2. Ãι συνûπειες των κατακτüσεων 2.1 ÃικïνïµικÛς, κïινωνικûς και πïλιτιστι- κûς αλλαγûς Η ïικïνïµýα 1. Η δηµιïυργýα των µεγàλων κτηµàτων ρωµαϊκþ Þøλï

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "2. Ãι συνûπειες των κατακτüσεων 2.1 ÃικïνïµικÛς, κïινωνικûς και πïλιτιστι- κûς αλλαγûς Η ïικïνïµýα 1. Η δηµιïυργýα των µεγàλων κτηµàτων ρωµαϊκþ Þøλï"

Transcript

1 ÛÎ ÛÂÈ - Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ V. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ Ψηφιδωτ απ την Ποµπηία (1ος αι. π.χ.). Είναι έργο Έλληνα καλλιτέχνη και παρουσιάζει σκηνή απ κωµωδία. Απηχεί τις επιλογές και τις αντιλήψεις της «νε πλουτης» ρωµαϊκής κοινωνίας της εποχής των µεγάλων κατακτήσεων. (Νεάπολη, Εθνικ Αρχαιολογικ Μουσείο)

2 Οι συνέπειες των κατακτήσεων Οι µεγάλες κατακτήσεις δε συνέβαλαν µ νο στη δηµιουργία ε ν ς µεγάλου και ι- σχυρο κράτους, ο τε έφεραν µ νο πλο το και ευηµερία στο ρωµαϊκ λα. Είχαν και σηµαντικές επιπτώσεις, οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτιστικές στη ρωµαϊκή κοινωνία. Για την αντιµετώπιση των προβληµάτων που δηµιουργήθηκαν έ γιναν ορισµένες µεταρρυθµιστικές προσπάθειες. Παράλληλα µε τις µεταρρυθµίσεις και ανεξάρτητα απ την αποτελεσµατικ τητά τους ξέσπασε µια σειρά απ εµφ λι ες συγκρο σεις, που διήρκεσαν περισσ τερο απ έναν αιώνα και είχαν ως στ χο την αποκατάσταση της ι- σορροπίας στη ρωµαϊκή κοινωνία και συγχρ νως την παγίωση της ρωµαϊκής κυριαρχίας στο χώρο της Μεσογείου. Για την επίτευξη αυτών των στ χων προβλήθηκε ως αίτηµα των καιρών η ανάγκη πολιτειακών αλλαγών, οι οποίες εν τέλει κατέλυσαν ουσιαστικά το δηµοκρατικ πολίτευµα. 1. Η δηµιουργία των µεγάλων κτηµάτων Οι πλο σιοι πήραν τα µεγαλ τερα κοµµάτια της δηµ σιας γης που δεν είχε µοιραστεί και αφο βεβαιώθηκαν τι, εάν τα διατηρο σαν για µεγάλο χρονικ διάστηµα, κανένας δεν θα τους τα αφαιρο σε, άρχισαν να αγοράζουν ή να αρπάζουν µε τη βία τα µικρά γειτονικά χωράφια των φτωχών. Με αυτ ν τον τρ πο τα κτή- µατά τους έγιναν τεράστιες εκτάσεις και για την καλλιέργειά τους καθώς και για τη βοσκή των κοπαδιών, χρησιµοποιο σαν αγορασµένους δο λους. 2.1 Οικονοµικές, κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές Η οικονοµία. Πριν απ τις κατακτήσεις η κ ρια ασχολία των Ρωµαίων ήταν η καλλιέργεια της γης. Το µικρ ρωµαϊκ κράτος στηριζ ταν σ ένα σ στηµα κλειστής αγροτικής οικονοµίας. Μετά την κατάκτηση της Ιταλίας και την υποταγή της Καρχηδ νας, άρχισε να αναπτ σσεται απ τους Ιταλιώτες το εµπ ριο και παράλληλα η βιοτεχνία. ηµιουργήθηκαν µεγάλα εργαστήρια, στα οποία η εργασία ήταν οµαδική για να προλαβαίνουν τις παραγγελίες και να καλ πτουν τις α- νάγκες της ζήτησης. Η αλλαγή στο σ στηµα παραγωγής επέφερε και σταδιακή αλλαγή στο είδος της εργασίας. Έτσι, επικράτησε η εργασία των δο λων που ήταν πολ φθην τερη. Οι µικρές και οι µεσαίες επιχειρήσεις αλλά και οι µικρές ιδιοκτησίες βαθµιαία εξαφανίστηκαν, επειδή δεν ά- ντεξαν στον ανταγωνισµ των µεγάλων εργαστηρίων. Το ίδιο συνέβη και µε τους µικρο ς ιδιοκτήτες της γης που απορροφήθηκαν απ τις µεγάλες γαιοκτησίες. Οι πρώτες µεγάλες ιδιοκτησίες είχαν ήδη δηµιουργηθεί παλαι τερα µε την καταπάτηση της κατακτηµένης δηµ σιας γης 1. Η κοινωνία. Οι οικονοµικές αλλαγές είχαν άµεσες επιπτώσεις στη ρωµαϊκή κοινωνία. Η εξαφάνιση των µικρών ιδιοκτησιών και των µικρών εργαστη- Αππιαν ς, Ρωµαϊκή ιστορία, Ι, I,7. ρίων σήµανε παράλληλα την εξαφάνιση λων αυτών που ως το 2ο αι. π.χ. στήριζαν το δηµοκρατικ πολίτευµα και αποτελο σαν το στρατ µε τον οποίο έγιναν οι µεγάλες κατακτήσεις. Κι αυτοί ή- ταν ο κ ριος γκος του ρωµαϊκο λαο που δεν µπ ρεσε να α- νταποκριθεί στα νέα οικονοµικά δεδοµένα. Έχασε τη µικρή του περιουσία και άρχισε να συγκεντρώνεται στη Ρώµη σε αναζήτηση ευκαιριών. Τα µ να εφ δια που διέθεταν αυτοί οι άνθρωποι ήταν τα πολιτικά δικαιώµατα του Ρωµαίου πολίτη. Το κ ριο µέσο επιβίωσής τους ήταν η ψήφος και η µαρτυρία τους στα δικαστήρια. Ουσιαστικά παρασιτο σαν εξαργυρώνοντας την ψήφο τους στους πλουσίους. Έτσι εξελίχθηκαν προοδευτικά σε µια ανθρώπινη µάζα χωρίς συνείδηση, το γνωστ ρωµαϊκ χλο 2. Τα πλο τη που συσσωρε τηκαν απ τις µεγάλες κατακτήσεις τα καρπώθηκαν δ ο ολιγάνθρωπες κοινωνικές τάξεις: οι συγκλητικοί και οι ιππείς. Οι συγκλητικοί ήταν νέα αριστοκρατική τάξη, η οποία σχηµατίστηκε απ ανθρώπους που οι ίδιοι ή οι πρ γονοί τους είχαν καταλάβει κάποτε κάποιο ανώτατο αξίωµα. εν ασχολο νταν µε ε- πιχειρήσεις, κατείχαν µως µεγάλα αγροκτήµατα. Η απ κτηση των αξιωµάτων γιν ταν µε εκλογές. Για να εξασφαλίσουν την εκλογή τους είχαν την ανάγκη του λαο που τους έδινε την ψήφο του. Ονοµάζονταν συγκλητικοί, γιατί µε την κατάκτηση κάποιου υψηλο αξιώµατος εντάσσονταν στο σώµα της συγκλήτου. Σταδιακά µε τις κατακτήσεις συγκεντρώθηκε µεγάλη πολιτική δ ναµη στη σ γκλητο. Οι συγκλητικοί αποτελο σαν µια κλειστή κοινωνική οµάδα, που δεν άφηνε το περιθώριο σε άτοµα διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης να διεκδικήσουν δηµ σιο αξίωµα. Σε Ψηφιδωτή παράσταση απ τη Β. Αφρική. Εικονίζεται αγρ κτηµα και σκηνές που ε- κτυλίσσονται µέσα σ αυτ (β µισ του 4ου αι. µ.χ.). Τα µεγάλα αγροκτήµατα latifundia άρχισαν να δηµιουργο νται στην Ιταλική χερσ νησο απ το 2ο αι. π.χ. (Π λη της Τ νιδας, Εθνικ Μουσείο Bardo) 2. Οι πλο σιοι και το πλήθος της Ρώµης Η κυριαρχία της τάξης των πλουσίων διατηρήθηκε στη Ρώµη περισσ τερο απ σο σε οποιαδήποτε άλλη π λη. Αυτ οφείλεται σε δ ο αιτίες: η µια είναι πως έκαναν µεγάλες κατακτήσεις και πως τα οφέλη πήγαιναν στην τάξη που ήταν ήδη πλο σια η τάξη αυτή απέκτησε λες τις καλλιεργήσιµες εκτάσεις που α- φαιρο σαν απ τους νικηµένους πήρε στα χέρια της το εµπ ριο των κατακτηµένων χωρών, πως και τα τεράστια κέρδη απ την είσπραξη των φ ρων και τη διοίκηση των επαρχιών. Αυτές οι οικογένειες, πλουτίζοντας έτσι ολοένα και περισσ τερο α- π γενιά σε γενιά, απέκτησαν αµ θητα πλο τη και η καθεµιά τους αποτελο σε µια ιδιαίτερη δ ναµη απέναντι 191

3 στο λα. Η άλλη αιτία ήταν πως ο Ρωµαίος, ακ µη και ο πιο φτωχ ς, είχε έναν έµφυτο σεβασµ προς το χρήµα. Ενώ η πραγµατική πελατεία είχε εξαφανιστεί απ καιρ, ξαναπαρουσιάστηκε µε τη µορφή του σεβασµο προς τις µεγάλες περιουσίες και οι προλετάριοι* απέκτησαν τη συνήθεια να παρουσιάζονται κάθε πρωί, για να χαιρετήσουν τους πλο σιους και να ζητήσουν το καθηµεριν τους φαγητ. Fustel de Coulanges,.π., σ Οι συγκλητικοί και η περιουσία τους Σε µια επιστολή σ έναν φίλο του ο Πλίνιος ο νε τερος, Ρωµαίος συγκλητικ ς που καταγ ταν απ το Κώµο της β ρειας Ιταλίας, αναφέρει τι η περιουσία του ήταν σχεδ ν εξ ολοκλήρου επενδυµένη σε αγροτική ιδιοκτησία. Το ίδιο ίσχυε για πολλο ς αν χι σχεδ ν για τους περισσ τερους συγκλητικο ς, ιδιαίτερα µάλιστα για σους πως ο Πλίνιος, δεν ήταν εξαιρετικά πλο σιοι και δεν προέρχονταν απ τη Ρώµη ή τα περίχωρά της... Η περιουσία του Πλινίου, πάντως, ήταν µε τη σειρά της εικοσαπλάσια του ελάχιστου προαπαιτο - µενου τιµήµατος για να ενταχθεί καποιος στον συγκλητικ ordo (τάξη), δηλαδή του εν ς εκατοµµυρίου σηστερτίων*. Παράλληλα µως φαίνεται να υπήρχε και ένας µεγάλος α- ριθµ ς πολιτών στην Ιταλία και τις ε- παρχίες, οι οποίοι, µολον τι διέθεταν αυτ το ελάχιστο προαπαιτο µενο τίµηµα για την είσοδ τους στη σ γκλητο, ποτέ δεν έγιναν συγκλητικοί. 192 Garnsey P., Saller R., Η Ρωµαϊκή αυτοκρατορία, µετ. Β.Ι. Αναστασιάδης, Πανεπιστηµιακές Εκδ. Κρήτης, 1995, σ. 85. σπάνιες περιπτώσεις, ταν συνέβαινε αυτ, αυτ ς που εκλεγ ταν ονοµαζ ταν νέος άνθρωπος 3. Οι ιππείς ήταν οι πλο σιοι του χρήµατος. Το νοµά τους µ νο παραπέµπει σε παλαιές εποχές, ταν ιππείς ονοµάζονταν σοι ήσαν αριστοκρατικής καταγωγής και είχαν τη δυνατ τητα να ε- κτρέφουν άλογο για να πολεµο ν έφιπποι. Μετά τις κατακτήσεις, ιππείς ονοµάστηκαν σοι είχαν χρηµατική περιουσία που τους επέτρεπε να στρατε ονται στο ιππικ. Ασχολήθηκαν µε εργασίες που απέδιδαν κέρδη, πως µε επιχειρήσεις, εµπ ριο, τοκογλυφία, ανάληψη δηµ σιων έργων. Η πιο κερδοφ ρα επιχείρηση ήταν του δηµοσιώνη, εκείνου δηλαδή που νοίκιαζε απ το κράτος το δικαίωµα της είσπραξης των δηµ σιων φ ρων απ τις επαρχίες ή ακ µα της εκµετάλλευσης των µεταλλείων ή των λιµανιών. Εννοείται τι οι δη- µοσιώνες προκατέβαλλαν στο κράτος τα έσοδα των εισπράξεων που θα έκαναν. Στη συνέχεια πουλο σαν τα δικαιώµατά τους σε επιχειρηµατίες των επαρχιών, οι οποίοι προσπαθο σαν να εισπράξουν τους φ ρους µε σκληρ τρ πο και µε υψηλ κέρδος απ το λα. Αυτοί είναι οι γνωστοί τελώνες, για τους οποίους πολλές φορές γίνεται λ γος στην Καινή ιαθήκη. Θα πρέπει να επισηµάνουµε τι οι ιππείς δεν ήταν ευγενο ς καταγωγής και τι δεν είχαν τη δυνατ τητα να καταλαµβάνουν ανώτατα δηµ σια αξιώµατα για το λ γο αυτ βρίσκονταν σε α- ντιπαράθεση µε τους συγκλητικο ς. πως ήταν φυσικ, οι µεγάλες κατακτήσεις συνέβαλαν στην ανάπτυξη της δουλείας. Οι Ρω- µαίοι στρατηγοί αιχµαλώτιζαν κατά χιλιάδες τους κατοίκους των κατακτηµένων περιοχών, τους οποίους στη συνέχεια παρέδιδαν στους δουλέµπορους. Η αγοραπωλησία δο λων ήταν ευρ τατα διαδεδοµένη επιχείρηση, ιδιαίτερα στα λι- µάνια της Ανατολής. Η ζήτηση των δο λων αυτή την εποχή αυξάνεται εξαιτίας της ανάπτυξης των επιχειρήσεων και των γαιοκτησιών. Οι δο λοι παρείχαν φτην τερη εργασία απ τους ελε θερους πολίτες. Η συµπεριφορά των Ρωµαίων απέ- Τµήµατα τοιχογραφίας απ την Ποµπηία (1ος αι. µ.χ.). Εικονίζει επα λεις. Οι πλο σιοι, κυρίως οι ιδιοκτήτες µεγάλων εκτάσεων γης, κατοικο σαν σε ανάλογες επα λεις. (Νεάπολη, Εθνικ Μουσείο) ναντι στους δο λους ήταν ιδιαίτερα σκληρή, γι αυτ και σηµειώθηκαν πολλές εξεγέρσεις δο λων, οι οποίες τις περισσ τερες φορές καταπνίγηκαν στο αίµα. Η καθηµερινή και η πνευµατική ζωή των Ρωµαίων. Οι κατακτήσεις έφεραν σε άµεση επαφή τους Ρωµαίους µε τα κοσµοπολίτικα κέντρα της Ανατολής και τον πολιτισµ των ελληνιστικών βασιλείων. Η πολυτέλεια και τα πνευµατικά αγαθά του ελληνιστικο πολιτισµο επηρέασαν την καθηµερινή ζωή των Ρωµαίων και την πολιτιστική τους εξέλιξη. Ο στίχος του ποιητή Οράτιου που αναφέρει τι «η ηττηµένη Ελλάδα κατάκτησε το σκληρ νικητή και έφερε τις τέχνες και τα γράµµατα στο αγροτικ Λάτιο» προβάλλει την κατάσταση εκείνης της εποχής. Οι Ρωµαίοι υιοθέτησαν πολλά στοιχεία απ την καθηµερινή ζωή των Ελλήνων αλλά και άλλων λαών. Σε,τι αφορά την κατοικία, την ενδυ- µασία, το φαγητ και τη διασκέδαση, δανείστηκαν,τι προκαλο σε την εντ πωση και δηµουργο σε άνεση στη ζωή. Τους έλειψε το µέτρο και η λεπτή αίσθηση του ωραίου 4. Στο θρησκευτικ τοµέα, οι Ρωµαίοι επηρεάστηκαν απ λατρείες της Ανατολής και ιδιαίτερα απ εκείνες που είχαν σχέση µε οργιαστικές και µυστηριακές τελετές, πως της Ίσιδας, της Κυβέ- 4. Ο πολυτελής τρ πος ζωής γίνεται του συρµο στη Ρώµη Οι στρατιώτες (που γ ριζαν απ τις εκστρατείες στην Ανατολή) έφεραν για πρώτη φορά στη Ρώµη χάλκινα κρεβάτια, ακριβά σκεπάσµατα, παραπετάσµατα κρεβατιών και άλλα υφάσµατα, πως και τραπέζια µε ένα στήριγµα και έπιπλα οικοσκευής, έ- πιπλα που τα θεωρο σαν πολυτελείας εκείνη την εποχή. Τα γε µατα έγιναν περισσ τερο ευχάριστα, γιατί συνοδε ονταν απ µουσική κορίτσια που έπαιζαν κιθάρα και άρπα και µε άλλες διασκεδάσεις. Και το φαγητ άρχιζε να ετοιµάζεται µε µεγαλ τερη προσοχή και πολλά έξοδα. Ο µάγειρας, που οι παλαι τεροι τον θεωρο σαν και τον αντιµετώπιζαν σαν τον πιο ανάξιο δο λο, απ κτησε µεγάλη αξία και η εργασία του που παλιά ήταν µια ασχολία για δο λους, δηλαδή η µαγειρική, άρχισε να θεωρείται υπέροχη τέχνη. Τίτος Λίβιος, ΧΧΧΙΧ, υ,

4 6. Ο Τιβέριος Γράκχος: Ένας υπερασπιστής των δικαιωµάτων του λαο (Ο Τιβέριος Γάκχος) ήταν υπέροχος και ακαταµάχητος ρήτορας γιατί, ταν ανέβαινε στο βήµα και ο λα- ς συνωστιζ ταν γ ρω του, µιλο σε για τους φτωχο ς: «Τα άγρια ζώα που ζουν στην Ιταλία έχουν φωλιά και το καθένα διαθέτει ένα λαγο µι στη γη για να κρ βεται και να κοιµάται. Εν το τοις σε εκείνους που πολεµο ν και πεθαίλης, του Μίθρα. Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, άλλωστε, των ελληνιστικών χρ νων συνέβαλαν προς αυτή την κατε θυνση (βλ. και σ ). Οι Ρωµαίοι εκδήλωσαν την προτίµησή τους στην κωµωδία. Υιοθέτησαν τα χαρακτηριστικά της νέας αττικής κωµωδίας. Στη διακωµώδηση ανθρώπινων τ πων επιδ θηκαν µε επιτυχία οι κωµωδιογράφοι Πλα τος και Τερέντιος. Την ελληνική τέχνη γνώρισαν µε την κατάκτηση του Τάραντα. Απ τις περιοχές που κατακτο σαν µετέφεραν πολλά έργα τέχνης για να διακοσµήσουν τους δηµ σιους χώρους και τις ε- πα λεις τους οι πλο σιοι. Έλληνες καλλιτέχνες αντέγραφαν έργα γλυπτικής κατά παραγγελία των Ρωµαίων. Λεπτοµέρεια απ τοιχογραφία της Πο- Έλληνες µορφωµένοι που µεταφέρθηκαν αιχ- µπηίας (1ος αι. µ.χ.). Παράσταση µονο- µάλωτοι στη Ρώµη έγιναν δάσκαλοι των παιδιών µαχιών σε ρωµαϊκ αµφιθέατρο. Οι µονοµαχίες ήταν ένα απ τα πιο δηµοφιλή διατηρο ν ένα κ κλο πνευµατικών ανθρώπων των Ρωµαίων. Ήταν του συρµο οι πλο σιοι να θεάµατα των Ρωµαίων. που τους δίδασκαν φιλοσοφία, ρητορική και (Νεάπολη, Εθν. Αρχαιολ. Μουσείο) µουσική. Χαρακτηριστικ παράδειγµα αποτελεί ο κ κλος των Σκιπιώνων*, στον οποίο περιλαµβάνονταν πολλοί Έλληνες µορφωµένοι, πως ο Παναίτιος ο Ρ διος, ο Πολ βιος ο Μεγαλοπολίτης και άλλοι. Μια απ τις εκδηλώσεις που συγκινο σε ιδιαίτερα τους Ρωµαίους ήταν οι µονοµαχίες. Παρακολουθο σαν αγώνες ανθρώπων που µονοµαχο σαν µέχρι θανάτου. Ανάλογη εκδήλωση ήταν και οι θηριοµαχίες*. Τις εκδηλώσεις αυτές, που εξελίχθηκαν σε κ ριο τρ πο διασκέδασής τους, φαίνεται τι τις υιοθέτησαν απ τους Ετρο σκους Οι µεταρρυθµιστικές προσπάθειες Οι κοινωνικές αλλαγές που έφεραν οι κατακτήσεις, ιδιαίτερα η αλλοίωση των ηθών και η αποµάκρυνση απ τις προγονικές αρετές, ήταν λ γοι που έ- καναν ορισµένες προσωπικ τητες να σκεφτο ν τι έπρεπε να ελεγχθεί αυτή η κατάσταση. Κάτων ο τιµητής. Πρωταγωνιστικ ρ λο στην προσπάθεια αντιµετώπισης της κοινωνικής και πολιτικής διαφθοράς ανέλαβε ο Κάτων. Ήταν ένας µορφωµένος Ρωµαίος, που είχε πάρει µέρος σε πολλο ς πολέµους και είχε διακριθεί σε ανώτατα αξιώµατα. Είχε συντηρητικές απ ψεις και ηθικές αρχές, γι αυτ, ταν εκλέχτηκε στο αξίωµα του τιµητή (184 π.χ.), επιχείρησε την κάθαρση της τάξης των συγκλητικών και των ιππέων. Προσπάθησε µε µια σειρά µέτρων να περιορίσει την πλεονεξία και να ελέγξει τη συµπεριφορά τους 5. Ο Κάτων είχε ελληνική παιδεία. Απέδιδε - µως την ευθ νη της αλλοίωσης των ρωµαϊκών η- θών στη διείσδυση των ελληνικών συνηθειών και στην υιοθέτηση του πολιτισµο των Ελλήνων. Είχε φτάσει στο ακραίο σηµείο να αποστρέφεται καθετί το ελληνικ. Η προσπάθεια του Κάτωνα, αν και είχε αγαθά κίνητρα, δεν έφερε κανένα αποτέλεσµα, καθώς οι αλλαγές είχαν πλέον ριζώσει στη ρωµαϊκή κοινωνία. Τιβέριος και Γάιος Γράκχος. Ο Τιβέριος Γράκχος ταν εκλέχτηκε δήµαρχος (133 π.χ.), πρ τεινε την ψήφιση του αγροτικο ν µου, σ µφωνα µε τον οποίο δεν επιτρεπ ταν σε κανένα πολίτη να κατέχει ιδιοκτησία µεγαλ τερη απ 500 πλέθρα* γης. Εάν µέχρι εκείνη την εποχή κατείχε περισσ τερη γη, τ τε θα µπορο σε να κρατήσει επιπλέον και απ 250 πλέθρα για καθένα απ τα δ ο αρσενικά παιδιά του. εν επιτρεπ ταν µως σε καµία περίπτωση η κατοχή της γης να ξεπερνά στο σ νολο τα 1000 πλέθρα 6. Με το ν µο αυτ προβλεπ ταν αναδιανοµή της δηµ σιας γης στους ακτήµονες. ση γη θα ε- πιστρεφ ταν µε την εφαρµογή του ν µου θα µοιραζ ταν εκ νέου ανά 30 πλέθρα σε κάθε πολίτη που δεν είχε έγγειο ιδιοκτησία. Εκτ ς απ τον αγροτικ ν µο, τολµηρή πρέπει να θεωρηθεί και η πρ τασή του για τη διάθεση των θησαυρών του βασιλιά της Περγάµου, Άτταλου Γ, ο οποίος, πως είναι γνωστ, κληροδ τησε πεθαίνοντας το κράτος του στο ρωµαϊκ λα (133 π.χ.). Ο Τιβέριος πρ τεινε ο θησαυρ ς της Περγάµου να δοθεί στους ακτήµονες, για να αγοράσουν εργαλεία και να καλλιεργήσουν τα κτήµατα που θα αποκτο σαν. Η αντίδραση µως των συγκλητικών και η ε- ξαγορά των συνειδήσεων του λαο οδήγησαν στην αποτυχία των σχεδίων του Τιβέριου. Ο ί- διος δολοφονήθηκε. Το ν µο του, αν και δεν τ λ- µησαν να τον καταργήσουν, δεν τον εφάρµοσαν. 5. Η αντιµετώπιση της πολυτέλειας απ τον Κάτωνα Τους περισσ τερους (Ρωµαίους) κυρίως δυσαρέστησε γιατί περι ρισε την πολυτέλειά τους να την πατάξει ριζικά τη στιγµή που η πλειοψηφία είχε επηρεαστεί και διαφθαρεί απ αυτήν ήταν ακατ ρθωτο. Για το λ γο αυτ προσπάθησε µε µέθοδο να αντι- µετωπίσει τη δ σκολη κατάσταση θέτοντας διατίµηση δεκαπλάσια στα ενδ µατα, τα αµάξια, τα γυναικεία κοσµήµατα, τα οικιακά σκε η, λα - σα άξιζαν περισσ τερο απ χίλιες πεντακ σιες δραχµές καθ ρισε επίσης, την πρ σθετη αξία τους να την εισπράττει ως έσοδο το Κράτος. Προσέθεσε επιπλέον και ένα µικρ φ ρο σε σα (αγαθά) άξιζαν πάνω απ χίλιες δραχµές ώστε να βαρεθο ν να πληρώνουν και να αντιδράσουν (κάποιοι Ρωµαίοι), ταν έβλεπαν τι οι απλοί άνθρωποι που ζο σαν απέριττη ζωή και είχαν ίση περιουσία πλήρωναν λιγ τερα. Έτσι ήταν αγανακτησµένοι µαζί του εκείνοι που προτιµο σαν να πληρώνουν για να διατηρήσουν την πολυτέλεια, αλλά αγανακτο σαν και εκείνοι που υποχρεώνονταν να εγκαταλείψουν την πολυτέλεια εξαιτίας της φορολογίας. Πλο ταρχος, Κάτων 18,

5 Ο Γάιος Γράκχος εκλέχτηκε δήµαρχος δέκα χρ νια µετά την πρώτη εκλογή του αδελφο του (123 π.χ.). Οι µεταρρυθµίσεις του ήταν εµπνευσµένες απ το έργο του Τιβέριου. Παράλληλα, µως, ε- πιδίωξε και να περιορίσει τη δράση της συγκλήτου. Έθεσε σε εφαρµογή τον αγροτικ ν µο και ψήφισε µια σειρά νέων µέτρων που βελτίωναν τη θέση των ακτηµ νων. Ίδρυσε αποικίες στις κατακτηµένες περιοχές της Ιταλίας και εγκατέστησε ακτήµονες. Καθιέρωσε τη διανοµή σιταριο για τους φτωχο ς της Ρώµης. Μείωσε τα χρ νια της στράτευσης και α ξησε το στρατιωτικ µισθ. Για να περιορίσει τις αυθαιρεσίες των συγκλητικών, προχώρησε στη συγκρ τηση δικαστηρίων απ ιππείς, που εκδίκαζαν υποθέσεις καταχρήσεων απ τους συγκλητικο ς και µε άλλο ν µο ε- µπ δισε τη δυνατ τητα που είχαν αυτοί να επιλέγουν τις συγκλητικές επαρχίες. Ωστ σο, οι συγκλητικοί κατ ρθωσαν να τον αντιµετωπίσουν µε τον ίδιο τρ πο που εξουδετέρωσαν και τον αδελφ του, έστρεψαν δηλαδή έ- να µέρος του λαο εναντίον του. ταν ο Γάιος θέλησε να κινηθεί ανοικτά κατά της συγκλήτου, οργανώνοντας εξέγερση, απέτυχε. Οι οπαδοί του εξοντώθηκαν και ο ίδιος, για να αποφ γει την α- τίµωση, διέταξε ένα δο λο του να τον σκοτώσει. Η µεταρρυθµιστική προσπάθεια των Γράκχων στ χευε στον έλεγχο της κοινωνικής ανισ τητας, στην αποκατάσταση µεγάλου µέρους των ακτηµ νων και στην αποδυνάµωση των συγκλητικών. Η κατάσταση µως που είχε δηµιουργηθεί απ τις µεγάλες κατακτήσεις δεν ευν ησε τις αλλαγές. Το έργο των Γράκχων ουσιαστικά απέτυχε. ιαµ ρφωσε ευνοϊκές προϋποθέσεις για λίγους που ευεργετήθηκαν απ τα µέτρα τω ν Γράκχων και στη συνέχεια αποτέλεσαν µια νέα αρκετά δυναµική κοινωνικ ή οµάδα. νουν για την Ιταλία, έµεινε µ νο ο α- έρας και το φως και τίποτα άλλο... Με τα παιδιά και τις γυναίκες τους τριγυρίζουν ανέστιοι και άστεγοι. Οι στρατηγοί µως τους λένε ψέµατα, - ταν τους προτρέπουν στις µάχες να χτυπο ν τους εχθρο ς για να διασωθο ν οι τάφοι και τα ιερά. Ωστ σο, κανείς απ τ σους Ρωµαίους δεν έχει ο τε βωµ ο τε προγονικ τάφο. Πολεµάει για την καλοπέραση και τον πλουτισµ των άλλων και ενώ τον α- ποκαλο ν κυρίαρχο της οικουµένης, δεν έχει δικ του ο τε ένα β λο γης. Πλο ταρχος, Τιβέριος Γράκχος, 9, 4. Λεπτοµέρεια απ τοιχογραφία της Πο- µπηίας (περ. µέσα 1ου αι. π.χ.). Σκηνή µ ησης στα ιονυσιακά Μυστήρια απ την «οικία των Μυστηρίων». Η σκηνή αυτή απηχεί τον τρ πο ζωής και διασκέδασης των πλο σιων Ρωµαίων Η ενοποίηση της Ιταλίας Οι κάτοικοι της ιταλικής χερσονήσου, οι Ιταλιώτες, µετά την υποταγή τους ενσωµατώθηκαν στο ρωµαϊκ κράτος, άλλοι µε περισσ τερα και άλλοι µε λιγ τερα προν µια. Καθώς ήταν πολυπληθέστεροι, αναδείχθηκαν στον κ ριο στρατιωτικ κορµ που έφερε σε πέρας τις µεγάλες κατακτήσ εις.ουσιαστικά µως ήταν πολίτες δε τερης κατηγορίας, αφο δεν είχαν τα ίδια δικαιώµατα µε τους Ρωµαίους. Αιτήµατά τους ήταν: η ισ τητα απέναντι στους ν µους, το δικαίωµα απ κτησης περιουσίας και ενασχ λησης µε το εµπ ριο. Το δικαίωµα της ψήφου, µως, δηλαδή το να έρχονται στη Ρώµη και να συµµετέχουν στις συνελε σεις, δεν πρέπει να συγκαταλεγ ταν στις διεκδικήσεις τους. Έτσι, στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 1ου αι. π.χ. οι Ιταλιώτες επαναστάτησαν, µε σκοπ να δηµιουργήσουν ένα νέο κράτος, το οποίο να περιλαµβάνει λη την Ιταλία. Ο π λεµος αυτ ς είναι γνωστ ς ως Συµµαχικ ς π λεµος (90-88 π.χ.), γιατί οι Ρωµαίοι ον µαζαν συµµάχους τους άλλους λαο ς της Ιταλίας 7. Ο Συµµαχικ ς π λεµος ήταν σκληρ ς µε πολλές απώλειες και για τις δ ο πλευρές. Η ψήφιση σχετικο ν µου το 89 π.χ., µε τον οποίο οριζ ταν τι µπορο σαν οι Ιταλιώτες σε διάστηµα 60 ηµερών απ τη δηµοσίευσή του να υποβάλουν αίτηση για την απ κτηση του δικαιώµατος του Ρωµαίου πολίτη, εκτ νωσε την κατάσταση, δεν έδωσε µως τέλος στον π λεµο. Στον π λεµο αυτ διακρίθηκε ο Σ λλας, ο οποίος την επ µενη χρονιά εκλέχτηκε πατος (88 π.χ.). Η παραχώρηση του δικαιώµατος του Ρωµαίου πολίτη που κατ ρθωσαν να αποσπάσουν οι κάτοικοι της Ιταλίας µε τους αγώνες τους ήταν µεγάλης σηµασίας, γιατί συνέβαλε στη δηµιουργία κράτους Ιταλιωτών. Η Ρώµη έπαυσε να είναι η κυρίαρχη π λη-κράτος µε υπηκ ους τους άλλους κατοίκους της Ιταλίας. Έγινε πλέον η πρωτε ουσα του ενοποιηµένου κράτους µε πολίτες - λους τους Ιταλιώτες που κατοικο σαν ως το Ρουβίκωνα ποταµ. 2.4 Οι εµφ λιοι π λεµοι 7. Οι κάτοικοι των ιταλικών π λεων και ο Συµµαχικ ς π λεµος Οι ιταλικές π λεις, οι οποίες, υ- π δουλες απ δ ο αιώνες, βρίσκονταν περίπου στην ίδια κατάσταση µε τις λατινικές και έβλεπαν επίσης τους πλουσι τερους κατοίκους τους να τις εγκαταλείπουν για να γίνουν Ρωµαίοι, ζήτησαν κι αυτές πολιτικά δικαιώµατα. Η µοίρα των υπ δουλων ή συµµάχων είχε καταστεί ακ µη πιο δυσβάσταχτη σε µια εποχή, που η ρωµαϊκή δηµοκρατία ανακινο σε το θέµα των αγροτικών ν µων. Η αρχή λοιπ ν λων αυτών των ν µων ή- ταν πως ο τε ο υπ δουλος ο τε ο σ µµαχος δεν είχε δικαίωµα κυρι τητας της γης, εκτ ς αν υπήρχε επίσηµη πράξη του κράτους, και πως το µεγαλ τερο µέρος της ιταλικής γης ανήκε στη δηµοκρατία µια µερίδα ζητο σε να επιστρέψουν στο κράτος αυτά τα εδάφη, που κατέχονταν σχεδ ν στο σ νολ τους απ Ιταλο ς, και να µοιραστο ν στους φτωχο ς της Ρώµης. Οι Ιταλοί απειλο νταν, λοιπ ν, µε γενική καταστροφή ένιωθαν την επιτακτική ανάγκη να αποκτήσουν πολιτικά δικαιώµατα και δεν µπορο σαν να τα αποκτήσουν χωρίς το δικαίωµα του Ρωµαίου πολίτη. Ο π λεµος που επακολο θησε, ο- νοµάστηκε κοινωνικ ς π λεµος οι σ µµαχοι της Ρώµης είχαν πάρει πράγµατι τα πλα, για να µην είναι πλέον σ µµαχοι και να γίνουν Ρω- µαίοι. Αν και νικήτρια η Ρώµη, δέχτηκε, ωστ σο, να παραχωρήσει αυτ που της ζητο σαν, και οι Ιταλοί α- πέκτησαν πολιτικά δικαιώµατα. Fustel de Coulanges,.π., σ Ο ρωµαϊκ ς στρατ ς, που πραγµατοποίησε τις µεγάλες κατακτήσεις, στη διάρκεια του 1ου αι. π.χ. χάνει τον πραγµατικ του στ χο απ µέσο εξυπηρέτησης των συµφερ ντων της Ρώµη ς µεταβάλλεται σε µέσο πραγµάτωσης των φιλ δοξων σχεδίων των στρατηγών. Μέσα στο µεγάλο κράτος που δηµιο ργησαν οι κατακτήσεις, η πολιτική 197

6 δ ναµη δεν ήταν ε κολο να εξασφαλιστεί µε την ψήφο του λαο, πως προέβλεπαν οι καν νες λειτουργίας της ηµοκρατίας (Res publica). Αποτελεσµατικ τερη αποδείχθηκε η δ ναµη των πλων. Οι πολιτικές συγκρο σεις στη διάρκεια του 1ου αι. π.χ. διεξάγονταν ανά- µεσα σε δ ο παρατάξεις, τους αριστοκρατικο ς, δηλαδή την τάξη των συγκλητικών που κατείχαν µεγάλες εκτάσεις γης και τους δηµοκρατικο ς, το µεγάλο δηλαδή πλήθος των ελε θερων πολιτών, που στην πλειοψηφία του α- ποτελο σε τον χλο των π λεων. Είναι χαρακτηριστικ µως τι πολλές φορές οι πολιτικοί αρχηγοί δεν είχαν την ταξική προέλευση τ ης παράταξης που εκπροσωπο σαν. Συνέβαινε πολλές φορές αρχηγοί της αριστοκρατικής παράταξης να αναδεικν ονται άνθρωποι ταπεινής καταγωγής, ενώ της δηµοκρατικής άνθρωποι αριστοκρατικής καταγωγής. Αυτή την περίοδο, καθοριστικ παράγοντα των πολιτικών εξελίξεων αποτέλεσαν οι προσωπικές φιλοδοξίες και οι αντιθέσεις µεταξ των ηγετών των δ ο παρατάξεων. Οι συγκρο σεις µεταξ τους δεν περιορίστηκαν στο πολιτικ πεδίο, επεκτάθηκαν και στα πεδία των µαχών. Οι εµφ λιες συγκρο σεις είχαν πρωταγωνιστές σπουδαίες µορφές, που στηρίχτηκαν στη δ ναµη των πλων για να επιβληθο ν πολιτικά και λειτο ργησαν ως παράγοντες κατάλυσης του δηµοκρατικο πολιτε µατος. Προτοµή πιθανώς του Σ λλα (1ος αι. π.χ.). Ο Σ λλας ήταν πολιτικ ς αντίπαλος του Μάριου και κ ριος υποστηρικτής των αριστοκρατικών. Είναι γνωστ ς ιδιαίτερα για το µέτρο των προγραφών µε το οποίο εξ ντωσε τους πολιτικο ς του αντιπάλους. (Βενετία, Αρχαιολογικ Μουσείο) 198 Μάριος και Σ λλας. Ο Μάριος είχε αγροτική καταγωγή και ήταν εχθρ ς των αριστοκρατικών. ιακρίθηκε σε ικαν στρατιωτικ ηγέτη, είχε - µως περιορισµένες πολιτικές ικαν τητες. Τη δ ναµή του ουσιαστικά αντλο σε απ την αγάπη που έτρεφε γι αυτ ν ο στρατ ς. Μετά απ σηµαντικές νίκες στα τέλη του 2ου αι. π.χ. πρώτα κατά του Ιουγο ρθα, βασιλιά της Νουµιδίας (σηµ. Αλγερία), και στη συνέχεια κατά των Κίµβρων και Τευτ νων, γερµανικών φυλών που λεηλατο σαν την κεντρική Ευρώπη και τη Β. Ιταλία προχώρησε σε αλλαγές που µετέβαλαν το χαρακτήρα και την τακτική του στρατο. Ο στρατ ς έχασε τον εθνικ του χαρακτήρα, έγινε ε- παγγελµατικ ς και αποτέλεσε ργανο στα χέρια του στρατηγο µε στ χο να εξυπηρετήσει τις φιλοδοξίες του. Οδηγήθηκε σε πολέµους χι µε στ χο το µεγαλείο της Ρώµης αλλά την απ κτηση πλο του. Ο Μάριος ήρθε σε ανοικτή ρήξη µε το Σ λλα, ταν η σ γκλητος ανέθεσε στον τελευταίο την εκστρατεία στη Μ. Ασία κατά του Μιθριδάτη, βασιλιά του Π ντου. Την ίδια εντολή µως απέσπασε και ο Μάριος απ τη συνέλευση του λαο. Ο Σ λλας τ τε υποχρέωσε µε το στρατ του τη συνέλευση του λαο να αποδεχθεί την απ φαση της συγκλήτου. Η ενέργεια αυτή δεν αποτελο σε απλώς µια σ γκρουση σε επίπεδο πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά φανερώνει το ρ λο που είχε α- ναλάβει πλέον ο στρατ ς. Ο Σ λλας είχε αριστοκρατική καταγωγή και αναδείχθηκε σε εχθρ των δηµοκρατικών. ιέθετε στρατιωτικές ικαν τητες αλλά κυρίως πολιτικές και διπλωµατικές. Ξεκίνησε τη σταδιοδροµία του ως υποστράτηγος του Μάριου και εξελίχθηκε σε πολιτικ του αντίπαλο. Οι στρατιωτικές του ικαν τητες φάνηκαν στη διάρκεια του Συµµαχικο πολέµου και στην αντι- µετώπιση του Μιθριδάτη. Οι συγκρο σεις του Σ λλα µε τα µιθριδατικά στρατε µατα έγιναν σε ελληνικ έδαφος. Η Αθήνα και ο Πειραιάς υπέστησαν µεγάλες καταστροφές απ το στρατ του Σ λλα (87 π.χ.). Ο π λεµος κρίθηκε σε δ ο µάχες στη Βοιωτία (86 π.χ.), που καταστράφηκαν οι δυνάµεις του Μιθριδάτη. Ο Σ λλας για την αντιµετώπιση των πολιτικών του αντιπάλων, των οπαδών του Μάριου, έθεσε σε εφαρµογή την πολιτική των προγραφών, δηλαδή την κατάρτιση καταλ γων µε τα ον µατα εκείνων που ήθελε να θανατώσει. Τις περιουσίες των προγραφέντων τις έβγαζαν σε δηµοπρασία σε χα- µηλές τιµές. Μ αυτ ν τον τρ πο, πολλοί οπαδοί του Σ λλα δηµιο ργησαν µεγάλες περιουσίες 8. Για να επιτ χει τους πολιτικο ς του στ χους, αυτοαναγορε θηκε δικτάτορας, αξίωµα που διατήρησε για τέσσερα χρ νια (82-79 π.χ.). Το αξίωµα αυτ του έδινε το δικαίωµα να ενεργεί πως ήθελε, χωρίς να συναντά την αντίδραση άλλου άρχοντα ή της συνέλευσης του λαο. Με τα πολιτικά µέτρα που πήρε συνέβαλε στον περιορισµ της δ ναµης των δηµάρχων και στην ενίσχυση της συγκλήτου. Ποµπήιος και Καίσαρας. Μετά το θάνατο του Σ λλα αναδείχθηκε στην πολιτική κονίστρα της Ρώµης ο Ποµπήιος. Είχε περιορισµένες στρα- 8. Οι προγραφές του Σ λλα Τ τε ο Σ λλας άρχισε τις σφαγές και έγιναν στην π λη πολλοί φ νοι χωρίς περιορισµ. Πολλοί άνθρωποι χωρίς να είναι αντίπαλοί του έχασαν τη ζωή τους, επειδή είχαν µ νο προσωπικές διαφορές µε τους φίλους του... Σ ποιον έδινε άσυλο και διέσωζε ένα προγραµµένο, τον τιµωρο σε µε θάνατο για τη φιλανθρωπία του, ανεξάρτητα απ το εάν ήταν α- δελφ ς, παιδί ή γονι ς του προγραµ- µένου. Το πιο άδικο µως απ λα (ήταν): απ τα παιδιά και τα εγγ νια των προγραµµένων αφαίρεσε τα πολιτικά δικαιώµατα και κατάσχεσε τις περιουσίες τους. Πλο ταρχος, Σ λλας, 31. Προτοµή του Κικέρωνα (1ος αι. π.χ.). Ο µεγαλ τερος Ρωµαίος ρήτορας είχε ως πρ τυπο τον Αθηναίο ρήτορα ηµοσθένη. Έπαιξε σπουδαίο ρ λο στην αποκάλυψη της συνωµοσίας του Κατιλίνα και στην προστασία του δηµοκρατικο πολιτε µατος της Ρώµης. (Ρώµη, Μουσείο Καπιτωλίου) 199

7 Μικρογραφία σελίδας χειρογράφου «Φιλιππικο» λ γου του Κικέρωνα (Βιέννη, Εθνική Βιβλιοθήκη) Προτοµή πιθανώς του Γάιου Ιο λιου Καίσαρα. Ικαν ς στρατιωτικ ς και πολιτικ ς άνδρας. ολοφονήθηκε απ τους υπερασπιστές του δηµοκρατικο πολιτε µατος. (Ρώµη, Εθνικ Ρωµαϊκ Μουσείο) 200 τιωτικές ικαν τητες και ασταθείς πολιτικές ιδέες, επιβλήθηκε µως χάρη στην ευνοϊκή γι αυτ ν ε- ξέλιξη των καταστάσεων. Κατάργησε στην αρχή τους ν µους του Σ λλα και στη συνέχεια έγινε ρυθµιστής των πολιτικών πραγµάτων µέσα απ εκστρατείες (72-66 π.χ.), που ουσιαστικά άλλοι τις είχαν οδηγήσει σε νικηφ ρα πορεία ενώ εκείνος τις ολοκλήρωσε. Την περίοδο της απουσίας του στην Ανατολή, που αντιµετώπισε εκ νέου το Μιθριδάτη και προσάρτησε νέες περιοχές στο ρωµαϊκ κράτος, ένας τυχοδιώκτης αριστοκράτης, ο Κατιλίνας, παρέσυρε σε εξέγερση δυσαρεστηµένους και κακοποιο ς για να καταλάβει µε τη βία την εξουσία. Τα σχέδια αυτά µως µαταίωσε ο ρήτορας και πολιτικ ς Κικέρων, αποκαλ πτοντας τη συνωµοσία. Ο Ποµπήιος, ταν επέστρεψε απ την Ανατολή, έκανε το σφάλµα να διαλ σει το στρατ του, µε αποτέλεσµα η σ γκλητος να µην αναγνωρίσει τις στρατιωτικές του ενέργειες. Το γεγον ς αυτ τον οδήγησε σε συνεργασία µε δ ο άλλους δυσαρεστηµένους άνδρες, τον πολ πλο σιο Κράσσο και τον αριστοκρατικής καταγωγής αλλά δηµοκρατικών αντιλήψεων Ιο λιο Καίσαρα. Απ αυτή τη συνεργασία προέκυψε ένα νέο πολιτικ σχήµα, που ονοµάστηκε πρώτη τριανδρία (60 π.χ.) και ικανοποίησε προσωρινά τις φιλοδοξίες των τριών αυτών προσώπων. Απ την τριανδρία ευνοήθηκε περισσ τερο ο Ιο λιος Καίσαρας, γιατί κατ ρθωσε να εκλεγεί πατος την επ µενη χρονιά και µετά το τέλος της υπατείας του να α- ναλάβει για πέντε χρ νια τη διοίκηση της Εντε θεν των Άλπεων Γαλατίας, της Ναρβωνίτιδας και της Ιλλυρίας. Εκεί δηµιο ργησε έναν αφοσιωµένο στρατ και επέκτεινε τις κατακτήσεις του απ το Ρήνο ως τα Πυρηναία, αντιµετωπίζοντας τη γενναία αντίσταση των γαλατικών φυλών (58-50 π.χ.). λες οι χώρες της Κεντρικής και. Ευρώπης υποτάχθηκαν στους Ρωµαίους και βαθµιαία ωφελήθηκαν, γιατί έτσι γνώρισαν και υιοθέτησαν τον ελληνορωµαϊκ πολιτισµ. Στο διάστηµα της απουσίας του Καίσαρα κ ριος της κατάστασης στη Ρώµη έµεινε ο Ποµπήιος, ο οποίος ενήργησε µε κάθε τρ πο για να τον συντρίψει πολιτικά. Τ τε ο Καίσαρας µε το στρατ του βάδισε εναντίον της Ρώµης, ενώ ο Ποµπήιος αναγκάστηκε να καταφ γει στην Ελλάδα για να προετοιµάσει στρατ. Η σ γκρουση µεταξ των δ ο ανδρών έγινε στα Φάρσαλα της Θεσσαλίας (48 π.χ.) µε αποτέλεσµα νικηφ ρο για τον Καίσαρα 9. Με τη µάχη αυτή ουσιαστικά τελειώνει η περίοδος της ηµοκρατίας. Ο Καίσαρας αναγορε θηκε ισ βιος δικτάτορας συγκεντρώνοντας - λες τις εξουσίες, που του επέτρεψαν να εφαρµ σει ένα συνετ και σπουδαίο πρ γραµµα εσωτερικής πολιτικής: αποδυνάµωσε τη σ γκλητο δηµιο ργησε εν τητα στο κράτος και ενδιαφέρθηκε για τις επαρχίες αποκατέστησε µεγάλο µέρος του παρασιτικο χλου της Ρώµης, µοιράζοντας γη στις επαρχίες και δηµιουργώντας κατ αυτ ν τον τρ πο πυρήνες εκρωµαϊσµο αποκατέστησε τους στρατιώτες του δίνοντάς τους γη στις περιοχές, που είχε παραχωρηθεί το δικαίωµα του Ρωµαίου πολίτη ίδρυσε πλήθος νέων αποικιών στην Ελλάδα, 9. Η φυγή του Ποµπηίου µετά την ήττα του στα Φάρσαλα, πως την περιγράφει ο Καίσαρας στα «Αποµνηµονε µατά» του Ο Ποµπήιος µως, ταν πλέον οι δικοί µας κινο νταν µέσα στο χαράκωµα, αφο βρήκε ένα άλογο και α- φαίρεσε λα τα διακριτικά στρατηγικά σ µβολα, έφυγε απ την πίσω π λη του στρατοπέδου και ήρθε γρήγορα καλπάζοντας στη Λάρισα. Ο τε εκεί έµεινε αλλά µε την ίδια ταχ τητα, αφο βρήκε λίγους απ τους δικο ς του φυγάδες, δε σταµάτησε τη νυχτερινή πορεία και µε τη συνοδεία τριάντα εφίππων έφθασε στη θάλασσα και επιβιβάστηκε σε πλοίο µεταφοράς σίτου. Πολλές φορές παραπονι ταν, πως διαδιδ ταν η φήµη, τι τ σο είχε πέσει έξω στις προσδοκίες του, ώστε φαιν ταν πως είχε προδοθεί, αφο η φυγή του είχε ξεκινήσει απ αυτή την τάξη των ανθρώπων, στην οποία είχε στηρίξει την ελπίδα της νίκης του. G.I. Caesar, Αποµνηµονε µατα του εµφυλίου πολέµου, ΙΙΙ, 96. τη Μ. Ασία, τη Γαλατία, την Ισπανία, την Αφρική. Τ τε ανοικοδοµήθηκαν η Κ ρινθος και η Καρχηδ να και ιδρ θηκαν πολλές νέες π λεις βελτιώθηκε το ηµερολ γιο µε υπολογισµο ς του αλεξανδριν ο αστρον - µου Σωσιγένη [1]. Τη δράση του Καίσαρα σταµάτησαν παλαιοί φίλοι του, που παρέµειναν πιστοί στους θεσµο ς του δηµοκρατικο πολιτε µατος. Ύστερα απ συνωµοσία στις 15 Μαρτίου του 44 π.χ. τον δολοφ νησαν ο Κάσσιος Λογγίνος και ο Μάρκος Βρο τος. Αντώνιος και Οκταβιαν ς. Μετά τη δολοφονία του Καίσαρα, κ ριος της κατάστασης έγινε ο στεν ς συνεργάτης του Μάρκος Αντώνιος, που διέθετε [1]. Το Ιουλιαν ηµερολ γιο, πως ονοµάστηκε προς τιµή του Καίσαρα, ήταν σε ισχ στην Ελλάδα µέχρι το Το σ γχρονο ηµερολ γιο βασίζεται σε τροποποιήσεις που εφα ρµ στηκαν απ τον πάπα Γρηγ ριο ΙΓ το 16ο αιώνα. 201

8 Κολοσσικ ς ανδριάντας βαρβάρου που διακοσµο σε την πρ σοψη δηµ σιου κτηρίου της Κορίνθου. Η Κ ρινθος, που είχε καταστραφεί απ τους Ρωµαίους (146 π.χ.), ανοικοδοµήθηκε την εποχή του Καίσαρα και διακοσµήθηκε µε µεγάλα και λαµπρά µνηµεία. (Κ ρινθος, Αρχαιολογικ Μουσείο) µάλλον στρατιωτικές παρά πολιτικές ικαν τητες. Αυτ ς συνεννοήθηκε στην αρχή µε το Λέπιδο, αρχηγ του ιππικο, και στη συνέχεια µε τον α- νηψι και θετ γιο του Καίσαρα, τον Οκταβιαν, νεαρ µε πολλές φιλοδοξίες και πολιτική οξυδέρκεια. Οι τρεις άνδρες σχηµάτισαν τη δε τερη τριανδρία (43 π.χ.), µε στ χο την τιµωρία των δολοφ νων του Καίσαρα. Τα αντίπαλα στρατε - µατα συγκρο στηκαν στους Φιλίππους της Μακεδονίας (42 π.χ.). Ο Κάσσιος και ο Βρο τος νικήθηκαν και στη συνέχεια αυτοκτ νησαν. Με το θάνατ τους χάθηκαν και οι τελευταίοι υποστηρικτές του δηµοκρατικο πολιτε µατος. Μετά τη νίκη τους ο Αντώνιος και ο Οκταβιαν ς, αφο παραγκώνισαν το Λέπιδο, µοιρά- στηκαν τις κτήσεις του ρωµαϊκο κράτους. Ωστ σο, οι πολιτικές τους φιλοδοξίες δεν άργησαν να τους οδηγήσουν σε ανοικτή ρήξη. Το τέλος των εµφ λιων συγκρο σεων δ θηκε µε µια ναυµαχία κοντά στο ακρωτήριο Άκτιο του Αµβρακικο κ λπου (31 π.χ.) 10. Νικητής και µ νος πλέον κ ριος της κατάστασης αναδείχτηκε ο Οκταβιαν ς. Την επ µενη χρονιά η Αίγυπτος προσαρτήθηκε ως επαρχία στο ρωµαϊκ κράτος. Η περίοδος της ηµοκρατίας είχε και τυπικά πλέον τελειώσει για τη Ρώµη. Οι εµφ λιες συγκρο σεις υπηρέτησαν τις προσωπικές φιλοδοξίες των εκάστοτε ισχυρών ανδρών της ρωµαϊκής πολιτείας (Res publica), αποδυνάµωσαν τους δηµοκρατικο ς θεσµο ς και οδήγησαν προοδευτικά αλλά σταθερά στην κατάλυση του δηµοκρατικο πολιτε µατος. ÛÎ ÛÂÈ - Ú ÛÙËÚÈfiÙËÙÂ τη διάδοση, τι έφυγε εγκαταλείποντας δέκα εννέα τάγµατα αήττητων πεζών και δώδεκα χιλιάδες ιππείς, σαν να µην είχε επανειληµµένα δοκι- µάσει και επιτυχίες και αποτυχίες, και σαν να µην είχε εξασκηθεί σε δυσκολίες αµέτρητων αγώνων και πολέµων. Και οι στρατιώτες του λαχταρο σαν και έλπιζαν απ στιγµή σε στιγµή τι θα εµφανιζ ταν απ κάπου κι έδειξαν τ ση πίστη και ανδρεία, ώστε ακ µα κι ταν η φυγή του έγινε ολοφάνερη, επί επτά ηµέρες εξακολουθο σαν να µένουν στις θέσεις τους, αγνοώντας τον Καίσαρα, που τους έστελνε πρεσβείες. Πλο ταρχος, Αντώνιος, 68 µετ. Ανδρ. Πουρνάρα, εκδ. Πάπυρος Ο Αντώνιος εγκαταλείπει το στρατ του στο Άκτιο, για να ακολουθήσει την Κλεοπάτρα στην Αίγυπτο Αυτή λοιπ ν ήταν η κατάσταση του Αντωνίου. Στο Άκτιο µως ο στ λος του, αφο αντιστάθηκε για έ- να µεγάλο διάστηµα στον Καίσαρα (Οκταβιαν ) και έπαθε σοβαρ τατες ζηµιές απ τα µεγάλα κ µατα που υ- ψώνονταν καταπάνω του, µετά βίας εγκατέλειψε τον αγώνα στερα απ δέκα ώρες. Οι νεκροί δεν ήταν περισσ τεροι, απ πέντε χιλιάδες, κυριε τηκαν µως τριακ σια πλοία, πως έγραψε ο ίδιος ο Καίσαρ. εν ήταν πολλοί αυτοί που, ταν έµαθαν, στην αρχή δεν µπορο σαν να πιστέψουν Ναυµαχία στο Άκτιο (31 π.χ.) 1. Ποιες ήταν οι επιπτώσεις της καταστροφής των µικρών και µ εσαίων επιχειρήσεων και της εξαφάνισης των µικρών ιδιοκτησιών για τη ρωµαϊ κή κοινωνία; 2. Με βάση το παράθεµα 4 και τις εικ νες των σελ. 183, 191, 193, 194 να περιγράψετε τον τρ πο ζωής των Ρωµαίων που επικράτησε µετά τις κατακ τήσεις. 3. Να σχολιάσετε: α) το γεγον ς τι ο Κάτων, ενώ είχε ελληνική παιδεία, έφτασε στο σηµείο να αποστρέφεται καθετί το ελληνικ και β) τα µέτ ρα που έλαβε για την αντιµετώπιση της πολυτέλειας (παράθεµα 5). 4. Να επισηµάνετε την κατάσταση στην οποία βρισκ ταν η πλειοψηφία του ρωµ αϊκο λαο µέσα απ τους λ γους του Τιβέριου Γράκχου (παράθεµα 6) και να την συγκρίνετε µε εκείνη των πλουσίων που παρουσιάζει το παράθεµα Πώς κρίνετε τις στρατιωτικές µεταρρυθµίσεις του Μάριου και τα πολιτ ικά µέτρα του Σ λλα σε σχέση µε τις πολιτικές εξελίξεις στο ρωµαϊκ κράτος; 6. Αφο µελετήσετε το παράθεµα 7 που αναφέρεται στην κατάσταση των κατοίκων της Ιταλίας να: α) προσδιορίσετε τους λ γους που ο συγγραφέας προβάλλει ως αίτια του Συµµαχικο πολέµου και β) εξηγήσετε γιατί τον π λεµο αυτ ονο- µάζει κοινωνικ. 7. α) Ποιες εµφ λιες συγκρο σεις των Ρωµαίων έγιναν στον ελλ αδικ χώρο; β) Ποιες ήταν οι επιπτώσεις τους στη ρωµαϊκή πολιτεία (Res publica); 203

9 ÚÌËÓÂ ÙÈÎfi apple Ó Î fiúˆó θηριοµαχίες: εκδηλώσεις διασκέδασης των Ρωµαίων κατά τις οποίες γίνονταν αγώνες ανθρώπων µε άγρια ζώα µέχρι θανάτου. θρίαµβος: ρωµαϊκή τελετή κατά την οποία παρήλαυνε ο νικητής στρατηγ ς µε το στρατ του, ακολουθο µενος απ αιχµαλώτους και λάφυρα που είχε συγκεντρώσει µετά απ µια σηµαντική νίκη. πλέθρο: µονάδα µέτρησης επιφανειών ίση µε 2,3 στρέµµατα αλλά και µονάδα µήκους ί- ση µε 100 π δια. προλετάριος: στην αρχαία Ρώµη χαρακτηριζ ταν έτσι ο πολίτης που δεν ανήκε σε κα- µιά αναγνωρισµένη τάξη και υπηρετο σε την πολιτεία µ νο µέσω των απογ νων του, τους οποίους έδινε στην πατρίδα ως στρατιώτες. Ανάγλυφος πίνακας απ το Βωµ της Ειρήνης (Ara Pacis). Παράσταση ποµπής Ρωµαίων αξιωµατο χων. Έργο της εποχής του Αυγο στου

3.3 Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Ιστορία Α Λυκείου ΓΕΛ Παιανίας Φανή Πανογιάννη

3.3 Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Ιστορία Α Λυκείου ΓΕΛ Παιανίας Φανή Πανογιάννη 3.3 Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Ιστορία Α Λυκείου ΓΕΛ Παιανίας Φανή Πανογιάννη Ρωμύλος= απόγονος Αινεία = μυθικός οικιστής ρώμης 753 π.χ. Ίδρυση Ρώμης από τους Ετρούσκους(;) Μεγάλα έργα : αποξήρανση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη 1. Σημασία του Νείλου για την οικονομία της Αιγύπτου. Σελ. 21. Προσοχή στο παράθεμα της ίδιας σελίδας. 2. Κοινωνική οργάνωση στην αρχαία Αίγυπτο. Σελ. 22 3. Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7

À ª. π ø º πƒ. À ƒ º πƒ. ª º πƒ. ƒø π ø º πƒ. µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 ª ƒ ƒπ À ª ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 6 ª º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 7 π º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 8 À ƒ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 9 µπ º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 10 ƒø π ø º πƒ ÎÂÊ Ï ÈÔ 5 π ø º πƒ ƒ π Ã O ª ÛÙ Ì Ù Î È appleôû ÛÙ Ì Ù 117 115 º π 5

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Οι τα α α α α α α α Κ. ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε. ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι. ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο ΧΕΡΟΥΒΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΟΙΝΩΝΙΟ Λ. Β Χερουβικόν σε ἦχο πλ. β. Ἐπιλογές Ἦχος Μ Α µη η η η ην Οι τ Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε ε Χε ε ε ε ε ε ε ε ε ρου ου βι ι ι ι ι ι ι ιµ µυ στι κω ω ω ω ω ως ει κο ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ, Ν.Π.Δ.Δ. ΚΑΙ O.Τ.Α. Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ Ε ΛΗ ΦΘΗ ΣΑΝ Υ ΠO ΨΗ 1. H 15/1981

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

6. Οι Μήδοι και οι Πέρσες Στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.χ., στο β ρειο τµήµα του οροπεδίου του Ιράν εγκαταστάθηκαν οι Μήδοι και στο ν τιο οι Πέρσες. Μέχρι τον 7ο αι. π.χ., αµφ τεροι ήταν εξαρτηµένοι απ

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

Α Ι Γ Υ Π Τ Ο Σ. 2. Ποια ήταν η κοινωνική διάρθρωση στην αρχαία Αίγυπτο; (6) [σελ. 22-23: παράγραφος «Η κοινωνία»]

Α Ι Γ Υ Π Τ Ο Σ. 2. Ποια ήταν η κοινωνική διάρθρωση στην αρχαία Αίγυπτο; (6) [σελ. 22-23: παράγραφος «Η κοινωνία»] Σ Υ Γ Κ Ε Ν Τ Ρ Ω Σ Η Κ Α Ι Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ω Ν Σ Υ Ν Τ Ο Μ Η Σ Α Ν Α Π Τ Υ Ξ Η Σ Τ Ρ Α Π Ε Ζ Α Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Α Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Γ ε ν ι κ έ ς π α ρ α τ η ρ ή σ ε

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

στον Τριγωνοψαρο λη για τα γενέθλιά του. στα κρυφά πρωτ τυπα δώρα, γιρλάντες απ φ κια, φαγητά απ πλαγκτ ν και µια τεράστια

στον Τριγωνοψαρο λη για τα γενέθλιά του. στα κρυφά πρωτ τυπα δώρα, γιρλάντες απ φ κια, φαγητά απ πλαγκτ ν και µια τεράστια ΣΤΟ BΑΘΟΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ, κάτω απ την επιφάνεια των αγριεµένων κυµάτων, βρίσκεται η κοινωνία των ψαριών. Εκεί συνήθως επικρατεί απ λυτη ηρε- µία. Τις τελευταίες µως ηµέρες, αυτή την απ λυτη ηρεµία του βυθο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Η αιώνια πόλη Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Σήμερα, η Ρώμη είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας, της ομώνυμης επαρχίας και μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ευρώπης και κατατάσσεται 6 η σε πληθυσμό ( μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ A- KAI A+

ΠΡΟΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ A- KAI A+ ΠΡΟΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ A- KAI A+ Περιορισµοί Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στη δηµιουργία ψηφιακών προπτυχιακών µαθηµάτων καθώς απευθύνονται σε σαφώς µεγαλύτερο «κοινό».

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να

λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να λοι οι άνθρωποι µεγαλώνουν σε ένα κοινωνικοπολιτισµικ περιβάλλον και είναι σηµαντικ να γνωρίζουν τι µπορο ν να αντλήσουν πληροφορίες προκειµένου να αποκτήσουν γνώσεις για τον εαυτ τους και τους άλλους.

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ Ή ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ 1.1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΣΥΛΛΑΒΗ ΟΔΗΓΙΕΣ στο παιδί: Κάθε φορά θα σου λέω δυο μικρές λέξεις. Εσύ θα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑ Α Α. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» 8 ΜΟΝΑ ΕΣ 2. Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσης και ποια τα αποτελέσµατα της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

2. Η επïøü τïυ Ιïυστινιανïà (6ïς αι. µ.ì.) ΘευδÛριøï απïκατàσταση της ρωµαϊκüς ïικïυµûνης Ãστρïγïτθικïà âασýλειïυ της ΙταλÝας ρüγα (rex)

2. Η επïøü τïυ Ιïυστινιανïà (6ïς αι. µ.ì.) ΘευδÛριøï απïκατàσταση της ρωµαϊκüς ïικïυµûνης Ãστρïγïτθικïà âασýλειïυ της ΙταλÝας ρüγα (rex) 2. Η εποχή του Ιουστινιανο (6ος αι. µ.χ.) Ο Ιουστινιαν ς σφράγισε µε το έργο του τον 6ο αιώνα. ιαδέχθηκε στο θρ νο το θείο του Ιουστίνο, τον οποίο είχε βοηθήσει στη διακυβέρνηση του κράτους ως σ µβουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10

Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 Χει ρι στών Μη χα νη µά των Λα το µεί ων Μαρµάρου, Πέτρας & Χώ µα τος ό λης της χώρας O53R10& O54R10 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ ΧΕΙ ΡΙ ΣΤΩΩΝ ΕΚ ΣΚΑ ΠΤΙ ΚΩΩΝ, Α ΝY

Διαβάστε περισσότερα

των O δο ντο τε χνι τών Α θη νών - Πει ραι ώς & Περιχώρων Ot06R11

των O δο ντο τε χνι τών Α θη νών - Πει ραι ώς & Περιχώρων Ot06R11 των O δο ντο τε χνι τών Α θη νών - Πει ραι ώς & Περιχώρων Ot06R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ O Δ O ΝΤO ΤΕ ΧΝΙ ΤΩΩΝ Α ΘΗ ΝΩΩΝ - ΠΕΙ ΡΑΙ ΩΩΣ & ΠΕ ΡΙ ΧΩΩ ΡΩΩΝ Α. ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Εγ ειρίδιο Προτάσεων Στρ τηγικής γι την Ανάπτ ξη Πρ κτικών Ε έλικτης Οργάνωσης

Εγ ειρίδιο Προτάσεων Στρ τηγικής γι την Ανάπτ ξη Πρ κτικών Ε έλικτης Οργάνωσης Έργο: ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΡΑΤΗ ΙΚΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡ ΙΚΗΣ ΕΥΕΛΙΞΙΑΣ ΚΑΙ ΟΡ ΑΝΩΤΙΚΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Π ρ δοτέο Π.3: Προτάσεις Στρ τηγικής γι την Ανάπτ ξη Πρ κτικών Ε έλικτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία

Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία Πολιτιστική διαδρομή στην Κάτω Ιταλία 11 ο Γυμνάσιο Αχαρνών Το εξώφυλλο του βιβλίου μας Αχαρναί 2010 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος Αρχαίες αποικίες Πυθαγόρας ο Σάμιος Η διάλεκτος των Ελλήνων της Κάτω Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn

anjologion ellhnikwn grammatoseirwn anjologion ellhnikwn grammatoseirwn Απλ µονοτυπικ Λειψίας µονοτυπικ εκαεξάρια τ ς κάσας εκαεξάρια Λειψίας τ ς κάσας Πελασγικ µονοτυπικ Αττικ µονοτυπικ Εκδ σεων «Μπ λ Λ τρ» Μα ρα 486 µονοτυπικ Μπεκκεριάνα

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 1 ΕΠΑ.Λ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ο ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2011 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΚΟΥΦΑΛΙΩΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ ΕΥΘΥΜΙΑ ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ δια χειρός Dr. Ε. Φραγκεδάκη ISBN: 978-960-93-3811-0 SAPPHO SOFT Dr. Ε. Φραγκεδάκη ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 109 5. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας

Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας Λυσίου Κατὰ Φίλωνος οκιµ ασίας 26 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Το πρόγραµµα της Β Ενιαίου Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης για την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραµµατεία, όπως αυτό ορίστηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151)

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ορισμός: ο πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων ονομάστηκε ελληνιστικός και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα. 2.1 Τα ελληνιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 9η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 183 / 198 Ταιρια σματα (Matchings) Ταίριασμα: Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου

Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου Εύη Παπαδοπούλου Αλίκη Προβελεγγίου «Στην αρχαία Ελλάδα του 5ου αιώνα π.χ. το επάγγελμα του τραπεζίτη δεν έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης και συχνά ταυτιζόταν με αυτό του τοκογλύφου. Οι τράπεζες σχετίζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

IBM SmartCloud for Social Business. IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς χρήσης

IBM SmartCloud for Social Business. IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς χρήσης IBM SmartCloud for Social Business IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς χρήσης IBM SmartCloud for Social Business IBM SmartCloud Engage και IBM SmartCloud Connections Οδηγ ς χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

[ 9 ] Προλογικ σημείωμα... 15. Εισαγωγικά δεδομένα... 21. ΜΕΡΟΣ Α : Ευρωπαϊκή και Ελληνική Παιδεία Γένεσις, Ανάβαση και Κατάβαση 19-101

[ 9 ] Προλογικ σημείωμα... 15. Εισαγωγικά δεδομένα... 21. ΜΕΡΟΣ Α : Ευρωπαϊκή και Ελληνική Παιδεία Γένεσις, Ανάβαση και Κατάβαση 19-101 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Προλογικ σημείωμα................................................ 15 ΜΕΡΟΣ Α : Ευρωπαϊκή και Ελληνική Παιδεία Γένεσις, Ανάβαση και Κατάβαση 19-101 Εισαγωγικά δεδομένα...............................................

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Ιστορία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Ιστορία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Ιστορία Α Λυκείου Παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα εμπλουτίζεται.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: ΟΦΕΙΛΕΣ ΕΡΓΩΝ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΚΕΛΟΥΣ. Ληξιπρόθεσµες οφειλές (τιµολόγιο>90 ηµερών) Εγκεκριµένη πίστωση. Χωρις κατανοµή πίστωσης ΦΟΡΕΑΣ: Υπουργείο / Αποκεντρωµένη ιοίκηση..... ΕΙ ΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ: Γενική γραµµατεία... / Περιφέρεια..... Αναφορά για το µήνα: Ετος: 2012 ΣΑ έργου (Π Ε) Υποχρεώσεις πιστοποιηµένων εργασιών χωρίς τιµολόγιο

Διαβάστε περισσότερα