα λιπίδια και πολλοί υδατάνθρακες αποτελούν δοµικό συστατικό των κυττάρων Ποιες οργανικές ενώσεις έχουν και δοµικό και λειτουργικό ρόλο στα κύτταρα; Οι πρωτεΐνες είναι δοµικά συστατικά του κυττάρου, όµως έχουν και λει-

21 τουργικό ρόλο στο κύτταρο. Μία οµάδα πρωτεϊνών είναι τα ένζυµα, τα οποία βοηθούν να γίνουν ταχύτατα οι χηµικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κυττάρων. Oργάνωση της ζωής - Bιολογικά συστήµατα 5. Ποιες οργανικές ενώσεις καθορίζουν την κληρονοµικότητα και ελέγχουν τις λειτουργίες των κυττάρων; Τα νουκλεϊκά οξέα, δηλαδή, το δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ ή DNA και το ριβονουκλεϊκό οξύ ή RNA. 6. Ποιες οργανικές ενώσεις όταν διασπώνται ελευθερώνουν µεγάλα ποσά ενέργειας; Οι υδατάνθρακες και τα λιπίδια όταν διασπώνται απελευθερώνουν µεγάλα ποσά ενέργειας. Κατά την διάσπαση των λιπιδίων απελευθερώνεται πολύ µεγαλύτερο ποσό από ό,τι κατά την διάσπαση των υδατανθράκων, γι αυτό είναι αποθήκες ενέργειας των οργανισµών. 7. Ποια είναι τα µικρότερα µόρια από τα οποία αποτελούνται: α. οι πρωτεϊνες, β. τα νουκλεϊκά οξέα, γ. οι πολυσακχαρίτες, δ. τα λίπη; α. οι πρωτεΐνες αποτελούνται από αµινοξέα, β. τα νουκλεϊκά οξέα από νουκλεοτίδια, γ. οι πολυσακχαρίτες αποτελούνται από µονοσακχαρίτες, δ.τα λίπη από τρία µόρια λιπαρών οξέων και ένα µόριο γλυκερόλης. 8. Τι είναι τα ένζυµα; Ποιος είναι ο ρόλος τους στα κύτταρα; Τα ένζυµα είναι µία οµάδα πρωτεϊνών, που βοηθούν να γίνουν ταχύτατα οι χηµικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των κυττάρων. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ Τ Υ ΣΧΟΛΙΚ ΛΙΚΟΥ Υ ΒΙΒΛΙΟΥ 1. Να αντιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι µε τους όρους της στήλης ΙΙ: Απάντηση: Ι Πρωτεϊνες Υδατάνθρακες Νουκλεϊκά οξέα ιι Αµινοξέα Μονοσακχαρίτες Νουκλεοτίδια 25

22 Kεφάλαιο 1ο 2. Να συµπληρώσετε µε τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: Απάντηση: α. Το νερό είναι το κυριότερο συστατικό των οργανισµών. Έχει µεγάλη διαλυτική ικανότητα, γιατί σε αυτό µπορούν να διαλυθούν πολλές χηµικές ουσίες, και αποτελεί περίπου το 70% του ανθρώπινου σώµατος. β. Τα δοµικά συστατικά των πρωτεϊνών είναι τα αµινοξέα, ενώ των υδατανθράκων οι µονοσακχαρίτες. Γ. Τα νουκλεϊκά οξέα είναι το δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ (DNA) και το ριβονουκλεϊκό οξύ (RNA). 3. Αν συµπληρώσετε σωστά την ακροστιχίδα στη χρωµατιστή στήλη θα σχηµατιστεί η σηµαντικότερη ανόργανη ένωση στον πλανήτη µας: Απάντηση: ΝΟΥΚΛΕΟΤΙ ΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΡΙΒΟΝΟΥΚΛΕΪΚΟ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ 26

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Ιστορικά 1665: Ο Ρ.Χουκ μιλά για κύτταρα. Σύγχρονη κυτταρική θεωρία: Το κύτταρο είναι η θεμελιώδης δομική και λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

B È Ô Ï Ô Á ã Àª π À

B È Ô Ï Ô Á ã Àª π À BÈÔÏÔÁ ã Àª π À Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει τη σφραγίδα των εκδόσεων ΒΟΛΟΝΑΚΗ ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΒΟΛΟΝΑΚΗ Απαγορεύεται η ολική ή η µερική αναδηµοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του µε οποιοδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1.Να τοποθετήσετε τους παρακάτω όρους από τον πιο απλό στον πιο σύνθετο: σύστηµα οργάνων κύτταρο ιστός, οργανισµός όργανο. 2.Να φτιάξετε µια τροφική αλυσίδα µε τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου Ενότητα 1.1: Χημεία της ζωής Ενότητα 2.1: Μακρομόρια Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: 1. Για ποιο λόγο θεωρείται αναγκαία η σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ

ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΓΤΜΝΑΙΟ ΚΕΡΑΣΕΑ ΦΟΛ. ΕΣΟ 2011-12 ΣΜΗΜΑ Γ3 ΟΡΥΑΝΙΔΗ ΓΙΩΡΓΟ ΙΔΕΡΗ ΒΑΓΓΕΛΗ Σο κύτταρο είναι η μικρότερη ζωντανή μονάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Κύτταρο: η βασική μονάδα της ζωής

1.2 Κύτταρο: η βασική μονάδα της ζωής 1.2 Κύτταρο: η βασική μονάδα της ζωής Γιατί το κύτταρο χαρακτηρίζεται βασική μονάδα ζωής; Γιατί είναι η μικρότερη μονάδα που μπορεί: Να τρέφεται Να αναπνέει Να αναπαράγεται Δηλαδή εμφανίζει τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01%

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% Ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο και το άζωτο συμμετέχουν, σε σημαντικό βαθμό, στη

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις βιολογίας γ γυμνασίου

Ερωτήσεις βιολογίας γ γυμνασίου Ερωτήσεις βιολογίας γ γυμνασίου Κεφ. 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα 1.1. Τα μόρια της ζωής 1. Ποια η σχέση οργανισμών και άβιων αντικειμένων; Οι οργανισμοί, όπως και τα άβια αντικείμενα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α & Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΥΤΟΤΡΟΦΟΙ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ-ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ 1 η ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Το σώµα κάθε οργανισµού αποτελείται από κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου Σελίδα 2

Βιολογία Γ Γυμνασίου Σελίδα 2 1. Ποια η σχέση οργανισμών και άβιων αντικειμένων; Οι οργανισμοί, όπως και τα άβια αντικείμενα, είναι υλικά σώματα που δομούνται από τα ίδια χημικά στοιχεία και υπακούουν στους ίδιους νόμους της φύσης.

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1. Ο καταβολισμός περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Α4. Επιδερµική εξάτµιση είναι η εξάτµιση του νερού από την επιφάνεια: α. των λιµνών β. των φύλλων των χερσαίων φυτών γ. της θάλασσας δ. του εδάφους.

Α4. Επιδερµική εξάτµιση είναι η εξάτµιση του νερού από την επιφάνεια: α. των λιµνών β. των φύλλων των χερσαίων φυτών γ. της θάλασσας δ. του εδάφους. ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογία γενικής παιδείας

Bιολογία γενικής παιδείας Bιολογία γενικής παιδείας Α1. 1. δ 2. α 3. β 4. δ ΘΕΜΑ Α Α2. ΟΛΑ ΚΑΠΟΙΑ Τοξίνες + Πλασματική μεμβράνη + Κυτταρικό τοίχωμα + Αποικίες + Κάψα + Πλασμίδια + Μαστίγια + Ριβοσώματα + Πυρηνοειδές + Ενδοσπόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 Θέμα 2ο 2ο ΓΕΛ Χαλανδρίου Βιολογία Β Λυκείου Περιεχόμενα ΘΕΜΑ 14306... 2 ΘΕΜΑ 14351... 2 ΘΕΜΑ 14360... 3 ΘΕΜΑ 14363... 3 ΘΕΜΑ 14364... 4 ΘΕΜΑ 14366... 5 ΘΕΜΑ 14367... 5 ΘΕΜΑ 14369...

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Κύτταρο, η θεμελιώδης μονάδα της ζωής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Κύτταρο, η θεμελιώδης μονάδα της ζωής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Κύτταρο, η θεμελιώδης μονάδα της ζωής Ενότητα 2.1: Το πορτραίτο του ευκαρυωτικού κυττάρου Ενότητα 2.2: Πλασματική μεμβράνη: το λεπτό σύνορο ανάμεσα στην άβια ύλη και στη ζωή Ενότητα 2.3: Μια

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Η σημασία της ενέργειας στους οργανισμούς. Η ενέργεια είναι ένας παράγοντας σημαντικός για τους οργανισμούς γιατί όλες οι λειτουργίες τους απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ - ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 8 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Απρίλιος Μάιος 12 Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου (Ερωτήσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον) 1. Τι είναι τα βιομόρια και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά τους; Βιομόρια

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 2 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Το κύτταρο Ένα εργοστάσιο ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ σε σε σε 3 1.3 Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής ΕΙΔΟΣ Οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΖΑΡΦΤΖΙΑΝ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ου 2 ου 3 ου κεφαλαίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1. ποιες περιπτώσεις διαστολής αιμοφόρων αγγείων γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Τ. ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΜΗΜΑ Β3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ο όρος ενέργεια σημαίνει δυνατότητα παραγωγής έργου.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ...

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο... 2 I. Το γενετικό υλικό... 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ... 5 ΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΤΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΛΕΞΗ.... 8 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ... 9 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ...12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο I. Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΒΑΘ.:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΟΛΟΓΡ.:... ΥΠΟΓΡ.:... ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05-06-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: 1 ΩΡΑ και 30 ΛΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Ισιδώρα Παπασιδέρη, Καθηγήτρια...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr, ttp://multimedia.biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΘΕΜΑ 1 Ο 1. γ 2. δ 3. α 4. δ 5. δ ΘΕΜΑ 2 Ο Α) Το γενετικό υλικό των προκαρυωτικών κυττάρων είναι ένα δίκλωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ω/εβδοµάδα ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Τα χαρακτηριστικά των οργανισµών ( Ω 1) Κύτταρο: Η µονάδα της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2ο ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ

Κεφάλαιο 2ο ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Κεφάλαιο 2ο ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ 1. Κυτταρική μεμβράνη μοντέλο ρευστού μωσαϊκού κατά Singer και Nicolson Αποτελείται από διπλό στρώμα φωσφολιπιδίων με διάσπαρτα μόρια στεροειδών (χοληστερόλης) και μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Οι βασικές λειτουργίες των φυτών είναι τρεις: 1. Η φωτοσύνθεση 2. Η αναπνοή 3. Η διαπνοή Φωτοσύνθεση Τα βασικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουµε είναι τα εξής: 1. Η φωτοσύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ BIOL_G_GYMN_LAST.indd 1 11/1/2013 1:10:07 μμ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ Ευαγγελία Μαυρικάκη, Επίκ. Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Μαριάννα Γκούβρα, Βιολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ 2012-2013 ΤΑΞΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α. Με βάση το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τη Βιολογία της Γ τάξης του Γυμνασίου:

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ 2012-2013 ΤΑΞΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α. Με βάση το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τη Βιολογία της Γ τάξης του Γυμνασίου: ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ 2012-2013 ΤΑΞΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Με βάση το ισχύον Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για τη Βιολογία της Γ τάξης του Γυμνασίου: 1. Οργάνωση της ζωής Βιολογικά συστήματα (κεφ. 1) 2. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών 9-1 Κεφάλαιο 9 Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών Εισαγωγή Στο κύτταρο η έκφραση των πρωτεϊνών γίνεται από µόνο ένα τύπο ριβοσώµατος (εκτός των µιτοχονδριακών και των χλωροπλαστικών που µοιάζουν µε αυτά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Griffith στα πειράματά του χρησιμοποίησε:

1. Ο Griffith στα πειράματά του χρησιμοποίησε: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 27/11/11 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ο Griffith στα πειράματά

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MUSEUM «Προετοιμασία δειγμάτων για μικροσκοπία»

AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MUSEUM «Προετοιμασία δειγμάτων για μικροσκοπία» Α ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2ΟΥ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ AN EXPERIMENTAL BIOLOGY MUSEUM «Προετοιμασία δειγμάτων για μικροσκοπία» ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Αδικημενάκη Καλλιόπη Ζαχαριουδάκη Χαρά Λαγουδάκη Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημικά στοιχεία που συνθέτουν τους οργανισμούς Ο C, το H 2, το O 2 και το N 2 είναι τα επικρατέστερα στους οργανισμούς σε ποσοστό 96% κ.β. Γιατί; Συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό στη σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Τρίτη, 27 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολογία θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1ο κεφάλαιο Το γενετικό υλικό Τι αποτελεί το γενετικό υλικό; Από το 1869, που το DNA εντοπίστηκε στον πυρήνα των κυττάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Τίτλος Μαθήματος: Γενική Μικροβιολογία Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Διδάσκων: Καθηγητής Ιωάννης Σαββαΐδης Τμήμα: Χημείας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ευκαρυωτικά και Προκαρυωτικά Κύτταρα Οι διάφορες βιοχημικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το γενετικό υλικό ΘΕΜΑ: 1 ο (Μονάδες 25 ) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω ερωτήσεις. 1. Το πείραµα των Hershey και Chase ήταν:

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Διατήρηση και συνέχεια της ζωής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Διατήρηση και συνέχεια της ζωής ΚΕΑΛΑΙΟ 5 ιατήρηση και συνέχεια της ζωής 5.2 H ροή της γενετικής πληροφορίας 3 Πώς βρέθηκε η δομή του DNA στο χώρο; Η ανακάλυψη της δομής του DNA πραγματοποιήθηκε το 1953 από τους Watson και Crick. Από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελλαδικών Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων (Παλιό Σύστημα) ΘΕΜΑ Α Α.1 β Α.2 α Α.3 α Α.4 β Α.5 γ ΘΕΜΑ Β B.1 B.2 1. Β 2. Α

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 01 : Εισαγωγή. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 01 : Εισαγωγή. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 01 : Εισαγωγή Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Γ Ένας άνθρωπος μολύνεται από ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων σε συνάρτηση με το χρόνο.

ΘΕΜΑ Γ Ένας άνθρωπος μολύνεται από ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων σε συνάρτηση με το χρόνο. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2/12/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΝΟΤΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΟΜΟΓΕΝΩΝ Κεφάλαιο 1 Περιεχόμενα Περιεχόμενα 1 Κεφάλαιο 1 ο Το γενετικό υλικό Θέμα 1 ο 2 Θέμα 2 ο 8 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΟ. Η θεμελιώδης μονάδα της ζωής

ΚΥΤΤΑΡΟ. Η θεμελιώδης μονάδα της ζωής ΚΥΤΤΑΡΟ Η θεμελιώδης μονάδα της ζωής Κύτταρο Η βασική δομική και λειτουργική μονάδα που εκδηλώνει το φαινόμενο της ζωής. Πρώτος ο Βρετανός Robert Hooke το 1665 παρατηρώντας με το μικροσκόπιο λεπτές τομές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση Ομάδα Αναλυτικών Προγραμμάτων Βιολογίας Σχολική Χρονιά: 2014-2015 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ A. Οι μαθητές να κατανοήσουν

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα;

Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα; Η κυτταροδιαίρεση Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα; Για να αναπαραχθούν. Για να αυξηθεί το µέγεθος των οργανισµών. Για να αναπληρωθούν φθαρµένα ή κατεστραµµένα κύτταρα. ιαδικασία κυτταροδιαίρεσης µε εκβλάστηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23-10-11 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν κυτταρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ Από έδρας Δ. Ματθόπουλος Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα