Η ΟΙΚΟΙΈΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΟΙΚΟΙΈΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ"

Transcript

1 ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΑΟΣ ΗΛ1ΑΣ ΚΟΚΚΩΣΗΣ ΧΑΡΗΣ ΚΥΡΚΙΤΣΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΝΟΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΛΑΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Η ΟΙΚΟΙΈΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ ΑΛΕΚΟΣ ΜΑΝΤΖΑΡΑ ΜΠΕΣΣΥ ΜΑΡΑΓΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΥΛΩΝΑΣ ΜΩΥΣΗΣ Επιμέλεια Μιχαλης Μοδινός ΝΤΡΙΝΙΑ ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΠΑΝΑΠΩΤΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΘΥΜΙΟΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΝΤΙΛΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΕΙΔΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΧΑΣΤΑΟΓΛΟΥ ΒΙΛΜΑ ΧΑΤΖΗΜΠΙΡΟΣ ΚΙΜΩΝ ΣΤΌΧΛΣΤΙΙΣ / ΔΙΓΙΕ

2

3 Η γεωλογία και η παλαιοντολογία της Μεσογείου Μ ιχάλης Δερμιτζάκης* και Χαρίκλεια Ντρίνια"* ΗΜεσόγειος Θάλασσα διακρίνεται σε δύο κύριες υποθαλάσσιες λεκάνες: τη δυτική και την ανατολική. Το δυτικό τμήμα της Μεσογείου συνίσταται από τρεις κύριες υποθαλάσσιες λεκάνες. Η λεκάνη Αλμποράν βρίσκεται ανατολικά του Γιβραλτάρ, μεταξύ των ακτών της Ισπανίας και του Μαρόκου. Η βαλεαρική λεκάνη, ανατολικά της λεκάνης Αλμποράν, τοποθετείται δυτικά της Σαρδηνίας και της Κορσικής, και εκτείνεται από τις ακτές της Αλγερίας μέχρι τις ακτές της Γαλλίας. Οι δύο αυτές λεκάνες αποτελούν τη δυτική λεκάνη της Μεσογείου. Η λεκάνη του Τυρρηνίου, η οποία συμπίπτει με το τμήμα της Μεσογείου που είναι γνωστό ως Τυρρήνιο Πέλαγος, βρίσκεται μεταξύ της Ιταλίας και των νήσων της Σαρδηνίας και της Κορσικής. Η ανατολική Μεσόγειος συνίσταται από δύο κύριες λεκάνες. Η ιόνια λεκάνη, στην περιοχή της θάλασσας του Ιονίου, βρίσκεται νότια της Ιταλίας και της Ελλάδας, όπου και έχει διαπιστωθεί το μεγαλύτερο βάθος της Μεσογείου, μ. Μια υποθαλάσσια ράχη μεταξύ του δυτικού άκρου της Ελλάδας και της Αι- Εικόνα 1. Χ άρτης της λεκάνης της Μεσογείου όπου ανααέρονται οι επιμέρους υπολεκάνες. * Κ αθηγητής του Τμήματος Γεωλογίας, Τομέας Ιστορικής Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας, αντιπρύτανις Π ανεπιστημίου Αθηνών. **Δρ Γεω λογίας, Τμήμα Γεω λογίας, Τομέας Ιστορικής Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών.

4 3 2 Η 0 1 Κ 0 1 Έ Ω Γ Ρ Λ Φ 1 Λ Τ Η Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Ι βύης χωρίζει την ιόνια λεκάνη από εκείνη του Λεβαντίνου. Η Κ ρήτη χωρίζει τη λεκάνη του Λεβαντίνου από τη θάλασσα του Αιγαίου, η οποία αποτελεί το τμήμα της Μεσογείου βόρεια της Κ ρήτης και οριοθετείται στα δυτικά και βόρεια από τις ελληνικές ακτές και στα ανατολικά από τις ακτές της Τουρκίας. Η Αδριατίκή Θάλασσα, βορειοδυτικά του κύριου όγκου της Μεσογείου, οριοθετείται από την Ιταλία προς τα δυτικά και βόρεια και από την Κροατία, τη Γιουγκοσλαβία και την Λλβανία προς τα ανατολικά. Τδρολογικό καθεστώς της Μ εσογείου Η σημερινή Μεσόγειος καλύπτει έκταση km 2, διαθέτει υδάτινο όγκο περίπου km 3, μέσο βάθος περίπου μ. και χαρακτηρίζεται από σημαντικότατη εξάτμιση. Ο περιορισμός της ωκεάνιας κυκλοφορίας, που προκαλείται από το βάθους μ. στενό του Γιβραλτάρ, έχει συντελέσει στη δημιουργία μιας υδάτινης μάζας με θερμοκρασία υδάτων πυθμένα περί τους 13 C. Το χαρακτηριστικό αυτό τη διαφοροποιεί υδρολογικά από μια τυπική ωκεάνια λεκάνη, όπου η θερμοκρασία των υδάτων πυθμένα είναι μόλις 4 C. Ο συνδυασμός τη ς περιορισμένης επικοινωνίας με τον Α τλαντικό, με την ισχυρότατη εξάτμιση που παρατηρειται, συντελεί στην αυξημένη αλμυρότητα της Μ εσογείου, η οποία φθάνει το 39% στην ανατολική και το 3 8 % ο στη δυτική, ενώ στον Ατλαντικό είναι μόλις 3 6 % r.έ τ σ ι η κυκλοφορία ακολουθεί ένα λιμνοθαλάσσιο πρότυπο με τα επιφανειακά νερά του Α τλαντικού, που έχουν χαμηλότερη αλμυρότητα και είναι ψυχρότερα από τα αντίστοιχα της Μεσογείου, να κινούνται προς τα ανατολικά διαμέσου του στενού του Γιβραλτάρ'. Με την επίδραση του μεσογειακού κλίματος τα ύδατα αυτά, καθώς κινούνται ανατολικότερα, προοδευτικά χάνουν τον «ατλαντικό» χαρακτήρα τους και καθίστανται θερμότερα και αλμυρότερα. Ταυτόχρονα, προς την κατεύθυνση εντός της Μεσογείου η υπεροχή της εξάτμισης επί των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων και της απορροής των ποταμών αυξάνει την αλμυρότητα των μεσογειακών υδάτων, με αποτέλεσμα τα πυκνότερα αλμυρά και θερμά ύδατα να βυθίζονται και να κινούνται προς τα δυτικά και τελικά να εκβάλλουν μέσω του πυθμένα του Γιβραλτάρ στον Ατλαντικό. Παράλληλα, πρέπει να ληφθεί υπόψη Hat η επικοινωνία της Μεσογείου με το υδάτινο σύνολο της Μαύρης Θάλασσας, απομεινάρι τη ς Π αρατηθύος2, το οποίο χαρακτηρίζεται από χαμηλή αλμυρότητα και μεγάλη ηπειρω τική επίδραση. Η επικοινωνία συντελείται σήμερα μέσω του στενού του Βοσπόρου, το βάθος του οποίου δεν υπερβαίνει τα 80μ. με την παρεμβολή επιπλέον της θαλάσσιας λεκάνης του Μαρμαρά και των Δαρδανελίων, καθιστώντας την πολύ περιορισμένη. Σημειώνεται ότι ο υδάτινος όγκος τη ς Μαύρης Θάλασσας είναι 547. ΙΟ3 χλμ.3, περίπου το 1/7 της Μεσογείου, ενώ οι εισροές της από τα 1. Βλ. και το κείμενο του Αλ. Λασκαράτου σ αυτό τον τόμο. 2. Το βόρειο παρακλάδι του ωκεανού τη ς Τηθύος.

5 Η ΓΕΩ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Μ ΕΣΟ ΓΕΙΟΥ 3 3 μεγάλα υδάτινα ρεύματα που την περιβάλλουν φθάνουν τα 310 χλμ.3/έτος, είναι δηλαδή κατά πολύ μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες του συνόλου της Μεσογείου και κατά συνέπεια παρουσιάζει εξαιρετικά χαμηλή αλμυρότητα 17-18% ^ - Έ να επιπλέον στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η διαφοροποίηση της Μεσογείου σε δύο ευδιάκριτα τμήματα ήδη από το Λν. Μειόκαινο (πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια). Σήμερα τα δύο τμήματα της Μεσογείου επικοινωνούν μέσω του στενού Σικελίας-Τυνησίας, του οποίου το βάθος δεν υπερβαίνει τα 400 μ. Κ ατά συνέπεια παρουσιάζονται ως δύο υδάτινα υποσύνολα με μια διαβάθμιση στην αλμυρότητα, τη θερμοκρασία και τα θρεπτικά συστατικά. Η διαβάθμιση αυτή οφείλεται στο ότι: α) τα προερχόμενα από τον Ατλαντικό ωκεάνια ύδατα, καθώς κινούνται προς τα ανατολικά χάνουν βαθμιαία τα «ωκεάνια» χαρακτηριστικά τους, β) το ανατολικό τμήμα έχει κλίμα σαφώς ξηρότερο του δυτικού. Παλαιογεωγραψιχη εξέλιξη της Μεσογείου Η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται από έναν αξιοσημείωτο συνδυασμό ιδιοτήτων: από τη θέση της εντός ενός ενδοηπειρωτικού συστήματος από τη στενή της σχέση με τις σχετικά νέες αλπικές οροσειρές από το σχεδόν κλειστό σχήμα της λεκάνης της από την παρουσία απόκρημνων βραχωδών περιθωρίων από το υψηλής ποικιλότητας φυσιογραφικό καθεστώς της. 11 μοναδική εμφάνισή της υποδηλώνει αξιοσημείωτες γεωλογικές και περιβαλλοντικές μεταβολές στο χρόνο και στο χώρο, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό σχετίζονται με την αλπική ορογένεση και διάφορες άλλες γεωγραφικές επιρροές, όπως είναι αυτή των ερήμων. Στο πλαίσιο της θεωρίας της τεκτονικής των λιοοσφαιρικών πλακών, η λεκάνη της Μεσογείου αποτελεί τμήμα του ορίου μεταξύ της αφρικανικής και της ευρασιατικής πλάκας. Προς τα δυτικά, αυτό το όριο προεκτείνεται μέχρι τις Αζόρες, χωρίζοντας τα ωκεάνια τμήματα και των δύο πλακών, ενώ ανατολικά και διαμέσου ενός αριθμού μικροπλακών, φτάνει μέχρι το όριο των Ιμαλαΐων που χωρίζει την Ευρασία από την Ινδία. Το γεωλογικό καθεστώς της ανατολικής Μεσογείου διαφέρει σημαντικά από αυτό της δυτικής λεκάνης: η λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό πάνω στο σταθερό περιθώριο της αφρικανικής πλάκας. Κατά το Κατ. Ιουρασικό (πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια) ο Ατλαντικός και ο Ινδικός δεν υπήρχαν. Όλες οι ήπειροι ήταν ενωμένες σε μια υπερήπειρο, την Παγγαία. Οι σχετικές θέσεις των ηπείρων εκείνη την εποχή είναι γνωστές από τρεις ανεξάρτητες πηγές: α) από δεδομένα του ωκεάνιου πυθμένα, β) από το πολύ καλό ταίριασμα των ηπειρωτικών περιθωρίων και γ) από παλαιομαγνητικά δεδομένα. Μια μεγάλη διάσπαση από τα ανατολικά προς τα δυτικά δημιούργησε δύο νέες ηπείρους, τη Λαυρασία και την Γκοντβάνα (εικόνα 2), που τις χώριζε ένας μεγάλος θαλάσσιος όγκος, ο ωκεανός με το μυθολογικό όνομα Τηθύς, ο οποίος εκτεινόταν από τον σημερινό Ατλαντικό μέχρι τον Ειρηνικό. 3, Οιχογεωγραφία της Μεσογείου

6 3 4 Η ΟΙΚΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Μ ΕΣΟΓΕΙΟΥ Εικόνα 2. Σ χη μ α τικ ή αναπαράσταση Ιουρασικό με διάκριση ανάμεσα στην Ευρασία και την Γκοντβάνα στον ανατολικό τομέα της παλαιογεωγραφικής κατάστασης κατά το Ανώτερο Τριαδικό-Κ ατώ τατο. Η Τηθύς είναι ένας σφηνοειδούς σχήματος ωκεανός μεταξύ των βόρειων και νότιων ηπείρων. Το ακριβές σχήμα της δεν είναι γνωστό, διότι δεν ξέρουμε πώς συνταιριάζονται τα μικρά ηπειρωτικά τμήματα που έχουν προσκολληοεί στην ορεινή αλυσίδα Άλπεων-Ιμαλαιων. Ο Ατλαντικός Ωκεανός πιθανώς άρχισε να δημιουργείται κατά το Μέσο Ιουρασικό, πριν από 170 με 175 εκατομμύρια χρόνια. Αποτέλεσμα της διάνοιξης αυτής ήταν η έναρξη της σύγκλισης και τελικά η σύγκρουση της Αφρικής με την Ευρώπη, περιορίζοντας με αυτό τον τρόπο σημαντικά την Τηθύ. Η Τηθύς τελικά έκλεισε κατά την Καινοζωική ΙΙερίοδο (πριν από 66,4 εκατομμύρια χρόνια), όταν η Ινδία, η Αραβία και η Απουλία (αποτελούμενη από τμήματα της Ιταλίας, των βαλκανικών χωρών, της Ελλάδας και της Τουρκίας) τελικά συγκρούστηκαν με το υπόλοιπο της Ευρασίας για να σχηματίσουν τις σύγχρονες αλπικές οροσειρές, στην Ισπανία (Πυρηναία), τη Βορειοδυτική Αφρική (Άτλαντας), κατά μήκος του βόρειου περιθωρίου της Μεσογείου (Άλπεις-Καρπάθια), τη Νότια Ασία (Ιμαλάια), μέχρι την Ινδονησία. Το ανατολικό τμήμα της Μεσογείου αποτελεί υπόλειμμα του ωκεανού της Τηθύος (εικόνα 3).

7 Η ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Ι 3 5 Εικόνα 3. Παλαιογεωγραφικός χάρτης κατά το Κ ατώ τερο Τριαδικό που δείχνει την πιθανότη τα ο χώρος τη ς ανατολικής Μεσογείου να αντιστοιχεί σε παλαιό ωκεάνιο φλοιό, υπολειμματικό τμ ή μ α τη ς ΙΊαλαιοτηθύος. Ειδικότερα, το Ελληνικό Τόξο χωρίζει τη λιθόσφαιρα της ανατολικής Μεσογείου, η οποία στην περιοχή αυτή αποτελεί το μπροστινό μέρος της αφρικανικής λιοοσφαιρικής πλάκας, από τη λιθόσφαιρα του ευρύτερου χώρου του Αιγαίου, η οποία στην περιοχή αυτή αποτελεί το μπροστινό μέρος της ευρασιατικής πλάκας. Κ ατά μήκος του τόξου αυτού πραγματοποιείται σύγκλιση μεταξύ των δύο λιθοσφαιρών με μια σχετική ταχύτητα περίπου 3 εκ./χρ., με συνέπεια η λιθόσφαιρα της Μεσογείου, λόγω της μεγαλύτερης πυκνότητάς της, να καταδύεται κάτω από τη λιθόσφαιρα του Αιγαίου υπό μια μέση γωνία 38. Έ τσ ι το Ελληνικό Τόξο είναι το μόνο τμήμα από ολόκληρο το σύστημα της Τηθύος όπου συνεχίζεται αυτή τη στιγμή η ορογένεση και έχει όλα τα γεωδυναμικά χαρακτηριστικά ενός υπό εξέλιξη ορογενετικού τόξου (εικόνα 4). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ανατολική Μεσόγειος, πάνω στην οποία συνεχίζει να κινείται το Ελληνικό Τόξο και ιδιαίτερα ο χώρος του Ιονίου είναι το τελευταίο υπολειμματικό τμήμα της Τηθύος που δεν έχει ακόμη συμμετάσχει στην υπό εξέλιξη αλπική ορογένεση και αντιπροσωπεύει το ακόμη απαραμόρφωτο περιθώριο της Αφρικανικής πλάκας, της οποίας το όριο πλησιάζει τη σημερινή ακτογραμμή της Λιβύης και της Αιγύπτου. Αντίθετα, σε όλο το υπόλοιπο μήκος του αλπικού συστήματος της Τηθύος έχει επέλθει η σύγκρουση ανάμεσα στην Ευρασία και τα διάφορα τμήματα της πρώην Γκοντβάνας.

8 3 6 Η 0 ΙΚ 0 Γ Ε Ω Γ Ρ Λ Φ 1 Α ΤΗ Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Υ 1 β Εικόνα 4. I I ιδιαιτερότητα του Ελληνικού Τόξου συνίσταται στο ότι αποτελεί το μοναδικό τμ ή μ α του περιθωρίου τη ς Γκοντβάνας που δεν έχει συνθλίβει ακόμη ανάμεσα στις δύο πλάκες. Σ ε όλο το υπόλοιπο τμήμα του ορογενετικού τόξου τη ς Τηθύος έχει επέλθει η σύγκρουση τω ν ηπειρω τικώ ν πλακώ ν ή έχουμε υποβύθιση τμ η μ ά τω ν του ινδικού ωκεάνιου φλοιού. 1. Ευρασιατική ηπειρωτική πλάκα, 2. Π λάκες με ηπειρωτικό φλοιό της πρώην Γκοντβάνας, 3. Ωκεάνιος φλοιός του Ατλαντικού και του Ινδικού, 4. Π τυχω μένα πετρώ μ ατα τη ς Τηθύος, 5. Τεκτονικό μέτω πο βόρειου κλάδου, G. Τεκτονικό μέτω πο νότιου κλάδου, 7. Μέτο^πο υποβύθισης νότιου περιθωρίου, 8. Μ έτω πο υποβύθισης Ινδικού. Η ανάπτυξη λοιπόν της Τηθύος οφείλεται στην απομάκρυνση των δύο π λα κών κατά το Τριαδικό-Ιουρασικό και η σταδιακή εξαφάνισή της άρχισε από το Μάλμιο - Κ ατώτερο Κρητιδικό (πριν από 140 εκατομμύρια χρόνια), όταν άρχισε η συμπίεση λόγω της προσέγγισης των δύο ηπείρων, η οποία και έφτασε σε στάδιο σύγκρουσης κατά το Ανώτερο Καινοζωικό (πριν από 23 εκατομμύρια χρόνια). Μέχρι τη δεκαετία του 60, διάφοροι ερευνητές θεωρούσαν ότι η Μεσόγειος αποτελούσε υπόλειμμα του ωκεανού της Τηθύος. Ό μω ς, μελέτες που έγιναν με βάση τη θεωρία της επέκτασης του ωκεάνιου πυθμένα, τη δεκαετία του 70, έδειξαν ότι ο σημερινός θαλάσσιος πυθμένας της Μεσογείου δεν αποτελεί τμήμα του παλαιότερου (200 εκατομμύρια χρόνια) πυθμένα της Τηθύος. Λυτό είναι κυρίως εμφανές στη δυτική Μεσόγειο, όπου περιστροφή της Κορσικής και της Σ ι κελίας μακριά από τη Γαλλία κατά το Κατώτερο Μειόκαινο είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της λεκάνης του Λιγουρίου. Μια παρόμοια περιστροφή των Βαλεαριδών Νήσων από την Ισπανία δημιούργησε τον κόλπο της Βαλένσια. Αυτές οι καινούργιες ωκεάνιες περιοχές δεν αποτελούν τμήμα της Παλαιάς Τηθύος και

9 Η ΓΕΩ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Ι 3 7 ούτε καταλαμβάνουν την ίδια ωκεάνια λεκάνη με αυτή της Τηθύος. Επιπλέον, γεωλογικά δεδομένα από την ανατολική Μεσόγειο έδειξαν ότι αυτή συνίσταται από ωκεάνιο και ηπειρωτικό φλοιό ηλικίας νεότερης του Μέσου Ιουρασικού (πριν από 170 εκατομμύρια χρόνια). Ό πω ς και στη δυτική Μεσόγειο, κανένας ωκεάνιος πυθμένας δεν αντιπροσωπεύει τμήμα της Παλαιάς Τηθύος. Η δομή και η σημερινή μορφή αυτής της τεκτονικά ενεργού λεκάνης και το ορεινό σύστημα που την οριοθετεί έχουν καθοριστεί από τη σύγκλιση και την υποχώρηση των σχετικά σταθερών ηπειρωτικών πλακών της Ευρασίας και της Αφρικής, τα τελευταία 44 εκατομμύρια χρόνια. Η ερμηνεία γεωλογικών δεδομένων δείχνει ότι σήμερα υπάρχουν τουλάχιστον έξι περιοχές όπου πραγματοποιείται σύγκρουση μεταξύ της Αφρικής και της Ευρασίας και έχουν ως αποτέλεσμα φαινόμενα ηφαιστειότητας, δημιουργία ορέων και υποβύθιση χέρσου. Το οριστικό κλείσιμο της Μεσογείου πιθανώς θα λάβει χώρα σε 30 έως 40 εκατομμύρια χρόνια στο μέλλον. Από τις έρευνες του φλοιού της Μεσογείου της τελευταίας δεκαετίας έχει προκύψει ότι σε όλη τη λεκάνη υπάρχουν 4-5 περιοχές με λεπτό φλοιό πάχους χλμ., σε αντίθεση με τα ορογενετικά τόξα στα Απένινα, τις Δειναρίδες, τις Ελληνίδες, τις Ταυρίδες, όπου το πάχος φθάνει και ξεπερνά τα χλμ. Τα πρόσφατα δεδομένα, ιδιαίτερα για την ανατολική Μεσόγειο (Ιόνιο, Λεβαντίνο), συνηγορούν της ύπαρξης ωκεάνιου φλοιού θαμμένου κάτω από 8-15 χλμ. ιζημάτων. Πιθανότατα το ίδιο ισχύει και για τον Εύξεινο Πόντο, ενώ, αντίθετα, οι υπόλοιπες ενότητες της Μεσογείου, όπως, παραδείγματος χάρη, το Αιγαίο, αντιστοιχούν σε ηπειρωτικό φλοιό μικρού πάχους (25 χλμ.). Το ίδιο ισχύει για το φλοιό κάτω από τη θάλασσα του Τυρρήνιου Πελάγους, πίσω από το τόξο της Καλαβρίας. Η κρίση αλμυρότητας του Μεσσηνίου Κατά τη διάρκεια του Μέσου-Ανώτερου Μειοκαίνου (πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια), η σύγκλιση της αφρικανικής και ευρασιατικής πλάκας είχε ως αποτέλεσμα πρώτα τη στένωση και τελικά το κλείσιμο των θαλάσσιων διόδων που υπήρχαν μεταξύ της Μεσογείου και του Ατλαντικού και Ινδικού. 0 αποκλεισμός της Μεσογείου από τον Ινδικό έλαβε χώρα πριν από περίπου 14 εκατομμύρια χρόνια. Η σύνδεση της Μεσογείου με τον Ατλαντικό τερματίστηκε σταδιακά κατά το Ανώτερο Μειόκαινο, όταν έκλεισαν οι θαλάσσιες δίοδοι της ισπανικής χερσονήσου και της ΒΑ Αφρικής κατά το Ανώτερο Μεσσήνιο (πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια). Τα τεκτονικά αυτά γεγονότα προκάλεσαν σημαντικές μεταβολές στην κυκλοφορία των υδάτων καθώς και στον εξαερισμό τους. Η πλήρης απομόνωση της Μεσογείου από τον Ατλαντικό οδήγησε στην «Κρίση Αλμυρότητας της Μεσογείου» κατά το Αν. Μεσσήνιο. Το Μεσσήνιο3 είναι από τα πλέον πολύπλοκα και πολυμελετημένα διαστήματα 3. Μεσσήνιο: βαθμίδα του Α νώτ. Μειοκαίνου, από 6,5-5,3 εκατομμύρια έτη πριν, νεότερη από το Τορτόνιο και αρχαιότερη από το Πλειόκαινο.

10 3 8 Η ΟΙΚΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Μ ΕΣΟΓΕΙΟΥ του Νεογενούς4. Αυτό κυρίως οφείλεται στην Κρίση Αλμυρότητας του Μεσσηνίου, όταν τα θαλάσσια οικοσυστήματα καταστράφηκαν τελείως και έλαβε χώρα σχετική πτώση της στάθμης της θάλασσας εξαιτίας της εγκοπής των ποτάμιων φαραγγιών με το περιθώριο της Μεσογείου. Οι περισσότερες θεωρίες που αφορούν τα αίτια της Κρίσης Αλμυρότητας του Μεσσηνίου περιλαμβάνουν έναν συνδυασμό τεκτονικών και παγετοευστατικών5 διαδικασιών, οι οποίες σταδιακά οδήγησαν στην απομόνωση της λεκάνης της Μεσογείου από τον παρακείμενο Ατλαντικό. Ο σταδιακός περιορισμός της ανταλλαγής υδάτων με τον Ατλαντικό προξένησε σημαντικές παλαιοωκεανογραφικές αλλαγές στην Μεσόγειο. Βιοστρωματογραφία της Μεσογείου Η γεωδυναμική εξέλιξη της Μεσογείου κατά το Νεογενές και η επίδρασή της στις συγκεντρώσεις των πλαγκτονικών0 τρηματοφόρων' επέβαλαν κατά κάποιο τρόπο την ανάπτυξη μιας βιοστρωματογραφικής8 διάρθρωσης διαφορετικής από αυτή των περιοχών χαμηλού γεωγραφικού πλάτους. Κ ατά το Παλαιογενές και ένα τμήμα του Νεογενούς υπήρχε ανοικτή σύνδεση της Μεσογείου με τον Ατλαντικό, δυτικά και της Μεσογείου με τον Ινδικό, ανατολικά. Οι συγκεντρώσεις των πλαγκτονικών τρηματοφόρων κατά την περίοδο αυτή παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με αυτές των τροπικών περιοχών. Έ τσ ι οι ζώνες των πλαγκτονικών τρηματοφόρων που αναγνωρίσθηκαν στις περιοχές μικρού χαμηλού γεωγραφικού πλάτους αναγνωρίζονται και στη Μεσόγειο για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Κ ατά το Κ ατ.-μ. Μειόκαινο, σημειώνεται σημαντική αλλαγή των συγκεντρώσεων των πλαγκτονικών τρηματοφόρων της Μεσογείου, με αποτέλεσμα οι ομοιότητες με τις συγκεντρώσεις των τροπικών περιοχών να ελαχιστοποιούνται. Οι αιτίες που προκάλεσαν τη μεταβολή αυτή είναι το κλείσιμο της Τηθύος, η περιστροφή της Ισπανίας προς τη νοτιοαφρικανική ήπειρο και ο σχηματισμός των στενών του Γιβραλτάρ, που επηρέασαν την κυκλοφορία των υδάτων της Μεσογείου. Επιπλέον, η Μεσόγειος επηρεάστηκε από μια κλιματική μετατροπή, η οποία 4. Είναι το χρονοστρωματογραφικό διάστημα που καλύπτει τις βαθμίδες Μειοκαίνου και Πλειοκαίνου και αποτελεί τη νεότερη περίοδο του Τριτογενούς (η πρώ τη περίοδος του Καινοζωικού, η οποία καλύπτει το γεωχρονολογικό διάστημα από 65 έως 2 εκατομμύρια έτη πριν). 5. Μ ε τον όρο αυτό χαρακτηρίζονται οι απόλυτες αλλαγές της στάθμης της επιφάνειας τη ς θάλασσας που οφείλονται στη δημιουργία μεγάλων παγετικώ ν καλ.υμμάτων ή στην τήξη μεγάλων ποσοτήτω ν πάγου. 6. Αναφέρεται στους οργανισμούς οι οποίοι ζουν στις ανοικτές θάλασσες ή λίμνες. 7. Μικροοργανισμοί που ζουν στο νερό και περιβάλλονται από κέλυφος ασβεστολιοικό, πυριτικό, χιτινώδες ή συμφυρματογενές, το οποίο είναι μονοοάλαμο ή πολυοάλαμο, με ευθυτενή ή περιελιγμένη μορφή. 8. Βιοστρωματογραφία: κλάδος της στρωματογραφίας ο οποίος σχετίζεται με την οργάνωση τω ν στρω μάτων σε ενότητες που βασίζονται στα περιεχόμενα απολιθώματα.

11 Η Γ Ε Ω Λ Ο Γ ΙΑ Κ ΛΙ Η Π ΑΛΑΙΟ ΝΤΟ Λ Ο ΓΙΑ Τ Η Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Υ 3 9 έλαβε χώρα κατά το Κ ατ. Μειόκαινο και κατέληξε στις παγετώδεις φάσεις του Πλειστοκαίνου. Εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξαν ot μεταβολές της στάθμης της θάλασσας λόγω ευστατικών κινήσεων. Τα γεγονότα αυτά επηρέασαν τις συγκεντρώσεις των πλαγκτονικών τρηματοφόρων και συνέβαλαν στο διαχωρισμό της Μεσογείου ως μιας ξεχωριστής βιοκοινωνίας. II απομόνωση αυτή κορυφώνεται κατά το Αν. Μειόκαινο, όταν η Μεσόγειος υφίσταται την προαναφερθείσα Κρίση Α λμυρότητας. Π αλαιοκλιματολογία, της Μ εσογείου Σύμφωνα με τις μικροπαλαιοντολογικές μελέτες με βάση τα πλαγκτονικά και βενθονικά τρηματοφόρα, υπήρξε μια αύξηση της θερμοκρασίας από το Βουρδιγάλιο (πριν από 22 εκατομμύρια χρόνια) μέχρι το Λάγγιο (πριν από 16 εκατομμύρια χρόνια), καθώς και μια ανύψωση της στάθμης της θάλασσας. Από το μέσο Σερραβάλλιο (πριν από 13 εκατομμύρια χρόνια) μέχρι το Αν. Μεσσήνιο, η θερμοκρασία παρουσίασε πτώση. Παρόμοιες τάσεις έχουν διαπιστωθεί και από τη μελέτη άλλων ομάδων απολιθωμάτων (παραδείγματος χάρη, τα τελευταία ερματυπικά κοράλλια9 και το τελευταίο Clypeaster στο Μεσσήνιο). Κ ατά το ΙΙλειόκαινο, κανένα από τα τροπικά είδη των πλαγκτονικών τρηματοφόρων δεν βρέθηκε στη Μεσόγειο. Η αύξηση της θερμοκρασίας του Πλειοκαίνου (πριν από 5 με 2 εκατομμύρια χρόνια) ακολουθήθηκε από μια γενική πτώση της θερμοκρασίας κατά το Αν. Πλειόκαινο. Το Ιίλειστόκαινο (πριν από 1,7 εκατομμύρια χρόνια) χαρακτηρίζεται από εναλλαγές της θερμοκρασίας. Η ανατολική Μεσόγειος φαίνεται να είναι γενικά πιο θερμή από τη δυτική, γεγονός που μάλλον οφείλεται στη διαφορετική πορεία και εξέλιξη των υδάτινων μαζών. Από το Κατώτερο-Μ έσο Σερραβάλλιο μέχρι το Μεσσήνιο, η ανατολική Μεσόγειος ήταν πάντοτε πιο περιορισμένη από τη δυτική λεκάνη, με μερικές εξαιρέσεις. Κ ατά το Μεσσήνιο, απότομες ιζηματολογικές μεταβολές σε μικρές τεκτονισμένες λεκάνες επηρέασαν τις συγκεντρώσεις το>ν τρηματοφόρων. Διακυμάνσεις της στάθμης της θάλασσας, κατακόρυφες τεκτονικές κινήσεις, καθώς και υποβύθιση επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την προέλευση της επικλύσεως11 της θάλασσας κατά το Κ ατ. Πλειόκαινο. Από το Κ ατ. Πλειόκαινο μέχρι το Μ. Πλειόκαινο, οι ανταλλαγές υδάτων μεταξύ της δυτικής και ανατολικής Μεσογείου καθώς και της Μεσογείου και του Ατλαντικού ήταν άμεσες. Στο ανώτερο Μ. Πλειόκαινο, η ανάδυση αρκετών λεκανών, η πτώση της θερμοκρασίας και η πτώση της θαλάσσιας στάθμης διαφοροποίησαν τη δυτική από την ανατολική Μεσόγειο. Συμπερασματικά, ένας αριθμός άμεσα σχετιζόμενων φυσικών και χημικών παραγόντων, που έδρασαν στο μέτωπο ιζήματος-νερού καθώς και στην υδάτινη 9. Σ υμπαγείς μορφές κοραλλιών. 10. Ε χίνος. 11. Επίκλυση: πρόκειται για όρο που χαρακτηρίζει την προέλαση τη ς θάλασσας στην ηπειρω τική περιοχή.

12 4 0 Η ΟΙΚΟΓΕΩΓΡΑΦ ΙΑ ΤΙΙΣ Μ ΕΣΟ ΓΕΙΟΥ στήλη, επηρέασαν την κατανομή των μικροπανιδικών συγκεντρώσεων στη Μεσόγειο και την εξέλιξη των βενθονικών και πλαγκτονικών οικοσυστημάτων. Τέλος, η πρόοδος που σημειώνεται τελευταία στη μελέτη των ιζηματογενών ρυθμών απέδειξε τη χρησιμότητα τους ως μέσου αναπαράστασης παλαιοωκεανογραφικών και παλαιοατμοσφαιρικών συνθηκών. Π αρ όλ αυτά, για την κατανόηση της σημασίας των παλαιοφαινομένων που απεικονίζονται στους ιζηματογενείς ρυθμούς είναι απαραίτητη η διερεύνηση του μηχανισμού που προκάλεσε το σ χη ματισμό τους. Είναι φανερό ότι οι μηχανισμοί που ελέγχουν την ιζηματογένεση καθώς και οι δημιουργούμενες ιζηματογενείς φάσεις είναι πολύ ευαίσθητοι στις κλιματικές μεταβολές που οφείλονται στους τροχιακούς κύκλους της Γ ης. Τα ιζήματα της Μεσογείου προσφέρονται για τέτοιου είδους μελέτες, διότι, εξαιτίας του γεωγραφικού της πλάτους και της μορφολογίας της λεκάνης, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις καταγραφές αστρονομικά ελεγχόμενων κλιματικών μεταβολών. Επιπλέον, η ύπαρξη περιόδων κατά τις οποίες επικρατούν ανοξικές (έλλειψη οξυγόνου) συνθήκες στα θαλάσσια ύδατα του πυθμένα, στις νεογενείς ημ'.πελαγικές ακολουθίες της λεκάνης της ανατολικής Μεσογείου, αντιπροσωπεύεται από ρυθμικές εναλλαγές φαιού χρώματος λαμινιτών12 και βιοαναδευμένων, ομογενοποιημένων μαργών. Οι σαπροπηλοί, ιζήματα πλούσια σε οργανικά υλικά, που σ χη ματίζονται κάτω από αναερόβιες συνθήκες, απαντώνται ευρέως σε νεογενείς θαλάσσιες ακολουθίες της Μεσογείου. Όλοι οι σαπροπηλοί του Νεογενούς και τα αντίστοιχα στρώματά τους παρουσιάζουν έναν κυκλικό τρόπο εναπόθεσης, ο οποίος μπορεί να συνδεθεί με τις μεταβολές των τροχιακών παραμέτρων της Γης. Κ ατανομή της πανίδας των θηλαστικών στ-ην περιοχή της Μ εσογείου Επειδή η διασπορά και η μετανάστευση των θηλαστικών εξαρτάται από τις επικρατούσες γεωλογικές και κλιματικές συνθήκες, η γνώση και η μελέτη των απολιθωμένων πανίδων των θηλαστικών μπορεί να μας δώσει στοιχεία για την παλαιογεωγραφική εξέλιξη των νησιών στα οποία ανακαλύπτονται. Οι κυριότεροι οδοί μετανάστευσης των θηλαστικών αυτών είναι τέσσερεις: 1. Διάδρομος που συντελεί στη διάδοση και την εναλλαγή της πανίδας από τη μια περιοχή στην άλλη. 2. Επικοινωνία μέσω ενός τέτοιου διαδρόμου που προκαλεί το φιλτράρισμα της πανίδας και έτσι κάποια ζώα καταφέρνουν να μεταναστεύσουν ενώ άλλα αδυνατούν. 3. «Τυχαία οδός μετανάστευσης» που είναι προσιτή για ορισμένα ζώα ενώ για άλλα είναι αδύνατη η πρόσβαση σε αυτή. 4. «Αμφίδρομη οδός», δηλαδή ένας δρόμος τον οποίο εύκολα διασχίζουν ορισμένα θηλαστικά και προς τις δύο διευθύνσεις, αλλά αποτελεί αδιαπέραστο εμπόδιο για άλλα θηλαστικά. 12. Λ αμινί-ης: ελαυματοειδή ανθρακικά ιζήματα.

13 Η Γ Ε Ω Λ Ο Γ ΙΑ ΚΑΙ II Π Α Λ Α ΙΟ Ν Τ Ο Λ Ο ΓΙΑ Τ Η Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Υ 4 1 Όσον αφορά τα χερσαία θηλαστικά, ένα εμφανές εμπόδιο που δυσκόλευε', την εξάπλωσή τους είναι η ύπαρξη διαύλων ή θαλασσών μεγάλου πλάτους. Σ τα επόμενα παρατίθενται οι μεταναστεύσεις και οι εξαπλώσεις των θηλαστικών σε συνδυασμό με την κατανομή της χέρσου και της θάλασσας στην περιοχή της Μεσογείου κατά το Νεογενές. Ολιγόκαινο-Κατώτερο Μειόκαινο Το σταδιακό κλείσιμο του στενού του Τουργκάι το οποίο χώριζε την ηπειρωτική Ευρώπη από την Α σία θεωρείται υπεύθυνο για τα πιο σημαντικά συμβάντα στο Παλαιογενές της Ευρώπης. Την περίοδο αυτή, περίπου 16 οικογένειες θηλαστικών έφθασαν στην Ευρώπη δημιουργώντας έτσι τη σύγχρονη τύπου Ν εογενούς πανίδα θηλαστικών. Την εποχή εκείνη μια βαθιά θάλασσα, διεύθυνσης Α -Δ, χώριζε την Αφρική από την Ευρασία. Α υτή συνέδεε τον Ατλαντικό, μέσω της Μεσογείου, με τον Ινδοειρηνικό και τροφοδοτούσε μια τεράστια ενδοηπειρωτική θάλασσα, τη λεγάμενη Παρατηθύ, βόρεια της αλπικής ορογενετικής αλυσίδας. Η θάλασσα αυτή εμπόδιζε την ενεργό ανταλλαγή θηλαστικών μεταξύ της Ευρώπης και της Αφρικής, μέχρι το ανώτερο τμήμα του Κατώτερου Μειοκαίνου, δηλαδή πριν από 19 εκατομμύρια χρόνια. Οι περιστροφικές, καθώς και οι κατακόρυφες και πλευρικές μετακινήσεις της αραβικής μικροπλάκας, πριν από 20 εκατομμύρια χρόνια, είχαν αποτέλεσμα τη σύγκρουσή της με την τουρκική πλάκα και τη διακοπή της θαλάσσιας επικοινωνίας της Μεσογείου με τον Ινδοειρηνικό. Η περιοχή αυτή μετατρέπεται σταδιακά σε μια νησίδα χέρσου που επιτρέπει την πρώτη εκτεταμένη ανταλλαγή πανίδων μεταξύ της Ευρασίας και της Αφρικής, μέσω της Αραβίας και της Μικράς Ασίας. Μέσο Μειόκαινο Το Μέσο Μειόκαινο αποτελεί περίοδο γεωκινηματικής αστάθειας, κατά το οποίο λαμβάνει χώ ρα ανακατανομή τω ν περιοχών θαλάσσιας ιζηματογένεσης στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, καθώς και στη Μέση Ανατολή. Η επίκλυση τη ς θάλασσας κατά το Λάγγιο κάλυψε ολόκληρη τη Μεσόγειο και την Παρατηθύ, ενώ οι θαλάσσιοι διάδρομοι του Ινδοειρηνικού ξανάνθιζαν για ένα μικρό χρονικό διάστημα, αποκαθιστώντας την περιισημερινή κυκλοφορία τροπικών υδάτων. Το συμβάν αυτό ευθύνεται για την απότομη άνοδο της θερμοκρασίας στα Οαλάσσια-ηπειρωτικά οικοσυστήματα και για τη σύντομη διακοπή της ευρασιατίκής-αφρικανικής επικοινωνίας. ΙΙαρ όλ αυτά, οι τεκτονικές κινήσεις της αραβικής μικροπλάκας πρέπει να είχαν αποτέλεσμα την αποκατάσταση της επικοινωνίας και τις μεταναστεύσεις των θηλαστικών.

14 4 2 Η 0 1 Κ 0 Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ ΙΑ Τ Η Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Υ Εικόνα 5. Α ναπαράσταση Μ έσου-ανώτ. Βουρδιγαλίου. Η διακοπή της επικοινωνίας μεταξύ Μεσογείου και Ινδοειρηνικού οδήγησε στην εκτεταμ ένη μετανάστευση θηλαστικώ ν μεταξύ Αφρικής και Ευρασίας πριν από 19 εκατομμύρια χρόνια. Πανίδες θηλαστικώ ν από την Ασία (As) και τη Βόρεια Αμερική (N am ). Ανώτερο Μειόκαινο Οι αναδύσεις της αραβικής πλατφόρμας κατά το Κ ατ. Μειόκαινο, η ορεινή αλυσίδα Ζάγκρος και τα τεκτονικά συμβάντα στα άκρα της τουρκικής μικροπλάκας έκλεισαν την τάφρο της Μεσοποταμίας και την ανατολική θαλάσσια δίοδο της λεκάνης του Ευξείνου. Ot κινήσεις αυτές είχαν αποτέλεσμα το οριστικό κλείσιμο του χωρίσματος μεταξύ Αραβίας και Αφρικής και τη μετατροπή της Μεσογείου σε κόλπο του Ατλαντικού. II ΙΙαρατηθύς μετατράπηκε σε μια ενδοηπειρωτική θάλασσα. Μόνο Μ ΡΓΠ ΒΕ38 aaa Ρ ~ ^ Εικόνα 8. ' Αναπαράσταση Ανώτ. Μειοκαίνου-Τορτονίου. Οι παγκόσμιες διακυμάνσεις της στάθμης της θάλασσας και η οριστική διακοπή τη ς επικοινωνίας μεταξύ Μεσογείου και Ινδοεφηνικού είχαν αποτέλεσμα τη μετανάστευση του ιππαρίου και τις εκτετα μένες ανταλλαγές πανίδων μεταξύ Ευρασίας, Αφρικής και Βόρειας Αμερικής,

15 Η ΓΕΩ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ II ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ Μ ΕΣΟ ΓΕ ΙΟ Υ 4 3 κατά τη διάρκεια του Μέσου-Ανώτερου Τορτονίου η θάλασσα εισχώρησε στην περιοχή του Εύξεινου μέσω της θάλασσας του Αιγαίου, εξαιτίας της επίκλυσης. Το πιο σημαντικό συμβάν στην εξέλιξη των αφρικανικών και ευρασιατικών πανίδων είναι η ταυτόχρονη πρώτη εμφάνιση του ιππαρίου13. Α υτή η ευρασιατικήβορειοαμερικανική ανταλλαγή, η οποία έλαβε χώρα πριν από 12 εκατομμύρια χρόνια, συμπίπτει με την έντονη πτώση της θάλασσας σε παγκόσμια κλίμακα. Η πτώ ση αυτή όχι μόνον διευκόλυνε το ιππάριο να διασχίσει τη χερσαία γέφυρα του Βερίγγειου Πορθμού προς την Ευρασία αλλά και τα προβοσκιδωτά να περάσουν στη Βόρεια Αμερική. Περίπου την ίδια εποχή της πρώτης εμφάνισης του ιππαρίου, πολυάριθμοι ασιατικοί μετανάστες εμφανίστηκαν στην Ευρώπη, όπως τα Soricidae, Cricetidae Mwridae14, Bovidae15. Επιπλέον, από την Αφρική ήρθαν ρινόκεροι, ύαινες και πιθανώς σαρκοφάγα αιλουροειδή. Ανώτερο Μειόκαινο (Μ εσσηνία) Από το Μέσο Μειόκαινο, η ανύψωση ορεινών αλυσίδων στα στενά του Γιβραλτάρ περιόρισε την επικοινωνία μεταξύ Ατλαντικού και Μεσογείου. Πριν από 6 εκατομμύρια χρόνια η επικοινωνία αυτών των δύο θαλάσσιων όγκων διακόπηκε. Η διακοπή αυτή μπορεί να συσχετιστεί με την παγκόσμια απόσυρση της θάλασσας. Αποτέλεσμα ήταν η προαναφερθείσα Κρίση Αλμυρότητας τη ς Μεσογείου. Ολόκληρη η Μεσόγειος, σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, στέγνωσε και η λεκάνη της πληρώθηκε με εβαπορίτες. Οι θερμοκρασίες των επιφανειακών υδάτων δείχνουν έντονες διακυμάνσεις μεταξύ σύντομων περιόδων θέρμανσης και ψύχρανσης κατά τη διάρκεια του Μεσσηνίου. Εικόνα Κ 3 ΕΏ 1 3 Ε5Ξ ] Α ναπαράσταση του Αν. Μειοκαίνου-Μ εσσηνίου τη ς Μ εσογείου. Το κλείσιμο της διόδου μεταξύ Μεσογείου και Ατλαντικού προκάλεσε την αποξήρανση τη ; Μεσογείου και έδωσε την ευκαιρία για την εγκατάσταση τη ς πανίδας θηλαστικώ ν του Ανώτερου Τουρωλίου. 13. Τριδάκτυλος ίππος. Σ τον ελληνικό χώρο ευρίσκεται σε νεογενείς χερσαίες αποθέσεις. 14. Soricidae. C ricetidae, M uridae: οικογένειες τρω κτικώ ν μικροθηλαστικώ ν. 15. Βοοειδή.

16 I 4 4 Η ΟΙΚΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Μ ΕΣΟ ΓΕ ΙΟ Ϊ Η φάση αποξήρανσης της Μεσογείου έδωσε τη δυνατότητα πραγματοποίησης ενός αριθμού μεταναστεύσεων θηλαστικών μεταξύ Ευρασίας και Αφρικής. Η παγκόσμια απόσυρση της θάλασσας και η επακόλουθη χαμηλή της στάθμη επαναδραστηριοποίησαν τη χερσαία γέφυρα του Βεριγγείου. Το πανιδικό κύμα που έφτασε στην Ευρώπη από την Ασία ήταν σχετικά πλούσιο σε νέα είδη. Η πανίδα αυτή χαρακτηρίζεται από την επικράτηση ειδών στέπας, παρ' όλο που δασόβια είδη και κάτοικοι σαβάνας έφθασαν επίσης στην Ευρώπη. Μια ενεργός πανιδική ανταλλαγή λαμβάνει χώρα μεταξύ Ευρώπης-Ασίας και Αφρικής. Οι πρώτοι ιπποπόταμοι καταφθάνουν στην Ευρώπη από την Αφρική. Επιπλέον, ευρωπαϊκά-αφρικανικά στοιχεία φαίνεται να έχουν μεταναστεύσει μέσω της Ιβηρικής Χερσονήσου στη Βόρεια Αφρική. Η γνωστή επαύξηση των ηπείρων, η οποία συμπίπτει και προφανώς σχετίζεται με το συμβάν του Μεσσηνίου, έχει δε ως αποτέλεσμα τον σταδιακό αποκλεισμό, τη συρρίκνωση και τελικά την αποξήρανση της ΓΙαρατηθύος από τα δυτικά προς τα ανατολικά, μπορεί να ευθύνεται για την έντονη κλιματική και οικολογική διαφοροποίηση της Δυτικής από την Ανατολική Ευρώπη. Σ τη Δυτική Ευρώπη μπορεί να πιστοποιηθεί μια σχετική μείωση της υγρασίας. Παρ όλ αυτά, οι κλιματικές και οικολογικές συνθήκες, όπως αυτές υποδηλώνονται από την παρουσία της τυπικής πανίδας του Πικερμίου1βστη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ασία, δεν μπορούν να προσδιορισθούν. Ορισμένοι ερευνητές δηλώνουν ότι ο μέγιστος αριθμός ειδών ύαινας, προβοσκιδωτών, αλόγων, ρινόκερου, αντιλόπης και βοοειδών πιστοποιείται στην πικερμική πανίδα σε θέσεις της Ελλάδας, της Τουρκίας, του Ιράν και του Πακιστάν. Αυτή η τυπική πικερμική πανίδα αποτελείται από ασιατικούς και αφρικανικούς μετανάστες, καθώς και από αυτόχθονα στοιχεία. ^ Πλειόκαινο Η νεογενής ιστορία της Μεσογείου τελειώνει με τη διάνοιξη του στενού του Γιβραλτάρ κατά το Πλειόκαινο. Οι λεκάνες της Μεσογείου πλημμυρίζουν, ενώ η επίκλυση της θάλασσας επηρεάζει ακόμη και την ποντοκασπική περιοχή. Ιζήματα βαθιάς θάλασσας καλύπτουν το ρηχό περιβάλλον που επικρατούσε κατά το Μεσσήνιο. Οι κλιματικές συνθήκες μετατρέπονται σε θερμές και υγρές σε ολόκληρη την ενδομεσογειακή περιοχή, στη Δυτική, την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη. Το Κατώτερο Πλειόκαινο της Ευρώπης χαρακτηρίζεται από ένα κύμα μεταναστεύσεων, κυρίως μικρών θηλαστικών. Από την Ασία έρχονται πολυάριθμα σαρκοφάγα και ελαφοειδή. Ο Dolichopithecus11 πρωτοεμφανίζεται στην Ευρώπη, προερχόμενος από την Αφρική μέσω της Αραβίας και της Ασίας. Αυτό το αξιοσημείωτο πανιδικό κύμα επηρεάστηκε από δύο παράγοντες. Ο πρώτος ήταν η πλειοκαινική επίκλυση και ot επακόλουθες δυσμενείς κλιματικές συνθήκες, οι οποίες είχαν αποτέλεσμα την ανύψωση των φραγμάτων των ξηρών περιοχών της Ανατολικής Ευρώπης κατά το Τουρώλιο. Ο δεύτερος ήταν η ανυ- I 16. Βαθμίδα του Λνωτ. Μειοκαίνου που χαρακτηρίζει χερσαία φάση με τη γνω στή πικερμική πανίδα θηλαστικών στο ρέμα του Πικερμίου Α ττικής. 17. Είδος πιθήκου.

17 Η ΓΕΩ ΛΟ ΓΙΑ ΚΑΙ Η 1ΙΛΛΛΙΟΝΤΟ ΛΟΓΙΑ ΤΗ Σ Μ ΕΣΟ ΓΕΙΟ Υ 4 5 ψωση της αλπικής οροσειράς κατά το Πλειόκαινο, η οποία χώρισε την Ευρώπη σε οικολογικά διαφορετικές ζώνες. Το Ανώτερο Πλειόκαινο χαρακτηρίζεται από ταχείες κλιματικές διακυμάνσεις. Γενικά, το κλίμα έγινε ξηρό παρ όλο που αυτή η ξηρή φάση διακοπτόταν από συχνά υγρά επεισόδια, όπως αυτά απεικονίζονται στη λιοολογία και στις πανιδικές ακολουθίες σε αποθέσεις ιλύος. Οι αποθέσεις αυτές θα πρέπει να προήλθαν και να αποτέθηκαν σε περιοχές με χαρακτηριστικά στέπας. Αυτό εξηγεί την εμφάνιση μεγάλων στεπόβιων θηλαστικών [μαμούο, Leptobos (βοοειδές), ν/««α (άλογο)] που ήλθαν από την Αφρική, την Ασία και τη Βόρεια Αμερική. Πλειστόκαινο Οι κλιματικές διακυμάνσεις του Ανώτερου Πλειοκαίνου συνεχίστηκαν και στο Πλειστόκαινο. Το Κ ατώτερο Πλειστόκαινο ξεκινά με ψυχρές και ξηρές συνθήκες. Οι θερμοκρασίες πρέπει να ήταν αμυδρά χαμηλότερες από τις σημερινές της Κεντρικής Ευρώπης. Το περιβάλλον στέπας επεκτείνεται προς τη Δυτική Ευρώπη. Σ τη συνέχεια, στο Ανώτερο Βιχάριο, η επίδραση των υγρών κλιματικών διακυμάνσεων υπήρξε έντονη στην Ευρώπη. Η αυξανόμενη υγρασία και η επακόλου- Οη αναδάσωση διέσπασε τις μεγάλες στεπόβιες περιοχές και ίσως προκάλεσε την ακτινωτή εμφάνιση πολλών ειδών ποντικιών του γένους Microlus. Η τάση αυτή συνεχίστηκε από το Μέσο Πλειστόκαινο μέχρι σήμερα με μια επιταχυνόμενη εναλλαγή ψυχρών και θερμών περιόδων. Αυτές οι κλιματικές διακυμάνσεις έγιναν πιο έντονες κατά το Ανώτερο Π λειστόκαινο, όταν οι αλπικές οροσειρές, οι οποίες φιλοξενούσαν παγετώνες κατά τις ψυχρές περιόδους, μετατράπηκαν σε σημαντικά φράγματα. Αυτό είχε αποτέλεσμα την αύξηση τη ς οικολογικής διαφοροποίησης των πανίδων των θηλαστικών μ εταξύ του βορρά και του νότου, ενώ αντίθετα δεν συνέβη το ίδιο μεταξύ ανατολής και δύσης. II μεταξύ ανατολής και δύσης μετανάστευση θηλαστικοί επικράτησε ακόμη περισσότερο εξαιτίας των επαναλαμβανόμενων συνδέσεων της ξηράς μέσω του Βερίγγειου Πορθμού, γεγονός που είχε αποτέλεσμα τουλάχιστον τρία έως τέσσερα μεταναστευτικά κύματα από την Ευρασία, όπου είδη της στέπας χαρακτηριστικά εύκρατων και πολικών ζωνών διασχίζουν την περιοχή από την Ασία μέχρι την Βόρεια Αμερική. Μ εταξύ των μεταναστών στην Ευρασία περιλαμβάνονται καμήλες, άλογα και βίσονες. Είναι προφανές ότι η ανύψωση της ορεινής αλυσίδας των Άλπεων όχι μόνον επηρέασε τη διαμόρφωση της Ευρώπης αλλά προκάλεσε και την πανιδική διάσπαση σε τρία τμήματα: την Ιβηρική, την Ιταλική και τη Βαλκανική Χερσόνησο. Β ΙΒΛΙΟ ΓΡΑ Φ ΙΑ Benson R.H., «Testing the Mcssinian salinity crisis biodynamieally: an introduction», Pal.Pal.Pal. 20, 1976, a

18 4 6 Η 0 ΙΚ 0 1 Έ Ω Γ Ρ Α Φ Τ Α Τ Η Σ Μ Ε Σ Ο Γ Ε ΙΟ Υ Bethoux J.P. και Β. G entili, «F unctioning o f the M editerranean Sea: past and present changes related to freshwater input and clim ate changes», J. Mar. Syst. 20, 1999, σ D erm itzakis M.D. και Sondaar P.Y., «T he im portance o f fossil M am m als in reconstructing Paleogeography, with special reference to the P leistocene Aegean Archipelago», Ann. Geol. P ays Ilellen. 29, 1978, σ Hsu K.J. και Bernouli D., «G en esis o f the Tethys and the M editerranean», στο Kidd R.B., W orstell P J. κ.ά., Init. R epts. D S D P 42, U.S. Govt. Printing O ffice, Washington 1978, σ M eulenkam p J.E., «A spects o f the Late Cenozoic Evolution o f the Aegean region», στο Stanley D.J. καί Wezel F.-C. (eds), G eological Evolution o f the M editerranean Basin, Springer-Verlag, 1986, σ Rogl F. και Steininger F.F., «V om Z erfall der T ethys zu M editerran und Paratethys», Ann. Naturhist. M us. Wien. 85/A, 1983, σ

19

20 ΗΜεσόγειος δεν είναι μία θάλασσα. Είναι ένα σύμπλεγμα θαλασσών κατάσπαρτων από μεγάλα και μικρά νησιά, τεμαχισμένων από χερσονήσους, οριοθετημένων από οροσειρές, πλαισιωμένων από απόκρημνες ακτές, εκβολές μεγάλων ποτάμιόν και ελκυστικές ακρογιαλιές. Είναι ακόμη μια ενδοχώρα που έχει ποικίλως οριστεί, που νιώθει πάντως τις αύρες του Ατλαντικού, την καυτή ανάσα της Σαχάρας και τους παγωμένους ανέμους των Αλπεων και των Καρπαθίων. Είναι μια χερσαία λεκάνη απορροής και μια υδάτινη δεξαμενή που ορίζεται από τρεις ηπείρους και περιέχει ποικιλία κοινωνικών σχηματισμών, εκατοντάδες εθνοτήτων και γλωσσών, τρεις μείζονες θρησκείες. Είναι η θάλασσα της ελιάς και του πεύκου, του αμπελιού και της χουρμαδιάς, των εμπορικοιν και πολεμικών στόλων, των παράκτιων μητροπόλεων και των σύγχρονοί τουριστικών συγκροτημάτων. Η ιστορία της δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον στεριανό κόσμο που την περιβάλλει, «όπως δεν μπορούμε να αποσπάσουμε τον πηλό από τα χέρια του τεχνίτη που τον πλάθει», γράφει ο μεγάλος Γάλλος ιστορικός Φερνάν Μπρωντέλ, Και στον τόμο αυτό, όπως και στους προηγούμενους που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις μας, οι διαφορετικές επιστημονικές οπτικές γωνίες αναδεικνύουν τους κοινούς τους τόπους, αλλά και τις αποκλίσεις τους. Παρά πάντως την διαφορετικότητα των προσεγγίσεων, προσπάθεια του επιμελητή της έκδοσης ήταν να αναδειχθεί η δυνατότητα πραγμάτωσης της διεπιστημονικότητας, δηλαδή η σύλληψη του φαινομένου του σύνθετου αυτού γεωγραφικού χοίρου στην ολότητα του. Ο χώρος και η ιστορία του, η κοινωνία και το περιβάλλον, εντέλει το αίτημα της βιωσιμότητας στην μεσογειακή λεκάνη, αναλύονται στις τρεις ενότητες του βιβλίου, από διαφορετικές οπτικές γωνίες και με ποικίλα αναλυτικά εργαλεία. Το συνθετικό προϊόν δίνει, ελπίζουμε, μια συνολική εικόνα της Μεσογείου ως προς την γεωγραφική διασπορά των προκλήσεων, των απειλών και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων εντός του φυσικού περιγύρου, όπου αυτές βιώνονται. ISBN

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ. Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΟΞΟ Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Το Ελληνικό τόξο ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογική εξέλιξη της Ελλάδας Ο Ελλαδικός χώρος µε την ευρεία γεωγραφική έννοια του όρου, έχει µια σύνθετη γεωλογικοτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο

Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Μεταμορφισμός στον Ελληνικό χώρο Ιωάννης Ηλιόπουλος Παγκόσμια Γεωδυναμική 1 Η θέση της Ελλάδας στο Παγκόσμιο γεωτεκτονικό σύστημα 2 Γεωλογική τοποθέτηση η της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό χώρο Πανάρχαια Ευρώπη:

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας"

ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ. Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7. Καθ. Αναστασία Κυρατζή. Κυρατζή Α. Φυσική της Λιθόσφαιρας ΓΕΩ ΥΝΑΜΙΚΗ Φυσική της Λιθόσφαιρας Κεφάλαιο 7 Καθ. Αναστασία Κυρατζή Κυρατζή Α. "Φυσική της Λιθόσφαιρας" 1 Εισαγωγή Υπόθεση της Μετάθεσης των ηπείρων Wegener 1912 Υπόθεση της Επέκτασης του θαλάσσιου πυθµένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π.

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Σύγχρονα Εργαλεία ιαχείρισής τους στο θαλάσσιο περιβάλλον του Στρυμονικού Κόλπου και των εκβολών του π. Στρυμόνα ρ. Γεώργιος Συλαίος Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο παγκόσμιος ωκεανός ένα κύριο συστατικό της υδρόσφαιρας

Ο παγκόσμιος ωκεανός ένα κύριο συστατικό της υδρόσφαιρας Μάθημα 8ου εξαμήνου 2015 «Ωκεανογραφία - Υδρογραφία» Δ. Δεληκαράογλου ΣΑΤΜ, ΕΜΠ Ωκεανοί Όλο το αλμυρό νερό του πλανήτη μας αποτελεί μια ενιαία μάζα, που ονομάζεται "παγκόσμιος ωκεανός" και καλύπτει έκταση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Σ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ, 70 17671 ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΤΗΛ: 210-9549151 FAX: 210-9514759 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Από Καψιμάλη Βασίλη Δρ. Γεωλόγο - Ωκεανογράφο

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί

Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Γεωγραφική κατανοµή των βροχοπτώσεων 1. Ορισµοί Η ποσότητα της βροχής που φτάνει στην επιφάνεια της γης εάν συγκεντρωθεί σε µα οριζόντια επιφάνεια, θα σχηµατίσει ένα υδάτινο στρώµα, το πάχος του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος.

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΗΣ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ανάλυση πλαγκτονικών τρηματοφόρων και μελέτη παλαιοωκεανογραφικών συνθηκών στο Λιβυκό πέλαγος.

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Καινοζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία. Καινοζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Καινοζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τη χλωρίδα και τη πανίδα κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth

ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ. πηγή:nasa - Visible Earth ΠΑΓΕΤΩΝΕΣ πηγή:nasa - Visible Earth ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Παγετώδης δράση Οι παγετώνες καλύπτουν σήµερα το 1/10 περίπου της γήινης επιφάνειας. Η δράση των παγετώνων, αποτέλεσε ένα σηµαντικό µορφογενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Τυπολογία ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μήπως η Γη αποτελεί ενιαίο υδατικό οικοσύστηµα ; Η απάντηση εξαρτάται από το πώς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ Η μέθοδος των πρώτων αποκλίσεων των επιμήκων κυμάτων sin i = υ V υ : ταχύτητα του κύματος στην εστία V: μέγιστη αποκτηθείσα ταχύτητα Μέθοδος της προβολής

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Από το Παρελθόν. 12.1 Αναπαράσταση των Ηπείρων κατά το Παρελθόν ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Από το Παρελθόν. 12.1 Αναπαράσταση των Ηπείρων κατά το Παρελθόν ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Από το Παρελθόν. στο Σήµερα 12.1 Αναπαράσταση των Ηπείρων κατά το Παρελθόν Ένας από τους σηµαντικότερους στόχους της σύγχρονης Γεωλογίας είναι η αναπαράσταση και ανακατασκευή των ηπείρων και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΗ

Κεφάλαιο 10 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΗ Κεφάλαιο 10 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΗ Τα διάφορα γεωδυναμικά φαινόμενα που παρατηρούνται στη Γη (σεισμοί, ηφαίστεια, κτλ.) δεν παρουσιάζουν τυχαία γεωγραφική κατανομή πάνω στη Γη. Κατά τα τελευταία χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας

ΤΜ&Κ1. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας ΤΜ&Κ1 Κλίμα και Γεωμορφολογία Χριστίνα Αναγνωστοπούλου Λέκτορας Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Καιρός και κλίμα Τί είναι καιρός; Καιρός είναι ο συνδυασμός ατμοσφαιρικών φαινόμενων, τα οποία εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα

ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΜΑΘΗΜΑ: Περιβαλλοντικά Συστήματα ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Καθ. Γεώργιος Χαραλαμπίδης ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ. Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 8: Περιβάλλοντα ιζηματογένεσης-λίμνες Δρ. Αβραμίδης Παύλος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των λιμναίων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. (Επισήμανση: Χρησιμοποίησε, ανάλογα με την ερώτηση, τους κατάλληλους κάθε φορά χάρτες)

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. (Επισήμανση: Χρησιμοποίησε, ανάλογα με την ερώτηση, τους κατάλληλους κάθε φορά χάρτες) ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ερωτήσεις ανακεφαλαίωσης Ενότητας Β (Επισήμανση: Χρησιμοποίησε, ανάλογα με την ερώτηση, τους κατάλληλους κάθε φορά χάρτες) 1. Δύο φορές τον χρόνο η ώρα αλλάζει και γίνεται χειμερινή ή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ι: ΕΥΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΦΡΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ι: ΕΥΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΦΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ι: ΕΥΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΦΡΙΚΗ 1. Εισαγωγή - Είναι προφανές ότι οι Τυπολογικές συγκρίσεις και η μελέτη της διαφορετικότητας των γλωσσών δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ ΚΑΙ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΝΗΣΟΥ ΠΑΡΟΥ

ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ ΚΑΙ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΝΗΣΟΥ ΠΑΡΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ ΚΑΙ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΝΗΣΟΥ ΠΑΡΟΥ Δρ. Διονύσης Ματαράγκας* Δρ. Μυρσίνη Βαρτή-Ματαράγκα* Γεωλόγοι *ΙΓΜΕ, Μεσογείων 70, Αθήνα 115 27 Fax: 7779467, e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗΙΝΗ ΣΦΑΙΡΑ. Ε. Οι Μεταβολές του πλανήτη μας

Η ΓΗΙΝΗ ΣΦΑΙΡΑ. Ε. Οι Μεταβολές του πλανήτη μας Ε. Οι Μεταβολές του πλανήτη μας Η ΓΗΙΝΗ ΣΦΑΙΡΑ Η γη δημιουργείται από τη συσσώρευση ψυχρών σωματιδίων σκόνης που έλκονται από δυνάμεις βαρύτητας Τα εξωτερικά στρώματα συμπιέζουν με το βάρος τους το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ.

Μετεωρολογία. Ενότητες 8 και 9. Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Μετεωρολογία Ενότητες 8 και 9 Δρ. Πρόδρομος Ζάνης Αναπληρωτής Καθηγητής, Τομέας Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας, Α.Π.Θ. Ενότητες 8 και 9: Αέριες μάζες, μέτωπα και βαρομετρικά συστήματα Χαρακτηριστικά και ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες 4/3/2009 Ενημερωτική Ημερίδα «Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές εξυγίανσης της παράκτιας ζώνης και του βυθού στον Κόλπο της Ελευσίνας» Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης & Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας.

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας. ii. Μορφές Διάβρωσης 1. Μορφές Κυψελοειδούς Αποσάθρωσης-Tafoni Ο όρος Tafoni θεσπίστηκε ως γεωμορφολογικός από τον A. Penck (1894), εξαιτίας των γεωμορφών σε περιοχή της Κορσικής, που φέρει το όνομα αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ

ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ 1 ΟΙ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ» ΚΑΙ «ΣΧΕΤΙΚΗ» ΘΕΣΗ Μαθαίνω τα κύρια σημεία Πολλές φορές μάς ενδιαφέρει να ξέρουμε τη θέση ενός ανθρώπου, ενός αντικειμένου, ενός τόπου κτλ. Σχετική θέση ενός σημείου ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που

Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που 5 Νέφη - Υετός 6.3 Βροχή Όταν τα υδροσταγονίδια ή παγοκρύσταλλοι ενός νέφους, ενώνονται μεταξύ τους ή μεγαλώνουν, τότε σχηματίζουν μεγαλύτερες υδροσταγόνες με βάρος που ξεπερνά την άνωση, με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΣ ΓΑΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΗΘΥ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ Η κεντρική θεματική ενότητα παρουσιάζει το πολύπλοκο σύμπλεγμα των ελληνικών νησιών και διηγείται τη γεωλογική ιστορία της περιοχής του Αιγαίου, που γεννήθηκε από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ρ. Κ. ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο πολυλειτουργικός

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες Χωμάτινα Φράγματα Κατασκευάζονται με γαιώδη υλικά που διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους Αντλούν την αντοχή τους από την τοποθέτηση, το συντελεστή εσωτερικής τριβής και τη συνάφειά τους. Παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργιάδου Μαριλένα Καμασιά Άννα Καμπουράκης Γιώργος Χαραλάμπους Σωκράτης

Γεωργιάδου Μαριλένα Καμασιά Άννα Καμπουράκης Γιώργος Χαραλάμπους Σωκράτης Συγγραφείς : Γεωργιάδου Μαριλένα Καμασιά Άννα Καμπουράκης Γιώργος Χαραλάμπους Σωκράτης Τι είναι το Τσουνάμί; tsu και nami κύμα του λιμανιού σειρά από ωκεάνια κυμάτα κατά τα οποία μετατοπίζονται μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, XXX [ ](2012) XXX σχέδιο ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κράτος μέλος: Ελλάδα που συνοδεύει το έγγραφο ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua. ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.gr) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα

Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα Σχέδιο Μαθήματος Φύλλο Εργασίας Τα ηφαίστεια στην Ελλάδα Εισαγωγή: Η σύγχρονη - σε γωολογικούς όρους ηφαιστειακή δραστηριότητα στην Ελληνική Επικράτεια πηγαίνει πίσω περίπου 40 εκατομμύρια χρόνια και συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ: 40 49 17 Ν 14 25 32 Ε ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ. EYXARISTOYME GIA TIN PROSOXI

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ε Ω Λ Ο Γ Ι Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Γεωλογία- Γεωγραφία Α Τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου

Γ Ε Ω Λ Ο Γ Ι Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Γεωλογία- Γεωγραφία Α Τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου Γ Ε Ω Λ Ο Γ Ι Α Γ Ε Ω Γ Ρ Α Φ Ι Α Γεωλογία- Γεωγραφία Α Τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου Διδακτέα ύλη Διαχείριση Διδακτέας ύλης ΜΑΘ. Α.. Γεωγραφικές συντεταγμένες Δεν θα διδαχθεί η δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010

Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Νίκος Μαζαράκης Αθήνα 2010 Οι χάρτες των 850 Hpa είναι ένα από τα βασικά προγνωστικά επίπεδα για τη παράµετρο της θερµοκρασίας. Την πίεση των 850 Hpa τη συναντάµε στην ατµόσφαιρα σε ένα µέσο ύψος περί

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα