«Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο ( )»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο (1805-1834)»"

Transcript

1 «Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο ( )» Γιώργος Καραμπελιάς Ὅσοι τὸ χάλκεον χέρι βαρὺ τοῦ φόβου αἰσθάνονται, ζυγὸν δουλείας, ἂς ἔχωσι. θέλει ἀρετὴν καὶ τόλμην ἡ ἐλευθερία. [ ] Ἰδοὺ καὶ ὁ μέγας τρόμος τῆς Ἀσίας γῆς, ἡ Σάμος. πλέξε δι αὐτὴν τὸν στέφανον ὑμνητικὸν καὶ αἰώνιον λυρικὴ κόρη. Ανδρέας Κάλβος, Εἰς Σάμον Αν, γύρω από την ερμηνεία της φύσης της Επανάστασης του 21, ερίζουν δύο αντιλήψεις, η μία που την θεωρεί κατ εξοχήν εθνικο-απελευθερωτική άποψη την οποία συμμερίζεται και ο υποφαινόμενος και η δεύτερη κατ εξοχήν «αστικοδημοκρατική», με αφετηρία τον Γεώργιο Σκληρό του Κοινωνικού μας ζητήματος 1 και τον Γιάννη Κορδάτο 2, η σαμιακή επανάσταση αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση, όπου το κοινωνικό/διαφωτιστικό επαναστατικό στοιχείο και η εθνική διάσταση μοιάζουν να συντίθεται σε ένα ενιαίο και αρμονικό σύνολο. Εδώ, η απουσία Τούρκων γαιοκτημόνων, και γενικότερα η εξαιρετικά μειωμένη παρουσία των Τούρκων, οδήγησε στο φαινόμενο οι προεπαναστατικές συγκρούσεις να α- ποκτήσουν έναν ενδοελληνικό κοινωνικό και ταυτόχρονα εθνικό χαρακτήρα, μια και οι κοτζαμπάσηδες/καλικάντζαροι συμμαχούν απροκάλυπτα με την τουρκική εξουσία ενάντια στο λαϊκό επαναστατικό «κόμμα», τους Καρμανιόλους. Ακόμα και όταν θα εκδηλωθεί η Επανάσταση του 21 και οι προτεραιότητες θα αντιστραφούν, με το εθνικοαπελευθερωτικό στοιχείο να γίνεται προφανώς κυρίαρχο, και πάλι οι Καλικάντζαροι θα αντιταχθούν σε μία Επανάσταση την οποία θα διεξαγάγουν αποκλειστικά οι Καρμανιόλοι και η ηγεσία τους. Κατά συνέπεια, κοινωνική και εθνική συνείδηση και ταυτότητα θα εκφραστούν εδώ σε μια ιδιαίτερη σύνθεση που αποκλίνει από την υπόλοιπη Ελλάδα. Αυτός είναι, άραγε, ο λόγος που οι κοινωνικοί αγώνες και η εθνική επανάσταση στη Σάμο είναι σήμερα αποσιωπημένοι ή μήπως συντρέχουν και άλλοι λόγοι 3 ; Καλικάντζαροι και Καρμανιόλοι * Εισήγηση του συγγραφέα στο Δ Συνέδριο της «Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ευρωπαϊκών Σπουδών», Γρανάδα Ισπανίας, 9-12 Σεπτεμβρίου Γεώργιος Σκληρός, Το κοινωνικό μας ζήτημα, Εκδόσεις Σοσιαλιστικού Κέντρου, Αθήνα (1η εκδ. 1907). 2 Γιάννης Κορδάτος, Η Κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Φιλοσοφική και Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Γ. Ι. Βασιλείου, Αθήναι Τελευταία, πάντως, μοιάζει να αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τη σαμιακή επανάσταση. Βλέπε μεταξύ άλλων την έκδοση του βιβλίου του Μιχαήλ Σακελλαρίου, Σαμιακά, Μυρμιδόνες, Αθήνα 2010, καθώς και το πρόσφατο Συνέδριο, 1821, Σάμος και επανάσταση, που πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29 Μαΐου 2010, στο Πυθαγόρειο της Σάμου, από το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Πυθαγορείου, τα Γενικά Αρχεία του νομού, το Τμήμα Μαθηματικών του Παν. Αιγαίου, το Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Ν. Δημητρίου» (στο εξής ΠΙΣΝΔ) και τον Οργανισμό Πολιτισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Σάμου.

2 Η Σάμος, στην ύστερη βυζαντινή εποχή, είχε ερημωθεί και περιγράφεται σαν έρημη χώρα 4. Ο Κιλίτζ Αλή, χριστιανικής καταγωγής, κουρσάρος και ναύαρχος του οθωμανικού στόλου, μετά το 1562, εγκατέστησε εποίκους, οι οποίοι έπαιρναν όση έκταση γης μπορούσαν να καλλιεργήσουν, ενώ απαλλάσσονταν επί επτά χρόνια από κάθε φορολογία. Μετά τον θάνατό του, το 1587, η νήσος παραχωρήθηκε στον Σεΐχ ουλ ισλάμ (θρησκευτικό ηγέτη του Ισλάμ ). Έτσι, το 1714, κατοικούσαν στη Σάμο κάτοικοι 5, ενώ, μετά τα Ορλωφικά, μετανάστευσαν πολλοί από την Πελοπόννησο και το Αρχιπέλαγος, έτσι ώστε ο πληθυσμός, στην απογραφή του 1828, να καταμετρηθεί σε κατοίκους 6. Στην περίοδο , ο πληθυσμός αυξήθηκε από τις στις , με πυκνότητα 61,7 άτομα ανά τετρ. χλμ., όταν, την ίδια στιγμή, στην Πελοπόννησο, έφτανε μόλις τους 16 κατοίκους ανά τετρ. χλμ. 7 Ως διοικητής της νήσου ορίστηκε βοεβόδας, χωρίς μόνιμο τουρκικό πληθυσμό, εκτός από ελάχιστους διοικητικούς υπαλλήλους και στρατιώτες 8. Σε κάθε χωριό, εκλέγονταν προεστοί, ιερείς και λαϊκοί ενώ τέσσερις «Μεγάλοι Προεστοί», «εκλεγόμενοι υπό του λαού», διοικούσαν από κοινού με τον βοεβόδα και τον καδή. Εξ αιτίας της μειωμένης παρουσίας των Τούρκων και του προνομιακού καθεστώτος, οι προεστοί διέθεταν τεράστιες αρμοδιότητες. έτσι, γύρω από την προυχοντική εξουσία, θα αποκρυσταλλωθούν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιθέσεις, χωρίς τις αναστολές μιας σημαντικής τουρκικής παρουσίας. Ωστόσο, επειδή, κατά τον 18 ο αι., εντείνονται οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις στην αγροτική οικονομία, ενώ η οικονομική ανάπτυξη ενίσχυσε την παρουσία εμπόρων, ναυτικών και τεχνιτών, η παραδοσιακή ηγεσία του νησιού αρχίζει να αμφισβητείται και διαμορφώνονται δύο στρατόπεδα, σχηματοποιημένα στους λαϊκούς Καρμανιόλους και τους ολιγαρχικούς Καλικάντζαρους 9. Η ρωσική διοίκηση, που είχε εγκατασταθεί στο νησί το , εξ αιτίας των καταπιέσεων και των υπερβάσεών της 10, μετρίασε τον ενθουσιασμό των Σαμίων για τους Ρώσους, ενώ πολλοί θα καταταγούν στα στρατεύματα του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο και θα διακριθούν στη συνέχεια στο κίνημα των Καρμανιόλων και στην Επανάσταση. Η εξέγερση των Καρμανιόλων και ο βάρδος της Το 1812, ο λαϊκός «ριμαδόρος» Αναγνώστης Σαλαμαλέκης, περιγράφει, σε δεκαπεντασύλλαβους στίχους, τη σύγκρουση μεταξύ των δύο μερίδων, από τη δεκαετία του 1780: πληθαίνουν οι αντιδράσεις απέναντι στις αυθαιρεσίες των κοτζαμπάσηδων, και οι Σάμιοι διαμαρτύρονται ακόμα και στις οθωμανικές αρχές. Ωστόσο, οι Καλικάντζαροι, «ἀντίς διά νά παύωσι μάλιστα ἐπληθαίναν» τις υπερβάσεις «τά δίναν κεῖ πού θέλασι καί τούς πτωχούς ἐγδέναν»: Τριάντα χρόνια καί ἐμπρός ἐκεῖνοι πού ἀρχεύαν τί κάναν καί τί πράττουσι τινές δέν τά ἠξεύραν, [] δέν εἶχαν τό πολιτικό, ὀλίγοι ξεῦραν πένα.[ ] 4 Επαμεινώνδας Σταματιάδης, Σαμιακά, ήτοι ιστορία της νήσου Σάμου από των παναρχαίων χρόνων μέχρι των καθ ημάς, τμ. Β, Σάμος 1881, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π,. τμ. Β, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της Νήσου Σάμου» (Παρουσίαση, σχόλια Μανόλη Βουρλιώτη), Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , σσ , σ Κώστας Κόμης, «Πληθυσμός και οικισμοί της Σάμου. συμβολή πρώτη: Οθωμανική περίοδος», στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου» (στο εξής ΠΙΣΝΔ), Αθήνα 1992, σσ Ι. Λεκάτης, ό.π., σσ και Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ

3 τσ ἄρχοντες πλιά δέν τζ ἤθελαν διά νά εἶν κεφάλι. Ἔτζι ἐκάναν μερικοί σάν τούς ἀνθρωποφάγους καί οἱ πτωχοί ἐψήνουνταν στούς ἥλιους καί στούς πάγους 11. Οι αντιδράσεις πολλαπλασιάζονται και, από το , οι Καρμανιόλοι κατορθώνουν να καταλάβουν την ηγεσία της αυτοδιοίκησης, την οποία θα διατηρήσουν με διαλείμματα και ανατροπές έως το Ἔτζι λοιπόν ἐκάνασι τά γνωστικά κεφάλια δέν ξεύραν πώς θά τζακισθοῦν σάν πήλινα τζουκάλια. [ ] Λοιπόν αὐτά ἐγίνονταν ἀπό περίσσα χρόνια τρώγαν τό αἷμα τῶν πτωχῶν σάν τά κακά τελώνια. Τον Μάρτιο του 1807, συγκαλείται η λαϊκή επαναστατική Συνέλευση των κατοίκων από όλα τα χωριά, στην οποία συμμετείχαν «περισσοί ἔως ἑπτὰ χιλιάδες». Ένας παλιός θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης θα προσλάβει νέο επαναστατικό περιεχόμενο 12. [Στη μεγάλη Συνέλευση, αλλά και στις τοπικές Συνόδους, συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες, ενώ, στις τακτικές Συνόδους, αντιπρόσωποι από όλα τα χωριά 13 ]. Στο εξής, κάθε μεγάλη στιγμή των κοινωνικών και εθνικών αγώνων θα σφραγίζεται από τη σύγκληση αυτού του υπέρτατου οργάνου της αυτοδιοίκησης, κάποιοι θα έλεγαν της άμεσης δημοκρατίας, του «Κοινού των Σαμίων». Δυό τρεῖς ἦτον ἀπό βραδύς, κι ὅσο νά ξημερώσῃ γενῆκαν δέκα κι ἑκατό κι ἀκόμ ἄλλοι καμπόσοι.[ ] Καί ὁρκομώτησαν εὐθύς νά μήν ἀναλογίσουν, νά κάμουν αὐτό π ἀγαποῦν ἤ καί νά ξεψυχήσουν 14. Αμέσως το κίνημα θα ξαπλωθεί σε όλα τα χωριά: τέτοιαν ζωήν τί θέλομεν, σάν ἔχωμεν σκλαβίαν! Ὄχι σκλαβιά βασιλική, ἀμή ἀπ τούς δικούς μας, ἀπ τούς συμπατριώτας μας κι ἀπό τούς προεστούς μας. Ἡμεῖς δὲ νά δουλεύωμεν καί ἄλλοι νά τ ἁρπούσι ἐδῶ κι ἐκεῖ κατά παντοῦ, νά τά διασκορπούσι 15. Το 1808, ο λαός βάδισε προς τη χώρα θέλοντας να φονεύσει τον βοεβόδα Μουσά αγά, που «εδείκνυτο εύνους προς τους Καλικαντζάρους». Τούρκοι, που ήρθαν από την Ασία, εξετέλεσαν δύο πρωταιτίους, τον Καψάλη και τον Λαγό, οι εξεγερθέντες όμως τους κατενίκησαν και οι Καρμανιόλοι πήραν την εξουσία, μετά από νέα συνέλευση, ενώ ο μέγας Προεστός, Μανουήλ Στεφανής, δραπέτευσε. Κοινωνικός και εθνικός αγώνας ταυτίζονται: «ὅσ ἦτον μέ τζ ἀγαρηνούς ἦτον καλικατζάροι», «γιά ἀγάπη τῆς πατρίδος μας ἄς πάγη ἡ ζωή μας», ενώ αντιπαρατίθενται τα διαμετρικά αντίθετα αξιακά συστήματα των αντιμαχομένων, «ἄλλος πολέμα γιά τιμή κι ἄλλος φλωριά νά πάρῃ»: Σήμερον γεννηθήκαμε σήμερον νά χαθοῦμεν καί εἰς τά χέρια τοῦ Μουσᾶ νά μήν παραδοθοῦμεν [ ] γιά ἀγάπη τῆς πατρίδος μας ἄς πάγη ἡ ζωή μας. [ ] Κι ὅσ ἦτον μέ τζ ἀγαρηνούς ἦτον καλικατζάροι, ἄλλος πολέμα γιά τιμή κι ἄλλος φλωριά νά πάρη Το κείμενο του Αναγνώστη Σαλαμαλέκη, από τον Νικόλαο Σταματιάδη, Σαμιακά, ήτοι ανέλιξις της νεωτέρας ιστορίας της Σάμου δι επισήμων εγγράφων, τμ. Β, σσ , Σάμος [εδώ σσ ]. 12 Βλ. Αλέξης Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων στη Σάμο ( ), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1996, σσ. 33, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σσ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σσ

4 Οι Τούρκοι ηττώνται και διαφεύγουν στη Μικρά Ασία, ενώ ο Μουσά συλλαμβάνεται μαζί με τους άνδρες του, και εκλιπαρεί να του χαρίσουν τη ζωή, όπως και έγινε. Με τη χρήση της βίας αλλά και της κατάλληλης τακτικής, οι Καρμανιόλοι θα υποχρεώσουν την τουρκική εξουσία να διορίσει νέον βοεβόδα, τον Βελή αγά, ο οποίος, «ήτο νευρόσπαστον των Καρμανιόλων, πράγματι κεκτημένων ἥν εκείνος ονόματι μόνον είχε εξουσίαν» 17. Το 1813, οι Καλικάντζαροι επανήλθαν στην εξουσία, ενώ οι αρχηγοί των Καρμανιόλων εγκατέλειψαν το νησί, «οι δε Καλικάντζαροι την αρχήν καταλαβόντες, απέδωκαν τα ίσα, δημεύσαντες τα των Καρμανιόλων κτήματα, απαραλλάκτως όπως συνέβαινε το πάλαι εν Σάμω επί του Πελοποννησιακού πολέμου κατά την μεταξύ της ολιγαρχικής και δημοκρατικής μερίδος πάλην» 18. Ο ηγέτης Ο ηγέτης της σαμιακής επανάστασης, Λυκούργος Λογοθέτης ( ), μία από τις σημαντικότερες επαναστατικές μορφές του 21, όταν ξέσπασε η επανάσταση, διέθετε ήδη πλούσιο επαναστατικό παρελθόν και πολύμορφη εμπειρία. Το αρχικό όνομά του ήταν Γεώργιος Παπλωματάς, από το επάγγελμα του πάμπτωχου πατέρα του. Τα πρώτα γράμματα τα διδάχτηκε στην Πορφυριάδα Σχολή και, έφηβος ακόμα, πήγε στην Κωνσταντινούπολη, στον κληρικό και αγιογράφο αδελφό του. πήρε μαθήματα φιλοσοφίας και γραμματικών, ενώ, μετά το 1795, θα ζήσει στο Βουκουρέστι, αρχικά ως γραμματέας του Κωνσταντίνου Υψηλάντη και, εν συνεχεία, νεαρότατος, δεύτερος λογοθέτης του Αλέξανδρου Σούτσου. Όταν ο ηγεμόνας επέστρεψε, το 1802, στην Κωνσταντινούπολη, τον ακολούθησε και ο Λογοθέτης, έχοντας αποκομίσει μεγάλη πολιτική εμπειρία, και έχοντας μάθει λατινικά και ιταλικά. Επιστρέφει στη Σάμο και συγκρούεται με τους «τυραννόφρονες», προεστούς και Τούρκους, οι οποίοι πέτυχαν σε μία πρώτη φάση την αποπομπή του, παρότι διέθετε ισχυρούς υποστηρικτές και ο Πατριάρχης Καλλίνικος Ε' ( , ), με επιστολή του στον αρχιεπίσκοπο Σάμου Δανιήλ, επαινεί τον Λογοθέτη και επικρίνει την «απανθρωπίαν και αφιλοκαλίαν των προυχόντων Σαμίων» 19. Διορίζεται Καπού-Κεχαγιάς (εκπρόσωπος της Σάμου στην Κωνσταντινούπολη), όμως, οι Καλικάντζαροι παρεμβαίνουν στην Πύλη, και δεν θα απέφευγε τον θάνατο αν ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης δεν δωροδοκούσε με γρόσια τον Σεΐχ-ουλ-Ισλάμ, και ο Λογοθέτης απλώς εξορίζεται στον Άθωνα 20. Ας ακούσουμε για μια ακόμα φορά τον Αναγνώστη Σαλαμαλέκη: Τόν Λογοθέτη ζήλευσαν πώς εἶχε πολιτείαν καί εἶχε καί τήν μάθησιν κι εἶχε καί τήν ἀξίαν. Σέ μίλημα, σέ γράψιμο πολλά ναι προκομμένος Καί μεσ στήν Πόλιν ἔτι δέ εἶναι πεφημισμένος.[ ] Οἱ ἄρχοντες τόν φθόνησαν κι ἔκαμαν ὁμιλία καί εἰς τήν Πόλιν ἔγραψαν πᾶσαν κατηγορία. Στο Άγιον Όρος, γνωρίζεται με τον επίσης εξόριστο Γρηγόριο Ε, ενώ, το 1811, επιστρέφει στη Σάμο και αναδεικνύεται προεστός. Οι Καλικάντζαροι ανακατακτούν την εξουσία και τον διαβάλλουν στους Τούρκους. Διαφεύγει και πάλι, μεταμφιεσμένος, ενώ, μετά από περιπέτειες, φθάνει στην υπό γαλλική διοίκηση Κέρκυρα για να επιστρέψει λίγο μετά στην Κωνσταντινούπολη και στη Σάμο. Συλλαμβάνεται, κατορθώνει να αφεθεί ελεύθερος, πάλι με δωροδοκία, κρύβεται για μήνες στα βουνά του νησιού και, εν τέλει, κατα- 17 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σ Βλ. Αναστ. Γούδα, Βίοι Παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών, τόμ. Ζ, Αθήνα 1875, σσ βλ και Γιώργης Λαμπρινός, Μορφές του Εικοσιένα, Καστανιώτης, Α- θήνα Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων, ό.π., σσ

5 φεύγει στη Σμύρνη, όπου επαγγέλλεται τον γιατρό ή κατ άλλους τον φαρμακοποιό. Εκεί θα γίνει μέλος της Φιλικής Εταιρείας και θα πάρει το νέο του όνομα, Λυκούργος! 21 Από τον Απρίλιο του 1821 μέχρι το 1834, όσο θα διατηρηθεί ελεύθερη η Σάμος, ο Λογοθέτης θα παραμένει ο αδιαμφισβήτητος και αγαπημένος ηγέτης των Σαμιωτών που, υπό την ηγεσία του, θα αποκρούσουν και όλες τις απόπειρες των Τούρκων να ανακαταλάβουν τη Σάμο, η οποία απέχει ελάχιστα από τη μικρασιατική ακτή. Ο Λογοθέτης, πρώτος σε όλη την Ελλάδα, εισήγαγε, τον Μάιο του 1821, ένα πολιτειακό σχήμα τον «Στρατοπολιτικό Διοργανισμό», που θέσπιζε την καθολική ψηφοφορία και καθιέρωνε τη «λογοδοσία» των πολιτειακών οργάνων στο εκλογικό σώμα, μεταβάλλοντας την «κοινότητα» σε όργανο λαϊκής κυριαρχίας 22. Η εκτελεστική εξουσία ήταν μονοπρόσωπη, συνδυάζοντας την άμεση δημοκρατία, στο επίπεδο λήψης αποφάσεων, και την αποτελεσματικότητα στην εκτέλεση. Στη διάρκεια αυτών των χρόνων, δεν θα πάψουν οι συγκρούσεις με την ελληνική κυβέρνηση και τους εκπροσώπους της, ιδιαίτερα μετά την τραγωδία της Χίου, η οποία θα αποδοθεί από αρκετούς στην «αποκοτιά» του Λυκούργου και των Σαμίων 23. Τον Ιούνιο του 1822, ο Λογοθέτης θα συλληφθεί στο Άργος, και ο έπαρχος Κυριακός Μώραλης θα προσπαθήσει, σε συνεργασία με τους Καλικάντζαρους, να κάμψει το επαναστατικό φρόνημα των κατοίκων. Ωστόσο, ήδη από την 8 η Δεκεμβρίου του 1822, οι αντιπρόσωποι των δεκαοκτώ χωρίων, «τὸν προεκλεχθέντα καὶ προσυστηθέντα ἔπαρχον τῆς πατρίδος ἀπό τοῦ νῦν ἀποφασίζουσι ὡς περιττόν, ὡς ἄχρηστον» 24, ενώ η απόκρουση των αποβατικών οθωμανικών δυνάμεων, τον Ιούλιο του 1824, και η ναυμαχία του Γέροντα θα οδηγήσουν στην επιστροφή του Λογοθέτη και την εκ νέου επιβολή του Στρατοπολιτικού Διοργανισμού. Ο Διοργανισμός θα μείνει ανενεργός για δύο χρόνια. επί Καποδίστρια, με συναίνεση των Σαμίων, θα διοριστεί διοικητής ο Ιωάννης Κωλέττης, ενώ ο Λυκούργος θα διοριστεί διοικητής Λακωνίας και Μεσσηνίας έως το Εν τούτοις, επειδή η Σάμος έμεινε εκτός των ορίων του ελληνικού κράτους, οι Σάμιοι ίδρυσαν την ανεξάρτητη Σαμιακή Πολιτεία, το 1830 επανεισήγαγαν τον Διοργανισμό και συνέχισαν να αγωνίζονται μέχρι το 1834 για να ενωθούν με την Ελλάδα 25. Ο Λογοθέτης αγωνίστηκε μέχρι τέλους να αποφευχθεί κάθε άμεση σχέση της Σάμου με την Πύλη και να καταβάλλεται φόρος απ ευθείας στις εγγυήτριες δυνάμεις. ο όρος του δεν έγινε δεκτός και έτσι αρνήθηκε την προσφερόμενη σε αυτόν ηγεμονία, δηλώνοντας πως «εις το γήρας δεν γίνομαι προδότης της πατρίδος μου». Αμέσως μόλις διελύθη η 21 Την ίδια στιγμή, στη Σάμο, το 1818, ο Αριστείδης Παπάς μυεί στην Εταιρεία τον υποπρόξενο της Ρωσίας, Γεράσιμο Σβορώνο, ο οποίος προσπαθούσε να συμβιβάσει τους αντιμαχομένους, τον αρχιεπίσκοπο Κύριλλο, τον ιεροδιδάσκαλο Ιγνάτιο κ.λπ., ενώ, εν συνεχεία, ο Σβορώνος μύησε τον Κωνσταντίνο Λαχανά και πολλούς άλλους. Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σ Αλ. Σεβαστάκης, «Το κοινωνικό υπόβαθρο της Σαμιακής Επανάστασης», στο Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣ, «Νικόλαος Δημητρίου», σσ Βλ. Αλ. Σεβαστάκης, «Το στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η κεντρική ελληνική διοίκηση», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ό.π., σσ , όπου και το κείμενο του Διοργανισμού. Επίσης, Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ και Αλ. Σεβαστάκης, Το Δημόσιον δίκαιον της Σάμου κατά την Τουρκοκρατίαν, την Επανάστασιν και το Ηγεμονικό Καθεστώς, Θεσσαλονίκη 1959, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ αναλυτικά, Κωνσταντίνος Μπέλσης, Μία καταγγελία εναντίον του επάρχου Κυριάκου Μόραλη στη Σάμο του Ο εσωτερικός αγώνας της νήσου και η επανάσταση, Αθήνα Σύμφωνα με τον Οργανικό χάρτη της Ηγεμονίας, η διοίκηση του νησιού ασκούνταν από Ηγεμόνα χριστιανό ορθόδοξο, διορισμένο από τον σουλτάνο, και τέσσερις βουλευτές, εκλεγόμενους από τους πληρεξουσίους των χωριών της Σάμου οι οποίοι και συγκροτούσαν τη Γενική Συνέλευση. Πρώτος ηγεμόνας διορίσθηκε ο Στέφανος Βογορίδης ( ). Η Σάμος έμεινε υπό ηγεμονικό καθεστώς μέχρι το 1912, οπότε, επαναστάτησε και, με τον Θεμιστοκλή Σοφούλη, κήρυξε την ένωσή της με την Ελλάδα, στις 11 Νοεμβρίου 1912.

6 Συνέλευση, που είχε αποφασίσει τη συνέχιση του αγώνα, είκοσι εννέα «Καλικάντζαροι» υπέγραψαν έγγραφο υποταγής καλώντας τον τουρκικό στόλο να προστατεύσει τους «πιστούς υπηκόους» του σουλτάνου! 26 Ο Λυκούργος θα αποχωρήσει εν τέλει από το νησί, μαζί με δύο χιλιάδες μαχητές και τις οικογένειές τους, που θα εγκατασταθούν στη νότιο Εύβοια. Θα χρηματίσει εν συνεχεία σύμβουλος επικρατείας και γερουσιαστής, και θα πεθάνει το 1850 στην Αθήνα. Μετά τον θάνατο του, βρέθηκε μια περίληψη της Ερμηνείας της Αποκάλυψης του Κύριλλου Λαυριώτη 27. Ο Λογοθέτης, ως «καρμανιόλος» και Φιλικός, συνδύαζε το κοινωνικό και εθνικό στοιχείο του αγώνα, ενώ, ως οπαδός της γαλλικής Επανάστασης και «αγιορίτης» ή «λογοθέτης» στις αυλές των Φαναριωτών, αντλούσε ταυτόχρονα από το σύνολο σχεδόν των διαφορετικών παραδόσεων που άρδευαν τον προεπαναστατικό και τον επαναστατημένο ελληνισμό. Η επαναστατική ηγεσία Ο Λογοθέτης είχε μαζί του τη συντριπτική πλειοψηφία των Σαμιωτών, που συντάχθηκαν ενεργά με την Επανάσταση, όπως είχαν πάρει το μέρος των Καρμανιόλων στις συγκρούσεις που είχαν προηγηθεί. Αυτοί στελέχωσαν τις τέσσερις χιλιαρχίες που αντιμετώπισαν όλες τις τουρκικές επιβουλές, ενώ τους επικουρούσαν οι ονομαστές για την ανεξαρτησία και το θάρρος τους γυναίκες της Σάμου. Οι αξιωματικοί των χιλιαρχιών έφεραν περικεφαλαία, από δέρμα και σίδηρο, με σταυρό, και τα αρχικά ΗΕΗΘ (ή ελευθερία ή θάνατος). Χαρακτηριστικές είναι οι προσωπικότητες των χιλίαρχων: Στην πρώτη, ο γαμβρός του Λογοθέτη, καπετάν Σταμάτης Γεωργιάδης, είχε χρηματίσει δεύτερος καπετάνιος στον περιβόητο κουρσάρο Νικόλα Κεφάλα ενώ είχε φτάσει μέχρι τη Βραζιλία 28. Καταγόταν από οικογένεια προεστών 29, και είχε δώσει στα παιδιά του αρχαιοελληνικά ονόματα, Λεωνίδας, Ηρακλής και Κλεοπάτρα 30. Ο Μανώλης Μελαχροινός, χιλίαρχος του Μεχμέτ-Αλή στην Αίγυπτο, εναντίον των Μαμελούκων, και φαλαγγάρχης του Ναπολέοντα, σκοτώθηκε στον εμφύλιο, τη δε χιλιαρχία του ανέλαβε ο Μανώλης Αγγελινίδης, που είχε πολεμήσει στον ρωσο-τουρκικό πόλεμο και, υπό τον Ναπολέοντα, στην Αίγυπτο. Ο Κωνσταντής Λαχανάς ( ), διοικητής της τρίτης Χιλιαρχίας, πολέμησε στην Αίγυπτο το 1798 ενώ, στα 1805, εντάχθηκε στην κλέφτικη ομάδα του Νικοτσάρα. Σε μάχη, στον Στρυμώνα, διέσωσε την ομάδα από τον κλοιό χιλιάδων αντιπάλων και η περιοχή πήρε το όνομά του. Καπετάνιος στο ιδιόκτητο σκάφος του, «Πυθαγόρας», μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και κήρυξε πρώτος την επανάσταση, στις 18 Απριλίου Και ο τέταρτος χιλίαρχος, ο Κωνσταντής Κονταξής, χρημάτισε καπετάνιος κουρσάρικου. Από αξιόπιστες πηγές γνωρίζουμε πως, από 215 καρμανιόλους, 72 ήταν καραβοκύρηδες, 54 έμποροι, 39 τεχνίτες, 15 μοναχοί-ιερομόναχοι, 31 εκλεγμένοι αντιπρόσωποι, ένας ιατρός, δύο λογιότατοι, ένας τσομπάνης 32. Προφανώς, οι αγρότες δεν είχαν καταγραφεί, 26 Βλ. Γούδα, Βίοι Ζ, ό.π., σσ Βλ. Γούδα, Βίοι, Ζ, ό.π., σσ Επαμ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Βλ. Μανόλης Βουρλιώτης, «Οι τοπικοί προεστοί της Σάμου. Η περίπτωση των προγόνων του καπετάν Σταμάτη», Αντιπελάργηση, ό.π., σσ Μ. Βουρλιώτης, «Οι τοπικοί», ό.π., σ Επαμ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., σσ και Ν. Σταματιάδης, Βιογραφία του Σαμίου οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Λαχανά, Σάμος Αλ. Σεβαστάκης Ιστορικά ανάλεκτα, ό.π., σ. 177.

7 ωστόσο είναι συντριπτική η παρουσία εμπόρων, καραβοκύρηδων, τεχνιτών κ.λπ. Και κάτι ανάλογο μαρτυρεί και η βιογραφία των γνωστότερων ηγετών του κινήματος: O Χριστόδουλος Μπαρμπούνης, έμπορος από το Βαθύ, από τους πρώτους ηγέτες των Καρμανιόλων. μαζί με τον καραβοκύρη Χατζή Μιχάλη Αργύρη, ξεσήκωσαν τους κατοίκους στην επαναστατική σύνοδο του Μαρτίου 1807, η οποία ανέτρεψε τους Καλικάντζαρους, και, επικεφαλής εξακόσιων ενόπλων, κατενίκησαν τους Τούρκους και συνέλαβαν τον Χατζή Μουσά. Ο Μπαρμπούνης θα δολοφονηθεί από τους Καλικάντζαρους, τον Ο- κτώβριο του Ο Χατζή Μιχάλης Αργύρης, μετά την εκδίωξη του Μώραλη, τον Δεκέμβριο του 1822, εκλέγεται πρώτος «Κοινός Κριτής». τον Απρίλιο του 1824, φυγάδες Καλικάντζαροι, σε επιδρομή τους, λαφυραγώγησαν το σπίτι του Αργύρη 34 και έβαλαν φωτιά στο σπίτι του Λαχανά προτού αποκρουστούν με βαρύτατες απώλειες. Ο Χριστόδουλος Καψάλης, πεπαιδευμένος έμπορος από τον Παγώνδα, εκλέχθηκε το 1808, σε ηλικία 28 ετών, «Μεγάλος Προεστός». Το , μυείται στη Φιλική Εταιρεία, ενώ το 1822 εκλέγεται αντιπρόσωπος στην πρώτη Εθνοσυνέλευση. Ο Χατζή Νικόλας Κατεβαίνης ήταν έμπορος και ένας από τους χρηματοδότες του Λογοθέτη, ο Διάκο-Δημήτρης Παπαντώνης ήταν καραβοκύρης, ο Χατζηγιαννάκης Καπετανής, έμπορος-καραβοκύρης, ο Μανόλης Καραγιάννης, έμπορος, ο Αναγνώστης Αμοιρίσας, κτηματίας-έμπορος κ.λπ. Η παιδεία και οι λόγιοι Όπως αναφέρει ο Μανόλης Βουρλιώτης, μέχρι τα μέσα του 18 ου αι., η παιδεία βρισκόταν σε εμβρυώδες επίπεδο και συντηρούνταν στα μοναστήρια. Μαρτυρείται ένα σχολείο, το 1587, και ένα άλλο, στη Χώρα, κατά το ενώ, από τα τέλη του 18 ου αι., ιδρύονται «παιδαγωγεῖα» σε όλα τα μεγάλα χωριά και κώμες 36. Η σημαντικότερη ήταν η Πορφυριάς, που ίδρυσε ο επίσκοπος Τυρολόης Πορφύριος ( ), στο Καρλόβασι. διακοσμημένη με αρχαία ανάγλυφα και επιγραφές, περιλάμβανε και μια διώροφη σειρά δωματίων για διδασκάλους και μαθητές, από τα χωριά της Σάμου ή «αλλοδαπούς» 37. Για ευρύτερες σπουδές, κατευθύνονται στην Πάτμο, τη Χίο, τις Κυδωνίες και τη Σμύρνη, αλλά ελάχιστοι βγαίνουν στην Ευρώπη. Ένας από αυτούς, ο Ιώσηπος Δούκας, σπούδασε ιατρική και στο Παρίσι, ήρθε σε επαφή με τον Κοραή, ενώ δημοσίευε πολύ συχνά κείμενά του στον Ερμή τον Λόγιο 38. Στο πρώτο από αυτά, τον Οκτώβριο του 1816, υπενθυμίζει πως η αλληλοδιδακτική «λαγκαστριανή» μέθοδος διδασκαλίας εφαρμοζόταν στην αρχαία Σπάρτη και στην Αθήνα του 1675, όπως την περιέγραψε o De la Guilletière: ἡ Μέθοδος αὕτη εἶναι πατρικὴ ἠμῶν κληρονομία. [ ] εἶναι λοιπὸν καταισχύνη ἡμετέρα, φίλτατοι ὁμογενεῖς, ἐὰν τὴν ἀναγκαιοτάτην ταύτην Μέθοδον, ἥτις εἶναι εὕρεσις τῶν ἐν- 33 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ και Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά ανάλεκτα, ό.π., σσ Αλ. Σεβαστάκης, ό.π., σ Μ. Βουρλιώτης, Μανόλης Βουρλιώτης, Καρμανιόλοι και βιβλίο ( ), Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 1990, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου», Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τεύχ , σσ Βλ. Ιωάννα Παραφέστα, «Η Πορφυριάδα Σχολή», στο, Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 2002, σσ Στα είκοσι ένα άρθρα, μεταφράσεις ή ανακοινώσεις του Ιώσηπου Δούκα στον Λόγιο Ερμή, περιλαμβάνεται μια εκτενής «Διατριβή περί Μεγαλοφυΐας», σε συνέχειες, και πολλές ανακοινώσεις για εξελίξεις στις φυσικές επιστήμες και την ιατρική. Βλ. Ερμής Ο Λόγιος, Στ, 390, 422, Ζ 143, 145, 148, 338, 434, Η , 136, 142, 193, 222, 232, 263, 319, 440, 443, 498, 501, 572, 633, 689, Θ 73. Βλ. και Εμμ. Ν. Φραγκίσκος, Τα ελληνικά Προεπαναστατικά περιοδικά, Ευρετήρια. Β, Ερμής ο Λόγιος, , ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα σ. 17.

8 δόξων ἠμῶν προγόνων, ἀμελῶμεν τοῦ νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς δυστυχοῦς ἠμῶν πατρίδος[ ] 39. Από τους Σαμίους συνδρομητές δύο βιβλίων μπορούμε να συναγάγουμε ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα. Στο πρώτο ο Αγάθων του Βεϊλάνδου, σε μετάφραση Κούμα (1814) αναφέρονται εφτά συνδρομητές, ανάμεσά τους ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ, δύο δάσκαλοι της Πορφυριάδας, ο Θεοδόσιος Φραγκόπουλος μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Σάμου ο Α- ντώνης Γεωργιάδης, αδελφός του Σταμάτη, στέλεχος των Καρμανιόλων. Για τα Γραμματικά του Κωνστ. Οικονόμου (1817), είχαν προεγγραφεί εικοσιδύο συνδρομητές, μεταξύ των οποίων έξι κληρικοί, ο Αντώνης Γεωργιάδης, ο Ιωάννης Λεκάτης, οι Μανώλης Μελαχροινός, Ιωάννης Διακολιάς και Σεβαστός Γιαγάς, χιλίαρχος και υποχιλίαρχοι στον ε- παναστατικό στρατό 40, και «ἡ φιλογενεστάτη κυρία Ἀννέτα Δοῦκα», μητέρα του Ιώσηπου...και οι 11 συνδρομητές που ταυτίστηκαν, χωρίς να υπολογιστούν οι επτανήσιοι πάροικοι, ανήκαν ή συμπαθούσαν το κίνημα των Καρμανιόλων. [ ] στους καταλόγους[ ] δεν απαντάται κανένας από την παράταξη των Καλικαντζάρων 41. Σημαντική υπήρξε η παρουσία και ο ρόλος των γυναικών στο κίνημα, γεγονός που συνδέθηκε με τη σαμιακή κοινωνία συνολικά 42. Η Φωτεινή Σπάθη, «λογία κόρη και ποιήτρια», μεταφράστρια του Βολταίρου, μέλος των ηγετικών κύκλων της σαμιακής επανάστασης 43, είχε εκπαιδευτεί στη Σμύρνη και γνώριζε «καλά Ελληνικά» και γαλλικά, ενώ πιθανότατα είχε μεταφράσει και τη Φαίδρα του Ρακίνα 44. Στη Σάμο, ο φωτισμός συνδέεται άμεσα με το κίνημα των Καρμανιόλων και εντάσσεται στο επαναστατικό κίνημα. Σχεδόν όλοι οι ηγέτες της επανάστασης υπήρξαν υποστηρικτές της «φιλοσοφίας» και στην «ηγετική ομάδα» της συμμετείχαν, όπως θα δούμε, οι γνωστότεροι λόγιοι, ο Ιωάννης Λεκάτης και ο Γεώργιος Κλεάνθης, ο οποίος γράφει σε ένα εφηβικό ποίημα του, το : Ἔως πότε τυραννία /Ἔως πότε ἀμαθεία τῶν κακῶν ὁ ἀρχηγὸς /Ζήτω ἡ φιλοσοφία προχωρείτω ἡ παιδεία/ τῶν καλῶν ἡ χορηγὸς! 45 Ο λόγιος Ο Ιωάννης Λεκάτης ( ), γιος ιερέα, σπούδασε στην Πορφυριάδα Σχολή, στην Πάτμο και τη Χίο, όπου έμαθε ιταλικά και γαλλικά. Στη συνέχεια, χρημάτισε γραμματέας του αρχιεπισκόπου Κύριλλου. Η Επανάσταση στη Μολδοβλαχία τον βρήκε στη Χίο όπου βρισκόταν για σπουδές 46. Επέστρεψε αμέσως στη Σάμο, όπου προσπάθησε να παρασύρει ορισμένους προεστούς να κηρύξουν την επανάσταση στο νησί, αλλά αυτοί «εξέλαβον 39 Ερμής ο Λόγιος, τμ. Στ, 1816, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Μ. Βουρλιώτης, Καρμανιόλοι και βιβλίο, ό.π., σσ Ο Επ. Σταματιάδης αναφέρεται, κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Καρμανιόλων, στην περίπτωση ξυλοδαρμού και αφοπλισμού δεκαμελούς τουρκικού αποσπάσματος από δύο(!) γυναίκες του Μαραθοκάμπου. Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Βλ. Ανακρέων Σταματιάδης, Οι Δελφινόσημοι, ήτοι περί του αρχαιοτέρου οικογενειακού κορμού της νήσου Σάμου από του έτους 1620 και εντεύθεν, Αθήνα 1933, σ Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ Βλ. Α. Καπώλη-Κεντούρη, «Προβληματισμοί στη θεατρική σκηνή της Σάμου στα χρόνια της Επανάστασης με αφορμή ένα χειρόγραφο», Συμπόσιο Σαμιακής Λογοτεχνίας. Πρακτικά, Πυθαγόρειο Απριλίου 1988, Αθήνα 1989, σσ Δημοσθένης Σουβαλτζής, Ο Τυρταίος της Σάμου, ήτοι συλλογή των σωζομένων ποιημάτων του Σαμίου ποιητού Γ. Κλεάνθους, Αθήνα 1871, σ Αλέξης Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι στην επανάσταση της Σάμου, Ιωάννης Λεκάτης, Διογένης, Α- θήνα 1980, σσ

9 τους λόγους του ως πυρεσσούσης κεφαλής υπηνέμια αποκυήματα» 47. Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση, ορίστηκε Γραμματέας του Γενικού Διοικητηρίου, με Διοικητή τον Λυκούργο Λογοθέτη, ενώ χρημάτισε πληρεξούσιος στην Τρίτη Εθνοσυνέλευση του 1825 και, επί Καποδίστρια, Γενικός Αστυνόμος της Σάμου 48. Όταν, μετά το 1830, αποφασίστηκε από τις εγγυήτριες δυνάμεις να μην περιληφθεί η Σάμος στο νέο κράτος, διαμορφώθηκαν τρεις πτέρυγες: οι καλικάντζαροι υποστήριζαν την αποδοχή της υποταγής στην τουρκική επικυριαρχία, ο Λογοθέτης πρότεινε αποδοχή του καθεστώτος της αυτονομίας, χωρίς σχέσεις με την Τουρκία, ενώ η τρίτη άποψη, την οποία υποστήριζε και ο Λεκάτης (για πρώτη φορά σε σύγκρουση με τον Λογοθέτη), δεν δεχόταν καμία λύση εκτός από την ένωση 49. Το 1831, αγόρασε τυπογραφείο και ανάμεσα στα βιβλία που τύπωσε ήταν και η τραγωδία του Βολταίρου, Ο Φανατισμός ή ο προφήτης Μωάμεθ, σε μετάφραση της Φωτεινής Σπάθη. Εν τέλει, θα συμπορευτεί με τον Λογοθέτη στην εξορία, μετά το 1834, ενώ τον ί- διο χρόνο, γράφει τη Συνοπτική περιγραφή της Ν. Σάμου 50. Επέστρεψε στη Σάμο σε προχωρημένη ηλικία, επί ηγεμονίας Βογορίδη, και συμμετείχε, το 1849, στον μεγάλο επαναστατικό αγώνα για την ανατροπή του ηγεμόνα. Ήταν η τελευταία μεγάλη καρμανιόλικη επανάσταση. Πράγματι, στις 7 Σεπτεμβρίου 1849, οι 88 πληρεξούσιοι «κωμοπόλεων και χωρίων», σε Γενική Συνέλευση στον Πύργο, ανακήρυξαν τον Λεκάτη πρόεδρο της «Γενικῆς τῶν Σαμίων Συνελεύσεως». Στις 13 Σεπτεμβρίου, ο Λεκάτης προτείνει στη Συνέλευση, που γινόταν μέσα στον ναό της «Παναγίας» του χωριού Πύργος, να ψηφιστεί η καθαίρεση του τυράννου Βογορίδη. Επειδή ορισμένοι αντιπρόσωποι φοβήθηκαν να υπογράψουν, ο νεαρός Αλέξης Αλέξης, γιός καρμανιόλου, έκλεισε τις πόρτες της εκκλησίας μέχρις ότου υπογράψουν όλοι. Ο Βογορίδης, όμως, είχε τη στήριξη της αγγλικής πρεσβείας και οι Τούρκοι έστειλαν στρατεύματα για να καταστείλουν την εξέγερση. Εν τέλει, οι Τούρκοι χορήγησαν γενική αμνηστία από την οποία εξαιρούσαν τον Αλέξη, οκτώ ηγέτες της εξέγερσης και τον Λεκάτη, ως πρόεδρο της «Προσωρινής Διοικητικής Επιτροπής», τον οποίο καλούσαν να εγκαταλείψει τη Σάμο, ενώ οργάνωσαν μυστική επιχείρηση για τη σύλληψή του, την 1 η Απριλίου Αμέσως, ξέσπασε ένοπλη εξέγερση στο νησί και εξακόσιοι ένοπλοι Σάμιοι, με αρχηγό τον Αλέξη, κύκλωσαν το λιμάνι α- παιτώντας την απελευθέρωση του Λεκάτη. Οι συγκρούσεις διήρκεσαν τέσσερις ημέρες και σκοτώθηκαν δύο από τους οπλαρχηγούς των επαναστατών, ενώ οι Τούρκοι είχαν 33 νεκρούς και 100 τραυματίες. Τελικώς, στις 7 Απριλίου, μετέφεραν τον γηραιό επαναστάτη δέσμιο στις φυλακές της Πόλης, όπου κινδύνεψε να πεθάνει από αιματουρία εξ αιτίας των ξυλοδαρμών. Πλέον όμως, οι ίδιοι οι Εγγλέζοι οργάνωσαν την αποχώρηση του Βογορίδη, στις 20 Μαΐου Ήταν η τελευταία επανάσταση των Καρμανιόλων, η οποία είχε εν τέλει στεφθεί με επιτυχία, και οι νέοι ηγεμόνες θα χρησιμοποιήσουν τον Λεκάτη ως δικαστικό και συντάκτη νόμων. Η τελευταία του ενέργεια πριν πεθάνει, το 1860, ήταν η σύνταξη «Απανθίσματος εγχωρίων Νόμων με βάσιν την Γαλλικήν Νομοθεσίαν, το Ρωμαϊκόν δίκαιον και την Εξάβιβλον του Αρμενοπούλου» 51. Ο «ποιητής» 47 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σ Βλ. Αλ Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι, ό.π., σσ Τόσο έντονη ήταν η σύγκρουση ώστε ο χιλίαρχος Σταμάτης Γεωργιάδης, ο γαμβρός του Λυκούργου, τον απείλησε ότι «δεν θα διστάσει να πάρει χήρα στο σπίτι του τη γυναίκα του Λυκούργου και αδελφή του»! Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου», Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τεύχ , σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Γ., σσ και Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι, ό.π., σσ

10 Ο ποιητής της επανάστασης ήταν ανιψιός του Λυκούργου Λογοθέτη, ο Γεώργιος Διακογεωργίου( ), γνωστός ως Κλεάνθης, από το ψευδώνυμό του στη Φιλική Εταιρεία. Ο Κλεάνθης σπούδασε στην Πορφυριάδα και στο Φιλολογικό Γυμνάσιο της Σμύρνης, όπου ακολούθησε τον θείο του, και ταξίδεψε στη Γαλλία και την Ιταλία. Το 1819, υπηρέτησε ως γραμματέας του Μητροπολίτη Κυρίλλου. από το 1821 έως το 1828, χρημάτισε γραμματέας του Κοινού της Σάμου, ενώ συμμετείχε και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις με το νεότευκτο σκάφος «Αχιλλέας» του Σταμάτη Γεωργιάδη 52, του οποίου θα νυμφευτεί την κόρη, Κλεοπάτρα. Από το 1830 έως το 1833, ήταν Γραμματέας των Σαμιακών Ε- θνοσυνελεύσεων και συμμετείχε στην ηγεσία της αδιάλλακτης «μερίδας» 53. Το 1834, όταν τα τουρκικά στρατεύματα αποβιβάζονται στο νησί, ανακηρύσσεται πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής στην ΙΑ Γενική Συνέλευση. Η τελευταία του προκήρυξη, απευθυνόμενη στον αρχηγό των τουρκικών στρατευμάτων, Χασάμπεη, διακηρύσσει: Τὸ φονάζομε χιλιάδαις μυριάδαις φορὲς σὲ ὅλαις τὶς συνελεύσεις μας ὅτι ἐμεῖς δὲν προσκυνοῦμε, ἀλλὰ θὰ μεταναστεύσωμε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Φεύγομε, φεύγομε, δὲν προσκυνοῦμε 54 Ο Κλεάνθης πέθανε στην Κάρυστο, σε ηλικία 38 ετών. Ήταν ο βάρδος της επανάστασης του 1821, με ποιητικό έργο που πολλοί παρομοίασαν με εκείνο του Κάλβου. Στο έμμετρο δράμα, Χαρίδημος ο Σάμιος 55, τονίζει: Κάλλιο κλαρὶ παρὰ κλουβὶ μὲ διαμαντένιαις πέτραις,[ ] Ὡς πότε θὰ τὸ γράφωμε, ὡς πότε θὰ τὸ λέμε; Ραγιάδες δὲν γινόμασθε, Τοῦρκο δὲν προσκυνᾶμε! 56 Το έργο αναφέρεται στον αγώνα για την ένωση με την Ελλάδα και, όπως καταδεικνύει ο Β. Πούχνερ, ο Κλεάνθης επέλεξε αυτή τη μορφή «προπαγάνδας» διότι, στη Σάμο, είχαν ήδη πραγματοποιηθεί θεατρικές παραστάσεις όπου πιθανότατα είχε ήδη συμμετάσχει ο ίδιος καθώς και η έφηβη γυναίκα του, Κλεοπάτρα 57. Σε όλους τους στίχους του της τελευταίας περιόδου, διαφαίνεται η έντονη νοσταλγία του για τη Σάμο, όταν ζούσε εξόριστος στην Εύβοια,: Στ ἀκρογιάλι ρωτῶ τῆς Μυκόνου καὶ ἡ ἠχὼ μ ἀπαντάει βραχνά: Εβασίλεψ ὁ ἥλιος τῆς Σάμου στὶς Καρύστου τὰ μαῦρα βουνὰ. Η στάση ζωής του διαγράφεται με ενάργεια στους στίχους που ακολουθούν : Ἢ δοξασμένος ἀποθνῄσκω, ἢ ζῶ συντρίβων καὶ πατῶν τοῦ ἐπαράτου Βογορίδου τὸν ἀνυπόφορον ζυγὸν 58. Τα «φλογισμένα ράσα» 52 Κώστας Καραθανάσης, «Γεώργιος Κλεάνθης, η ζωή και το έργο του», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος 1985, σσ , και Κώστας Καραθανάσης, Γεώργιος Κλεάνθης, ο Σαμιώτης εθνικός βάρδος, Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σσ Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, (επιμ. Μ.Γ. Βαρβούνης), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Κλεάνθης, Άπαντα, σσ Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σσ Βάλτερ Πούχνερ, «Στα μετόπισθεν της επανάστασης: Ο αγώνας της Σάμου για την ένωση με την ελεύθερη Ελλάδα ( ) και το Θέατρο. Χαρίδημος ο Σάμιος (1832) του Γεωργίου Κλεάνθη και το πατριωτικό δράμα», Σαμιακές Μελέτες, τόμ. Ζ, Αθήνα 2006, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σσ και Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π.

11 Πουθενά αλλού, ίσως, αυτή η τετριμμένη έκφραση δεν ανταποκρίνεται τόσο στην πραγματικότητα όσο στη Σάμο. Όντως, στο πλευρό του Λογοθέτη, δίπλα στο ξίφος, την πέννα και τη λύρα, θα βρεθεί και το «ράσο». Η σχέση των Καρμανιόλων με την εκκλησία ο- φείλει τα μέγιστα στον προκάτοχο του Κυρίλλου, τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ Κομνηνό ( ), προκαθήμενο για πολλά χρόνια της εκκλησίας, από το Ο αρχιεπίσκοπος Κύριλλος ( ), που τον διαδέχτηκε, το 1815, καταγόταν από τα Τρίκαλα και υπήρξε μαθητής του Κοσμά του Αιτωλού. Αν και αντίπαλος των Καλικαντζάρων, διέθετε ισχυρούς προστάτες στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε ζήσει επί πολλά χρόνια. Όταν ο Πατριάρχης εξέδωκε τον αφορισμό της Επανάστασης, ο Κύριλλος αρνήθηκε να τον κοινοποιήσει, ως προϊόν βίας, παρά τις πιέσεις των Καλικαντζάρων. Συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση, ως μέλος της Φιλικής, ευλόγησε τη σημαία της και, φορώντας κοκκινωπή φουστανέλα και ζωσμένος τα φυσεκλίκια, συμμετείχε αυτοπροσώπως στις μάχες. Γι αυτό και κυκλοφόρησε και σχετικό δίστιχο: Μιὰ νέα βγῆκε μόδα στὴν Ἁγιά-Παρασκευή, Ἔγινε ὁ Δεσπότης λιάπης, ἔβαλε καὶ τὸ σπαθὶ 59. Πολλοί ιερείς και μοναχοί του νησιού βρίσκονταν δίπλα στους επαναστάτες. Χαρακτηριστικός ο περιπετειώδης βίος του λογίου ιερομόναχου Ιγνάτιου, ο οποίος γεννήθηκε στα Κύθηρα το 1770/75, ήρθε στη Σάμο μαζί τον αδελφό του, τον μετέπειτα αρχιεπίσκοπο Σάμου Θεοδόσιο, και εκπαιδεύτηκε στην Πάτμο και τη Χίο. Το 1821, η Επανάσταση τον βρήκε δάσκαλο στην Ελληνική Σχολή Βαθέως. Επειδή οι επαναστάτες είχαν έλλειψη από μπαρούτι, μαζί με τους μαθητές του, με τις στοιχειώδεις γνώσεις χημείας του, κατασκεύασε πυρίτιδα 60. Ως ηγούμενος της μονής Ζωοδόχου Πηγής, εξορίστηκε το 1841 για στάση εναντίον του ηγεμόνα Βογορίδη και εν τέλει θανατώθηκε από τους Τούρκους, κατά τη διάρκεια του κινήματος του Μετά από πρόταση του Ιωάννη Λεκάτη, το 1829, τα περισσότερα μοναστήρια δέχθηκαν να αναλάβουν τα έξοδα των σχολείων του νησιού. Γενικότερα, δεδομένης της έλλειψης πλουσίων εμπόρων, η εκπαίδευση θα παραμένει αποκλειστική μέριμνα της Εκκλησίας μέχρι την Επανάσταση. Στη Σάμο, σύμφωνα με εκκλησιαστική απογραφή του 1830, υπηρετούσαν 153 ιερείς, 83 ιερομόναχοι, 13 ιεροδιάκονοι και 86 μοναχοί 62, ένα σημαντικό ποσοστό των οποίων συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα και, το 1834, αποχώρησαν από τη Σάμο τουλάχιστον 28 καταγεγραμμένοι στους καταλόγους κληρικοί 63. Η σχέση της τοπικής Εκκλησίας με την Επανάσταση έχει τις ρίζες της στο ίδιο το κίνημα των Καρμανιόλων, και ίσως αποτέλεσε συστατικό στοιχείο της ίδιας της ανάπτυξής του. Ο Αλέξης Σεβαστάκης, ερευνητής του κινήματος, τονίζει: Το κίνημα των Καρμανιόλων ηγεμονεύει ιδεολογικά όχι μόνο στην συλλογική συνείδηση, αλλά και στο χώρο της εκκλησιαστικής συσσωμάτωσης. Ο αρχιεπίσκοπος Σάμου, οι Η- γούμενοι των μονών, η στρατιά των μοναχών και ο εφημεριακός κλήρος καλύπτουν με το κύρος της ορθοδοξίας και της επί αιώνες πνευματικής παρουσίας τους την επαναστατική δράση των Καρμανιόλων Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, Σάμος 1891, σ Αλεξάνδρα Σφοίνη, «Ιγνάτιος Ιερομόναχος. Ένας απλός δάσκαλος στη Σάμο», Αντιπελάργηση, ό.π., σσ και Αλέξανδρος Σταθάκιος, Παράδοση και εκμοντερνισμός στη Σαμιακή κοινωνία, Σάμος 2000, σ Αλ. Σφοίνη, «Ιγνάτιος.», ό.π., σσ , Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31 και Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός κατάλογος των εν Σάμω ιερέων, ιερομονάχων και μοναχών, μια απογραφή των κληρικών της Σάμου το 1830», Αντιπελάργηση, Α- θήνα 1992, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σσ Αλέξης Σεβαστάκης, «Το Στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η Κεντρική Ελληνική Διοίκηση»,

12 Χαρακτηριστικά, στην πρώτη επιτροπή που στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη, το 1805, για να εκθέσει τα παράπονα των Σαμιωτών κατά των εγχώριων προεστών και των Οθωμανών συμμάχων τους, συμμετείχε και ένας εκπρόσωπος της Εκκλησίας, ο ιερομόναχος Ιωακείμ 65. Ο Δανιήλ, πιστός στις ευαγγελικές επιταγές, είχε ήδη αρνηθεί να εισπράξει τις οφειλόμενες εισφορές των φτωχών αγροτών, σε αντίθεση με την πρακτική των κοτζαμπάσηδων, με συνέπεια να κατηγορηθεί ότι υποστηρίζει τους Καρμανιόλους. Επί πλέον, είχε αποδεχτεί την περιστολή της δικαστικής δικαιοδοσίας της Εκκλησίας και παρέπεμπε τους κληρικούς στα πολιτικά δικαστήρια. Μάλιστα, κάποια στιγμή, επειδή γινόταν κατάχρηση της ανέγερσης ναΐσκων, έπαψε να δίνει άδειες κατασκευής των, «η δε λελογισμένη αυτή πράξις αυτoύ εξήγειρε τον μη κατ επίγνωσιν ζήλον ενίων θρησκομανών, οίτινες ήρξαντο κατηγορούντος του εναρέτου ιεράρχου και μορφήν δυσσεβείας αυτώ αποδιδόντες» 66. Ο Κύριλλος, όταν ανέλαβε την ηγεσία της τοπικής εκκλησίας, έχτισε λοιμοκαθαρτήριο, νοσοκομείο για τους άπορους, σχολεία, κάνοντας τον Λόγιο Ερμή της Βιέννης να αναφερθεί ιδιαιτέρως εγκωμιαστικά στο έργο του. Σημειώνει ο Λόγιος Ερμής του Μαρτίου του 1816: Ὁ νέος ἀρχιεπίσκοπος τῆς Σάμου Κύριος Κύριλλος, μόλις ἐπάτησε τὸ ἔδαφος τῆς ἐπαρχίας του καὶ ἀμέσως ἐφρόντισε νὰ καθοδηγήσῃ τὸ λογικόν του Ποίμνιον εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς καὶ δόξης. [ ] σχολεῖα λοιπὸν ἐσυστήθησαν ἔνθα πρότερον δὲν ὑπῆρχαν Λαζαρέτα καὶ Νοσοκομεῖα ἀνεγείρονται πρὸς θεραπείαν τῶν πτωχῶν καὶ διαφύλαξιν τῆς ζωῆς πολυτίμων πλασμάτων 67 Εξ άλλου, όπως είδαμε, είχε προσφύγει στον Νικόλαο Μουρούζη, τον δραγουμάνο του στόλου, για να «ελαφρυνθούν οι παραφορτωμένες με φόρους κοινότητες» 68, ενώ, σε απαντητική επιστολή του, στις , ο τελευταίος τον πληροφορεί ότι θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να στηρίξει τα δίκαια των φτωχών της νήσου. Ο ανεψιός του Δανιήλ, Ιερομόναχος Παρθένιος ( ), ηγούμενος της Μονής του Τιμίου Σταυρού, από το 1817 μέχρι τον θάνατό του, συνέθεσε ακόμα και τρεις εκκλησιαστικούςεπαναστατικούς ύμνους οι οποίοι εψάλλονταν στις εκκλησίες. Τον έναν από αυτούς συνέθεσε το 1826, όταν ο τουρκικός στόλος προσπάθησε να καταλάβει τη Σάμο. Ὁ χριστεπώνυμος λαὸς ὁ ἐν Σάμῳ, δόξαν Χριστῷ διαπαντὸς ἀναπέμπει, ἰδὼν τὴν λύτρωσιν αὐτοῦ διὰ σταυροῦ, ἐκ τῆς φονικῆς χειρὸς, χαλεπῶν ἀλλοφύλλων, ὅτι ἐπανέστησαν ἀ- πό γῆς, καὶ θαλάσσης, κατασπαράξαι θέλοντες αὐτὸν, αλλὰ θεόθεν αἰσχύνης ἐπλήσθησαν 69. Όταν ο Κύριλλος εγκατέλειψε τη Σάμο, το 1834, άφησε πίσω του βιβλία του Βολταίρου, συγγράμματα ιατρικής στα γαλλικά και τα ιταλικά, καθώς και όργανα αστρονομίας, φυσικής και ιατρικής 70. Στην πραγματικότητα, η τοπική Εκκλησία δεν ήταν απλώς «σύμμαχος» των Καρμανιόλων αλλά συστατικό στοιχείο του κινήματός τους. Εξάλλου, η ιδεολογία τους αποτελούσε μία σύνθεση μεταξύ της Ορθοδοξίας και των ιδεωδών της γαλλικής Επανάστασης. Θεωρούσαν την «αρετήν του Ευαγγελίου» ως βάση για να αντιταχθούν στον «δεσποτισμόν του Τυράννου αιμοβόρου εχθρού του χριστιανικού ονόματος» και την πίστη «ως στο Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου, Σαμιακές μελέτες, τμ. 1, Πορεία, Αθήνα 1995, σ Για τα εισοδήματα κληρικών και μονών, βλ. και Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου Σάμου, , ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1995, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, σ Ερμής ο Λόγιος, ό.π., τμ. Στ, 1916, σ Ευαγγ. Ι. Ζαφείρης, «Κύριλλος, ο θρυλικός δεσπότης της Σάμου κατά την επανάσταση», Σαμιακή Ε- πιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σσ Κώστας Καραθανάσης, «Εκκλησιαστικοί επαναστατικοί ύμνοι», Σαμιακή Επιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σσ , και Αλ. Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31.

13 δύναμη και αιτία αντίστασης», ενώ οι ηγέτες των Καρμανιόλων συμμετέχουν ενεργά στη ζωή της εκκλησίας 71. Η σχέση των Σαμίων με την Εκκλησία είναι τόσο ισχυρή, ώστε μόνο στο Νέο Καρλόβασι, στην περίοδο , καταμετρώνται, επί συνόλου 350 επωνύμων, τριάντα με την προσθήκη της λέξης «χατζή», τριάντα έξι με τη λέξη «παπά», δέκα με τη λέξη «διάκο», δηλαδή πάνω από το 20% των επωνύμων υποδήλωνε μια σχέση με την Ορθοδοξία 72. «Η έξαρση της χριστιανικής πίστης και η αυξανόμενη επιρροή της Ορθοδοξίας παρατηρείται κατά την περίοδο » 73, δηλαδή κατά την περίοδο της ανόδου και της κυριαρχίας των Καρμανιόλων! Χαρακτηριστική είναι η επιμονή, ακόμα και κατά την τελευταία φάση του κινήματος, τη «Σαμιακή Πολιτεία» ( ), στους δεσμούς του ελληνικού έθνους με τη θρησκεία, τη γλώσσα, τα ήθη και έθιμα, όπως εκφράζεται στη διακήρυξη της Γενικής Συνέλευσης των αντιπροσώπων των χωριών: Ἕκαστον ἔθνος διακρίνεται ἀπὸ τρεῖς χαρακτῆρας, ἀπὸ τὴν θρησκείαν, ἀπὸ τὴν ἠθικὴν καὶ ἀπὸ τὴν διάλεκτον, οἱ δὲ Ἕλληνες καὶ ἡμεῖς οἱ Σάμιοι ἰδιαιτέρως, χρεωστῶμεν νὰ διατηρῶμεν καὶ τὰ τρία ταῦτα καὶ ἐπειδὴ πολλοὶ καταφρονοῦσιν ἀναφανδὸν τὴν θρησκείαν μας, τὴ διάλεκτόν μας καὶ ἠθικήν μας, ὅσοι τοιοῦτοι νὰ ἀποκλείονται τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑπουργημάτων 74. Η κοινωνία Ο συνθετικός αυτός χαρακτήρας της σαμιακής επανάστασης αποτελεί, εν πολλοίς, αντανάκλαση της ίδιας της σαμιακής οικονομίας και κοινωνίας. Κατ αρχάς, η Σάμος, σε αντίθεση με τη Χίο και τη Σμύρνη, δεν διέθετε «διεθνοποιημένα» αστικά στρώματα και διανόηση, ενώ η παρουσία των Τούρκων ήταν ασθενέστερη. Μόνον προς τα τέλη του 18 ου αι., θα αρχίσει να αναπτύσσεται με ταχύτητα μια εμπορική, βιοτεχνική και ναυτική δραστηριότητα, η οποία θα παραμένει συνδεδεμένη με την τοπική παραγωγή και όχι με κάποια διεθνή μεταπρατική δραστηριότητα. Οι Σαμιώτες ναυτικοί προέρχονται συχνά από τις τάξεις των μικροϊδιοκτητών ή ακτημόνων αγροτών, που ρίχνονται στη θάλασσα, την πειρατεία και το εμπόριο για να επιβιώσουν. Στο τέλος του 18 ου αι., οι ναυτικοί υπολογίζονται, σύμφωνα με προξενική έκθεση, στις άτομα 75, ενώ αναπτύσσονται πολλά βοηθητικά επαγγέλματα, ταρσανάδες, βαφεία, βυρσοδεψεία κ.λπ., καθώς και εργαστήρια μεταποίησης των εξαγόμενων προϊόντων. Σύμφωνα με την απογραφή του 1828, υπήρχαν «εργαστήρια», 93 μύλοι και 146 ελαιοτριβεία. Αναφέρονται δε και 11 εσνάφια 76, ενώ μόνο οι κάτοικοι του Νέου Καρλοβάσου κατείχαν ογδόντα σκάφη πρώτης και δευτέρας κλάσεως 77. Στα τέλη, λοιπόν, του 18 ου και τις αρχές του 19 ου αι., σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία, ο «δευτερογενής» και ο «τριτογενής» τομέας απασχολούσαν πάνω από άτομα, δηλαδή το 25-30% του ενεργού πληθυσμού. Παράλληλα, παρόλο που η Σάμος δεν διέθετε κάποια μεγάλη πόλη, αυξάνεται ταχύτατα ο πληθυσμός στα εμποροναυτικά, εμπορικά και βιοτεχνικά κέντρα. Το Βαθύ πέρασε από τους κατοίκους, το 1677, στους το 71 Βλ. Αλ. Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31, και Αλέξης Σεβαστάκης, «Η θεμελίωση της Σαμιακής Πολιτείας (με ανέκδοτα έγγραφα»), Σαμιακές μελέτες, τμ. 2, Πορεία, Αθήνα Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου, σ Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου, ό.π., σ «Πρακτικά της εν χώρα τοπικής Συνελεύσεως των Σαμίων τη 7 η Ιουνίου 1830», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ό.π., σσ Κων. Βακαλόπουλος, «Νέες ειδήσεις για τα νησιά Σύρα, Σάμο, Σίφνο, και Νάξο στα 1828», περ. Μνημοσύνη, τ. 6 ( ), Αθήνα 1977, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σ. 385, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων, ό.π., σσ Ι. Λεκάτης, «Συνοπτική.», ό.π., σημ. 25, σσ. 28, 32.

14 1828, ενώ και το Λιμάνι του Βαθιού είχε κατοίκους. Οι Μυτιληνοί αυξήθηκαν από 800 σε άτομα, ο Μαραθόκαμπος από 800 σε 3.020, το Νέο Καρλόβασι έφτασε τις κατοίκους 78. Σε ένα σημαντικό ποσοστό, η αύξηση του πληθυσμού οφειλόταν σε μετανάστευση πληθυσμού από την Πελοπόννησο ιδιαίτερα μετά τα Ορλωφικά και τα Επτάνησα. Οι Επτανήσιοι είχαν στα χέρια τους ένα μεγάλο μέρος της ναυτικής και εμπορικής δραστηριότητας. Κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αι., ιδιαίτερα ύστερα από τη συνθήκη του Kουτσούκ Kαϊναρτζίκ, αναπτύχθηκε στη Σάμο μικρού μεν εκτοπίσματος πολυάριθμος όμως εμπορικός στόλος, που διακινούσε την τοπική εμπορευματική παραγωγή, κυρίως οίνων μαύρων και μοσχάτων, σταφίδας, λαδιού, ξυλείας, προς τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, της Μικρασίας, της Ελλάδας, της κεντρικής και δυτικής Μεσογείου, Κύπρου και Αλεξάνδρειας απόπου μετέφερε στο νησί αποικιακά είδη για τις ανάγκες των κατοίκων 79. Ο αυξανόμενος εκχρηματισμός και η εμπορευματοποίηση της αγροτικής παραγωγής επιταχύνουν και τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις. Αυξάνονται οι ακτήμονες, ενώ η φορολογία και η τοκογλυφία (μέχρι 2% μηνιαίως) 80 γίνονται διαρκώς επαχθέστερες και καθιστούν τους αγρότες ευνοϊκούς αποδέκτες των νέων ιδεών. Η «συνάντηση» των αναπτυσσόμενων κοινωνικών στρωμάτων με τους ακτήμονες και τους φτωχούς αγρότες με ιδεολογικούς «μεσολαβητές», μια Εκκλησία που έμοιαζε να εμπνέεται από τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους, καθώς και ένα μικρό αλλά εξαιρετικά δραστήριο στρώμα διανοουμένων και επαναστατών, που είχαν αναμειχθεί ενεργά στους ναπολεόντειους πολέμους και «μετακένωσαν» στο νησί τα ιδεώδη της γαλλικής Επανάστασης θα αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί τόσο το κίνημα των «Καρμανιόλων», όσο και γενικότερα το επαναστατικό «θαύμα» της Σάμου. Η διαρκώς ισχυροποιούμενη τάξη των καραβοκυρών και των εμποροπραγματευτών αποτέλεσε την ωστική δύναμη για την εμφάνιση επαναστατικού κινήματος, που αποσκοπούσε στην κατάκτηση της Kοινοτικής εξουσίας. [ ] Από των αρχών του 19ου αι. η κίνηση σχηματοποιήθηκε στην φατρία των «Kαρμανιόλων», που «...ελευθεριάζοντες εχόρευον εν ταις πλατείαις την καρμανιόλαν» των Γάλλων επαναστατών και στη φατρία των «Kαλικαντζάρων», που συσκέπτονταν και συνωμοτούσαν τις νύχτες 81. Χαρακτηριστική είναι φράση επιστολής που έστειλαν οι Επίτροποι προς τον Λογοθέτη, τον Σεπτέμβριο του 1807: «τοιαύτη δαιμονικὴ ἰδέα τοὺς ἐκυρίευσεν τὸν στοχασμὸν καὶ θέλουν νὰ εἶναι τὰ πάντα κοινὰ» 82. Ο Σαλαμαλέκης επισημαίνει αυτούς τους βαθύτατους μετασχηματισμούς: Γιατί τώρα οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι σὰν ἀλλότες Ὅλ ἄνοιξαν τὰ μάτια τους, δὲν εἶναι σὰν ἐτότες [ ] Ὡς καὶ οἱ ζευγολάτιδες ποὺ σήκωναν τζ ἀλέτραις Κι αὐτοὶ ἄνοιξαν τὰ μάτια τους κι ἐγίνηκαν καθρέπταις 83. Και αν, στη Χίο, ή ακόμα περισσότερο στη Σμύρνη, το κίνημα του διαφωτισμού συνδέθηκε αποφασιστικά με τους μεγαλεμπόρους και αποσκοπούσε μάλλον σε εκπαιδευτικούς στόχους, στη Σάμο, θα αποκτήσει εθνικά και κοινωνικά επαναστατικά χαρακτηριστικά, μια σύνθεση που ίσως δεν θα βρεθεί πουθενά αλλού στην επαναστατημένη Ελλάδα. Οι Καρμανιόλοι θα αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη της Επανάστασης του 21, στην ο- 78 Κόμης, «Πληθυσμός και οικισμοί», ό.π., σσ , Aλέξης Σεβαστάκης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων και ο Στρατοπολιτικός Διοργανισμός της νήσου ( )», Το νησί της Ήρας, Επτά ημέρες, Καθημερινή, 9 Αυγούστου Βλ. Ελευθερία Ζέη, «Ο καρπός του φτωχού και κύριος του δέντρου: από την ιστορία της μικρής ιδιοκτησίας στη Σάμο (18 ος -19 ος αι.)», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 2002, σσ Aλέξης Σεβαστάκης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων Καθημερινή, ό.π. 82 Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, σ. 436, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, σ. 466.

15 ποία θα προσδώσουν εξ αρχής και χαρακτήρα κοινωνικό, εναντίον των Καλικαντζάρων, οι οποίοι θα προσπαθήσουν να την αποτρέψουν και θα συνεχίζουν τις απόπειρες να επανακτήσουν την εξουσία, συμμαχώντας είτε με την κεντρική διοίκηση, είτε, μετά το 1834, και πάλι με τους Τούρκους. Εντελώς σχηματικά, στη Σάμο, θα ηγεμονεύσει μια επαναστατική «μικροαστική» τάξη, εμπόρων, καραβοκυραίων και τεχνιτών, η οποία θα λειτουργεί ως μια οιονεί «εθνική α- στική τάξη». Εξ άλλου, τα εισοδήματά τους ήταν μάλλον μικρά, γι αυτό οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις ήταν περιορισμένες και οι «αστοί» βρίσκονταν πολύ κοντά στους τεχνίτες, τους ναυτικούς και τους αγρότες. Ακόμα και οι Καλικάντζαροι στήριζαν την υπεροχή τους όχι τόσο στις μεγάλες κτηματικές περιουσίες τους, αλλά μάλλον στη χρήση των προνομίων της προυχοντικής τους θέσης, την ενοικίαση των φόρων και την τοκογλυφία 84. Η παράδοση της αυτοδιοίκησης αφορούσε και στη δικαστική εξουσία και, μέχρι και το 1834, συνέδεε το δίκαιο της Σάμου με τη βυζαντινή παράδοση και το λαϊκό δίκαιο 85. Εν τέλει, διαμορφώθηκε ένα μικτό δικαϊκό σύστημα όπου συνυπήρχαν τρεις θεσμοί, καθώς και ένα λαϊκό εθιμικό δίκαιο: η δικαστική εξουσία ασκούνταν από τη δημογεροντία, ενώ δικαστήριο που απαρτιζόταν από τους τέσσερις μεγάλους Προεστούς, με πρόεδρο τον Αρχιεπίσκοπο, επέβαλλε ποινές, μέχρι το 1821 κυρίως εξωεκκλησιασμούς ή αφορισμούς. Ταυτόχρονα, λειτουργούσε και εκκλησιαστικό δικαστήριο για θέματα όπως διαζύγια κ.λπ. ενώ υπήρχε και παρέμβαση της τουρκικής εξουσίας με τον καδή 86. Μετά την Επανάσταση του 21, επιβάλλεται ένα ενιαίο σύστημα δικαίου από τον Στρατοπολιτικό Διοργανισμό: οι τρεις Πολιτικοί κριτές, που εκλέγονται από συνέλευση των «δεκαοκτὼ χωρίων» της νήσου, οφείλουν «νὰ κρίνωσιν ὅλας τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις κατὰ τὸ Νομικὸν τοῦ Ἀρμενοπούλου», ο δε αρχιεπίσκοπος απλώς θέτει στις αποφάσεις τη σφραγίδα «βεβαιοῖ». Τέλος, οι έφοροι των χωριών συγκροτούν το «Εἰρηνοποιὸ Κριτήριο», που δικάζει μικροδιαφορές 87. «Στο (δε) εμπορικό δίκαιο δεν εισήγαγε τον γαλλικό εμπορικό κώδικα. Απέφυγε να προσφύγει σε ξένα πρότυπα παρά την επί δεκαετίες ιδεολογική σχέση του κόμματος των καρμανιόλων με τη Γαλλική Επανάσταση και τις ιδέες της» 88. «Φέραμε πίσω αυτά τ ανάγλυφα μιας τέχνης ταπεινής» Ο Δαίμων Σεληναίος, το σατιρικό έργο του Κλεάνθη που γράφτηκε το 1834, σατιρίζει τους Καλικάντζαρους και τον προαλειφόμενο νέο ηγεμόνα της Σάμου, θεωρείται δε ένα από τα πρώτα κοινωνικά/σατιρικά ποιήματα της νεώτερης Ελλάδας. Ο Σεληναίος Δαίμων εμφανίζεται τη νύκτα, όπως όλοι οι Καλικάντζαροι, και καλεί σε σύνοδο τους «δαίμονας» και «Καταχθονίους» και εξαγγέλλει τα πιστεύω του: το δίκαιο του ισχυροτέρου είναι ο φυσικός νόμος, ενώ η ισότητα συνιστά μία φενάκη: Ἰσότης φύσει δὲν ὑπάρχει Ἡ δύναμις δὲ μόνη ἄρχει Παντοῦ ὡς φύσις ἀρετῆς. Ἡ δύναμις γεννᾶ τὸν νόμον Ἡ δύναμις τὸν ἐκτελεῖ Ἡ Δύναμις ἂρ αὐτογνώμων Δικαιοσύνη καὶ Βουλή Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, σ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και δικαστική εξουσία στη Σάμο ( ), Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1986, σ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σσ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σσ. 25, Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σ Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σ. 87.

16 Προφανώς, για τον Κλεάνθη και τους Καρμανιόλους, ισχύουν τα διαμετρικώς αντίθετα, ο φυσικός νόμος είναι η ισότητα, ενώ η παιδεία και η γνώση αποτελούν το θεμέλιο του ε- παναστατικού κινήματος και των πολιτικών δικαιωμάτων, σύμφωνα με τις αρχές του ε- παναστατικού Διαφωτισμού, τον οποίον ενστερνίζονται οι επαναστάτες: Σχολεῖα τὶ μᾶς ὠφελούσι; Σκότος καὶ φῶς δὲν συμφωνοῦσι Ἀπὸ ἡμᾶς λοιπὸν μακράν. [ ] Ἂν ἔλειπεν ὁλωσδιόλου Τοῦ Καρλοβάσου ἡ Σχολὴ Οὐδ ἐπανάστασις καθόλου, Οὐδὲ ἄλλη τὶς Βουλὴ Οὐδ ἀγῶνες ἄλλοι πλέον Τὸ σύστημά μας τὸ ἀρχαῖον Νὰ ἀναστήσωμεν λαμπρὸν 90. Το περιβόητο σχήμα του Γιάννη Κορδάτου, για τις «κινητήριες» δυνάμεις της Επανάστασης, θα βρει εν μέρει την επιβεβαίωσή του στη σαμιακή Επανάσταση. «Εν μέρει», διότι δεν θα επιβεβαιωθεί ως προς την Εκκλησία, η οποία όχι μόνο δεν θα συνταχθεί με τους Καλικάντζαρους αλλά, αντίθετα, θα αποτελέσει τον κατ εξοχήν φορέα της εκπαίδευσης και εγχώριο διερμηνευτή της ιδεολογίας της γαλλικής Επανάστασης, υπό το πρίσμα της εγχώριας παράδοσης, δηλαδή, της Ευαγγελικής ισότητας. Η Ορθοδοξία, συμπαρατασσόμενη με τους Καρμανιόλους, επιτρέπει τη μαζική προσχώρηση των αγροτών και προσδίδει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά στο κίνημα. Η Σάμος συνιστά το επιτυχημένο υπόδειγμα μιας αυτόκεντρης, ριζοσπαστικής και ταυτόχρονα ισορροπημένης επαναστατικής διαδικασίας, μιας ολοκληρωμένης και συνθετικής έκφρασης του ελληνικού διαφωτισμού, όπου τα δάνεια, από τη γαλλική Επανάσταση, στοιχεία εντάσσονται οργανικά στον ιδεολογικό καμβά του ελληνικού κόσμου. Εδώ, το διαφωτιστικό πρόταγμα θα έχει μεταβληθεί ολοκληρωτικά σε ιθαγενές λαϊκό κίνημα. Εδώ, τα διεστώτα μέλη του ελληνικού παλίμψηστου θα έχουν, επί τέλους, αναχωνευτεί σε έναν ενιαίο οργανισμό. Αυτό που δεν κατόρθωσε ποτέ να επιτύχει ο ελληνικός διαφωτισμός, η ελληνική επανάσταση, η ελληνική κοινωνία. Διότι, εν τέλει, προς τον φωτισμό και την παλιγγενεσία θα βαδίσουμε με τον Κοραή, τον Ψαλίδα και τον Παμπλέκη, παράλληλα με τον Αθανάσιο Πάριο και τον Γρηγόριο Ε, με τον Ανώνυμο της Νομαρχίας και τον Μαυροκορδάτο, ενώ ο Καταρτζής, ο Ρήγας, η Φιλική, ο Λυκούργος Λογοθέτης, θα εκφράζουν τη συνθετική δυνατότητα ενός ακέραιου και ενιαίου οργανισμού. Όμως, ο Καταρτζής δεν θα δημοσιεύσει τίποτε όσο ζούσε, ο Ρήγας θα εξοντωθεί στις απαρχές του διαβήματός του, η «Φιλική Εταιρεία» θα σβήσει μέσα από την ίδια την επιτυχία του αρχικού της διαβήματος, ενώ ο Λογοθέτης είναι ο μόνος που θα ευτυχήσει να δει το όραμά του να γίνεται πράξη στην ι- διαίτερη πατρίδα του και, ταυτόχρονα, θα μείνει με τον καημό του ανολοκλήρωτου. Όχι μόνο η Ελλάδα δεν θα ακολουθήσει το σαμιακό πρότυπο, αλλά και η ίδια η Σάμος θα μείνει εκτός ελλαδικού κράτους, ενώ ο ίδιος δεν θα διαδραματίσει μείζονα ρόλο στο πανελλήνιο θέατρο. Η Σάμος, βέβαια, δεν διέθετε τα μεγέθη που θα της επέτρεπαν να ηγεμονεύσει στην ελληνική πνευματική και πολιτική ζωή. Δεν διέθετε την έκταση, τον πληθυσμό, τους λογίους, τους εμπόρους, ούτε πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες πανελλήνιας εμβέλειας ενώ η έλλειψη οικονομικών, κοινωνικών και πνευματικών συνθηκών ανάλογων με της Σάμου διαμόρφωνε ένα ριζικά διάφορο πλαίσιο. Γι αυτό και όλοι οι πρωταγωνιστές του σαμιακού επαναστατικού κινήματος θα νιώθουν σαν το ψάρι έξω από το νερό μακριά από 90 Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σ. 88.

17 το νησί τους. Γι αυτό και ο γηραιός Ιωάννης Λεκάτης θα επιστρέψει σε αυτήν για να δώσει την ύστατη επαναστατική μάχη. Η «άγρια ανωμαλία» της Σάμου αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη μορφή αυτού του αυτόκεντρου συνθετικού μοντέλου, ένα «μονοπάτι χαμένο μέσα στο δάσος», που μας προϊδεάζει για το τι θα μπορούσε να είναι εν τοις πράγμασι ο ελληνικός διαφωτισμός και η ελληνική επανάσταση αν είχαν κατορθώσει να υπερβούν τον «καημό της ρωμιοσύνης». ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βακαλόπουλος, Κωνσταντίνος, «Νέες ειδήσεις για τα νησιά Σύρα, Σάμο, Σίφνο, και Νάξο στα 1828», περ. Μνημοσύνη, τ. 6 ( ), Αθήνα 1977, σ Βουρλιώτης, Μανόλης, «Οι τοπικοί προεστοί της Σάμου, Η περίπτωση των προγόνων του καπετάν Σταμάτη», στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου» (ΠΙΣΝΔ), Αθήνα 1992, σσ Βουρλιώτης, Μανόλης, Καρμανιόλοι και βιβλίο ( ), Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα Γούδας, Αναστάσιος, Βίοι Παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών, τμ. Ζ, Αθήνα Ερμής ο Λόγιος, τμ. Στ,1816, Ανατύπωση ΕΛΙΑ, Αθήνα 1989, σσ Ζαφείρης, Ευάγγελος, «Κύριλλος, ο θρυλικός δεσπότης της Σάμου κατά την επανάσταση» στο Σαμιακή Επιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σσ Ζέη, Ελευθερία, «Ο καρπός του φτωχού και κύριος του δέντρου: από την ιστορία της μικρής ιδιοκτησίας στη Σάμο (18 ος -19 ος αι.)», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα Καπώλη-Κεντούρη, Α., «Προβληματισμοί στη θεατρική σκηνή της Σάμου στα χρόνια της Επανάστασης με αφορμή ένα χειρόγραφο», Συμπόσιο Σαμιακής Λογοτεχνίας. Πρακτικά, Πυθαγόρειο Απριλίου 1988, Αθήνα 1989, σσ Καραθανάσης, Κώστας, «Γεώργιος Κλεάνθης, η ζωή και το έργο του», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος Καραθανάσης, Κώστας, «Εκκλησιαστικοί επαναστατικοί ύμνοι», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος Καραθανάσης, Κώστας, Γεώργιος Κλεάνθης, ο Σαμιώτης εθνικός βάρδος, Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Κλεάνθης, Γεώργιος, Άπαντα, (επιμ. Μ.Γ. Βαρβούνης), εκδ. Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου», Αθήνα Κόμης, Κώστας, «Πληθυσμός και οικισμοί της Σάμου. συμβολή πρώτη: Οθωμανική περίοδος» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Κορδάτος Γιάννης, Η Κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Φιλοσοφική και Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Γ. Ι. Βασιλείου, Αθήναι Λαμπρινός, Γιώργης, Μορφές του Εικοσιένα, Καστανιώτης, Αθήνα Λάνδρος, Χρ., «Ονομαστικός κατάλογος των εν Σάμω ιερέων, ιερομονάχων και μοναχών, μια απογραφή των κληρικών της Σάμου το 1830» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Λεκάτης, Ιωάννης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου» (Παρουσίαση, σχόλια Μανόλη Βουρλιώτη), Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τ , σσ Μπέλσης, Κωνσταντίνος, Μία καταγγελία εναντίον του επάρχου Κυριάκου Μόραλη στη Σάμο Στη βιβλιογραφία περιλαμβάνονται τα έργα που σχετίζονται άμεσα με το κείμενο ή των οποίων γίνεται μνεία σε αυτό και όχι η γενικότερη σχετική βιβλιογραφία.

18 του Ο εσωτερικός αγώνας της νήσου και η επανάσταση, Αθήνα Negri, Antonio, L' anomalia selvaggia. Saggio su potere e potenza in Baruch Spinoza, Feltrinelli, Μιλάνο, Παραφέστα, Ιωάννα, «Η Πορφυριάδα Σχολή», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Α- θήνα Πούχνερ, Βάλτερ, «Στα μετόπισθεν της επανάστασης: Ο αγώνας της Σάμου για την ένωση με την ελεύθερη Ελλάδα ( ) και το Θέατρο Χαρίδημος ο Σάμιος (1832) του Γεωργίου Κλεάνθη και το πατριωτικό δράμα», Σαμιακές Μελέτες, τόμ. Ζ, Αθήνα 2006, σσ Σακελλαρίου, Μιχαήλ, Σαμιακά, Μυρμιδόνες, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Δίκαιο και δικαστική εξουσία στη Σάμο ( ), Ιστορικό Αρχείο, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Το Δημόσιον δίκαιον της Σάμου κατά την Τουρκοκρατίαν, την Επανάστασιν και το Ηγεμονικό Καθεστώς, Θεσσαλονίκη Σεβαστάκης, Αλέξης, Το κίνημα των Καρμανιόλων στη Σάμο ( ), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου Σάμου, , ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Οι Καρμανιόλοι στην επανάσταση της Σάμου, Ιωάννης Λεκάτης, Διογένης, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, «Το κοινωνικό υπόβαθρο της Σαμιακής Επανάστασης», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Το στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η κεντρική ελληνική διοίκηση» στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Ανθρωπολογία ήτοι ατελές σχεδίασμα μικρών βιογραφιών» στο Ιστορικά ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Η θεμελίωση της Σαμιακής Πολιτείας (με ανέκδοτα έγγραφα)», Σαμιακές μελέτες, τόμ. 2, Πορεία, Αθήνα Σεβαστάκης, Aλέξης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων και ο Στρατοπολιτικός Διοργανισμός της νήσου ( )», Το νησί της Ήρας, Επτά ημέρες, Καθημερινή, 9 Αυγούστου Σκληρός, Γεώργιος, Το κοινωνικό μας ζήτημα, Εκδόσεις Σοσιαλιστικού Κέντρου, Αθήνα (1η εκδ. 1907). Σουβαλτζής, Δημοσθένης, Ο Τυρταίος της Σάμου, ήτοι συλλογή των σωζομένων ποιημάτων του Σαμίου ποιητού Γ. Κλεάνθους, Αθήνα Σταματιάδης, Ανακρέων, Οι Δελφινόσημοι, ήτοι περί του αρχαιοτέρου οικογενειακού κορμού της νήσου Σάμου από του έτους 1620 και εντεύθεν, Αθήνα Σταματιάδης, Επαμεινώνδας, Σαμιακά, ήτοι ιστορία της νήσου Σάμου από των παναρχαίων χρόνων μέχρι των καθ ημάς, τόμοι Α - Ε, Σάμος Σταματιάδης, Νικόλαος, Σαμιακά, ήτοι ανέλιξις της νεωτέρας ιστορίας της Σάμου δι επισήμων εγγράφων, τμ. Α-Β, Σταματιάδης, Νικόλαος, Βιογραφία του Σαμίου οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Λαχανά, Σάμος Σφοίνη, Αλεξάνδρα, «Ιγνάτιος Ιερομόναχος. Ένας απλός δάσκαλος στη Σάμο (τέλη του 18 ου με αρχές του 19 ου αι.)» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1992, σσ Σταθάκιος, Αλέξανδρος, Παράδοση και εκμοντερνισμός στη Σαμιακή κοινωνία, Σάμος Φραγκίσκος, Εμμανουήλ, Τα ελληνικά Προεπαναστατικά περιοδικά, Ευρετήρια. Β, Ερμής ο Λόγιος, , επιμ. ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 1976.

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ.

Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ. Η συνταγματική Σάμος Ο Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου αφηγείται την πολιτική βιογραφία του Γ. Λογοθέτη Λυκούργου και την καταπληκτική ιστορία της δημοκρατικής αυτοδιοίκησης του νησιού ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα Επώνυµο Όνοµα Υπογραφή Σταύρου - Τσιαπαλάµος Γεώργιος Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου Χρόνος Θανάτου Βιογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Υπογραφή - Σφραγίδα. Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος. 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής. Σάμος.

Υπογραφή - Σφραγίδα. Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος. 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής. Σάμος. Επώνυμο Όνομα Προσωνυμία Υπογραφή - Σφραγίδα Παπλωματάς Γεώργιος Λογοθέτης Λυκούργος Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής Τόπος Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς

Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Ιδιότητα Πρόκριτος, έµπορος, Φιλικός, στρατιωτικός Τόπος

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία E.E., Παρ. I, Αρ. 2485, 2.3.90 811 Ν. 23/90 Ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1990 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 23

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ύδρα Σηµαία Σφραγίδα Σηµαία της Ύδρας Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Νησί του Αιγαίου πελάγους απέναντι στις πελοποννησιακές ακτές της Ερµιονίδος που διαθέτει µία εξαιρετικά

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 194 ΧΡΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β Βουλή των Εφήβων H «Bουλή των Eφήβων» είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που διοργανώθηκε για πρώτη φορά από τη Bουλή των Ελλήνων το σχολικό έτος 1995-1996 και από τότε λειτουργεί σε ετήσια βάση, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτικής οργάνωσης με τοπικό χαρακτήρα

ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτικής οργάνωσης με τοπικό χαρακτήρα 64 Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία ΕΝΟΤΗΤΑ 9 ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΡΑΤΟΥΣ Μορφές πολιτικής οργάνωσης με τοπικό χαρακτήρα Για την εδραίωση της επανάστασης χρειάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού http://fanarion.blogspot.gr/2012/02/blog-post_09.html 2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού ΛΑΜΠΡΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΙΕΡΑΡΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΓΩΝΙΣΤΗ Τα πορίσματα του Επιστημονικού

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=32620948

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22767&subid=2&pubid=32620948 Page 6 of 11 Eντελώς διαφορετική εικόνα για την οικονομική κατάσταση του συγχωριανού τους βουλευτή Γιάννη Ανδριανού, στενού συνεργάτη ως πρόσφατα του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, είχαν μέχρι προχθές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ Σελίδα 1 1 Ο Κεφάλαιο Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1821-1828 Επαναστατικός Αγώνας 1864 Προσάρτηση Επτανήσων 1881 Προσάρτηση Άρτας και

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Γιάννης Αλήθειας «Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του Χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο» Α Έκδοση : Ιούνιος 2010 σελ.

Διαβάστε περισσότερα

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής 1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ υμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις /φράσεις (τρεις περισσεύουν): Μοντεσκιέ, Ανθρωπισμός, κοινωνικό συμβόλαιο,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 5 ο /25-2-2015 ΑΠΟΦΑΣΗ 203/2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 5 ο /25-2-2015 ΑΠΟΦΑΣΗ 203/2015 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟ 5 ο /25-2-2015 ΑΠΟΦΑΣΗ 203/2015 ΘΕΜΑ: 43 ο Έγκριση συνδιοργάνωσης θεσμοθετημένων εκδηλώσεων Π.Ε. Λάρισας. ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας Αθήνα, 12.05.2010 Α.Π.: 10100/08/2.3 Χειριστής: Λάμπρος Μπαλτσιώτης Τηλ.: 210-7289709 Φαξ: 210-7289643 Διεύθυνση Ιθαγένειας Τμήμα Α Υπουργείο Εσωτερικών Σταδίου 31 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ»

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ» ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ» ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 1 - Τίτλος 1. Ιδρύεται σήμερα 20 Μαρτίου 2013 πολιτικό κόμμα με τον τίτλο «ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Τροποποίηση του Καταστατικού της αστικής µη κερδοσκοπικής εταιρείας µε την επωνυµία «Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών» και κωδικοποίηση αυτού.

Τροποποίηση του Καταστατικού της αστικής µη κερδοσκοπικής εταιρείας µε την επωνυµία «Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών» και κωδικοποίηση αυτού. Τροποποίηση του Καταστατικού της αστικής µη κερδοσκοπικής εταιρείας µε την επωνυµία «Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών» και κωδικοποίηση αυτού. Στο Πανεπιστήµιο της Γρανάδας της Ισπανίας, σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα