Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη. Κεραμέως παῖδες. Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη. Κεραμέως παῖδες. Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του"

Transcript

1 Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη Κεραμέως παῖδες Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του Χορηγός έκδοσης: ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ Δημητρίου & Λιλίκας Μωραΐτη, Άνδρου Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων Θεσσαλονίκη 2012

2 Κεραμέως παῖδες: Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του Επιστημονική επιμέλεια: Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη Kerameos Paides: Studies Offered to Professor Michalis Tiverios by his Students Edited by Eurydice Kefalidou & Despoina Tsiafaki, Thessaloniki Αρχαία κεραμική 2. Εικονογραφία 3. Αγγειογραφία 4. Τοπική κεραμική Μακεδονίας 5. Εμπορικοί αμφορείς 1. Greek Pottery 2. Iconography 3. Vase-painting 4. Local pottery of Macedonia 5. Trade-amphorae Τυπογραφική Επιμέλεια Διορθώσεις: Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη Εικόνα εξωφύλλου: Λεπτομέρεια από ερυθρόμορφη αρυβαλλοειδή λήκυθο. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, αρ Υπουργείο Πολιτισμού & Τουρισμού Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων ISBN Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων Διεύθυνση: Βαρβάκη 20, Αθήνα Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού νόμου (N.2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Aπαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Παραγωγή / Production

3 οἷον τοὺς τῶν κεραμέων παῖδας. ὡς πολὺν χρόνον διακονοῦντες θεωροῦσι πρὶν ἅπτεσθαι τοῦ κεραμεύειν Πλάτων, Πολιτεία 467a

4 Περιεχόμενα Contents Εισαγωγικο Σημειωμα Δέσποινα Τσιαφάκη Ευρυδίκη Κεφαλίδου Μι χ ά λ η ς Τιβέριος. Βι ο γ ρ α φ ι κ ό σ η μ ε ίω μ α Μι χ ά λ η ς Τιβέριος. Ερ γ ο γ ρ α φ ί α Απ ό τ η ζ ω ή τ ο υ μ α ζ ί μ α ς κ α ι τ η ζ ω ή μ α ς μ α ζ ί τ ο υ Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη Συ ν τ ο μ ο γ ρ α φ ι ε ς Ορ ω ν κ α ι Λε ξ ε ω ν Ι. Αττικη Κεραμικη της Αρχαϊκης και Κλασικης Εποχης Μελανομορφα Αγγεια Ομηρικά παραλειπόμενα: η αναχώρηση του Ιπποδάμαντος και του Ευρυλόχου Σταμάτης Α. Φριτζίλας Ψαράδες: οι παῖδες και η θάλασσα Βικτώρια Σαμπετάι Παραλλαγές σε ένα θέμα: Ηρακλής και Νηρεύς σε αττικό μελανόμορφο αμφορέα από την Οισύμη Ελένη Μανακίδου Ηρακλής και χθόνιος Ποσειδώνας: δύο αλάβαστρα του Ζωγράφου του Διόσφου Αγγελική Κοκκίνου Αττικές μελανόμορφες λήκυθοι από το νεκροταφείο της αρχαίας Λευκάδας Γεωργία Πλιάκου Homeric Paralipomena: The Departure of Hippodamas and Eurylochos Stamatis A. Fritzilas Fishermen: The Ephebes and the Sea Victoria Sabetai Variations on a Theme: Herakles and Nereus on an Attic Black-figured Amphora from Oisymi Eleni Manakidou Herakles and Chthonic Poseidon: Two Alabastra of the Diosphos Painter Aggeliki Kokkinou Attic Black-figured Lekythoi from the Cemetery of Ancient Lefkas Georgia Pliakou Ερυθρομορφα Αγγεια Μυροδοχεία σε λατρευτικές σκηνές του 5ου αι. π.χ. Παναγιώτα Μπαντίνου Perfume Vases in Representations of Worship of the 5th c. BC Panayota Badinou ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ

5 Επίσκεψη σε οίκο ανοχής σε μια κύλικα του Ζωγράφου του Ευαίωνα Ειρήνη Τσακνή Φλυῆθεν; Σκέψεις για μια αττική ερυθρόμορφη υδρία από την αρχαία Φλύα Γιώργος Γ. Καββαδίας Η Εύκλεια και η Ευνομία σε ένα θραύσμα αρυβαλλοειδούς ληκύθου από τον κύκλο του Ζωγράφου του Μειδία Χριστίνα Αβρονιδάκη Ερυθρόμορφος χους με διονυσιακή σκηνή από την Αργυρούπολη Αθηνά Χατζηδημητρίου Σκέψεις και παρατηρήσεις γύρω από την οργάνωση του εργαστηρίου του Ζωγράφου της Ιένας Κλεοπάτρα Καθάριου Εικονογραφικές παρατηρήσεις σε έναν ερυθρόμορφο κρατήρα από την Όλυνθο: θεατρικές επιδράσεις Αμαλία Αβραμίδου Ερυθρόμορφη πελίκη με σκηνή μάχης από την Πέλλα Νικόλαος Ακαμάτης Visiting a Brothel in a Cup by the Euaion Painter Eirene Tsakni From Phlya? Some Thoughts on an Attic Red-figured Hydria from Ancient Phlya George G. Kavvadias Eukleia and Eunomia on a Fragment of a Squat Lekythos from the Circle of the Meidias Painter Christina Avronidaki Red-figured Chous with a Dionysian Scene from Argyroupoli, Athens Athena Chatzidimitriou Thoughts and Remarks on the Organization of the Jena Painter s Workshop Kleopatra Kathariou Iconographic Observations on a Red-figured Krater from Olynthos: Theatrical Influences Amalia Avramidou Red-figured Pelike with a Battle Scene from Pella Nikolaos Akamatis ΙΙ. Ιω ν ι κ η, Κο ρ ι ν θ ι α κ η, Βο ι ω τ ι κ η, Χα λ κ ι δ ι κ η κ α ι Κα τ ω ι τ α λ ι ω τ ι κ η Κε ρ α μ ι κ η Μια καρποδόχη Ανατολικής Ελλάδας στο Καραμπουρνάκι Δέσποινα Τσιαφάκη Κορινθιακή οινοχόη της μεταβατικής περιόδου από τον Μόχλο της Ανατολικής Κρήτης Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan An East Greek Fruitstand at Karabournaki Despoina Tsiafaki A Corinthian Oinochoe of the Transitional Period from Mochlos in Eastern Crete Natalia Vogeikoff-Brogan Περιεχόμενα 9

6 Ο Δίας εναντίον ενός δράκοντα. Μια διαφορετική απεικόνιση του μύθου της αναμέτρησης του Δία με τον Τυφώνα στην Κόρινθο; Άννα Αρβανιτάκη Βοιωτική κύλικα Κωμαστών από τη Θέρμη Θεσσαλονίκης Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εικόνα και λόγος περί γυναικείας αρετής: μια νέα ματιά σε έναν βοιωτικό σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου Βικτωρία Τσουκαλά Οι πολέμαρχοι των Παιόνων Πυραίχμης και Αστεροπαίος στις γραπτές πηγές και την κεραμική των αρχαϊκών χρόνων Γεώργιος Κ. Mάλλιος Ερωτική καταδίωξη κόρης σε πρώιμη λευκανική υδρία στο Μουσείο Μπενάκη Μαρία-Χριστίνα Τζάννες Οι απεικονίσεις του Χρύσιππου στην απουλική αγγειογραφία: παρατηρήσεις στην εικονογραφία τους Ζαφειρία Παρθένη Zeus against a Dragon. A Different Representation of Zeus Fighting Typhon at Corinth? Anna Arvanitaki A Boeotian Komast Cup from Thermi near Thessaloniki Eurydice Kefalidou Image and Word on Feminine Virtue: A Fresh Look at a Boeotian Skyphos in the Canellopoulos Museum Victoria Tsoukala The Paeonian Warlords Pyraichmes and Asteropaios in the Literary Sources and the Pottery of the Archaic Era Georgios K. Mallios Eros Pursuing a Maiden on an Early Lucanian Hydria in the Benaki Museum Maria-Christina Tzannes The Representations of Chrysippos in Apulian Vase-painting: Remarks on their Iconography Zapheiria Partheni ΙΙΙ. Κεραμικα Συνολα απο Ανασκαφες της Μακεδονιας Πρωτογεωμετρική και γεωμετρική κεραμική της Βόρειας Ελλάδας: η ιστορία της έρευνας Στέφανος Γιματζίδης Η παρουσία της πρωτογεωμετρικής και γεωμετρικής αττικίζουσας κεραμικής στο Βόρειο Αιγαίο. Δύο ενδιαφέροντα παραδείγματα από το Καραμπουρνάκι Νίκος Χατζής Τοπικά κεραμικά εργαστήρια του 8ου αι. π.χ. περιμετρικά του Θερμαϊκού Κόλπου Κωνσταντούλα Χαβέλα Νέα στοιχεία για την ωοκέλυφη κεραμική Άννα Παντή Protogeometrische und geometrische Keramik Nordgriechenlands: Die Forschungsgeschichte Stefanos Gimatzidis The Presence of Protogeometric and Geometric Atticising Pottery in the Northern Aegean. Two Interesting Examples from Karabournaki Nikos Chatzis Local Pottery Workshops of the 8th c. BC around the Thermaic Gulf Konstantoula Havela New Evidence for the Egg-shelled Pottery Anna Panti ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ

7 Ενδείξεις για μια πρωιμότερη χρονολόγηση του ιερού του Διονύσου στην Καλλιθέα της Χαλκιδικής. Δύο παλιά ευρήματα θέτουν νέα ερωτήματα Δημήτριος Πάτης Κοτύλες με πουλιά: μια ομάδα κεραμικής από θέσεις της Κεντρικής Μακεδονίας Φώτης Γεωργιάδης Το εξάλειπτρο στα ταφικά έθιμα της Κεντρικής Μακεδονίας Βιβή Σαριπανίδη Ενεπίγραφα αγγεία από τα αρχαία Στάγειρα Νικόλαος Α. Σκιαδάς Indications for an Earlier Chronology of the Sanctuary of Dionysos in Kallithea, Chalcidice. Two Older Finds Set New Issues Dimitriοs Patis Bird kotylai: A Pottery Group from Central Macedonian Sites Fotis Georgiadis The Exaleiptron in the Funerary Customs of Central Macedonia Vivi Saripanidi Inscribed Vases from Ancient Stageira Nikolaos A. Skiadas ΙV. Εμ π ο ρ ι κ ο ι Αμ φ ο ρ ε ις Φοινικικοί εμπορικοί αμφορείς από τη Μεθώνη Πιερίας Αλεξάνδρα Κασσέρη Εμπορικοί αμφορείς από το Καραμπουρνάκι Κώστας Φίλης Ενσφράγιστοι ροδιακοί αμφορείς από αποθέτη στο ιερό της Ίσιδος στη Ρόδο. Μία πρώτη παρουσίαση Φανή K. Σέρογλου Phoenician Trade Amphorae from Methoni, Pieria Alexandra Kasseri Trade Amphorae from Karabournaki Kostas Filis Stamped Rhodian Amphorae from a Deposit at the Sanctuary of Isis in Rhodes. A Preliminary Presentation Fani K. Seroglou Συ ν τ ο μ ο γ ρ α φ ι ε ς Βιβλιογραφια Κε ρ α μ ε ω ς Πα ι δ ε ς. Συ μ μ ε τ έ χ ο ν τ ε ς Περιεχόμενα 11

8 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΛΕΞΕΩΝ που χρησιμοποιούνται στα κείμενα του τόμου ΑΜΘ: Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ΑΠΘ: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης διάμ.: διάμετρος ΕΑΜ: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο εκ.: εκατοστά ΕΠΚΑ: Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ε.Σ.: Εποχή του Σιδήρου Ζ.: Ζωγράφος ΜΓ: μέση γεωμετρική μέγ.: μέγιστο ΜΚ: μέση κορινθιακή ΜΜ: μεσομινωική Π.Ε.Σ: Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου ΠΓ: πρώιμη γεωμετρική ΠΚ: πρώιμη κορινθιακή ΠΜ: πρωτομινωική ΠΠρΓ: πρώιμη πρωτογεωμετρική πρβλ.: παράβαλε ΠρΓ: πρωτογεωμετρική σωζόμ.: σωζόμενο ΥΓ: ύστερη γεωμετρική ΥΕ: υστεροελλαδική Υ.Ε.Χ: Ύστερη Εποχή του Χαλκού ΥΚ: ύστερη κορινθιακή ΥΜ: υστερομινωνική ΥπΠρΓ: υπο-πρωτογεωμετρική ΥπΜ: υπομυκηναϊκή ΥΠΠΟΤ: Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού

9 Εικόνα και λόγος περί γυναικείας αρετής: μια νέα ματιά σε έναν βοιωτικό σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου Βικτωρία Τσουκαλά Μία πλούσια επιστημονική παραγωγή φωτίζει, τις τελευταίες δεκαετίες, το θέμα της θέσης της γυναίκας και της καθημερινότητάς της στην αρχαία Ελλάδα με βάση τις αρχαίες πηγές, γραπτές και αρχαιολογικές 1. Ο γραπτός διάκοσμος των αγγείων προσφέρει σημαντικές πληροφορίες και για τον κόσμο των γυναικών, ανάμεσα σε άλλα θέματα. Κατανοώντας ότι οι εικόνες και ειδικά οι σχηματοποιημένες εικόνες που συχνά συναντούμε στα αρχαία αγγεία δεν αντανακλούν απευθείας την πραγματικότητα, αλλά είναι εκφράσεις για συγκεκριμένα ζητήματα που συχνά δημιουργούνται με σύνθετο και αφαιρετικό τρόπο 2, η παρούσα εργασία προτείνει μία νέα ερμηνεία για έναν βοιωτικό σκύφο του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου (αρ. 384). Η ερμηνεία του γραπτού διακόσμου του ιδιαίτερου αυτού αγγείου είναι χαριστήριο, μικρό δώρο, για έναν πολύ άξιο ερευνητή και δάσκαλο της ελληνικής αρχαιολογίας και κεραμικής, τον Μιχάλη Τιβέριο, στον οποίο χρωστώ την ενασχόλησή μου με την αρχαιολογία και την εικονογραφία. Ο σκύφος κατασκευάστηκε στη Βοιωτία το τελευταίο τετάρτο του 6ου αι. π.χ. και φέρει μελανόμορφη διακόσμηση με σκηνές από τον γυναικείο κόσμο, συγκεκριμένα το γυναικείο λουτρό/λούσιμο 1. Frontisi-Ducroux 2004: για αποτίμηση των τάσεων στις μελέτες των τελευταίων χρόνων. 2. Για το θέμα αυτό και ειδικά τις σκηνές καθημερινού βίου έχουν γραφτεί πολλά, ιδιαίτερη ώθηση όμως στην ανάλυση σκηνών της καθημερινής ζωής και του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι εικόνες έδωσαν οι μελέτες του Bérard και των συναδέλφων του, κυρίως Γάλλων, βλ. λ.χ. μεταξύ άλλων: Bérard Bérard & Bron των μαλλιών στη μία πλευρά και την παραγωγή υφασμάτων και τροφής στην άλλη, καθώς και γραπτές επιγραφές (Εικ. 1-3) 3. Με χάραξη αποδίδονται οι λεπτομέρειες του σώματος και των ενδυμάτων, ενώ το δέρμα των γυναικών αποδίδεται με λευκό επίθετο χρώμα 4. Το γεγονός ότι διασώζεται το μεγαλύτερο τμήμα του αγγείου, του οποίου έχει συγκοληθεί και συμπληρωθεί μερικώς η μία πλευρά, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι προέρχεται από κάποιον τάφο ή από κάποιο ιερό της Βοιωτίας. Η ιδιαιτερότητα του αγγείου οφείλεται στον σπάνιο για την εποχή συνδυασμό των εικονογραφικών μοτίβων, των επιγραφών σε βοιωτικό αλφάβητο που προσδιορίζουν τις μορφές που το διακοσμούν, και των υπολειμμάτων μίας μακροσκελούς γραπτής αναθηματικής επιγραφής Ύψος 12 εκ. Διάμ. χείλους 15,8 εκ. Διάμ. βάσης 7,3 εκ. Ο σκύφος έχει συγκοληθεί από όστρακα και αποκασταθεί μερικώς στη μια του πλευρά. Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από τον J. J. Maffre στο πλαίσιο της δημοσίευσης των βοιωτικών αγγείων της Συλλογής Κανελλοπούλου: Maffre 1975, Kilinski 1990, 42 και 59, σημ. 45. Χωρέμη-Σπετσιέρη, & Ζαρκάδας 2006, [Στ. Ελευθεράτου]. Για τις επιγραφές του σκύφου και τη μεταγραφή τους: Wachter 2001, BOI 10, Τον σκύφο είχα την ευκαιρία να μελετήσω από κοντά στις 2/9/2005 και ευχαριστώ θερμά τον Άγγελο Ζαρκάδα για τη βοήθειά του στο Μουσείο. 4. Αναλυτικά για τη διακόσμηση: Maffre 1975, Χωρέμη- Σπετσιέρη & Ζαρκάδας 2006, Παρότι περιλαμβάνει τον σκύφο στο βιβλίο του για τα βοιωτικά αγγεία, ο Karl Kilinski στο ίδιο έργο το αναφέρει ως ευβοϊκό (Kilinski 1990, 59, σημ. 45). Για τα προβλήματα διάκρισης ανάμεσα στα ευβοϊκά και τα βοιωτικά αγγεία: Sabetai 2008β. Πάντως, τόσο ο Maffre, όσο και ο Wachter θεωρούν ότι το αλφάβητο των επιγραφών είναι βοιωτικό και επομένως μάλλον και το αγγείο. ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ 189

10 Εικ. 1. Βοιωτικός σκύφος, Μουσείο Κανελλοπούλου, αρ. 384: Α όψη (από: Maffre 1975, εικ. 29). Στόχος του άρθρου είναι να φωτίσει το νόημα της εικονογραφίας του σκύφου και τη σχέση της εικόνας με τον γραπτό λόγο στο αγγείο. Η σπανιότητα και ιδιαιτερότητα των θεμάτων στον βοιωτικό Κεραμεικό αλλά και γενικότερα, θα μας οδηγήσει αναγκαστικά σε περιηγήσεις στην αττική εικονογραφία, η οποία επηρρεάζει και την βοιωτική 6. Η ανάλυση εικόνας και λόγου οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τόσο ο γραπτός διάκοσμος του αγγείου όσο και οι επιγραφές του εξαίρουν τη γυναικεία αρετή, την εργατικότητα και τη συμβολή μίας γυναίκας στην εύρυθμη λειτουργία του σπιτικού της (οἶκου) και περιλαμβάνουν αναφορές, με εικόνες και με λέξεις, σε αντιλήψεις σχετικά με το γάμο. Ακόμη, ο σκύφος με τη συγκεκριμένη διακόσμηση πιθανόν ήταν ειδική παραγγελία και ανάθημα, ίσως με αφορμή τον γάμο μιας γυναίκας. Εικόνες γυναικείας αρετής Η πλευρά που φέρει τα υπολείμματα μιας άλλοτε εκτενούς αναθηματικής επιγραφής (Εικ. 1), και η οποία είναι αποκατεστημένη σε μεγάλο βαθμό, γίνεται αφετηρία της περιγραφής του αγγείου. Στο κέντρο του σκύφου μια γυναίκα λούζεται σκυμμένη επάνω από μια λεκάνη και πλαισιώνεται από δύο άλλες γυναίκες. Τμήμα του κορμού και των ποδιών της έχει χαθεί, και μέρος της διακόσμησης που σώζεται έχει φθαρεί. Η σκυμμένη μορφή, που φορούσε 6. Για μια ερυθρόμορφη βοιωτική πυξίδα του 5ου αι. π.χ. με εικονογραφία γάμου διακοσμημένη στα πρότυπα αντίστοιχων αττικών ερυθρόμορφων αγγείων: Sabetai μάλλον πέπλο, φέρνει τα χέρια στο κεφάλι της, ενώ τα μαλλιά της πέφτουν προς τα κάτω και αποδίδονται με καστανό χρώμα. Η λεκάνη με πόδια σε σχήμα άκρων ζώου εννοούνταν μάλλον ως μεταλλική, και παρέπεμπε σε εσωτερικό χώρο 7. Δεξιά της μορφής, μια όρθια γυναίκα ρίχνει νερό στο κεφάλι της πρώτης με μια οινοχόη. Το νερό αποδίδεται με λεπτές καστανές γραμμές. Αριστερά της κεντρικής μορφής, μια όρθια γυναίκα φαίνεται πως κρατούσε κάτι στα χέρια της που θα παρουσιάζονταν απλωμένα μπροστά. Το μεγαλύτερο μέρος τους όμως έχει χαθεί, μαζί με το αντικείμενο. Μια κάθετη κεραία που σώζεται ακριβώς μπροστά από τη μέση της γυναικείας μορφής, οδηγεί στην υπόθεση ότι κρατούσε κάποιο ύφασμα, ίσως μια ταινία, ή κάποιο αντικείμενο καλλωπισμού που προοριζόταν για την κεντρική μορφή. Οι δύο όρθιες γυναίκες φορούν πέπλο. Είναι ενδιαφέρον ότι παρά τη συνοπτική απόδοση των μορφών και στις δύο πλευρές του αγγείου, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απόδοση του ενδύματος, και συγκεκριμένα στο απόπτυγμα, στη ζώνη που πέφτει μπροστά, αλλά και στη λεπτή μέση των μορφών που τονίζεται. Το μοτίβο της γυναίκας που λούζει τα μαλλιά της δεν έχει παράλληλα στη μελανόμορφη εικονογραφία της εποχής, εντάσσεται όμως στην ευρύτερη κατηγορία της εικονογραφίας του γυναικείου λουτρού Για τη λεκάνη πλυσίματος (ποδανιπτήρ) ως ένδειξη εσωτερικού χώρου σε σκηνές λουτρού της ύστερης αρχαϊκής περιόδου: Sutton 2009α, Για την εικονογραφία του γυναικείου λουτρού και ειδικά για την απεικόνιση του γυμνού γυναικείου σώματος στο λουτρό: Sutton 2009α, με βιβλιογραφία. 190 ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ

11 Εικ. 2. Βοιωτικός σκύφος, Μουσείο Κανελλοπούλου, αρ. 384: Β όψη ( ΥΠΠΟΤ - A ΕΠΚΑ). Οι σχετικές παραστάσεις ξεκινούν περίπου το 530 π.χ. στη μελανόμορφη τεχνική, είναι όμως γνωστές κυρίως από τα αττικά ερυθρόμορφα αγγεία του 5ου- 4ου αι. π.χ. Στα μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγεία της αρχαϊκής εποχής, σε μεγάλο βαθμό κύλικες και άλλα αγγεία συμποσίου που μάλλον απευθύνονταν σε ανδρικό κοινό, οι γυναίκες παρουσιάζονται γυμνές να πλένονται σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους και με έντονα αισθησιακό χαρακτήρα 9. Στα ερυθρόμορφα αγγεία της κλασικής περιόδου έμφαση δίνεται στο λούσιμο της κόμης. Το εικονογραφικό μοτίβο που κυριαρχεί απεικονίζει μια γυμνή γυναίκα που στηρίζεται στα γόνατά της και μια δεύτερη μορφή που τη βοηθά, ρίχνοντας νερό από μία οινοχόη, μοτίβο το οποίο μάλλον αντικατοπτρίζει επιδράσεις από τη μεγάλη ζωγραφική 10. Σε κάθε περίπτωση, και παρά τη γυμνότητα του σώματος, οι γυναικείες μορφές, σε αντίθεση με τις πρωιμότερες απεικονίσεις, παρουσιάζονται με τρόπο που αναδεικνύει το σεβασμό προς αυτές και μάλιστα συχνά πρόκειται για νύφες. Η τελευταία ερμηνεία ενισχύεται και από την απεικόνιση με τον ίδιο τρόπο μυθολογικών νυφών όπως η Ελένη ή η Θέτις, και της συχνής παρουσίας του Έρωτα και άλλων προσωποποιημένων εννοιών 11. Τέτοιες σκηνές λουτρού κοσμούσαν κυρίως αγγεία που θεωρούνται κατεξοχήν γυναικεία αντικείμενα, όπως πελίκες, ληκύθους, πυξίδες, λεκανίδες 9. Sutton 2009α, Sutton 2009α, 78-86, με ανάλυση και συγκεκριμένα παραδείγματα. 11. Sutton 2009α, και επίνητρα, και επομένως πιθανότατα απευθύνονταν σε γυναίκες 12. Θεωρώ ότι και στο σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου, παρά την έλλειψη συγκριτικής εικονογραφίας από την ίδια περίοδο για το λούσιμο της κόμης, θα πρέπει να εννοήσουμε τη σκηνή αυτή της γυναίκας που λούζεται ως μία θετική εικαστική αναφορά στην περιποίηση του γυναικείου σώματος και πιθανότατα στο λουτρό που σχετίζεται με τις γαμήλιες προετοιμασίες. Εάν αυτή η ερμηνεία είναι σωστή, τότε πρόκειται για μια παράσταση προπομπό των αντίστοιχων απεικονίσεων της κλασικής περιόδου, που παρουσιάζουν το λούσιμο της κόμης ως μέρος του λουτρού της νύφης, η σημασία του οποίου για την προετοιμασία της είναι τεκμηριωμένη τόσο από την εικονογραφία όσο και από τις αρχαίες πηγές 13. Από τις πηγές γνωρίζουμε ότι τα μαλλιά θεωρούνταν μέρος του σώματος που προσδίδει ερωτισμό στη γυναίκα και σημαντικό χαρακτηριστικό ομορφιάς 14, ενώ έπαιζαν ρόλο σε έθιμα μετάβασης, όπως ο γάμος. Για παράδειγμα, πριν από τον γάμο τα κορίτσια σε διάφορα μέρη της αρχαίας Ελλάδας αφιέρωναν σε ιερά τα παιχνίδια τους και μία μπούκλα από τα μαλλιά τους 15. Επίσης, ο στολισμός της κόμης εμφανίζεται σε μεταγενέστερες σκηνές γυναικείου καλλωπισμού και προετοιμασίας του γάμου σε αττικά αγγεία και γνωρίζουμε ότι οι νύφες κοσμούσαν 12. Sutton 2009α, Αναλυτικά για το λουτρό και την περιποίηση της νύφης: Oakley & Sinos 1993, Ἰλιάς Ρ, 51 (μαλλιά που μοιάζουν με αυτά των Χαρίτων). 15. Παλατινή Ἀνθολογία Ηρόδοτος Βικτωρία Τσουκαλά Εικόνα και λόγος περί γυναικείας αρετής: μια νέα ματιά σε έναν βοιωτικό σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου 191

12 Εικ. 3. Βοιωτικός σκύφος, Μουσείο Κανελλοπούλου, αρ. 384: πλάγια όψη (από: Maffre 1975, εικ. 30). τα μαλλιά και το κεφάλι τους με στεφάνη για την περίσταση 16. Ως προς τον τρόπο παρουσίασης της κεντρικής μορφής και των επιμέρους στοιχείων της σκηνής, η εικονογραφία του σκύφου του Μουσείου Κανελλοπούλου συνδέεται περισσότερο με τις μεταγενέστερες απεικονίσεις μυθικών και θνητών γυναικών που προετοιμάζονται για τον γάμο τους, παρά με τις εγγύτερες χρονικά απεικονίσεις του γυναικείου λουτρού της αρχαϊκής περιόδου, που χαρακτηρίζονται περισσότερο το στοιχείο του αισθησιασμού. Παρότι μοναδική μέχρι στιγμής, η συγκεκριμένη παράσταση πιθανότατα εντάσσεται στην ευρύτερη κατηγορία σκηνών γυναικείου καλωπισμού και περιποίησης πριν από τον γάμο. Στη δεύτερη πλευρά του σκύφου απεικονίζονται και πάλι τρεις γυναίκες που ασχολούνται με οικιακές εργασίες που θεωρούνταν εμβληματικές για το γυναικείο φύλο στην αρχαία Ελλάδα (Εικ. 2). Στη δεξιά πλευρά, δύο γυναίκες εκατέρωθεν ενός αμφικωνικού δοχείου άλεσης (ὂλμος) αλέθουν εναλλάξ με ένα μακρύ γουδοχέρι (ὕπερον) η κάθε μία. Και αυτές οι γυναίκες φορούν πέπλο. Αριστερά τους βρίσκεται μια όρθια γυναίκα, η οποία γνέθει. Η γυναίκα αυτή, εκτός από τον πέπλο φορά και ένα ιμάτιο ή επίβλημα, του οποίου οι άκρες και οι θύσανοι διακρίνονται καθαρά. Τέλος, στα αριστερά της μορφής αυτής και κάτω από τη λαβή του αγγείου, είναι ζωγραφισμένος ένας σκύλος. Κάτω από την άλλη λαβή του αγγείου, δίπλα από 16. Oakley & Sinos 1993, 16. τη δεξιά μορφή, είναι ζωγραφισμένο ένα λιοντάρι. Οι σκηνές οικιακής εργασίας που διακοσμούν αυτή την πλευρά του σκύφου δεν είναι τυχαίες, αλλά πρόκειται για εμβληματικές εργασίες της καθημερινότητας μιας γυναίκας. Η σκηνή με τις δύο γυναίκες που αλέθουν απεικονίζει την προετοιμασία του φαγητού στο σπίτι και μάλλον το πρώτο αδρό άλεσμα του σταριού. Το μοτίβο αυτό δεν απαντάται συχνά στην εικονογραφία. Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό από τα τέσσερα εικονογραφικά μοτίβα που συνθέτουν την εικονογραφία προετοιμασίας του ψωμιού, που ίσως αναφερόταν συνολικά στην προετοιμασία του φαγητού. Τα υπόλοιπα τρία είναι το άλεσμα στο χειρόμυλο για την παραγωγή αλευριού, το ζύμωμα και το ψήσιμο 17. Η συνέπεια και η επανάληψη των εικονογραφικών μοτίβων υποδεικνύει ότι το καθένα μόνο του και όλα μαζί ενείχαν νόημα που σχετιζόταν πιθανότατα με τη συμβολή της γυναίκας στον οἶκο και με την εργατικότητά της. Η εικονογραφία αυτή είναι γνωστή κυρίως από την αρχαϊκή περίοδο και ήταν διαδεδομένη στην Ελλάδα και στον ευρύτερο ελληνικό κόσμο ήδη από τον 7ο αι. π.χ. Απαντάται σε μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγεία και κυρίως σε πήλινα ειδώλια. Τα λίγα που έχουν γνωστή προέλευση προέρχονται από 17. Για την ανάλυση αυτών των εικονογραφικών μοτίβων και τη σημασία τους: Tsoukala 2009, με βιβλιογραφία. Για την ανάλυση του μοτίβου του αλέσματος στον ὂλμο και τη σημασία του: Villing ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ

13 ιερά και τάφους, κυρίως γυναικείους, αλλά και τάφους κοριτσιών 18. Η στενή σχέση της γυναίκας με την προετοιμασία του φαγητού, και ειδικά με τα σιτηρά και την παραγωγή του ψωμιού, τεκμηριώνεται και από τις γραπτές πηγές ήδη από τον 7ο αι. π.χ. 19 Η προετοιμασία του φαγητού και του ψωμιού, καθώς και η παραγωγή των υφασμάτων, όπως θα δούμε παρακάτω, ήταν οικιακές εργασίες τις οποίες τα νεαρά κορίτσια στην αρχαία Ελλάδα υιοθετούσαν ως ουσιαστικό μέρος της γυναικείας ταυτότητάς τους, λαμβάνοντας τη σχετική εκπαίδευση στο σπίτι, και ενισχύοντας την ταυτότητα αυτή και τη σημασία της συμμετέχοντας σε τελετουργίες σε διάφορες θρησκευτικές γιορτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ἀλετρίδες, τα δεκάχρονα κοριτσάκια που βοηθούσαν στο άλεσμα, μάλλον του σταριού, σε γιορτές της πόλης στην Αθήνα. Ο χορός στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη με υπερηφάνεια αναφέρει ότι υπηρέτησε την Πόλη με την ιδιότητα αυτή (στ ). Αυτή η γυναικεία συμβολή στο σπιτικό και στην εύρυθμη λειτουργία του αποτελούσε και συμβολή στο κοινωνικό σύνολο και στην πόλη. Και στον σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου αυτή η χαρακτηριστική σκηνή της γυναικείας εργασίας, της παραγωγής τροφής, συμβολίζει την αρετή της εργατικότητας στη γυναίκα. Η δεύτερη σκηνή οικιακής εργασίας, αυτή της γυναίκας που γνέθει, είναι σαφώς πιο συχνή στην εικονογραφία. Σε αντίθεση με το μοτίβο της γυναίκας που αλέθει, γνωστό κυρίως από την αρχαϊκή περίοδο, αυτό της γυναίκας που γνέθει ξεκινά μεν με τη μελανόμορφη τεχνική, αλλά είναι κατά πολύ δημοφιλέστερο σε ερυθρόμορφα αττικά αγγεία του 5ου αι. π.χ. Το μοτίβο της γυναίκας που γνέθει εντάσσεται σε μια ευρύτερη κατηγορία σκηνών που παρουσιάζουν την παραγωγή υφασμάτων ή αναφέρονται σε αυτή. Η τυπολογία τους και το νόημά τους έχουν απασχολήσει τους ερευνητές και έχουν εξετασθεί διεξοδικά πρόσφατα από τη Sheramy Bundrick 20. Οι σκηνές που απεικονίζουν την παραγωγή υφασμάτων παρουσιάζουν όλα ή κάποια από τα στάδια της πραγματικής διαδικασίας, όπως το γνέσιμο, την ύφανση, 18. Τιβέριος 2009γ, 133, εικ. 7: για αττικό μελανόμορφο όστρακο από την Ελευσίνα με σκηνή αλέσματος, που ίσως να σχετιζόταν με την Παρασκευή του κυκεώνα. Tsoukala 2009: για αγγεία και ειδώλια με γνωστές προελεύσεις και την ερμηνεία τους. 19. Σιμωνίδης, απόσπ. 7W Ξενοφών, Οἰκονομικός Bundrick 2008, με βιβλιογραφία. το ξέσιμο του μαλλιού. Η Bundrick έδειξε με σαφήνεια τη σημασία αυτής της εικονογραφίας ως σύμβολο της γυναικείας εργατικότητας και συνεισφοράς στο σπιτικό, σε αντιστοιχία με αυτή του άνδρα. Επιμέρους δραστηριότητες, όπως το γνέσιμο, και αντικείμενα που συνδέονται με την παραγωγή υφασμάτων, όπως ο κάλαθος, γίνονται σύμβολα του οἶκου σε εύρυθμη λειτουργία, της εργατικότητας της γυναίκας και του γάμου/έγγαμου βίου. Το πιο συναφές με τον σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου μελανόμορφο εικονογραφικό παράλληλο του 6ου αι. π.χ. είναι η γνωστή λήκυθος του Ζ. του Άμαση στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης 21, στο σώμα της οποίας παρουσιάζεται η πληρέστερη ίσως σκηνή παραγωγής υφασμάτων. Στον λαιμό του αγγείου γυναίκες που χορεύουν και νέοι περιστοιχίζουν μια καθιστή γυναικεία μορφή που κρατά στεφάνι. Η συμβολική σημασία της εικονογραφίας της παραγωγής υφασμάτων και η σοβαρή πιθανότητα η κεντρική μορφή του λαιμού του αγγείου να απεικονίζει μία νύφη ή την κυρία του οίκου, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι εργασίες παραγωγής υφασμάτων στη λήκυθο του Ζ. του Άμαση σχετίζονται μάλλον με την εργασία της γυναίκας στο σπίτι της και επομένως με έννοιες που αφορούν τον γάμο, τον οἶκο και τη συμβολή της γυναίκας σε αυτόν 22. Εάν η ερμηνεία αυτή είναι ορθή, η συνάφειά του με την απεικόνιση στον σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου ως προς το νόημα των παραστάσεων είναι στενή. Η υφαντική σίγουρα ήταν μία από τις πιο σημαντικές ενασχολήσεις της γυναίκας στο σπίτι, σύμφωνα και με τις αρχαίες πηγές, και σύμβολο της αρετής μιας γυναίκας. Ο Ισχόμαχος, στον Οἰκονομικό του Ξενοφώντα (10.10), προτρέπει τη γυναίκα του να στέκεται μπροστά από τον αργαλειό, όπως πρέπει σε μία οικοδέσποινα. Αντίστοιχα, οι φιλολογικές πηγές ήδη από τον Όμηρο παραπέμπουν σε μυθολογικά 21. Νέα Υόρκη, Μητροπολιτικό Μουσείο, αρ : ABV 154/57. Beazley Addenda Για την άποψη ότι πρόκειται για σκηνές που σχετίζονται με το γάμο: von Bothmer 1985, 186. Για την άποψη ότι απεικονίζεται η ύφανση του Παναθηναϊκού πέπλου: Neils 1996, 186 με βιβλιογραφία. Εκτός από τις αναφορές στη γυναικεία ενασχόληση με την υφαντική, είναι αξιοσημείωτο ότι η κεντρική μορφή στο λαιμό της ληκύθου μοιάζει με αντίστοιχη γυναικεία μορφή στην αδελφή λήκυθο του Ζ. του Άμαση στο ίδιο Μουσείο, η οποία απεικονίζει σκηνές γάμου (αρ : Paralipomena 66. Beazley Addenda 2 45). Τα δύο αγγεία φαίνεται να βρέθηκαν μαζί. Κατά τη Neils, η γυναικεία μορφή του λαιμού της πρώτης ληκύθου είναι η Αθηνά. Βικτωρία Τσουκαλά Εικόνα και λόγος περί γυναικείας αρετής: μια νέα ματιά σε έναν βοιωτικό σκύφο του Μουσείου Κανελλοπούλου 193

14 παραδείγματα ενάρετων γυναικών, οι οποίες ασχολούνται με την υφαντική, όπως η Πηνελόπη και η Ανδρομάχη 23. Με βάση τα παραπάνω, επομένως, κατανοούμε την ενασχόληση της μορφής αυτή στη δεύτερη όψη του σκύφου του Μουσείου Κανελλοπούλου ως αναφορά στην εργατικότητα και την παραγωγικότητα της γυναίκας στο σπίτι. Συνολικά επομένως, και οι δύο σκηνές οικιακής εργασίας στην όψη αυτή του αγγείου είναι σύμβολα που αναφέρονται με θετικό τρόπο στη γυναικεία εργατικότητα και στη συμβολή της στην εύρυθμη λειτουργία του σπιτικού. Μάλιστα, ο μοναδικός μέχρι στιγμής συνδυασμός των δύο αυτών ισχυρών εικονογραφικών μοτίβων σε μία παράσταση πιθανώς να καθιστούσε και το μήνυμα των εικόνων σαφέστερο. Λόγος περί γυναικείας αρετής Πέρα από το γραπτό διάκοσμο του αγγείου εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι επιγραφές: η αναθηματική επιγραφή στο κέντρο της Αʹ όψης και οι επιγραφές που συνοδεύουν τις μορφές (Εικ. 1-3). Πρόκειται για γραπτές επιγραφές, οι οποίες προστέθηκαν στο αγγείο πριν το ψήσιμό του. Η κεντρική επιγραφή ήταν μακροσκελής και αποτελούσε το σημείο αναφοράς της κύριας όψης του αγγείου. Εκτεινόταν τουλάχιστον σε τρεις, και ίσως σε τέσσερεις, σειρές ήταν γραμμένη από τα αριστερά προς τα δεξιά και τώρα σώζονται μόνο λίγα γράμματα σε τρεις σειρές στη δεξιά πλευρά της. Από την πρώτη επάνω γραμμή στα δεξιά σώζονται τρία γράμματα [...ΟΚΕ] που οδηγούν με ασφάλεια στην αποκατάσταση του ΕΔΟΚΕ και στο συμπέρασμα ότι ο σκύφος ήταν ανάθημα, ίσως σε ένα ιερό. Τέσσερα γράμματα σώζονται από την επόμενη σειρά [ ΤΕΡΙΑ]. Η αποκατάσταση της λέξης θα μπορούσε να είναι ΠΟΤΕΡΙΑ 24, και αν είναι σωστό σημαίνει ότι ο σκύφος ήταν ένας από τα δύο ή περισσότερα αγγεία που χαρίστηκαν. Εναλλακτικές εκδοχές οδηγούν, με βάση επιγραφικές μαρτυρίες, σε λέξεις που αφορούν κυρίως θεότητες ή γιορτές, όπως η λέξη Ὑπερτερία 25, η λέξη Μυστέρια, η λέξη Ζωστερία 26. Στην τρίτη και τελευταία σειρά 23. Ἰλιάς Γ, και ΣΤ, Ὀδύσσεια δ, Wachter 2001, IG I IG II Το επίθετο αυτό γνωρίζουμε ότι έφερε η Αθηνά στην Αττική (ΙG Ι ) ήδη από το βʹ μισό του 5ου αι. π.χ. και πιθανώς και στη Λακωνία (IG V1.1116, αποκατεστημένο). σώζονται καλά τα δύο τελευταία γράμματα [...ΑΣ], ενώ πριν το άλφα προηγούνταν ένα ήτα (Η), από το οποίο σήμερα σώζονται η οριζόντια κεραία και το επάνω τμήμα της δεξιάς κεραίας 27. Η κατάληξη θα μπορούσε να ανήκει σε ένα γυναικείο όνομα, όπως τα Εὔκληα, Διόκληα, Ἀριστόκληα, Ἡράκληα, μεταξύ άλλων, ή ένα όνομα προσώπου ή θεότητας σε γενική πτώση, ή, ακόμη σε ένα εθνικό όνομα αρσενικού γένους, όπως πρότεινε ο Maffre 28. Σε κάθε περίπτωση, σημαντικές πληροφορίες που μπορεί να περιλαμβάνονταν στην επιγραφή έχουν χαθεί, όπως το όνομα του αναθέτη /αναθέτριας, το όνομα του αναθήματος, ο κατασκευαστής του, το όνομα της θεότητας που έλαβε το δώρο και η αιτία της ανάθεσης. Οι υπόλοιπες επιγραφές χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες μορφές, αλλά και το σκυλί που εικονίζεται στο σκύφο. Στην κύρια όψη του αγγείου, η μορφή που ρίχνει το νερό στη λουόμενη ονομάζεται ΕΥ- ΦΡΟΣΥΝΗ. Η Εὐφροσύνη είναι μία από τις τρεις Χάριτες, οι άλλες δύο είναι η Ἀγλαία και η Θάλεια, σύμφωνα με τον Ησίοδο 29. Οι Χάριτες δίνουν στους ανθρώπους την ομορφιά και τη σαγήνη 30, αλλά και τα δώρα της διανόησης και της τέχνης 31. Η Εὐφροσύνη είναι η προσωποποίηση της χαράς. Ο Πίνδαρος ονομάζει την Ευφροσύνη, φιλισήμολπο 32, αυτή που αγαπάει τη μουσική, και τη Θάλεια ἐρασίμολπο 33. Βεβαίως το όνομα απαντάνται και ως ονομαστικό σε βοιωτικές επιγραφές μεταγενέστερες του αγγείου 34. Από το όνομα της μορφής στα αριστερά της λουόμενης σώζεται μόνο το τελικό Α, στα αριστερά του δύο κεραίες και ακόμη πιο δίπλα ένα στίγμα. Το όνομά της αποτελούνταν το πολύ από πέντε γράμματα, καθώς δεν υπάρχει αρκετός χώρος έως στο σημείο 27. Το γράμμα δεν ήταν νι (Ν), όπως υποστηρίζει ο Wachter (2001, 18) γιατί η μεσαία κεραία είναι σχεδόν οριζόντια και όχι διαγώνια, όπως θα απαιτούσε η γραφή του Ν, το οποίο σε άλλο σημείο του αγγείου εμφανίζεται με σαφώς διαγώνια κεραία (πρβλ. Maffre 1975, εικ. 30, κάτω). Η επιφάνεια του αγγείου έχει αποκολληθεί στο συγκεκριμένο σημείο και έχει χαθεί τμήμα του Η (αυτό φαίνεται καθαρά στο Χωρέμη-Σπετσιέρη & Ζαρκάδας 2006, εικόνα στη σελ. 56). Σύμφωνα με τη μεταγραφή του Maffre (1975, 467) συμπεραίνουμε ότι το 1975 σωζόταν η κάτω δεξιά κεραία του Η, η οποία θα πρέπει να αποκολλήθηκε μεταγενέστερα. 28. Maffre 1975, Θεογονία Παλατινή Ἀνθολογία Πίνδαρος, Ὀλυμπιόνικοι Ὀλυμπιόνικοι Ὀλυμπιόνικοι IG VII ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΠΑΙΔΕΣ

Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη. Κεραμέως παῖδες. Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του

Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη. Κεραμέως παῖδες. Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του Επιμέλεια Ευρυδίκη Κεφαλίδου Δέσποινα Τσιαφάκη Κεραμέως παῖδες Αντίδωρο στον Καθηγητή Μιχάλη Τιβέριο από τους μαθητές του Χορηγός έκδοσης: ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ Δημητρίου & Λιλίκας Μωραΐτη, Άνδρου Εταιρεία Ανδρίων

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Παραδόσεις: Πέμπτη 15:00-18:00 (αίθουσα 421) Πέμπτη 15.00-18.00, Αίθουσα 437 Επίθετα: Ν-Ω (εκτός από το 5 ο μάθημα, βλ. παρακάτω)

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ.

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ. ΚΑΝΘΑΡΟΕΙΔΕΙΣ ΚΟΤΥΛΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΛΕΙΠΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΘΕΡΜΗΣ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Συμβολή στη μελέτη της γκρίζας αρχαϊκής κεραμικής του Θερμαϊκού κόλπου. Η εργασία αυτή παρουσιάζει ένα μικρό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8) Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ Α * Τραγωδία (1-8) Μια ματιά ςτα παραςκήνια: απεικονίςεισ τραγικών υποκριτών εκτόσ ςκηνήσ, ςε δφο αττικά ερυθρόμορφα αγγεία τησ κλαςικήσ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ. Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ. Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη) Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη) Ι. ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Βιβλία (ο τίτλος με πλάγια στοιχεία) Ανδρόνικος,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥ (700-480 π.χ.)

Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΟ ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥ (700-480 π.χ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΘΡΑΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 23510 47884, kzepka@culture.gr

Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 23510 47884, kzepka@culture.gr Ονοματεπώνυμο: Ε υ τ υ χ ί α Π ο υ λ ά κ η - Π α ν τ ε ρ μ α λ ή Βαθμός: Αρχαιολόγος Α Υπηρεσία Οργανικής Θέσης: ΚΖ ΕΠΚΑ Υπηρεσία όπου υπηρετώ: ΚΖ ΕΠΚΑ Τηλέφωνο: 23510 47883 FAX/ Email: 23510 47884, kzepka@culture.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ

ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΕΛΕΝΗ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΙΑΛΛΕΛΗ Αρχαιολόγος Β ΕΠΚΑ Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών Ανασκαφή νεκροταφείου εκατέρωθεν λεωφόρου Δημοκρατίας* Η διενέργεια εκσκαφών στο πλαίσιο κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ ΣΥΝΟΛΟ 20.000 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Έργου 4916 ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Π.Τσατσοπούλου Τηλ:2531022411 FAX:2531021517

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ Επικοινωνία Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας Γραφείο 405 Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, Τ.Κ. 15784, Αθήνα 210-7277427 eurkefalidou@arch.uoa.gr Ευρυδίκη

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου.

Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η Συλλογή Τσάκου. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Νικόλαος Α. Σκιαδάς Γεωµετρική και Αρχαϊκή κεραµική από επιφανειακές έρευνες στο Καραµπουρνάκι. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Βεργίνα. digitalarchive

Βεργίνα. digitalarchive digitalarchive Βεργίνα publishing by tag Πόλη του Νομού Ημαθίας στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βεργίνα απέκτησε ιστορική σημασία μετά την ανακάλυψη του τάφου του Φιλίππου Β, πατέρα του Μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της μετάφρασης

Ιστορία της μετάφρασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Από τον Ηρόδοτο μέχρι τον Απόστολο Παύλο Ελένη Κασάπη ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Μ. ΑΚΑΜΑΤΗΣ Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας. Προσωπικά στοιχεία σπουδές επαγγελματική σταδιοδρομία

ΙΩΑΝΝΗΣ Μ. ΑΚΑΜΑΤΗΣ Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας. Προσωπικά στοιχεία σπουδές επαγγελματική σταδιοδρομία ΙΩΑΝΝΗΣ Μ. ΑΚΑΜΑΤΗΣ Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας Προσωπικά στοιχεία σπουδές επαγγελματική σταδιοδρομία Γεννήθηκα στην Παλαιόπολη Σαμοθράκης το 1949. Το 1967 αποφοίτησα από το Γυμνάσιο Σαμοθράκης και

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αριστοτέλη, 630 75 Ιερισσός Χαλκιδικής 23770 21121-21130 23770 21132 aristoteleio@dimosaristoteli.

Αριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αριστοτέλη, 630 75 Ιερισσός Χαλκιδικής 23770 21121-21130 23770 21132 aristoteleio@dimosaristoteli. Ιερισσός, 17 Νοεμβρίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Για πρώτη φορά η ιστορία της Αρναίας στην οθόνη Κυριακή 29 Νοεμβρίου 2015, στις 12.00 το μεσημέρι στην Αίθουσα Μητροπολίτη Σωκράτη στην Αρναία Η Εφορεία Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ 1. Σπουδές Eπαγγελματική σταδιοδρομία Διδασκαλία 2. Κύριες δημοσιεύσεις

ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ 1. Σπουδές Eπαγγελματική σταδιοδρομία Διδασκαλία 2. Κύριες δημοσιεύσεις ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ 1. Σπουδές Eπαγγελματική σταδιοδρομία Διδασκαλία Πτυχιούχος (1985) και κάτοχος διδακτορικού διπλώματος (1993) του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Α.Π.Θ. Mεταπτυχιακή υπότροφος εξωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΓΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΜΕΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑ ΕΛΕΝΗ ΜΑΝΑΚΙ ΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 Χάρη στις συστηµατικές και τις σωστικές ανασκαφικές έρευνες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου

Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου Αρχαιολογικό µουσείο Κιµώλου εισαγωγή η παρουσίαση φιλοδοξεί να είναι µια παρουσίαση του µουσείου από την πλευρά του επισκέπτη, χωρίς να έχουµε µιλήσει µε τους αρµόδιους για τις προθέσεις και τους στόχους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, 1916-1919,BSA 23, 1918-1919, σελ. 4. 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ. en Macédoine, 1916-1919,BSA 23, 1918-1919, σελ. 4. 1985 και ΕΑΑ, Suppl., Sindos. 295 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΣΙΝΔΟΣ Στη B βιομηχανική ζώνη της σημερινής Σίνδου, μόλις λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, ανασκάφτηκε τμήμα ενός σημαντικού αρχαίου οικισμού, που έχει ταυτιστεί με την αρχαία Σίνδο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. Διαμ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. Διαμ.=8,4εκ.

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Κατερίνα Χρυσανθάκη-Nagle Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Paris Ouest Nanterre Μέλος του ερευνητικού κέντρου Archéologies et

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Η αρχή της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης κατά το ευρωπαϊκό και το ελληνικό δίκαιο Κομοτηνή 10,11 & 12 Μαρτίου 2010 1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ Βίκυ Βλάχου Χρυσοστόμου Σμύρνης 10 12, 11144 ΑΘΗΝΑ hekataios@yahoo.com ΣΠΟΥΔΕΣ Απρίλιος 2010. Μεταδιδακτορική έρευνα σε εξέλιξη. Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Διάλεξη 7α: Νοητικοί Χάρτες Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ευανθία Μιχαηλίδου Στόχος εκπαίδευσης Κατανόηση γεωγραφικού χώρου Οπτική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΟΥΔΗΣ 111 ΔΕ 18.30-21.00 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Π. 112 ΔΕ 18.30-21.00

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΟΥΔΗΣ 111 ΔΕ 18.30-21.00 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Π. 112 ΔΕ 18.30-21.00 ΚΩΔΙΚΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ ΗΜΕΡ Α ΩΡΑ ABY 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΔΡΟΥΔΗΣ 111 ΔΕ 18.30-21.00 ΑΒΥ 101 ΕΙΣ. ΣΤΗ ΧΡΙΣΤ.ΚΑΙ ΒΥΖ.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Π. 112

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης

ποδράσηη Το ταξίδι του Ευηνίωνα Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Καρδαμύλης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας Γυμνάσιο Καρδαμύλης Το ταξίδι του Ευηνίωνα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΠΟΛΗΣ Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Πανεπιστημιόπολης, στο τέρμα Ιλισίων, βρίσκεται το Αρχαιολογικό Πάρκο. Εδώ έχουν μεταφερθεί από το 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Θέματα: - Ερμηνεία και κατασκευή γραφικών παραστάσεων - Ερμηνεία πινάκων - Πιθανότητες

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Θέματα: - Ερμηνεία και κατασκευή γραφικών παραστάσεων - Ερμηνεία πινάκων - Πιθανότητες ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Θέματα: - Ερμηνεία και κατασκευή γραφικών παραστάσεων - Ερμηνεία πινάκων - Πιθανότητες 1 Ερμηνεία και κατασκευή γραφικών παραστάσεων 1. Η αγαπημένη γεύση παγωτού των παιδιών Γεύση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα

Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Πήλινα αγγεία το πιο συχνό εύρηµα Στα περισσότερα Μουσεία της Ελλάδας τα πήλινα αγγεία αποτελούν τα πιο συνηθισµένα εκθέµατα. Αγγεία εξάλλου είναι τα αντικείµενα που έρχονται στο φως µε τη µεγαλύτερη συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TETAΡΤΗ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ Πρόεδρος συνεδρίας: Γιώργος Τόλιας Χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

«Ο κωμικός ποιητής Βάτων. Τα αποσπάσματα»

«Ο κωμικός ποιητής Βάτων. Τα αποσπάσματα» Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Π Α Τ Ρ Ω Ν ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΜΠΕΛΕΚΟΣ «Ο κωμικός ποιητής Βάτων. Τα αποσπάσματα» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα