«Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο ( )»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο (1805-1834)»"

Transcript

1 «Η σύνθεση εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην επαναστατημένη Σάμο ( )» Γιώργος Καραμπελιάς Ὅσοι τὸ χάλκεον χέρι βαρὺ τοῦ φόβου αἰσθάνονται, ζυγὸν δουλείας, ἂς ἔχωσι. θέλει ἀρετὴν καὶ τόλμην ἡ ἐλευθερία. [ ] Ἰδοὺ καὶ ὁ μέγας τρόμος τῆς Ἀσίας γῆς, ἡ Σάμος. πλέξε δι αὐτὴν τὸν στέφανον ὑμνητικὸν καὶ αἰώνιον λυρικὴ κόρη. Ανδρέας Κάλβος, Εἰς Σάμον Αν, γύρω από την ερμηνεία της φύσης της Επανάστασης του 21, ερίζουν δύο αντιλήψεις, η μία που την θεωρεί κατ εξοχήν εθνικο-απελευθερωτική άποψη την οποία συμμερίζεται και ο υποφαινόμενος και η δεύτερη κατ εξοχήν «αστικοδημοκρατική», με αφετηρία τον Γεώργιο Σκληρό του Κοινωνικού μας ζητήματος 1 και τον Γιάννη Κορδάτο 2, η σαμιακή επανάσταση αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση, όπου το κοινωνικό/διαφωτιστικό επαναστατικό στοιχείο και η εθνική διάσταση μοιάζουν να συντίθεται σε ένα ενιαίο και αρμονικό σύνολο. Εδώ, η απουσία Τούρκων γαιοκτημόνων, και γενικότερα η εξαιρετικά μειωμένη παρουσία των Τούρκων, οδήγησε στο φαινόμενο οι προεπαναστατικές συγκρούσεις να α- ποκτήσουν έναν ενδοελληνικό κοινωνικό και ταυτόχρονα εθνικό χαρακτήρα, μια και οι κοτζαμπάσηδες/καλικάντζαροι συμμαχούν απροκάλυπτα με την τουρκική εξουσία ενάντια στο λαϊκό επαναστατικό «κόμμα», τους Καρμανιόλους. Ακόμα και όταν θα εκδηλωθεί η Επανάσταση του 21 και οι προτεραιότητες θα αντιστραφούν, με το εθνικοαπελευθερωτικό στοιχείο να γίνεται προφανώς κυρίαρχο, και πάλι οι Καλικάντζαροι θα αντιταχθούν σε μία Επανάσταση την οποία θα διεξαγάγουν αποκλειστικά οι Καρμανιόλοι και η ηγεσία τους. Κατά συνέπεια, κοινωνική και εθνική συνείδηση και ταυτότητα θα εκφραστούν εδώ σε μια ιδιαίτερη σύνθεση που αποκλίνει από την υπόλοιπη Ελλάδα. Αυτός είναι, άραγε, ο λόγος που οι κοινωνικοί αγώνες και η εθνική επανάσταση στη Σάμο είναι σήμερα αποσιωπημένοι ή μήπως συντρέχουν και άλλοι λόγοι 3 ; Καλικάντζαροι και Καρμανιόλοι * Εισήγηση του συγγραφέα στο Δ Συνέδριο της «Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ευρωπαϊκών Σπουδών», Γρανάδα Ισπανίας, 9-12 Σεπτεμβρίου Γεώργιος Σκληρός, Το κοινωνικό μας ζήτημα, Εκδόσεις Σοσιαλιστικού Κέντρου, Αθήνα (1η εκδ. 1907). 2 Γιάννης Κορδάτος, Η Κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Φιλοσοφική και Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Γ. Ι. Βασιλείου, Αθήναι Τελευταία, πάντως, μοιάζει να αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τη σαμιακή επανάσταση. Βλέπε μεταξύ άλλων την έκδοση του βιβλίου του Μιχαήλ Σακελλαρίου, Σαμιακά, Μυρμιδόνες, Αθήνα 2010, καθώς και το πρόσφατο Συνέδριο, 1821, Σάμος και επανάσταση, που πραγματοποιήθηκε στις 28 και 29 Μαΐου 2010, στο Πυθαγόρειο της Σάμου, από το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Πυθαγορείου, τα Γενικά Αρχεία του νομού, το Τμήμα Μαθηματικών του Παν. Αιγαίου, το Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Ν. Δημητρίου» (στο εξής ΠΙΣΝΔ) και τον Οργανισμό Πολιτισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Σάμου.

2 Η Σάμος, στην ύστερη βυζαντινή εποχή, είχε ερημωθεί και περιγράφεται σαν έρημη χώρα 4. Ο Κιλίτζ Αλή, χριστιανικής καταγωγής, κουρσάρος και ναύαρχος του οθωμανικού στόλου, μετά το 1562, εγκατέστησε εποίκους, οι οποίοι έπαιρναν όση έκταση γης μπορούσαν να καλλιεργήσουν, ενώ απαλλάσσονταν επί επτά χρόνια από κάθε φορολογία. Μετά τον θάνατό του, το 1587, η νήσος παραχωρήθηκε στον Σεΐχ ουλ ισλάμ (θρησκευτικό ηγέτη του Ισλάμ ). Έτσι, το 1714, κατοικούσαν στη Σάμο κάτοικοι 5, ενώ, μετά τα Ορλωφικά, μετανάστευσαν πολλοί από την Πελοπόννησο και το Αρχιπέλαγος, έτσι ώστε ο πληθυσμός, στην απογραφή του 1828, να καταμετρηθεί σε κατοίκους 6. Στην περίοδο , ο πληθυσμός αυξήθηκε από τις στις , με πυκνότητα 61,7 άτομα ανά τετρ. χλμ., όταν, την ίδια στιγμή, στην Πελοπόννησο, έφτανε μόλις τους 16 κατοίκους ανά τετρ. χλμ. 7 Ως διοικητής της νήσου ορίστηκε βοεβόδας, χωρίς μόνιμο τουρκικό πληθυσμό, εκτός από ελάχιστους διοικητικούς υπαλλήλους και στρατιώτες 8. Σε κάθε χωριό, εκλέγονταν προεστοί, ιερείς και λαϊκοί ενώ τέσσερις «Μεγάλοι Προεστοί», «εκλεγόμενοι υπό του λαού», διοικούσαν από κοινού με τον βοεβόδα και τον καδή. Εξ αιτίας της μειωμένης παρουσίας των Τούρκων και του προνομιακού καθεστώτος, οι προεστοί διέθεταν τεράστιες αρμοδιότητες. έτσι, γύρω από την προυχοντική εξουσία, θα αποκρυσταλλωθούν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιθέσεις, χωρίς τις αναστολές μιας σημαντικής τουρκικής παρουσίας. Ωστόσο, επειδή, κατά τον 18 ο αι., εντείνονται οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις στην αγροτική οικονομία, ενώ η οικονομική ανάπτυξη ενίσχυσε την παρουσία εμπόρων, ναυτικών και τεχνιτών, η παραδοσιακή ηγεσία του νησιού αρχίζει να αμφισβητείται και διαμορφώνονται δύο στρατόπεδα, σχηματοποιημένα στους λαϊκούς Καρμανιόλους και τους ολιγαρχικούς Καλικάντζαρους 9. Η ρωσική διοίκηση, που είχε εγκατασταθεί στο νησί το , εξ αιτίας των καταπιέσεων και των υπερβάσεών της 10, μετρίασε τον ενθουσιασμό των Σαμίων για τους Ρώσους, ενώ πολλοί θα καταταγούν στα στρατεύματα του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο και θα διακριθούν στη συνέχεια στο κίνημα των Καρμανιόλων και στην Επανάσταση. Η εξέγερση των Καρμανιόλων και ο βάρδος της Το 1812, ο λαϊκός «ριμαδόρος» Αναγνώστης Σαλαμαλέκης, περιγράφει, σε δεκαπεντασύλλαβους στίχους, τη σύγκρουση μεταξύ των δύο μερίδων, από τη δεκαετία του 1780: πληθαίνουν οι αντιδράσεις απέναντι στις αυθαιρεσίες των κοτζαμπάσηδων, και οι Σάμιοι διαμαρτύρονται ακόμα και στις οθωμανικές αρχές. Ωστόσο, οι Καλικάντζαροι, «ἀντίς διά νά παύωσι μάλιστα ἐπληθαίναν» τις υπερβάσεις «τά δίναν κεῖ πού θέλασι καί τούς πτωχούς ἐγδέναν»: Τριάντα χρόνια καί ἐμπρός ἐκεῖνοι πού ἀρχεύαν τί κάναν καί τί πράττουσι τινές δέν τά ἠξεύραν, [] δέν εἶχαν τό πολιτικό, ὀλίγοι ξεῦραν πένα.[ ] 4 Επαμεινώνδας Σταματιάδης, Σαμιακά, ήτοι ιστορία της νήσου Σάμου από των παναρχαίων χρόνων μέχρι των καθ ημάς, τμ. Β, Σάμος 1881, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π,. τμ. Β, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της Νήσου Σάμου» (Παρουσίαση, σχόλια Μανόλη Βουρλιώτη), Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , σσ , σ Κώστας Κόμης, «Πληθυσμός και οικισμοί της Σάμου. συμβολή πρώτη: Οθωμανική περίοδος», στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου» (στο εξής ΠΙΣΝΔ), Αθήνα 1992, σσ Ι. Λεκάτης, ό.π., σσ και Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ

3 τσ ἄρχοντες πλιά δέν τζ ἤθελαν διά νά εἶν κεφάλι. Ἔτζι ἐκάναν μερικοί σάν τούς ἀνθρωποφάγους καί οἱ πτωχοί ἐψήνουνταν στούς ἥλιους καί στούς πάγους 11. Οι αντιδράσεις πολλαπλασιάζονται και, από το , οι Καρμανιόλοι κατορθώνουν να καταλάβουν την ηγεσία της αυτοδιοίκησης, την οποία θα διατηρήσουν με διαλείμματα και ανατροπές έως το Ἔτζι λοιπόν ἐκάνασι τά γνωστικά κεφάλια δέν ξεύραν πώς θά τζακισθοῦν σάν πήλινα τζουκάλια. [ ] Λοιπόν αὐτά ἐγίνονταν ἀπό περίσσα χρόνια τρώγαν τό αἷμα τῶν πτωχῶν σάν τά κακά τελώνια. Τον Μάρτιο του 1807, συγκαλείται η λαϊκή επαναστατική Συνέλευση των κατοίκων από όλα τα χωριά, στην οποία συμμετείχαν «περισσοί ἔως ἑπτὰ χιλιάδες». Ένας παλιός θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης θα προσλάβει νέο επαναστατικό περιεχόμενο 12. [Στη μεγάλη Συνέλευση, αλλά και στις τοπικές Συνόδους, συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες, ενώ, στις τακτικές Συνόδους, αντιπρόσωποι από όλα τα χωριά 13 ]. Στο εξής, κάθε μεγάλη στιγμή των κοινωνικών και εθνικών αγώνων θα σφραγίζεται από τη σύγκληση αυτού του υπέρτατου οργάνου της αυτοδιοίκησης, κάποιοι θα έλεγαν της άμεσης δημοκρατίας, του «Κοινού των Σαμίων». Δυό τρεῖς ἦτον ἀπό βραδύς, κι ὅσο νά ξημερώσῃ γενῆκαν δέκα κι ἑκατό κι ἀκόμ ἄλλοι καμπόσοι.[ ] Καί ὁρκομώτησαν εὐθύς νά μήν ἀναλογίσουν, νά κάμουν αὐτό π ἀγαποῦν ἤ καί νά ξεψυχήσουν 14. Αμέσως το κίνημα θα ξαπλωθεί σε όλα τα χωριά: τέτοιαν ζωήν τί θέλομεν, σάν ἔχωμεν σκλαβίαν! Ὄχι σκλαβιά βασιλική, ἀμή ἀπ τούς δικούς μας, ἀπ τούς συμπατριώτας μας κι ἀπό τούς προεστούς μας. Ἡμεῖς δὲ νά δουλεύωμεν καί ἄλλοι νά τ ἁρπούσι ἐδῶ κι ἐκεῖ κατά παντοῦ, νά τά διασκορπούσι 15. Το 1808, ο λαός βάδισε προς τη χώρα θέλοντας να φονεύσει τον βοεβόδα Μουσά αγά, που «εδείκνυτο εύνους προς τους Καλικαντζάρους». Τούρκοι, που ήρθαν από την Ασία, εξετέλεσαν δύο πρωταιτίους, τον Καψάλη και τον Λαγό, οι εξεγερθέντες όμως τους κατενίκησαν και οι Καρμανιόλοι πήραν την εξουσία, μετά από νέα συνέλευση, ενώ ο μέγας Προεστός, Μανουήλ Στεφανής, δραπέτευσε. Κοινωνικός και εθνικός αγώνας ταυτίζονται: «ὅσ ἦτον μέ τζ ἀγαρηνούς ἦτον καλικατζάροι», «γιά ἀγάπη τῆς πατρίδος μας ἄς πάγη ἡ ζωή μας», ενώ αντιπαρατίθενται τα διαμετρικά αντίθετα αξιακά συστήματα των αντιμαχομένων, «ἄλλος πολέμα γιά τιμή κι ἄλλος φλωριά νά πάρῃ»: Σήμερον γεννηθήκαμε σήμερον νά χαθοῦμεν καί εἰς τά χέρια τοῦ Μουσᾶ νά μήν παραδοθοῦμεν [ ] γιά ἀγάπη τῆς πατρίδος μας ἄς πάγη ἡ ζωή μας. [ ] Κι ὅσ ἦτον μέ τζ ἀγαρηνούς ἦτον καλικατζάροι, ἄλλος πολέμα γιά τιμή κι ἄλλος φλωριά νά πάρη Το κείμενο του Αναγνώστη Σαλαμαλέκη, από τον Νικόλαο Σταματιάδη, Σαμιακά, ήτοι ανέλιξις της νεωτέρας ιστορίας της Σάμου δι επισήμων εγγράφων, τμ. Β, σσ , Σάμος [εδώ σσ ]. 12 Βλ. Αλέξης Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων στη Σάμο ( ), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1996, σσ. 33, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σσ Ν. Σταματιάδης Σαμιακά, ό.π., σσ

4 Οι Τούρκοι ηττώνται και διαφεύγουν στη Μικρά Ασία, ενώ ο Μουσά συλλαμβάνεται μαζί με τους άνδρες του, και εκλιπαρεί να του χαρίσουν τη ζωή, όπως και έγινε. Με τη χρήση της βίας αλλά και της κατάλληλης τακτικής, οι Καρμανιόλοι θα υποχρεώσουν την τουρκική εξουσία να διορίσει νέον βοεβόδα, τον Βελή αγά, ο οποίος, «ήτο νευρόσπαστον των Καρμανιόλων, πράγματι κεκτημένων ἥν εκείνος ονόματι μόνον είχε εξουσίαν» 17. Το 1813, οι Καλικάντζαροι επανήλθαν στην εξουσία, ενώ οι αρχηγοί των Καρμανιόλων εγκατέλειψαν το νησί, «οι δε Καλικάντζαροι την αρχήν καταλαβόντες, απέδωκαν τα ίσα, δημεύσαντες τα των Καρμανιόλων κτήματα, απαραλλάκτως όπως συνέβαινε το πάλαι εν Σάμω επί του Πελοποννησιακού πολέμου κατά την μεταξύ της ολιγαρχικής και δημοκρατικής μερίδος πάλην» 18. Ο ηγέτης Ο ηγέτης της σαμιακής επανάστασης, Λυκούργος Λογοθέτης ( ), μία από τις σημαντικότερες επαναστατικές μορφές του 21, όταν ξέσπασε η επανάσταση, διέθετε ήδη πλούσιο επαναστατικό παρελθόν και πολύμορφη εμπειρία. Το αρχικό όνομά του ήταν Γεώργιος Παπλωματάς, από το επάγγελμα του πάμπτωχου πατέρα του. Τα πρώτα γράμματα τα διδάχτηκε στην Πορφυριάδα Σχολή και, έφηβος ακόμα, πήγε στην Κωνσταντινούπολη, στον κληρικό και αγιογράφο αδελφό του. πήρε μαθήματα φιλοσοφίας και γραμματικών, ενώ, μετά το 1795, θα ζήσει στο Βουκουρέστι, αρχικά ως γραμματέας του Κωνσταντίνου Υψηλάντη και, εν συνεχεία, νεαρότατος, δεύτερος λογοθέτης του Αλέξανδρου Σούτσου. Όταν ο ηγεμόνας επέστρεψε, το 1802, στην Κωνσταντινούπολη, τον ακολούθησε και ο Λογοθέτης, έχοντας αποκομίσει μεγάλη πολιτική εμπειρία, και έχοντας μάθει λατινικά και ιταλικά. Επιστρέφει στη Σάμο και συγκρούεται με τους «τυραννόφρονες», προεστούς και Τούρκους, οι οποίοι πέτυχαν σε μία πρώτη φάση την αποπομπή του, παρότι διέθετε ισχυρούς υποστηρικτές και ο Πατριάρχης Καλλίνικος Ε' ( , ), με επιστολή του στον αρχιεπίσκοπο Σάμου Δανιήλ, επαινεί τον Λογοθέτη και επικρίνει την «απανθρωπίαν και αφιλοκαλίαν των προυχόντων Σαμίων» 19. Διορίζεται Καπού-Κεχαγιάς (εκπρόσωπος της Σάμου στην Κωνσταντινούπολη), όμως, οι Καλικάντζαροι παρεμβαίνουν στην Πύλη, και δεν θα απέφευγε τον θάνατο αν ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης δεν δωροδοκούσε με γρόσια τον Σεΐχ-ουλ-Ισλάμ, και ο Λογοθέτης απλώς εξορίζεται στον Άθωνα 20. Ας ακούσουμε για μια ακόμα φορά τον Αναγνώστη Σαλαμαλέκη: Τόν Λογοθέτη ζήλευσαν πώς εἶχε πολιτείαν καί εἶχε καί τήν μάθησιν κι εἶχε καί τήν ἀξίαν. Σέ μίλημα, σέ γράψιμο πολλά ναι προκομμένος Καί μεσ στήν Πόλιν ἔτι δέ εἶναι πεφημισμένος.[ ] Οἱ ἄρχοντες τόν φθόνησαν κι ἔκαμαν ὁμιλία καί εἰς τήν Πόλιν ἔγραψαν πᾶσαν κατηγορία. Στο Άγιον Όρος, γνωρίζεται με τον επίσης εξόριστο Γρηγόριο Ε, ενώ, το 1811, επιστρέφει στη Σάμο και αναδεικνύεται προεστός. Οι Καλικάντζαροι ανακατακτούν την εξουσία και τον διαβάλλουν στους Τούρκους. Διαφεύγει και πάλι, μεταμφιεσμένος, ενώ, μετά από περιπέτειες, φθάνει στην υπό γαλλική διοίκηση Κέρκυρα για να επιστρέψει λίγο μετά στην Κωνσταντινούπολη και στη Σάμο. Συλλαμβάνεται, κατορθώνει να αφεθεί ελεύθερος, πάλι με δωροδοκία, κρύβεται για μήνες στα βουνά του νησιού και, εν τέλει, κατα- 17 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σ Βλ. Αναστ. Γούδα, Βίοι Παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών, τόμ. Ζ, Αθήνα 1875, σσ βλ και Γιώργης Λαμπρινός, Μορφές του Εικοσιένα, Καστανιώτης, Α- θήνα Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων, ό.π., σσ

5 φεύγει στη Σμύρνη, όπου επαγγέλλεται τον γιατρό ή κατ άλλους τον φαρμακοποιό. Εκεί θα γίνει μέλος της Φιλικής Εταιρείας και θα πάρει το νέο του όνομα, Λυκούργος! 21 Από τον Απρίλιο του 1821 μέχρι το 1834, όσο θα διατηρηθεί ελεύθερη η Σάμος, ο Λογοθέτης θα παραμένει ο αδιαμφισβήτητος και αγαπημένος ηγέτης των Σαμιωτών που, υπό την ηγεσία του, θα αποκρούσουν και όλες τις απόπειρες των Τούρκων να ανακαταλάβουν τη Σάμο, η οποία απέχει ελάχιστα από τη μικρασιατική ακτή. Ο Λογοθέτης, πρώτος σε όλη την Ελλάδα, εισήγαγε, τον Μάιο του 1821, ένα πολιτειακό σχήμα τον «Στρατοπολιτικό Διοργανισμό», που θέσπιζε την καθολική ψηφοφορία και καθιέρωνε τη «λογοδοσία» των πολιτειακών οργάνων στο εκλογικό σώμα, μεταβάλλοντας την «κοινότητα» σε όργανο λαϊκής κυριαρχίας 22. Η εκτελεστική εξουσία ήταν μονοπρόσωπη, συνδυάζοντας την άμεση δημοκρατία, στο επίπεδο λήψης αποφάσεων, και την αποτελεσματικότητα στην εκτέλεση. Στη διάρκεια αυτών των χρόνων, δεν θα πάψουν οι συγκρούσεις με την ελληνική κυβέρνηση και τους εκπροσώπους της, ιδιαίτερα μετά την τραγωδία της Χίου, η οποία θα αποδοθεί από αρκετούς στην «αποκοτιά» του Λυκούργου και των Σαμίων 23. Τον Ιούνιο του 1822, ο Λογοθέτης θα συλληφθεί στο Άργος, και ο έπαρχος Κυριακός Μώραλης θα προσπαθήσει, σε συνεργασία με τους Καλικάντζαρους, να κάμψει το επαναστατικό φρόνημα των κατοίκων. Ωστόσο, ήδη από την 8 η Δεκεμβρίου του 1822, οι αντιπρόσωποι των δεκαοκτώ χωρίων, «τὸν προεκλεχθέντα καὶ προσυστηθέντα ἔπαρχον τῆς πατρίδος ἀπό τοῦ νῦν ἀποφασίζουσι ὡς περιττόν, ὡς ἄχρηστον» 24, ενώ η απόκρουση των αποβατικών οθωμανικών δυνάμεων, τον Ιούλιο του 1824, και η ναυμαχία του Γέροντα θα οδηγήσουν στην επιστροφή του Λογοθέτη και την εκ νέου επιβολή του Στρατοπολιτικού Διοργανισμού. Ο Διοργανισμός θα μείνει ανενεργός για δύο χρόνια. επί Καποδίστρια, με συναίνεση των Σαμίων, θα διοριστεί διοικητής ο Ιωάννης Κωλέττης, ενώ ο Λυκούργος θα διοριστεί διοικητής Λακωνίας και Μεσσηνίας έως το Εν τούτοις, επειδή η Σάμος έμεινε εκτός των ορίων του ελληνικού κράτους, οι Σάμιοι ίδρυσαν την ανεξάρτητη Σαμιακή Πολιτεία, το 1830 επανεισήγαγαν τον Διοργανισμό και συνέχισαν να αγωνίζονται μέχρι το 1834 για να ενωθούν με την Ελλάδα 25. Ο Λογοθέτης αγωνίστηκε μέχρι τέλους να αποφευχθεί κάθε άμεση σχέση της Σάμου με την Πύλη και να καταβάλλεται φόρος απ ευθείας στις εγγυήτριες δυνάμεις. ο όρος του δεν έγινε δεκτός και έτσι αρνήθηκε την προσφερόμενη σε αυτόν ηγεμονία, δηλώνοντας πως «εις το γήρας δεν γίνομαι προδότης της πατρίδος μου». Αμέσως μόλις διελύθη η 21 Την ίδια στιγμή, στη Σάμο, το 1818, ο Αριστείδης Παπάς μυεί στην Εταιρεία τον υποπρόξενο της Ρωσίας, Γεράσιμο Σβορώνο, ο οποίος προσπαθούσε να συμβιβάσει τους αντιμαχομένους, τον αρχιεπίσκοπο Κύριλλο, τον ιεροδιδάσκαλο Ιγνάτιο κ.λπ., ενώ, εν συνεχεία, ο Σβορώνος μύησε τον Κωνσταντίνο Λαχανά και πολλούς άλλους. Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σ Αλ. Σεβαστάκης, «Το κοινωνικό υπόβαθρο της Σαμιακής Επανάστασης», στο Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣ, «Νικόλαος Δημητρίου», σσ Βλ. Αλ. Σεβαστάκης, «Το στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η κεντρική ελληνική διοίκηση», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ό.π., σσ , όπου και το κείμενο του Διοργανισμού. Επίσης, Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ και Αλ. Σεβαστάκης, Το Δημόσιον δίκαιον της Σάμου κατά την Τουρκοκρατίαν, την Επανάστασιν και το Ηγεμονικό Καθεστώς, Θεσσαλονίκη 1959, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, ό.π., σσ αναλυτικά, Κωνσταντίνος Μπέλσης, Μία καταγγελία εναντίον του επάρχου Κυριάκου Μόραλη στη Σάμο του Ο εσωτερικός αγώνας της νήσου και η επανάσταση, Αθήνα Σύμφωνα με τον Οργανικό χάρτη της Ηγεμονίας, η διοίκηση του νησιού ασκούνταν από Ηγεμόνα χριστιανό ορθόδοξο, διορισμένο από τον σουλτάνο, και τέσσερις βουλευτές, εκλεγόμενους από τους πληρεξουσίους των χωριών της Σάμου οι οποίοι και συγκροτούσαν τη Γενική Συνέλευση. Πρώτος ηγεμόνας διορίσθηκε ο Στέφανος Βογορίδης ( ). Η Σάμος έμεινε υπό ηγεμονικό καθεστώς μέχρι το 1912, οπότε, επαναστάτησε και, με τον Θεμιστοκλή Σοφούλη, κήρυξε την ένωσή της με την Ελλάδα, στις 11 Νοεμβρίου 1912.

6 Συνέλευση, που είχε αποφασίσει τη συνέχιση του αγώνα, είκοσι εννέα «Καλικάντζαροι» υπέγραψαν έγγραφο υποταγής καλώντας τον τουρκικό στόλο να προστατεύσει τους «πιστούς υπηκόους» του σουλτάνου! 26 Ο Λυκούργος θα αποχωρήσει εν τέλει από το νησί, μαζί με δύο χιλιάδες μαχητές και τις οικογένειές τους, που θα εγκατασταθούν στη νότιο Εύβοια. Θα χρηματίσει εν συνεχεία σύμβουλος επικρατείας και γερουσιαστής, και θα πεθάνει το 1850 στην Αθήνα. Μετά τον θάνατο του, βρέθηκε μια περίληψη της Ερμηνείας της Αποκάλυψης του Κύριλλου Λαυριώτη 27. Ο Λογοθέτης, ως «καρμανιόλος» και Φιλικός, συνδύαζε το κοινωνικό και εθνικό στοιχείο του αγώνα, ενώ, ως οπαδός της γαλλικής Επανάστασης και «αγιορίτης» ή «λογοθέτης» στις αυλές των Φαναριωτών, αντλούσε ταυτόχρονα από το σύνολο σχεδόν των διαφορετικών παραδόσεων που άρδευαν τον προεπαναστατικό και τον επαναστατημένο ελληνισμό. Η επαναστατική ηγεσία Ο Λογοθέτης είχε μαζί του τη συντριπτική πλειοψηφία των Σαμιωτών, που συντάχθηκαν ενεργά με την Επανάσταση, όπως είχαν πάρει το μέρος των Καρμανιόλων στις συγκρούσεις που είχαν προηγηθεί. Αυτοί στελέχωσαν τις τέσσερις χιλιαρχίες που αντιμετώπισαν όλες τις τουρκικές επιβουλές, ενώ τους επικουρούσαν οι ονομαστές για την ανεξαρτησία και το θάρρος τους γυναίκες της Σάμου. Οι αξιωματικοί των χιλιαρχιών έφεραν περικεφαλαία, από δέρμα και σίδηρο, με σταυρό, και τα αρχικά ΗΕΗΘ (ή ελευθερία ή θάνατος). Χαρακτηριστικές είναι οι προσωπικότητες των χιλίαρχων: Στην πρώτη, ο γαμβρός του Λογοθέτη, καπετάν Σταμάτης Γεωργιάδης, είχε χρηματίσει δεύτερος καπετάνιος στον περιβόητο κουρσάρο Νικόλα Κεφάλα ενώ είχε φτάσει μέχρι τη Βραζιλία 28. Καταγόταν από οικογένεια προεστών 29, και είχε δώσει στα παιδιά του αρχαιοελληνικά ονόματα, Λεωνίδας, Ηρακλής και Κλεοπάτρα 30. Ο Μανώλης Μελαχροινός, χιλίαρχος του Μεχμέτ-Αλή στην Αίγυπτο, εναντίον των Μαμελούκων, και φαλαγγάρχης του Ναπολέοντα, σκοτώθηκε στον εμφύλιο, τη δε χιλιαρχία του ανέλαβε ο Μανώλης Αγγελινίδης, που είχε πολεμήσει στον ρωσο-τουρκικό πόλεμο και, υπό τον Ναπολέοντα, στην Αίγυπτο. Ο Κωνσταντής Λαχανάς ( ), διοικητής της τρίτης Χιλιαρχίας, πολέμησε στην Αίγυπτο το 1798 ενώ, στα 1805, εντάχθηκε στην κλέφτικη ομάδα του Νικοτσάρα. Σε μάχη, στον Στρυμώνα, διέσωσε την ομάδα από τον κλοιό χιλιάδων αντιπάλων και η περιοχή πήρε το όνομά του. Καπετάνιος στο ιδιόκτητο σκάφος του, «Πυθαγόρας», μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και κήρυξε πρώτος την επανάσταση, στις 18 Απριλίου Και ο τέταρτος χιλίαρχος, ο Κωνσταντής Κονταξής, χρημάτισε καπετάνιος κουρσάρικου. Από αξιόπιστες πηγές γνωρίζουμε πως, από 215 καρμανιόλους, 72 ήταν καραβοκύρηδες, 54 έμποροι, 39 τεχνίτες, 15 μοναχοί-ιερομόναχοι, 31 εκλεγμένοι αντιπρόσωποι, ένας ιατρός, δύο λογιότατοι, ένας τσομπάνης 32. Προφανώς, οι αγρότες δεν είχαν καταγραφεί, 26 Βλ. Γούδα, Βίοι Ζ, ό.π., σσ Βλ. Γούδα, Βίοι, Ζ, ό.π., σσ Επαμ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Βλ. Μανόλης Βουρλιώτης, «Οι τοπικοί προεστοί της Σάμου. Η περίπτωση των προγόνων του καπετάν Σταμάτη», Αντιπελάργηση, ό.π., σσ Μ. Βουρλιώτης, «Οι τοπικοί», ό.π., σ Επαμ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., σσ και Ν. Σταματιάδης, Βιογραφία του Σαμίου οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Λαχανά, Σάμος Αλ. Σεβαστάκης Ιστορικά ανάλεκτα, ό.π., σ. 177.

7 ωστόσο είναι συντριπτική η παρουσία εμπόρων, καραβοκύρηδων, τεχνιτών κ.λπ. Και κάτι ανάλογο μαρτυρεί και η βιογραφία των γνωστότερων ηγετών του κινήματος: O Χριστόδουλος Μπαρμπούνης, έμπορος από το Βαθύ, από τους πρώτους ηγέτες των Καρμανιόλων. μαζί με τον καραβοκύρη Χατζή Μιχάλη Αργύρη, ξεσήκωσαν τους κατοίκους στην επαναστατική σύνοδο του Μαρτίου 1807, η οποία ανέτρεψε τους Καλικάντζαρους, και, επικεφαλής εξακόσιων ενόπλων, κατενίκησαν τους Τούρκους και συνέλαβαν τον Χατζή Μουσά. Ο Μπαρμπούνης θα δολοφονηθεί από τους Καλικάντζαρους, τον Ο- κτώβριο του Ο Χατζή Μιχάλης Αργύρης, μετά την εκδίωξη του Μώραλη, τον Δεκέμβριο του 1822, εκλέγεται πρώτος «Κοινός Κριτής». τον Απρίλιο του 1824, φυγάδες Καλικάντζαροι, σε επιδρομή τους, λαφυραγώγησαν το σπίτι του Αργύρη 34 και έβαλαν φωτιά στο σπίτι του Λαχανά προτού αποκρουστούν με βαρύτατες απώλειες. Ο Χριστόδουλος Καψάλης, πεπαιδευμένος έμπορος από τον Παγώνδα, εκλέχθηκε το 1808, σε ηλικία 28 ετών, «Μεγάλος Προεστός». Το , μυείται στη Φιλική Εταιρεία, ενώ το 1822 εκλέγεται αντιπρόσωπος στην πρώτη Εθνοσυνέλευση. Ο Χατζή Νικόλας Κατεβαίνης ήταν έμπορος και ένας από τους χρηματοδότες του Λογοθέτη, ο Διάκο-Δημήτρης Παπαντώνης ήταν καραβοκύρης, ο Χατζηγιαννάκης Καπετανής, έμπορος-καραβοκύρης, ο Μανόλης Καραγιάννης, έμπορος, ο Αναγνώστης Αμοιρίσας, κτηματίας-έμπορος κ.λπ. Η παιδεία και οι λόγιοι Όπως αναφέρει ο Μανόλης Βουρλιώτης, μέχρι τα μέσα του 18 ου αι., η παιδεία βρισκόταν σε εμβρυώδες επίπεδο και συντηρούνταν στα μοναστήρια. Μαρτυρείται ένα σχολείο, το 1587, και ένα άλλο, στη Χώρα, κατά το ενώ, από τα τέλη του 18 ου αι., ιδρύονται «παιδαγωγεῖα» σε όλα τα μεγάλα χωριά και κώμες 36. Η σημαντικότερη ήταν η Πορφυριάς, που ίδρυσε ο επίσκοπος Τυρολόης Πορφύριος ( ), στο Καρλόβασι. διακοσμημένη με αρχαία ανάγλυφα και επιγραφές, περιλάμβανε και μια διώροφη σειρά δωματίων για διδασκάλους και μαθητές, από τα χωριά της Σάμου ή «αλλοδαπούς» 37. Για ευρύτερες σπουδές, κατευθύνονται στην Πάτμο, τη Χίο, τις Κυδωνίες και τη Σμύρνη, αλλά ελάχιστοι βγαίνουν στην Ευρώπη. Ένας από αυτούς, ο Ιώσηπος Δούκας, σπούδασε ιατρική και στο Παρίσι, ήρθε σε επαφή με τον Κοραή, ενώ δημοσίευε πολύ συχνά κείμενά του στον Ερμή τον Λόγιο 38. Στο πρώτο από αυτά, τον Οκτώβριο του 1816, υπενθυμίζει πως η αλληλοδιδακτική «λαγκαστριανή» μέθοδος διδασκαλίας εφαρμοζόταν στην αρχαία Σπάρτη και στην Αθήνα του 1675, όπως την περιέγραψε o De la Guilletière: ἡ Μέθοδος αὕτη εἶναι πατρικὴ ἠμῶν κληρονομία. [ ] εἶναι λοιπὸν καταισχύνη ἡμετέρα, φίλτατοι ὁμογενεῖς, ἐὰν τὴν ἀναγκαιοτάτην ταύτην Μέθοδον, ἥτις εἶναι εὕρεσις τῶν ἐν- 33 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ και Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά ανάλεκτα, ό.π., σσ Αλ. Σεβαστάκης, ό.π., σ Μ. Βουρλιώτης, Μανόλης Βουρλιώτης, Καρμανιόλοι και βιβλίο ( ), Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 1990, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου», Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τεύχ , σσ Βλ. Ιωάννα Παραφέστα, «Η Πορφυριάδα Σχολή», στο, Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 2002, σσ Στα είκοσι ένα άρθρα, μεταφράσεις ή ανακοινώσεις του Ιώσηπου Δούκα στον Λόγιο Ερμή, περιλαμβάνεται μια εκτενής «Διατριβή περί Μεγαλοφυΐας», σε συνέχειες, και πολλές ανακοινώσεις για εξελίξεις στις φυσικές επιστήμες και την ιατρική. Βλ. Ερμής Ο Λόγιος, Στ, 390, 422, Ζ 143, 145, 148, 338, 434, Η , 136, 142, 193, 222, 232, 263, 319, 440, 443, 498, 501, 572, 633, 689, Θ 73. Βλ. και Εμμ. Ν. Φραγκίσκος, Τα ελληνικά Προεπαναστατικά περιοδικά, Ευρετήρια. Β, Ερμής ο Λόγιος, , ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα σ. 17.

8 δόξων ἠμῶν προγόνων, ἀμελῶμεν τοῦ νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς δυστυχοῦς ἠμῶν πατρίδος[ ] 39. Από τους Σαμίους συνδρομητές δύο βιβλίων μπορούμε να συναγάγουμε ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα. Στο πρώτο ο Αγάθων του Βεϊλάνδου, σε μετάφραση Κούμα (1814) αναφέρονται εφτά συνδρομητές, ανάμεσά τους ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ, δύο δάσκαλοι της Πορφυριάδας, ο Θεοδόσιος Φραγκόπουλος μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Σάμου ο Α- ντώνης Γεωργιάδης, αδελφός του Σταμάτη, στέλεχος των Καρμανιόλων. Για τα Γραμματικά του Κωνστ. Οικονόμου (1817), είχαν προεγγραφεί εικοσιδύο συνδρομητές, μεταξύ των οποίων έξι κληρικοί, ο Αντώνης Γεωργιάδης, ο Ιωάννης Λεκάτης, οι Μανώλης Μελαχροινός, Ιωάννης Διακολιάς και Σεβαστός Γιαγάς, χιλίαρχος και υποχιλίαρχοι στον ε- παναστατικό στρατό 40, και «ἡ φιλογενεστάτη κυρία Ἀννέτα Δοῦκα», μητέρα του Ιώσηπου...και οι 11 συνδρομητές που ταυτίστηκαν, χωρίς να υπολογιστούν οι επτανήσιοι πάροικοι, ανήκαν ή συμπαθούσαν το κίνημα των Καρμανιόλων. [ ] στους καταλόγους[ ] δεν απαντάται κανένας από την παράταξη των Καλικαντζάρων 41. Σημαντική υπήρξε η παρουσία και ο ρόλος των γυναικών στο κίνημα, γεγονός που συνδέθηκε με τη σαμιακή κοινωνία συνολικά 42. Η Φωτεινή Σπάθη, «λογία κόρη και ποιήτρια», μεταφράστρια του Βολταίρου, μέλος των ηγετικών κύκλων της σαμιακής επανάστασης 43, είχε εκπαιδευτεί στη Σμύρνη και γνώριζε «καλά Ελληνικά» και γαλλικά, ενώ πιθανότατα είχε μεταφράσει και τη Φαίδρα του Ρακίνα 44. Στη Σάμο, ο φωτισμός συνδέεται άμεσα με το κίνημα των Καρμανιόλων και εντάσσεται στο επαναστατικό κίνημα. Σχεδόν όλοι οι ηγέτες της επανάστασης υπήρξαν υποστηρικτές της «φιλοσοφίας» και στην «ηγετική ομάδα» της συμμετείχαν, όπως θα δούμε, οι γνωστότεροι λόγιοι, ο Ιωάννης Λεκάτης και ο Γεώργιος Κλεάνθης, ο οποίος γράφει σε ένα εφηβικό ποίημα του, το : Ἔως πότε τυραννία /Ἔως πότε ἀμαθεία τῶν κακῶν ὁ ἀρχηγὸς /Ζήτω ἡ φιλοσοφία προχωρείτω ἡ παιδεία/ τῶν καλῶν ἡ χορηγὸς! 45 Ο λόγιος Ο Ιωάννης Λεκάτης ( ), γιος ιερέα, σπούδασε στην Πορφυριάδα Σχολή, στην Πάτμο και τη Χίο, όπου έμαθε ιταλικά και γαλλικά. Στη συνέχεια, χρημάτισε γραμματέας του αρχιεπισκόπου Κύριλλου. Η Επανάσταση στη Μολδοβλαχία τον βρήκε στη Χίο όπου βρισκόταν για σπουδές 46. Επέστρεψε αμέσως στη Σάμο, όπου προσπάθησε να παρασύρει ορισμένους προεστούς να κηρύξουν την επανάσταση στο νησί, αλλά αυτοί «εξέλαβον 39 Ερμής ο Λόγιος, τμ. Στ, 1816, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Μ. Βουρλιώτης, Καρμανιόλοι και βιβλίο, ό.π., σσ Ο Επ. Σταματιάδης αναφέρεται, κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Καρμανιόλων, στην περίπτωση ξυλοδαρμού και αφοπλισμού δεκαμελούς τουρκικού αποσπάσματος από δύο(!) γυναίκες του Μαραθοκάμπου. Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Βλ. Ανακρέων Σταματιάδης, Οι Δελφινόσημοι, ήτοι περί του αρχαιοτέρου οικογενειακού κορμού της νήσου Σάμου από του έτους 1620 και εντεύθεν, Αθήνα 1933, σ Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σσ Βλ. Α. Καπώλη-Κεντούρη, «Προβληματισμοί στη θεατρική σκηνή της Σάμου στα χρόνια της Επανάστασης με αφορμή ένα χειρόγραφο», Συμπόσιο Σαμιακής Λογοτεχνίας. Πρακτικά, Πυθαγόρειο Απριλίου 1988, Αθήνα 1989, σσ Δημοσθένης Σουβαλτζής, Ο Τυρταίος της Σάμου, ήτοι συλλογή των σωζομένων ποιημάτων του Σαμίου ποιητού Γ. Κλεάνθους, Αθήνα 1871, σ Αλέξης Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι στην επανάσταση της Σάμου, Ιωάννης Λεκάτης, Διογένης, Α- θήνα 1980, σσ

9 τους λόγους του ως πυρεσσούσης κεφαλής υπηνέμια αποκυήματα» 47. Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση, ορίστηκε Γραμματέας του Γενικού Διοικητηρίου, με Διοικητή τον Λυκούργο Λογοθέτη, ενώ χρημάτισε πληρεξούσιος στην Τρίτη Εθνοσυνέλευση του 1825 και, επί Καποδίστρια, Γενικός Αστυνόμος της Σάμου 48. Όταν, μετά το 1830, αποφασίστηκε από τις εγγυήτριες δυνάμεις να μην περιληφθεί η Σάμος στο νέο κράτος, διαμορφώθηκαν τρεις πτέρυγες: οι καλικάντζαροι υποστήριζαν την αποδοχή της υποταγής στην τουρκική επικυριαρχία, ο Λογοθέτης πρότεινε αποδοχή του καθεστώτος της αυτονομίας, χωρίς σχέσεις με την Τουρκία, ενώ η τρίτη άποψη, την οποία υποστήριζε και ο Λεκάτης (για πρώτη φορά σε σύγκρουση με τον Λογοθέτη), δεν δεχόταν καμία λύση εκτός από την ένωση 49. Το 1831, αγόρασε τυπογραφείο και ανάμεσα στα βιβλία που τύπωσε ήταν και η τραγωδία του Βολταίρου, Ο Φανατισμός ή ο προφήτης Μωάμεθ, σε μετάφραση της Φωτεινής Σπάθη. Εν τέλει, θα συμπορευτεί με τον Λογοθέτη στην εξορία, μετά το 1834, ενώ τον ί- διο χρόνο, γράφει τη Συνοπτική περιγραφή της Ν. Σάμου 50. Επέστρεψε στη Σάμο σε προχωρημένη ηλικία, επί ηγεμονίας Βογορίδη, και συμμετείχε, το 1849, στον μεγάλο επαναστατικό αγώνα για την ανατροπή του ηγεμόνα. Ήταν η τελευταία μεγάλη καρμανιόλικη επανάσταση. Πράγματι, στις 7 Σεπτεμβρίου 1849, οι 88 πληρεξούσιοι «κωμοπόλεων και χωρίων», σε Γενική Συνέλευση στον Πύργο, ανακήρυξαν τον Λεκάτη πρόεδρο της «Γενικῆς τῶν Σαμίων Συνελεύσεως». Στις 13 Σεπτεμβρίου, ο Λεκάτης προτείνει στη Συνέλευση, που γινόταν μέσα στον ναό της «Παναγίας» του χωριού Πύργος, να ψηφιστεί η καθαίρεση του τυράννου Βογορίδη. Επειδή ορισμένοι αντιπρόσωποι φοβήθηκαν να υπογράψουν, ο νεαρός Αλέξης Αλέξης, γιός καρμανιόλου, έκλεισε τις πόρτες της εκκλησίας μέχρις ότου υπογράψουν όλοι. Ο Βογορίδης, όμως, είχε τη στήριξη της αγγλικής πρεσβείας και οι Τούρκοι έστειλαν στρατεύματα για να καταστείλουν την εξέγερση. Εν τέλει, οι Τούρκοι χορήγησαν γενική αμνηστία από την οποία εξαιρούσαν τον Αλέξη, οκτώ ηγέτες της εξέγερσης και τον Λεκάτη, ως πρόεδρο της «Προσωρινής Διοικητικής Επιτροπής», τον οποίο καλούσαν να εγκαταλείψει τη Σάμο, ενώ οργάνωσαν μυστική επιχείρηση για τη σύλληψή του, την 1 η Απριλίου Αμέσως, ξέσπασε ένοπλη εξέγερση στο νησί και εξακόσιοι ένοπλοι Σάμιοι, με αρχηγό τον Αλέξη, κύκλωσαν το λιμάνι α- παιτώντας την απελευθέρωση του Λεκάτη. Οι συγκρούσεις διήρκεσαν τέσσερις ημέρες και σκοτώθηκαν δύο από τους οπλαρχηγούς των επαναστατών, ενώ οι Τούρκοι είχαν 33 νεκρούς και 100 τραυματίες. Τελικώς, στις 7 Απριλίου, μετέφεραν τον γηραιό επαναστάτη δέσμιο στις φυλακές της Πόλης, όπου κινδύνεψε να πεθάνει από αιματουρία εξ αιτίας των ξυλοδαρμών. Πλέον όμως, οι ίδιοι οι Εγγλέζοι οργάνωσαν την αποχώρηση του Βογορίδη, στις 20 Μαΐου Ήταν η τελευταία επανάσταση των Καρμανιόλων, η οποία είχε εν τέλει στεφθεί με επιτυχία, και οι νέοι ηγεμόνες θα χρησιμοποιήσουν τον Λεκάτη ως δικαστικό και συντάκτη νόμων. Η τελευταία του ενέργεια πριν πεθάνει, το 1860, ήταν η σύνταξη «Απανθίσματος εγχωρίων Νόμων με βάσιν την Γαλλικήν Νομοθεσίαν, το Ρωμαϊκόν δίκαιον και την Εξάβιβλον του Αρμενοπούλου» 51. Ο «ποιητής» 47 Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σ Βλ. Αλ Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι, ό.π., σσ Τόσο έντονη ήταν η σύγκρουση ώστε ο χιλίαρχος Σταμάτης Γεωργιάδης, ο γαμβρός του Λυκούργου, τον απείλησε ότι «δεν θα διστάσει να πάρει χήρα στο σπίτι του τη γυναίκα του Λυκούργου και αδελφή του»! Βλ. Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β, σ Ιωάννης Λεκάτης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου», Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τεύχ , σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Γ., σσ και Σεβαστάκης, Οι Καρμανιόλοι, ό.π., σσ

10 Ο ποιητής της επανάστασης ήταν ανιψιός του Λυκούργου Λογοθέτη, ο Γεώργιος Διακογεωργίου( ), γνωστός ως Κλεάνθης, από το ψευδώνυμό του στη Φιλική Εταιρεία. Ο Κλεάνθης σπούδασε στην Πορφυριάδα και στο Φιλολογικό Γυμνάσιο της Σμύρνης, όπου ακολούθησε τον θείο του, και ταξίδεψε στη Γαλλία και την Ιταλία. Το 1819, υπηρέτησε ως γραμματέας του Μητροπολίτη Κυρίλλου. από το 1821 έως το 1828, χρημάτισε γραμματέας του Κοινού της Σάμου, ενώ συμμετείχε και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις με το νεότευκτο σκάφος «Αχιλλέας» του Σταμάτη Γεωργιάδη 52, του οποίου θα νυμφευτεί την κόρη, Κλεοπάτρα. Από το 1830 έως το 1833, ήταν Γραμματέας των Σαμιακών Ε- θνοσυνελεύσεων και συμμετείχε στην ηγεσία της αδιάλλακτης «μερίδας» 53. Το 1834, όταν τα τουρκικά στρατεύματα αποβιβάζονται στο νησί, ανακηρύσσεται πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής στην ΙΑ Γενική Συνέλευση. Η τελευταία του προκήρυξη, απευθυνόμενη στον αρχηγό των τουρκικών στρατευμάτων, Χασάμπεη, διακηρύσσει: Τὸ φονάζομε χιλιάδαις μυριάδαις φορὲς σὲ ὅλαις τὶς συνελεύσεις μας ὅτι ἐμεῖς δὲν προσκυνοῦμε, ἀλλὰ θὰ μεταναστεύσωμε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Φεύγομε, φεύγομε, δὲν προσκυνοῦμε 54 Ο Κλεάνθης πέθανε στην Κάρυστο, σε ηλικία 38 ετών. Ήταν ο βάρδος της επανάστασης του 1821, με ποιητικό έργο που πολλοί παρομοίασαν με εκείνο του Κάλβου. Στο έμμετρο δράμα, Χαρίδημος ο Σάμιος 55, τονίζει: Κάλλιο κλαρὶ παρὰ κλουβὶ μὲ διαμαντένιαις πέτραις,[ ] Ὡς πότε θὰ τὸ γράφωμε, ὡς πότε θὰ τὸ λέμε; Ραγιάδες δὲν γινόμασθε, Τοῦρκο δὲν προσκυνᾶμε! 56 Το έργο αναφέρεται στον αγώνα για την ένωση με την Ελλάδα και, όπως καταδεικνύει ο Β. Πούχνερ, ο Κλεάνθης επέλεξε αυτή τη μορφή «προπαγάνδας» διότι, στη Σάμο, είχαν ήδη πραγματοποιηθεί θεατρικές παραστάσεις όπου πιθανότατα είχε ήδη συμμετάσχει ο ίδιος καθώς και η έφηβη γυναίκα του, Κλεοπάτρα 57. Σε όλους τους στίχους του της τελευταίας περιόδου, διαφαίνεται η έντονη νοσταλγία του για τη Σάμο, όταν ζούσε εξόριστος στην Εύβοια,: Στ ἀκρογιάλι ρωτῶ τῆς Μυκόνου καὶ ἡ ἠχὼ μ ἀπαντάει βραχνά: Εβασίλεψ ὁ ἥλιος τῆς Σάμου στὶς Καρύστου τὰ μαῦρα βουνὰ. Η στάση ζωής του διαγράφεται με ενάργεια στους στίχους που ακολουθούν : Ἢ δοξασμένος ἀποθνῄσκω, ἢ ζῶ συντρίβων καὶ πατῶν τοῦ ἐπαράτου Βογορίδου τὸν ἀνυπόφορον ζυγὸν 58. Τα «φλογισμένα ράσα» 52 Κώστας Καραθανάσης, «Γεώργιος Κλεάνθης, η ζωή και το έργο του», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος 1985, σσ , και Κώστας Καραθανάσης, Γεώργιος Κλεάνθης, ο Σαμιώτης εθνικός βάρδος, Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σσ Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, (επιμ. Μ.Γ. Βαρβούνης), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Κλεάνθης, Άπαντα, σσ Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σσ Βάλτερ Πούχνερ, «Στα μετόπισθεν της επανάστασης: Ο αγώνας της Σάμου για την ένωση με την ελεύθερη Ελλάδα ( ) και το Θέατρο. Χαρίδημος ο Σάμιος (1832) του Γεωργίου Κλεάνθη και το πατριωτικό δράμα», Σαμιακές Μελέτες, τόμ. Ζ, Αθήνα 2006, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Β., σσ και Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π.

11 Πουθενά αλλού, ίσως, αυτή η τετριμμένη έκφραση δεν ανταποκρίνεται τόσο στην πραγματικότητα όσο στη Σάμο. Όντως, στο πλευρό του Λογοθέτη, δίπλα στο ξίφος, την πέννα και τη λύρα, θα βρεθεί και το «ράσο». Η σχέση των Καρμανιόλων με την εκκλησία ο- φείλει τα μέγιστα στον προκάτοχο του Κυρίλλου, τον αρχιεπίσκοπο Δανιήλ Κομνηνό ( ), προκαθήμενο για πολλά χρόνια της εκκλησίας, από το Ο αρχιεπίσκοπος Κύριλλος ( ), που τον διαδέχτηκε, το 1815, καταγόταν από τα Τρίκαλα και υπήρξε μαθητής του Κοσμά του Αιτωλού. Αν και αντίπαλος των Καλικαντζάρων, διέθετε ισχυρούς προστάτες στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε ζήσει επί πολλά χρόνια. Όταν ο Πατριάρχης εξέδωκε τον αφορισμό της Επανάστασης, ο Κύριλλος αρνήθηκε να τον κοινοποιήσει, ως προϊόν βίας, παρά τις πιέσεις των Καλικαντζάρων. Συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση, ως μέλος της Φιλικής, ευλόγησε τη σημαία της και, φορώντας κοκκινωπή φουστανέλα και ζωσμένος τα φυσεκλίκια, συμμετείχε αυτοπροσώπως στις μάχες. Γι αυτό και κυκλοφόρησε και σχετικό δίστιχο: Μιὰ νέα βγῆκε μόδα στὴν Ἁγιά-Παρασκευή, Ἔγινε ὁ Δεσπότης λιάπης, ἔβαλε καὶ τὸ σπαθὶ 59. Πολλοί ιερείς και μοναχοί του νησιού βρίσκονταν δίπλα στους επαναστάτες. Χαρακτηριστικός ο περιπετειώδης βίος του λογίου ιερομόναχου Ιγνάτιου, ο οποίος γεννήθηκε στα Κύθηρα το 1770/75, ήρθε στη Σάμο μαζί τον αδελφό του, τον μετέπειτα αρχιεπίσκοπο Σάμου Θεοδόσιο, και εκπαιδεύτηκε στην Πάτμο και τη Χίο. Το 1821, η Επανάσταση τον βρήκε δάσκαλο στην Ελληνική Σχολή Βαθέως. Επειδή οι επαναστάτες είχαν έλλειψη από μπαρούτι, μαζί με τους μαθητές του, με τις στοιχειώδεις γνώσεις χημείας του, κατασκεύασε πυρίτιδα 60. Ως ηγούμενος της μονής Ζωοδόχου Πηγής, εξορίστηκε το 1841 για στάση εναντίον του ηγεμόνα Βογορίδη και εν τέλει θανατώθηκε από τους Τούρκους, κατά τη διάρκεια του κινήματος του Μετά από πρόταση του Ιωάννη Λεκάτη, το 1829, τα περισσότερα μοναστήρια δέχθηκαν να αναλάβουν τα έξοδα των σχολείων του νησιού. Γενικότερα, δεδομένης της έλλειψης πλουσίων εμπόρων, η εκπαίδευση θα παραμένει αποκλειστική μέριμνα της Εκκλησίας μέχρι την Επανάσταση. Στη Σάμο, σύμφωνα με εκκλησιαστική απογραφή του 1830, υπηρετούσαν 153 ιερείς, 83 ιερομόναχοι, 13 ιεροδιάκονοι και 86 μοναχοί 62, ένα σημαντικό ποσοστό των οποίων συμμετείχε ενεργά στο επαναστατικό κίνημα και, το 1834, αποχώρησαν από τη Σάμο τουλάχιστον 28 καταγεγραμμένοι στους καταλόγους κληρικοί 63. Η σχέση της τοπικής Εκκλησίας με την Επανάσταση έχει τις ρίζες της στο ίδιο το κίνημα των Καρμανιόλων, και ίσως αποτέλεσε συστατικό στοιχείο της ίδιας της ανάπτυξής του. Ο Αλέξης Σεβαστάκης, ερευνητής του κινήματος, τονίζει: Το κίνημα των Καρμανιόλων ηγεμονεύει ιδεολογικά όχι μόνο στην συλλογική συνείδηση, αλλά και στο χώρο της εκκλησιαστικής συσσωμάτωσης. Ο αρχιεπίσκοπος Σάμου, οι Η- γούμενοι των μονών, η στρατιά των μοναχών και ο εφημεριακός κλήρος καλύπτουν με το κύρος της ορθοδοξίας και της επί αιώνες πνευματικής παρουσίας τους την επαναστατική δράση των Καρμανιόλων Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, Σάμος 1891, σ Αλεξάνδρα Σφοίνη, «Ιγνάτιος Ιερομόναχος. Ένας απλός δάσκαλος στη Σάμο», Αντιπελάργηση, ό.π., σσ και Αλέξανδρος Σταθάκιος, Παράδοση και εκμοντερνισμός στη Σαμιακή κοινωνία, Σάμος 2000, σ Αλ. Σφοίνη, «Ιγνάτιος.», ό.π., σσ , Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31 και Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός κατάλογος των εν Σάμω ιερέων, ιερομονάχων και μοναχών, μια απογραφή των κληρικών της Σάμου το 1830», Αντιπελάργηση, Α- θήνα 1992, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σσ Αλέξης Σεβαστάκης, «Το Στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η Κεντρική Ελληνική Διοίκηση»,

12 Χαρακτηριστικά, στην πρώτη επιτροπή που στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη, το 1805, για να εκθέσει τα παράπονα των Σαμιωτών κατά των εγχώριων προεστών και των Οθωμανών συμμάχων τους, συμμετείχε και ένας εκπρόσωπος της Εκκλησίας, ο ιερομόναχος Ιωακείμ 65. Ο Δανιήλ, πιστός στις ευαγγελικές επιταγές, είχε ήδη αρνηθεί να εισπράξει τις οφειλόμενες εισφορές των φτωχών αγροτών, σε αντίθεση με την πρακτική των κοτζαμπάσηδων, με συνέπεια να κατηγορηθεί ότι υποστηρίζει τους Καρμανιόλους. Επί πλέον, είχε αποδεχτεί την περιστολή της δικαστικής δικαιοδοσίας της Εκκλησίας και παρέπεμπε τους κληρικούς στα πολιτικά δικαστήρια. Μάλιστα, κάποια στιγμή, επειδή γινόταν κατάχρηση της ανέγερσης ναΐσκων, έπαψε να δίνει άδειες κατασκευής των, «η δε λελογισμένη αυτή πράξις αυτoύ εξήγειρε τον μη κατ επίγνωσιν ζήλον ενίων θρησκομανών, οίτινες ήρξαντο κατηγορούντος του εναρέτου ιεράρχου και μορφήν δυσσεβείας αυτώ αποδιδόντες» 66. Ο Κύριλλος, όταν ανέλαβε την ηγεσία της τοπικής εκκλησίας, έχτισε λοιμοκαθαρτήριο, νοσοκομείο για τους άπορους, σχολεία, κάνοντας τον Λόγιο Ερμή της Βιέννης να αναφερθεί ιδιαιτέρως εγκωμιαστικά στο έργο του. Σημειώνει ο Λόγιος Ερμής του Μαρτίου του 1816: Ὁ νέος ἀρχιεπίσκοπος τῆς Σάμου Κύριος Κύριλλος, μόλις ἐπάτησε τὸ ἔδαφος τῆς ἐπαρχίας του καὶ ἀμέσως ἐφρόντισε νὰ καθοδηγήσῃ τὸ λογικόν του Ποίμνιον εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς καὶ δόξης. [ ] σχολεῖα λοιπὸν ἐσυστήθησαν ἔνθα πρότερον δὲν ὑπῆρχαν Λαζαρέτα καὶ Νοσοκομεῖα ἀνεγείρονται πρὸς θεραπείαν τῶν πτωχῶν καὶ διαφύλαξιν τῆς ζωῆς πολυτίμων πλασμάτων 67 Εξ άλλου, όπως είδαμε, είχε προσφύγει στον Νικόλαο Μουρούζη, τον δραγουμάνο του στόλου, για να «ελαφρυνθούν οι παραφορτωμένες με φόρους κοινότητες» 68, ενώ, σε απαντητική επιστολή του, στις , ο τελευταίος τον πληροφορεί ότι θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να στηρίξει τα δίκαια των φτωχών της νήσου. Ο ανεψιός του Δανιήλ, Ιερομόναχος Παρθένιος ( ), ηγούμενος της Μονής του Τιμίου Σταυρού, από το 1817 μέχρι τον θάνατό του, συνέθεσε ακόμα και τρεις εκκλησιαστικούςεπαναστατικούς ύμνους οι οποίοι εψάλλονταν στις εκκλησίες. Τον έναν από αυτούς συνέθεσε το 1826, όταν ο τουρκικός στόλος προσπάθησε να καταλάβει τη Σάμο. Ὁ χριστεπώνυμος λαὸς ὁ ἐν Σάμῳ, δόξαν Χριστῷ διαπαντὸς ἀναπέμπει, ἰδὼν τὴν λύτρωσιν αὐτοῦ διὰ σταυροῦ, ἐκ τῆς φονικῆς χειρὸς, χαλεπῶν ἀλλοφύλλων, ὅτι ἐπανέστησαν ἀ- πό γῆς, καὶ θαλάσσης, κατασπαράξαι θέλοντες αὐτὸν, αλλὰ θεόθεν αἰσχύνης ἐπλήσθησαν 69. Όταν ο Κύριλλος εγκατέλειψε τη Σάμο, το 1834, άφησε πίσω του βιβλία του Βολταίρου, συγγράμματα ιατρικής στα γαλλικά και τα ιταλικά, καθώς και όργανα αστρονομίας, φυσικής και ιατρικής 70. Στην πραγματικότητα, η τοπική Εκκλησία δεν ήταν απλώς «σύμμαχος» των Καρμανιόλων αλλά συστατικό στοιχείο του κινήματός τους. Εξάλλου, η ιδεολογία τους αποτελούσε μία σύνθεση μεταξύ της Ορθοδοξίας και των ιδεωδών της γαλλικής Επανάστασης. Θεωρούσαν την «αρετήν του Ευαγγελίου» ως βάση για να αντιταχθούν στον «δεσποτισμόν του Τυράννου αιμοβόρου εχθρού του χριστιανικού ονόματος» και την πίστη «ως στο Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου, Σαμιακές μελέτες, τμ. 1, Πορεία, Αθήνα 1995, σ Για τα εισοδήματα κληρικών και μονών, βλ. και Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου Σάμου, , ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1995, σσ Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, σ Ερμής ο Λόγιος, ό.π., τμ. Στ, 1916, σ Ευαγγ. Ι. Ζαφείρης, «Κύριλλος, ο θρυλικός δεσπότης της Σάμου κατά την επανάσταση», Σαμιακή Ε- πιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σσ Κώστας Καραθανάσης, «Εκκλησιαστικοί επαναστατικοί ύμνοι», Σαμιακή Επιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σσ , και Αλ. Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31.

13 δύναμη και αιτία αντίστασης», ενώ οι ηγέτες των Καρμανιόλων συμμετέχουν ενεργά στη ζωή της εκκλησίας 71. Η σχέση των Σαμίων με την Εκκλησία είναι τόσο ισχυρή, ώστε μόνο στο Νέο Καρλόβασι, στην περίοδο , καταμετρώνται, επί συνόλου 350 επωνύμων, τριάντα με την προσθήκη της λέξης «χατζή», τριάντα έξι με τη λέξη «παπά», δέκα με τη λέξη «διάκο», δηλαδή πάνω από το 20% των επωνύμων υποδήλωνε μια σχέση με την Ορθοδοξία 72. «Η έξαρση της χριστιανικής πίστης και η αυξανόμενη επιρροή της Ορθοδοξίας παρατηρείται κατά την περίοδο » 73, δηλαδή κατά την περίοδο της ανόδου και της κυριαρχίας των Καρμανιόλων! Χαρακτηριστική είναι η επιμονή, ακόμα και κατά την τελευταία φάση του κινήματος, τη «Σαμιακή Πολιτεία» ( ), στους δεσμούς του ελληνικού έθνους με τη θρησκεία, τη γλώσσα, τα ήθη και έθιμα, όπως εκφράζεται στη διακήρυξη της Γενικής Συνέλευσης των αντιπροσώπων των χωριών: Ἕκαστον ἔθνος διακρίνεται ἀπὸ τρεῖς χαρακτῆρας, ἀπὸ τὴν θρησκείαν, ἀπὸ τὴν ἠθικὴν καὶ ἀπὸ τὴν διάλεκτον, οἱ δὲ Ἕλληνες καὶ ἡμεῖς οἱ Σάμιοι ἰδιαιτέρως, χρεωστῶμεν νὰ διατηρῶμεν καὶ τὰ τρία ταῦτα καὶ ἐπειδὴ πολλοὶ καταφρονοῦσιν ἀναφανδὸν τὴν θρησκείαν μας, τὴ διάλεκτόν μας καὶ ἠθικήν μας, ὅσοι τοιοῦτοι νὰ ἀποκλείονται τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑπουργημάτων 74. Η κοινωνία Ο συνθετικός αυτός χαρακτήρας της σαμιακής επανάστασης αποτελεί, εν πολλοίς, αντανάκλαση της ίδιας της σαμιακής οικονομίας και κοινωνίας. Κατ αρχάς, η Σάμος, σε αντίθεση με τη Χίο και τη Σμύρνη, δεν διέθετε «διεθνοποιημένα» αστικά στρώματα και διανόηση, ενώ η παρουσία των Τούρκων ήταν ασθενέστερη. Μόνον προς τα τέλη του 18 ου αι., θα αρχίσει να αναπτύσσεται με ταχύτητα μια εμπορική, βιοτεχνική και ναυτική δραστηριότητα, η οποία θα παραμένει συνδεδεμένη με την τοπική παραγωγή και όχι με κάποια διεθνή μεταπρατική δραστηριότητα. Οι Σαμιώτες ναυτικοί προέρχονται συχνά από τις τάξεις των μικροϊδιοκτητών ή ακτημόνων αγροτών, που ρίχνονται στη θάλασσα, την πειρατεία και το εμπόριο για να επιβιώσουν. Στο τέλος του 18 ου αι., οι ναυτικοί υπολογίζονται, σύμφωνα με προξενική έκθεση, στις άτομα 75, ενώ αναπτύσσονται πολλά βοηθητικά επαγγέλματα, ταρσανάδες, βαφεία, βυρσοδεψεία κ.λπ., καθώς και εργαστήρια μεταποίησης των εξαγόμενων προϊόντων. Σύμφωνα με την απογραφή του 1828, υπήρχαν «εργαστήρια», 93 μύλοι και 146 ελαιοτριβεία. Αναφέρονται δε και 11 εσνάφια 76, ενώ μόνο οι κάτοικοι του Νέου Καρλοβάσου κατείχαν ογδόντα σκάφη πρώτης και δευτέρας κλάσεως 77. Στα τέλη, λοιπόν, του 18 ου και τις αρχές του 19 ου αι., σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία, ο «δευτερογενής» και ο «τριτογενής» τομέας απασχολούσαν πάνω από άτομα, δηλαδή το 25-30% του ενεργού πληθυσμού. Παράλληλα, παρόλο που η Σάμος δεν διέθετε κάποια μεγάλη πόλη, αυξάνεται ταχύτατα ο πληθυσμός στα εμποροναυτικά, εμπορικά και βιοτεχνικά κέντρα. Το Βαθύ πέρασε από τους κατοίκους, το 1677, στους το 71 Βλ. Αλ. Σταθάκιος, Παράδοση, ό.π., σ. 31, και Αλέξης Σεβαστάκης, «Η θεμελίωση της Σαμιακής Πολιτείας (με ανέκδοτα έγγραφα»), Σαμιακές μελέτες, τμ. 2, Πορεία, Αθήνα Αλέξης Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου, σ Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου, ό.π., σ «Πρακτικά της εν χώρα τοπικής Συνελεύσεως των Σαμίων τη 7 η Ιουνίου 1830», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ό.π., σσ Κων. Βακαλόπουλος, «Νέες ειδήσεις για τα νησιά Σύρα, Σάμο, Σίφνο, και Νάξο στα 1828», περ. Μνημοσύνη, τ. 6 ( ), Αθήνα 1977, σ Χρ. Λάνδρος, «Ονομαστικός», ό.π., σ. 385, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα των Καρμανιόλων, ό.π., σσ Ι. Λεκάτης, «Συνοπτική.», ό.π., σημ. 25, σσ. 28, 32.

14 1828, ενώ και το Λιμάνι του Βαθιού είχε κατοίκους. Οι Μυτιληνοί αυξήθηκαν από 800 σε άτομα, ο Μαραθόκαμπος από 800 σε 3.020, το Νέο Καρλόβασι έφτασε τις κατοίκους 78. Σε ένα σημαντικό ποσοστό, η αύξηση του πληθυσμού οφειλόταν σε μετανάστευση πληθυσμού από την Πελοπόννησο ιδιαίτερα μετά τα Ορλωφικά και τα Επτάνησα. Οι Επτανήσιοι είχαν στα χέρια τους ένα μεγάλο μέρος της ναυτικής και εμπορικής δραστηριότητας. Κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αι., ιδιαίτερα ύστερα από τη συνθήκη του Kουτσούκ Kαϊναρτζίκ, αναπτύχθηκε στη Σάμο μικρού μεν εκτοπίσματος πολυάριθμος όμως εμπορικός στόλος, που διακινούσε την τοπική εμπορευματική παραγωγή, κυρίως οίνων μαύρων και μοσχάτων, σταφίδας, λαδιού, ξυλείας, προς τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, της Μικρασίας, της Ελλάδας, της κεντρικής και δυτικής Μεσογείου, Κύπρου και Αλεξάνδρειας απόπου μετέφερε στο νησί αποικιακά είδη για τις ανάγκες των κατοίκων 79. Ο αυξανόμενος εκχρηματισμός και η εμπορευματοποίηση της αγροτικής παραγωγής επιταχύνουν και τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις. Αυξάνονται οι ακτήμονες, ενώ η φορολογία και η τοκογλυφία (μέχρι 2% μηνιαίως) 80 γίνονται διαρκώς επαχθέστερες και καθιστούν τους αγρότες ευνοϊκούς αποδέκτες των νέων ιδεών. Η «συνάντηση» των αναπτυσσόμενων κοινωνικών στρωμάτων με τους ακτήμονες και τους φτωχούς αγρότες με ιδεολογικούς «μεσολαβητές», μια Εκκλησία που έμοιαζε να εμπνέεται από τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους, καθώς και ένα μικρό αλλά εξαιρετικά δραστήριο στρώμα διανοουμένων και επαναστατών, που είχαν αναμειχθεί ενεργά στους ναπολεόντειους πολέμους και «μετακένωσαν» στο νησί τα ιδεώδη της γαλλικής Επανάστασης θα αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί τόσο το κίνημα των «Καρμανιόλων», όσο και γενικότερα το επαναστατικό «θαύμα» της Σάμου. Η διαρκώς ισχυροποιούμενη τάξη των καραβοκυρών και των εμποροπραγματευτών αποτέλεσε την ωστική δύναμη για την εμφάνιση επαναστατικού κινήματος, που αποσκοπούσε στην κατάκτηση της Kοινοτικής εξουσίας. [ ] Από των αρχών του 19ου αι. η κίνηση σχηματοποιήθηκε στην φατρία των «Kαρμανιόλων», που «...ελευθεριάζοντες εχόρευον εν ταις πλατείαις την καρμανιόλαν» των Γάλλων επαναστατών και στη φατρία των «Kαλικαντζάρων», που συσκέπτονταν και συνωμοτούσαν τις νύχτες 81. Χαρακτηριστική είναι φράση επιστολής που έστειλαν οι Επίτροποι προς τον Λογοθέτη, τον Σεπτέμβριο του 1807: «τοιαύτη δαιμονικὴ ἰδέα τοὺς ἐκυρίευσεν τὸν στοχασμὸν καὶ θέλουν νὰ εἶναι τὰ πάντα κοινὰ» 82. Ο Σαλαμαλέκης επισημαίνει αυτούς τους βαθύτατους μετασχηματισμούς: Γιατί τώρα οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι σὰν ἀλλότες Ὅλ ἄνοιξαν τὰ μάτια τους, δὲν εἶναι σὰν ἐτότες [ ] Ὡς καὶ οἱ ζευγολάτιδες ποὺ σήκωναν τζ ἀλέτραις Κι αὐτοὶ ἄνοιξαν τὰ μάτια τους κι ἐγίνηκαν καθρέπταις 83. Και αν, στη Χίο, ή ακόμα περισσότερο στη Σμύρνη, το κίνημα του διαφωτισμού συνδέθηκε αποφασιστικά με τους μεγαλεμπόρους και αποσκοπούσε μάλλον σε εκπαιδευτικούς στόχους, στη Σάμο, θα αποκτήσει εθνικά και κοινωνικά επαναστατικά χαρακτηριστικά, μια σύνθεση που ίσως δεν θα βρεθεί πουθενά αλλού στην επαναστατημένη Ελλάδα. Οι Καρμανιόλοι θα αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη της Επανάστασης του 21, στην ο- 78 Κόμης, «Πληθυσμός και οικισμοί», ό.π., σσ , Aλέξης Σεβαστάκης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων και ο Στρατοπολιτικός Διοργανισμός της νήσου ( )», Το νησί της Ήρας, Επτά ημέρες, Καθημερινή, 9 Αυγούστου Βλ. Ελευθερία Ζέη, «Ο καρπός του φτωχού και κύριος του δέντρου: από την ιστορία της μικρής ιδιοκτησίας στη Σάμο (18 ος -19 ος αι.)», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα 2002, σσ Aλέξης Σεβαστάκης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων Καθημερινή, ό.π. 82 Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, σ. 436, Αλ. Σεβαστάκης, Το κίνημα, ό.π., σ Ν. Σταματιάδης, Σαμιακά, τμ. Β, σ. 466.

15 ποία θα προσδώσουν εξ αρχής και χαρακτήρα κοινωνικό, εναντίον των Καλικαντζάρων, οι οποίοι θα προσπαθήσουν να την αποτρέψουν και θα συνεχίζουν τις απόπειρες να επανακτήσουν την εξουσία, συμμαχώντας είτε με την κεντρική διοίκηση, είτε, μετά το 1834, και πάλι με τους Τούρκους. Εντελώς σχηματικά, στη Σάμο, θα ηγεμονεύσει μια επαναστατική «μικροαστική» τάξη, εμπόρων, καραβοκυραίων και τεχνιτών, η οποία θα λειτουργεί ως μια οιονεί «εθνική α- στική τάξη». Εξ άλλου, τα εισοδήματά τους ήταν μάλλον μικρά, γι αυτό οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις ήταν περιορισμένες και οι «αστοί» βρίσκονταν πολύ κοντά στους τεχνίτες, τους ναυτικούς και τους αγρότες. Ακόμα και οι Καλικάντζαροι στήριζαν την υπεροχή τους όχι τόσο στις μεγάλες κτηματικές περιουσίες τους, αλλά μάλλον στη χρήση των προνομίων της προυχοντικής τους θέσης, την ενοικίαση των φόρων και την τοκογλυφία 84. Η παράδοση της αυτοδιοίκησης αφορούσε και στη δικαστική εξουσία και, μέχρι και το 1834, συνέδεε το δίκαιο της Σάμου με τη βυζαντινή παράδοση και το λαϊκό δίκαιο 85. Εν τέλει, διαμορφώθηκε ένα μικτό δικαϊκό σύστημα όπου συνυπήρχαν τρεις θεσμοί, καθώς και ένα λαϊκό εθιμικό δίκαιο: η δικαστική εξουσία ασκούνταν από τη δημογεροντία, ενώ δικαστήριο που απαρτιζόταν από τους τέσσερις μεγάλους Προεστούς, με πρόεδρο τον Αρχιεπίσκοπο, επέβαλλε ποινές, μέχρι το 1821 κυρίως εξωεκκλησιασμούς ή αφορισμούς. Ταυτόχρονα, λειτουργούσε και εκκλησιαστικό δικαστήριο για θέματα όπως διαζύγια κ.λπ. ενώ υπήρχε και παρέμβαση της τουρκικής εξουσίας με τον καδή 86. Μετά την Επανάσταση του 21, επιβάλλεται ένα ενιαίο σύστημα δικαίου από τον Στρατοπολιτικό Διοργανισμό: οι τρεις Πολιτικοί κριτές, που εκλέγονται από συνέλευση των «δεκαοκτὼ χωρίων» της νήσου, οφείλουν «νὰ κρίνωσιν ὅλας τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις κατὰ τὸ Νομικὸν τοῦ Ἀρμενοπούλου», ο δε αρχιεπίσκοπος απλώς θέτει στις αποφάσεις τη σφραγίδα «βεβαιοῖ». Τέλος, οι έφοροι των χωριών συγκροτούν το «Εἰρηνοποιὸ Κριτήριο», που δικάζει μικροδιαφορές 87. «Στο (δε) εμπορικό δίκαιο δεν εισήγαγε τον γαλλικό εμπορικό κώδικα. Απέφυγε να προσφύγει σε ξένα πρότυπα παρά την επί δεκαετίες ιδεολογική σχέση του κόμματος των καρμανιόλων με τη Γαλλική Επανάσταση και τις ιδέες της» 88. «Φέραμε πίσω αυτά τ ανάγλυφα μιας τέχνης ταπεινής» Ο Δαίμων Σεληναίος, το σατιρικό έργο του Κλεάνθη που γράφτηκε το 1834, σατιρίζει τους Καλικάντζαρους και τον προαλειφόμενο νέο ηγεμόνα της Σάμου, θεωρείται δε ένα από τα πρώτα κοινωνικά/σατιρικά ποιήματα της νεώτερης Ελλάδας. Ο Σεληναίος Δαίμων εμφανίζεται τη νύκτα, όπως όλοι οι Καλικάντζαροι, και καλεί σε σύνοδο τους «δαίμονας» και «Καταχθονίους» και εξαγγέλλει τα πιστεύω του: το δίκαιο του ισχυροτέρου είναι ο φυσικός νόμος, ενώ η ισότητα συνιστά μία φενάκη: Ἰσότης φύσει δὲν ὑπάρχει Ἡ δύναμις δὲ μόνη ἄρχει Παντοῦ ὡς φύσις ἀρετῆς. Ἡ δύναμις γεννᾶ τὸν νόμον Ἡ δύναμις τὸν ἐκτελεῖ Ἡ Δύναμις ἂρ αὐτογνώμων Δικαιοσύνη καὶ Βουλή Επ. Σταματιάδης, Σαμιακά, ό.π., τμ. Δ, σ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και δικαστική εξουσία στη Σάμο ( ), Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1986, σ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σσ Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σσ. 25, Αλ. Σεβαστάκης, Δίκαιο και, ό.π., σ Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σ. 87.

16 Προφανώς, για τον Κλεάνθη και τους Καρμανιόλους, ισχύουν τα διαμετρικώς αντίθετα, ο φυσικός νόμος είναι η ισότητα, ενώ η παιδεία και η γνώση αποτελούν το θεμέλιο του ε- παναστατικού κινήματος και των πολιτικών δικαιωμάτων, σύμφωνα με τις αρχές του ε- παναστατικού Διαφωτισμού, τον οποίον ενστερνίζονται οι επαναστάτες: Σχολεῖα τὶ μᾶς ὠφελούσι; Σκότος καὶ φῶς δὲν συμφωνοῦσι Ἀπὸ ἡμᾶς λοιπὸν μακράν. [ ] Ἂν ἔλειπεν ὁλωσδιόλου Τοῦ Καρλοβάσου ἡ Σχολὴ Οὐδ ἐπανάστασις καθόλου, Οὐδὲ ἄλλη τὶς Βουλὴ Οὐδ ἀγῶνες ἄλλοι πλέον Τὸ σύστημά μας τὸ ἀρχαῖον Νὰ ἀναστήσωμεν λαμπρὸν 90. Το περιβόητο σχήμα του Γιάννη Κορδάτου, για τις «κινητήριες» δυνάμεις της Επανάστασης, θα βρει εν μέρει την επιβεβαίωσή του στη σαμιακή Επανάσταση. «Εν μέρει», διότι δεν θα επιβεβαιωθεί ως προς την Εκκλησία, η οποία όχι μόνο δεν θα συνταχθεί με τους Καλικάντζαρους αλλά, αντίθετα, θα αποτελέσει τον κατ εξοχήν φορέα της εκπαίδευσης και εγχώριο διερμηνευτή της ιδεολογίας της γαλλικής Επανάστασης, υπό το πρίσμα της εγχώριας παράδοσης, δηλαδή, της Ευαγγελικής ισότητας. Η Ορθοδοξία, συμπαρατασσόμενη με τους Καρμανιόλους, επιτρέπει τη μαζική προσχώρηση των αγροτών και προσδίδει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά στο κίνημα. Η Σάμος συνιστά το επιτυχημένο υπόδειγμα μιας αυτόκεντρης, ριζοσπαστικής και ταυτόχρονα ισορροπημένης επαναστατικής διαδικασίας, μιας ολοκληρωμένης και συνθετικής έκφρασης του ελληνικού διαφωτισμού, όπου τα δάνεια, από τη γαλλική Επανάσταση, στοιχεία εντάσσονται οργανικά στον ιδεολογικό καμβά του ελληνικού κόσμου. Εδώ, το διαφωτιστικό πρόταγμα θα έχει μεταβληθεί ολοκληρωτικά σε ιθαγενές λαϊκό κίνημα. Εδώ, τα διεστώτα μέλη του ελληνικού παλίμψηστου θα έχουν, επί τέλους, αναχωνευτεί σε έναν ενιαίο οργανισμό. Αυτό που δεν κατόρθωσε ποτέ να επιτύχει ο ελληνικός διαφωτισμός, η ελληνική επανάσταση, η ελληνική κοινωνία. Διότι, εν τέλει, προς τον φωτισμό και την παλιγγενεσία θα βαδίσουμε με τον Κοραή, τον Ψαλίδα και τον Παμπλέκη, παράλληλα με τον Αθανάσιο Πάριο και τον Γρηγόριο Ε, με τον Ανώνυμο της Νομαρχίας και τον Μαυροκορδάτο, ενώ ο Καταρτζής, ο Ρήγας, η Φιλική, ο Λυκούργος Λογοθέτης, θα εκφράζουν τη συνθετική δυνατότητα ενός ακέραιου και ενιαίου οργανισμού. Όμως, ο Καταρτζής δεν θα δημοσιεύσει τίποτε όσο ζούσε, ο Ρήγας θα εξοντωθεί στις απαρχές του διαβήματός του, η «Φιλική Εταιρεία» θα σβήσει μέσα από την ίδια την επιτυχία του αρχικού της διαβήματος, ενώ ο Λογοθέτης είναι ο μόνος που θα ευτυχήσει να δει το όραμά του να γίνεται πράξη στην ι- διαίτερη πατρίδα του και, ταυτόχρονα, θα μείνει με τον καημό του ανολοκλήρωτου. Όχι μόνο η Ελλάδα δεν θα ακολουθήσει το σαμιακό πρότυπο, αλλά και η ίδια η Σάμος θα μείνει εκτός ελλαδικού κράτους, ενώ ο ίδιος δεν θα διαδραματίσει μείζονα ρόλο στο πανελλήνιο θέατρο. Η Σάμος, βέβαια, δεν διέθετε τα μεγέθη που θα της επέτρεπαν να ηγεμονεύσει στην ελληνική πνευματική και πολιτική ζωή. Δεν διέθετε την έκταση, τον πληθυσμό, τους λογίους, τους εμπόρους, ούτε πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες πανελλήνιας εμβέλειας ενώ η έλλειψη οικονομικών, κοινωνικών και πνευματικών συνθηκών ανάλογων με της Σάμου διαμόρφωνε ένα ριζικά διάφορο πλαίσιο. Γι αυτό και όλοι οι πρωταγωνιστές του σαμιακού επαναστατικού κινήματος θα νιώθουν σαν το ψάρι έξω από το νερό μακριά από 90 Γεώργιος Κλεάνθης, Άπαντα, ό.π., σ. 88.

17 το νησί τους. Γι αυτό και ο γηραιός Ιωάννης Λεκάτης θα επιστρέψει σε αυτήν για να δώσει την ύστατη επαναστατική μάχη. Η «άγρια ανωμαλία» της Σάμου αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη μορφή αυτού του αυτόκεντρου συνθετικού μοντέλου, ένα «μονοπάτι χαμένο μέσα στο δάσος», που μας προϊδεάζει για το τι θα μπορούσε να είναι εν τοις πράγμασι ο ελληνικός διαφωτισμός και η ελληνική επανάσταση αν είχαν κατορθώσει να υπερβούν τον «καημό της ρωμιοσύνης». ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βακαλόπουλος, Κωνσταντίνος, «Νέες ειδήσεις για τα νησιά Σύρα, Σάμο, Σίφνο, και Νάξο στα 1828», περ. Μνημοσύνη, τ. 6 ( ), Αθήνα 1977, σ Βουρλιώτης, Μανόλης, «Οι τοπικοί προεστοί της Σάμου, Η περίπτωση των προγόνων του καπετάν Σταμάτη», στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου» (ΠΙΣΝΔ), Αθήνα 1992, σσ Βουρλιώτης, Μανόλης, Καρμανιόλοι και βιβλίο ( ), Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα Γούδας, Αναστάσιος, Βίοι Παράλληλοι των επί της αναγεννήσεως της Ελλάδος διαπρεψάντων ανδρών, τμ. Ζ, Αθήνα Ερμής ο Λόγιος, τμ. Στ,1816, Ανατύπωση ΕΛΙΑ, Αθήνα 1989, σσ Ζαφείρης, Ευάγγελος, «Κύριλλος, ο θρυλικός δεσπότης της Σάμου κατά την επανάσταση» στο Σαμιακή Επιθεώρηση, τεύχος 31-32, Απρίλιος 1985, σσ Ζέη, Ελευθερία, «Ο καρπός του φτωχού και κύριος του δέντρου: από την ιστορία της μικρής ιδιοκτησίας στη Σάμο (18 ος -19 ος αι.)», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Αθήνα Καπώλη-Κεντούρη, Α., «Προβληματισμοί στη θεατρική σκηνή της Σάμου στα χρόνια της Επανάστασης με αφορμή ένα χειρόγραφο», Συμπόσιο Σαμιακής Λογοτεχνίας. Πρακτικά, Πυθαγόρειο Απριλίου 1988, Αθήνα 1989, σσ Καραθανάσης, Κώστας, «Γεώργιος Κλεάνθης, η ζωή και το έργο του», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος Καραθανάσης, Κώστας, «Εκκλησιαστικοί επαναστατικοί ύμνοι», Σαμιακή Επιθεώρηση, τ , Απρίλιος Καραθανάσης, Κώστας, Γεώργιος Κλεάνθης, ο Σαμιώτης εθνικός βάρδος, Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα Κλεάνθης, Γεώργιος, Άπαντα, (επιμ. Μ.Γ. Βαρβούνης), εκδ. Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου», Αθήνα Κόμης, Κώστας, «Πληθυσμός και οικισμοί της Σάμου. συμβολή πρώτη: Οθωμανική περίοδος» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Κορδάτος Γιάννης, Η Κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Φιλοσοφική και Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Γ. Ι. Βασιλείου, Αθήναι Λαμπρινός, Γιώργης, Μορφές του Εικοσιένα, Καστανιώτης, Αθήνα Λάνδρος, Χρ., «Ονομαστικός κατάλογος των εν Σάμω ιερέων, ιερομονάχων και μοναχών, μια απογραφή των κληρικών της Σάμου το 1830» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Λεκάτης, Ιωάννης, «Συνοπτική περιγραφή της νήσου Σάμου» (Παρουσίαση, σχόλια Μανόλη Βουρλιώτη), Σαμιακή Επιθεώρηση, Ιανουάριος 1989, τ , σσ Μπέλσης, Κωνσταντίνος, Μία καταγγελία εναντίον του επάρχου Κυριάκου Μόραλη στη Σάμο Στη βιβλιογραφία περιλαμβάνονται τα έργα που σχετίζονται άμεσα με το κείμενο ή των οποίων γίνεται μνεία σε αυτό και όχι η γενικότερη σχετική βιβλιογραφία.

18 του Ο εσωτερικός αγώνας της νήσου και η επανάσταση, Αθήνα Negri, Antonio, L' anomalia selvaggia. Saggio su potere e potenza in Baruch Spinoza, Feltrinelli, Μιλάνο, Παραφέστα, Ιωάννα, «Η Πορφυριάδα Σχολή», στο Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17 ος -20 ός αιώνας), Πρακτικά Συμποσίου, Δεκεμβρίου 1999, Αδελφότητα Σαμίων Αθηνών, Α- θήνα Πούχνερ, Βάλτερ, «Στα μετόπισθεν της επανάστασης: Ο αγώνας της Σάμου για την ένωση με την ελεύθερη Ελλάδα ( ) και το Θέατρο Χαρίδημος ο Σάμιος (1832) του Γεωργίου Κλεάνθη και το πατριωτικό δράμα», Σαμιακές Μελέτες, τόμ. Ζ, Αθήνα 2006, σσ Σακελλαρίου, Μιχαήλ, Σαμιακά, Μυρμιδόνες, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Δίκαιο και δικαστική εξουσία στη Σάμο ( ), Ιστορικό Αρχείο, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Το Δημόσιον δίκαιον της Σάμου κατά την Τουρκοκρατίαν, την Επανάστασιν και το Ηγεμονικό Καθεστώς, Θεσσαλονίκη Σεβαστάκης, Αλέξης, Το κίνημα των Καρμανιόλων στη Σάμο ( ), ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Ιστορικά Νέου Καρλοβάσου Σάμου, , ΠΙΣΝΔ, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, Οι Καρμανιόλοι στην επανάσταση της Σάμου, Ιωάννης Λεκάτης, Διογένης, Αθήνα Σεβαστάκης, Αλέξης, «Το κοινωνικό υπόβαθρο της Σαμιακής Επανάστασης», στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Το στρατοπολιτικόν σύστημα Σάμου και η κεντρική ελληνική διοίκηση» στο Αλ. Σεβαστάκης, Ιστορικά Ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Ανθρωπολογία ήτοι ατελές σχεδίασμα μικρών βιογραφιών» στο Ιστορικά ανάλεκτα, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 2005, σσ Σεβαστάκης, Αλέξης, «Η θεμελίωση της Σαμιακής Πολιτείας (με ανέκδοτα έγγραφα)», Σαμιακές μελέτες, τόμ. 2, Πορεία, Αθήνα Σεβαστάκης, Aλέξης, «Tο κίνημα των Kαρμανιόλων και ο Στρατοπολιτικός Διοργανισμός της νήσου ( )», Το νησί της Ήρας, Επτά ημέρες, Καθημερινή, 9 Αυγούστου Σκληρός, Γεώργιος, Το κοινωνικό μας ζήτημα, Εκδόσεις Σοσιαλιστικού Κέντρου, Αθήνα (1η εκδ. 1907). Σουβαλτζής, Δημοσθένης, Ο Τυρταίος της Σάμου, ήτοι συλλογή των σωζομένων ποιημάτων του Σαμίου ποιητού Γ. Κλεάνθους, Αθήνα Σταματιάδης, Ανακρέων, Οι Δελφινόσημοι, ήτοι περί του αρχαιοτέρου οικογενειακού κορμού της νήσου Σάμου από του έτους 1620 και εντεύθεν, Αθήνα Σταματιάδης, Επαμεινώνδας, Σαμιακά, ήτοι ιστορία της νήσου Σάμου από των παναρχαίων χρόνων μέχρι των καθ ημάς, τόμοι Α - Ε, Σάμος Σταματιάδης, Νικόλαος, Σαμιακά, ήτοι ανέλιξις της νεωτέρας ιστορίας της Σάμου δι επισήμων εγγράφων, τμ. Α-Β, Σταματιάδης, Νικόλαος, Βιογραφία του Σαμίου οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Λαχανά, Σάμος Σφοίνη, Αλεξάνδρα, «Ιγνάτιος Ιερομόναχος. Ένας απλός δάσκαλος στη Σάμο (τέλη του 18 ου με αρχές του 19 ου αι.)» στο Αντιπελάργηση, Τιμητικός τόμος για τον Νικόλαο Α. Δημητρίου, ΠΙΣΝΔ, Αθήνα 1992, σσ Σταθάκιος, Αλέξανδρος, Παράδοση και εκμοντερνισμός στη Σαμιακή κοινωνία, Σάμος Φραγκίσκος, Εμμανουήλ, Τα ελληνικά Προεπαναστατικά περιοδικά, Ευρετήρια. Β, Ερμής ο Λόγιος, , επιμ. ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 1976.

ΣΤΡΑΤΟΠΟΛΙΤΙΚΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΑΜΟΥ Το τοπικό πολίτευμα της Σάμου κατά την επανάσταση του 1821

ΣΤΡΑΤΟΠΟΛΙΤΙΚΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΑΜΟΥ Το τοπικό πολίτευμα της Σάμου κατά την επανάσταση του 1821 Χρίστος Λάνδρος ΣΤΡΑΤΟΠΟΛΙΤΙΚΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΑΜΟΥ Το τοπικό πολίτευμα της Σάμου κατά την επανάσταση του 1821 Το στρατοπολιτικό σύστημα Σάμου δεν είναι τίποτε άλλο παρά το τοπικό πολίτευμα που ίσχυσε στο νησί

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 4η: Φιλική Εταιρεία Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα Επώνυµο Όνοµα Υπογραφή Σταύρου - Τσιαπαλάµος Γεώργιος Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου Χρόνος Θανάτου Βιογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ.

Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης Πασχάλης Μ. Η συνταγματική Σάμος Ο Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου αφηγείται την πολιτική βιογραφία του Γ. Λογοθέτη Λυκούργου και την καταπληκτική ιστορία της δημοκρατικής αυτοδιοίκησης του νησιού ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

25η Μαρτίου 1821 Η 25η Μαρτίου αποτελεί διπλή εορτή για τους Έλληνες, μαζί με τον Ευαγγελισμός της Θεοτόκου εορτάζεται και ο ξεσηκωμός των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Στην πραγματικότητα η επανάσταση είχε

Διαβάστε περισσότερα

Υπογραφή - Σφραγίδα. Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος. 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής. Σάμος.

Υπογραφή - Σφραγίδα. Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος. 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής. Σάμος. Επώνυμο Όνομα Προσωνυμία Υπογραφή - Σφραγίδα Παπλωματάς Γεώργιος Λογοθέτης Λυκούργος Ιδιότητα Πολιτικός - Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Σάμος- Καρλόβασι Χρόνος 1772 Γέννησης Τόπος Καταγωγής Τόπος Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 (2015) «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» Ο Θούριος του Ρήγα Φεραίου εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Το Ναύπλιο την εποχή της άφιξης του Καποδίστρια (1828) Χρονολόγιο Ερειπωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 (σελ ) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου

Κεφάλαιο 5 (σελ ) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821 1830) 1 Κεφάλαιο 5 (σελ. 90 93) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου Η επανάσταση διαδόθηκε γρήγορα στα νησιά του Αιγαίου. Σπουδαίοι ναυτικοί, όπως ο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες. 7ο Γυμνάσιο Καβάλας Θεοδωράκογλου Χαριτωμένη

Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες. 7ο Γυμνάσιο Καβάλας Θεοδωράκογλου Χαριτωμένη Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες Η Φιλική Εταιρεία Ήταν μυστική οργάνωση. Ιδρύθηκε στην Οδησσό της Ρωσίας, το 1814. Σκοπός της ήταν η ανεξαρτησία των Ελλήνων. Πρωτεργάτες

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ Τίτλος Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη Αρχείο Επισκόπου Διονυσίου Μαραγκουδάκη Συλλογή Μονών (νομών Χανίων,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα

Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα Λίγους μήνες μετά την ανάληψη της προεδρίας της Κρητικής Κυβέρνησης από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που έλεγχε τα ελληνικά πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ο Όθων συνδιαλέγεται με τον έφιππο συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη που του ζητά την παραχώρηση συντάγματος Καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα

Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα Αγωγή και Εκπαίδευση στη Νεώτερη Ελλάδα Στο πλαίσιο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού έγινε σημαντική προσπάθεια Να συσταθούν σχολεία Nα γραφτούν βιβλία Nα εισαχθούν οι θετικές επιστήμες Nα καταπολεμηθεί ο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ )

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 17 Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ. 138 141) Ο Ιωάννης Καποδίστριας καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Κέρκυρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΛΑΜΑΡΑ ΕΛΙΣΑΒΕΤ Α.Μ.67630 1 Περιεχόμενα ΕΡΓΑΣΙΑ 3η ΕΛΠ 11...1 Διδάσκων Kυριακίδου Μαρία...1 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική.

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Κατά το 18 ο αιώνα η Αγγλία κατείχε δεκατρείς αποικίες στην Αμερική. Οι αποικίες αυτές παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές που οφείλονταν: - Στη διαφορετική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ )

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 1 Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ. 178 181) Μετά την ήττα στον πόλεµο µε την Τουρκία, το 1897, το ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ -Πώς έγινε βασιλιάς του ελληνικού κράτους ο Όθωνας; Αφού δεν ήταν Έλληνας! -Για να δούμε τι θα βρούμε γι αυτό το θέμα στο διαδίκτυο. -Κοιτάξτε τι βρήκα, παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Α Δηλιακή συμμαχία Πηγαίνετε στη σελίδα 99 και διαβάστε την πηγή. Ποια ήταν η έδρα της συμμαχίας; Ποιοι συμμετείχαν; Ποιος ήταν ο στόχος της συμμαχίας

Α Δηλιακή συμμαχία Πηγαίνετε στη σελίδα 99 και διαβάστε την πηγή. Ποια ήταν η έδρα της συμμαχίας; Ποιοι συμμετείχαν; Ποιος ήταν ο στόχος της συμμαχίας Κλασική εποχή Κλασική εποχή ονομάζεται η περίοδος από το 480 έως το 323 π.χ. Γιατί έχουν επιλεγεί αυτά τα έτη; 480π.Χ.: τέλος των περσικών πολέμων 323π.Χ.: θάνατος Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τι ονομάζουμε σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Υπογραφή Καθηγητή:

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ Υπογραφή Καθηγητή: ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία:10/06/2013 Τάξη: Γ Χρόνος: 2 ώρες Αρ. Σελίδων: 5 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα: Αρ: Βαθμός: Υπογραφή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ 21 η ΜΑΪΟΥ 1864 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 152 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΟΡΜΟ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 [1] Σεβασμιώτατε

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( )

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( ) ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ (1963-1967) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ (1967-1974) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ (1974-1993) Περιεχόμενα Πρόλογος... 9 Ι. Από την κατοχή ως τα Ιουλιανά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: «Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη πυρήνα των Αντιβενιζελικών.», σελ. 92-93 β. Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης (1905)

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ )

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 18 Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ. 142 145) Μετά τη Ναυµαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωµατικές ενέργειες για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2)

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ, ΒΙΒΛΙΟ 3 ο,70 (1,2) Εμφύλια διαμάχη στην Κέρκυρα Μετά την καταστολή της αποστασίας των Μυτιληναίων από τους Αθηναίους και την κατάληψη των Πλαταιών από τους Σπαρτιάτες(427π.Χ.),

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Ημερομηνία Ανάρτησης: 03/11/1997 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Προσφώνηση του πρ. της ΕΣΗΕΑ Α. Μανωλάκου στην τιμητική εκδήλωση της ΕΣΗΕΑ για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο Θέλουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ο Μέγας Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ποιοί ήταν; Πού έζησαν; Τί έκαναν; Δρ. Χρυσόστομος Παπασπύρου 30 Ιανουαρίου 2015 Βασίλειος ο Μέγας (330-379) Ο Βασίλειος ο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς

Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς Επώνυµο Χατζηπέτρος Όνοµα Χριστόδουλος Προσωνυµία Βλάχµπεης - Χατζή Πασάς Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Ιδιότητα Πρόκριτος, έµπορος, Φιλικός, στρατιωτικός Τόπος

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ.

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ. . ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο Σχέδιο Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 (επαναληπτικό) ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 3 ΘΕΜΑ 1ο Ι. Να συµπληρώσετε, στα κενά της Α στήλης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία E.E., Παρ. I, Αρ. 2485, 2.3.90 811 Ν. 23/90 Ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1990 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 23

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 195 ΧΡΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Λογοτεχνία. Β Λυκείου

Νεοελληνική Λογοτεχνία. Β Λυκείου Νεοελληνική Λογοτεχνία Β Λυκείου Γεώργιος Βιζυηνός (1849-1896) 1896) (Νέα Αθηναϊκή Σχολή) Έλληνας πεζογράφος, ποιητής και λόγιος. Θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ TOY 190Υ ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Σε αντίθεση με την περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι ένοπλες δυνάμεις και

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α2 ΛΑΘΟΣ 4 ΛΑΘΟΣ 5 ΣΩΣΤΟ 6 ΛΑΘΟΣ 7

ΘΕΜΑ Α2 ΛΑΘΟΣ 4 ΛΑΘΟΣ 5 ΣΩΣΤΟ 6 ΛΑΘΟΣ 7 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Νεοτουρκικό Κίνημα 1 : Το Νεοτουρκικό Κίνημα του 1908, που υποσχέθηκε στους λαούς της αυτοκρατορίας ισονομία, ισοπολιτεία και ευρύτατο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, είχε ως στόχο τον εκτουρκισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ': ΑΡΧΑÏΚΗ ΕΠΟΧΗ ( π.χ.) 5. ΑΘΗΝΑ: ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΙΙ. ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ': ΑΡΧΑÏΚΗ ΕΠΟΧΗ ( π.χ.) 5. ΑΘΗΝΑ: ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΙΙ. ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ': ΑΡΧΑÏΚΗ ΕΠΟΧΗ (800-479 π.χ.) 5. ΑΘΗΝΑ: ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η καταγραφή των νόμων από τον Δράκοντα ικανοποίησε ένα μέρος των πολιτών. Ωστόσο, η κοινωνία συνέχιζε

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα.

ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η τροφή της Αρχαϊκής οικογένειας ήταν αποτελούνταν από λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια, και σπάνια από κρέας, κυρίως στην Αθήνα. Η ενδυμασία των Αρχαίων Ελλήνων ήταν κομψή, αλλά όχι εξεζητημένη. Το βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 4.2 Η ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2 Άρθρο 26 του Συντάγματος Η εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον ΠτΔ και την Κυβέρνηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Συνάντηση αντιπροσωπείας του ΔΣ της Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων (ΠΕΘ) με τον Υπουργό Παιδείας, Έρευνας & Θρησκευμάτων κ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Συνάντηση αντιπροσωπείας του ΔΣ της Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων (ΠΕΘ) με τον Υπουργό Παιδείας, Έρευνας & Θρησκευμάτων κ. Αθήνα, 9 Οκτωβρίου 2015 Συνάντηση αντιπροσωπείας του ΔΣ της Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων (ΠΕΘ) με τον Υπουργό Παιδείας, Έρευνας & Θρησκευμάτων κ. Νικόλαο Φίλη Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2015, αντιπροσωπεία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι είναι οι συγγραφείς;

Ποιοι είναι οι συγγραφείς; Ποιοι είναι οι συγγραφείς; Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα και πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια στη Σάμο. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και σεναριογραφία στο Κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 5: Τουρκικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Όθωνα στο Ναύπλιο (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας). Χρονολόγιο 1828-1831: Καποδιστριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012 2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2013 ΤΑΞΗ: Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2:30 ΩΡΑ: 10:45 13:15 Όνομα μαθητή/τριας:

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα