ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Η συμμετοχή και ο ρόλος της κιθάρας, της λύρας και της βαρβίτου στο δημόσιο και ιδιωτικό βίο των αρχαίων Ελλήνων κατά την κλασική περίοδο μέσα από τη σωζόμενη μουσική εικονογραφία. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΡΚΟΥΛΗ ΕΙΡΗΝΗ Α.Ε.Μ.: 29/04 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ. Άννα Μαρία Ρεντζεπέρη Συνεπιβλέπων καθηγητής: π. Νεκτάριος Πάρης Θεσσαλονίκη 2008

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ... 3 ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ...7 ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ...10 ΜΥΘΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ...13 ΚΙΘΑΡΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΒΙΟ Πομπές-Θυσίες Μουσικοί αγώνες Η κιθάρα στο Αρχαίο Δράμα Λατρευτικοί χοροί Η ΚΙΘΑΡΑ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΒΙΟ Συμπόσια Γαμήλιες τελετές Επινίκια...42 Η ΛΥΡΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ Η ΛΥΡΑ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΒΙΟ Πομπές Θυσίες Μουσικοί αγώνες Η λύρα στο Αρχαίο Δράμα Λατρευτικοί χοροί Η ΛΥΡΑ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΒΙΟ Συμπόσια Κώμοι Η λύρα στην εκπαίδευση των νέων Γυναίκες και λύρα Γαμήλιες τελετές Εκπαίδευση και ενασχόληση των γυναικών με τη λύρα- Οικιακές σκηνές...69 ΒΑΡΒΙΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ Η ΒΑΡΒΙΤΟΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΒΙΟ Λατρευτικοί χοροί Η ΒΑΡΒΙΤΟΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΒΙΟ Συμπόσια Kώμοι Η βάρβιτος στην εκπαίδευση των νέων Η βάρβιτος στο σπίτι Γαμήλιες τελετές ή ερωτικές σκηνές Στιγμές χαλάρωσης και προσωπικής διασκέδασης...89 ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 94

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σήμερα η μουσική από την μια έχει μετατραπεί σε ένα ηχητικό «χαλί» που συνοδεύει ως υπόκρουση την καθημερινότητά μας μέσα στο αυτοκίνητο, στα καταστήματα και φυσικά στους χώρους διασκέδασης, από την άλλη είναι ένα είδος «υψηλής τέχνης» που μοιάζει να απευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά σε μυημένους και φιλόμουσους. Στην αρχαία Ελλάδα, η μουσική, αντίθετα, ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την καθημερινότητα όλων των ανθρώπων και σαν μια σύνθετη καλλιτεχνική και πνευματική έκφραση είχε ιδιαίτερη θέση σε όλες τις εκδηλώσεις της προσωπικής και κοινωνικής ζωής. Η μουσική, το άσμα και η όρχηση ήταν οι χαρακτηριστικότερες εκφάνσεις της πολιτισμένης κοινωνίας και βασικοί παράγοντες αλλά και δείκτες ευζωϊας. Από τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο με αποκορύφωμα την δημιουργία μουσικών αγώνων σε πολλές πόλεις. Η αρχαία Ελληνική μουσική μας λείπει σχεδόν ολοκληρωτικά ως ήχος, ρυθμός ή μελωδία. Η ιδέα που έχουμε γι αυτήν προέρχεται από λίγα μεταγενέστερα μουσικά κείμενα που έχουν σωθεί και κυρίως από έμμεσες πληροφορίες που μας έρχονται από δύο διευθύνσεις: από τα γραπτά κείμενα και από τις παραστάσεις σε μνημεία. Αντίθετα συνάγονται πολλές πληροφορίες σχετικά με τη μορφή τους, την κατασκευή τους, τη συμμετοχή τους σε διάφορες δραστηριότητες, τον τρόπο κρατήματος και παιξίματος των διαφόρων οργάνων, ακόμη και λεπτομέρειες, όπως 1

4 η ενδυμασία των εκτελεστών μέσα από ιστορικές πηγές και κυρίως μέσα από την μελέτη της μουσικής εικονογραφίας. Στόχος, λοιπόν, της παρούσας μελέτης είναι αρχικά η παρουσίαση, ανάλυση και ερμηνεία των εικονογραφικών πηγών, αρχικά, όσον αφορά στην περιγραφή της κιθάρας, της χέλυς-λύρας και της βαρβίτου ως προς τα οργανολογικά τους στοιχεία και στη συνέχεια ως προς τη χρήση, τη συμμετοχή και το ρόλο των οργάνων αυτών στο δημόσιο και ιδιωτικό βίο των αρχαίων Ελλήνων και ειδικότερα κατά την κλασική περίοδο (π π.χ.). Η παρακάτω μελέτη διαρθρώνεται ως εξής: στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται μια ιστορική αναδρομή σχετικά με την εμφάνιση και εξέλιξη, γενικά, των οργάνων και κατ επέκταση των οργάνων που μελετάμε και το υλικό απ όπου αντλούμε πληροφορίες. Το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει: οργανολογικά στοιχεία π.χ. (κατασκευαστικά, χαρακτηριστικά κ.ά.) και κυρίως τη συμμετοχή και το ρόλο τους στον δημόσιο και ιδιωτικό βίο, όπως αναφέραμε πιο πάνω, της κιθάρας, της λύρας και της βαρβίτου αντίστοιχα. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη αναφορά για τη συμμετοχή των παραπάνω οργάνων σε οργανικά σύνολα. 2

5 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Σύμφωνα με τον Nef (1985, σ.19), ο φυσιολογικός ρυθμός του ανθρώπινου οργανισμού, οι διάφοροι ήχοι της φύσης όπως και εκείνοι που παράγονται από τα τεχνικά μέσα που κατασκευάζει ο άνθρωπος, δημιουργούν τις βάσεις της μουσικής. Μιας μουσικής, όμως, που όπως παρουσιάζεται στους πρωτόγονους λαούς δεν αποτελεί καλλιτεχνική εκδήλωση. Με το χορό, το τραγούδι και τη μιμική αδιαίρετο πάντα σύνολο ο πρωτόγονος άνθρωπος εκφράζει τη χαρά του έπειτα από ένα καλό κυνήγι ή επικαλείται τη βοήθεια των πνευμάτων για το αυριανό. Όμοια τραγουδά και χορεύει πολεμικούς χορούς πριν από τη μάχη γιατί πιστεύει ότι έτσι θα την κερδίσει. Στο σκαλοπάτι αυτό της εξέλιξης του ανθρώπου, και για πολλές χιλιάδες χρόνια, πρώτα η μαγεία και έπειτα η θρησκεία, χρησιμοποίησαν το τραγούδι, το χορό και τη μιμική για την οργάνωση της ομαδικής ψυχολογίας στα πρωτόγονα κοινωνικά σύνολα. Όσο όμως ο άνθρωπος ελευθερώνεται απ τα δεσμά της μαγείας και δέχεται την επίδραση, πρώτα της θρησκείας και, στους νεώτερους χρόνους, της παιδείας, ο χορός, το τραγούδι και η μιμική αρχίζουν να ικανοποιούν πια το συναισθηματικό και πνευματικό του κόσμο. Τότε πια μπορούμε να μιλάμε για την τέχνη. O Γιάννου (1995) τονίζει ότι ένα γενικό γνώρισμα της μουσικής πρωτόγονων κοινωνιών είναι η κυριαρχία της φωνητικής μουσικής. Παντού όμως είναι γνωστά και μουσικά όργανα, έστω και αν συμβαίνει η χρήση τους να είναι περιορισμένη και η κατασκευή τους στοιχειώδης. 3

6 Παρά την κυριαρχία της φωνητικής μουσικής στους πολιτισμούς πρωτόγονων κοινωνιών δεν έχει βρεθεί πολιτισμός που να αγνοεί τα μουσικά όργανα, εργαλεία δηλαδή φτιαγμένα ειδικά για να παράγουν μουσικούς ήχους. Για τον πρωτόγονο άνθρωπο το μουσικό όργανο με την ευρεία έννοια (δηλ. και τα ηχητικά αντικείμενα) είναι φορέας της φωνής κάποιου άλλου γι αυτό και τα μουσικά όργανα είναι σημαντικά και ως αντικείμενα. Οι βάσεις του σημερινού μουσικού πολιτισμού βρίσκονται στη μουσική των αρχαίων λαών. Τα αρχαιότερα τεκμήρια, για παράδειγμα, του μουσικού πολιτισμού της Μεσοποταμίας χρονολογούνται από την εποχή των Σουμερίων. Ήδη από τα τέλη της 4ης χιλιετηρίδας π.χ. είναι γνωστές απεικονίσεις ιδιόφωνων (π.χ. κρόταλα) και εγχόρδων οργάνων (λύρες). «Αξιοσημείωτο είναι το ότι τα αρχαιότερα δείγματα (απεικονίσεις και λείψανα) λύρας από την εποχή των Σουμερίων είναι όργανα μεγάλου μεγέθους τοποθετημένα κατά την εκτέλεση στο έδαφος. Η απόδοση της μορφής ζώου σε μουσικά όργανα αποτελεί σαφή ένδειξη, επιβεβαιωμένη και από εικονογραφικές παραστάσεις τελετών, για το ότι τα μουσικά όργανα συνδέονταν με θρησκευτικές αντιλήψεις, είχαν δε ως αντικείμενα μαγική θρησκευτική αξία. Οι πρώτες φορητές λύρες (τύπου κιθάρας) είναι γνωστές από τις αρχές της 2ης χιλιετηρίδας π.χ. Από μεταγενέστερη εποχή (7ος αιώνας π.χ.) είναι γνωστός ένας, ίσως, πολύ αρχαιότερος τύπος φορητής λύρας / κιθάρας με λοξό ξύλο, έτσι ώστε οι χορδές να μην είναι ίσες μεταξύ τους.», (Γιάννου, 1995 σ.35). Στο παράρτημα παρουσιάζονται σχηματικά οι διάφορες φάσεις εξέλιξης της κιθάρας λύρας ανά τους αιώνες. (πίνακας 1) 4

7 5

8 6

9 Στους μουσικούς αυτούς πολιτισμούς που προαναφέραμε μαρτυρείται η ύπαρξη και άλλων κατηγοριών μουσικών οργάνων, όπως άρπες, πνευστά όργανα, μεμβρανόφωνα και ιδιόφωνα, όμως στην παρούσα εργασία θα ασχοληθούμε με τα έγχορδα και ειδικότερα με την λύρα, την κιθάρα και την βάρβιτο σε μια ορισμένη περίοδο του ελληνικού πολιτισμού, την κλασική περίοδο. Οι αρχαίοι μουσικοί πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής έσβησαν και κληροδότησαν κάποια -πολλά ή λίγα- στοιχεία τους σε πολιτισμούς που τους διαδέχτηκαν στις ίδιες ή γειτονικές γεωγραφικές περιοχές. Η αρχαία Ελληνική μουσική κατέχει ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στους μουσικούς πολιτισμούς της αρχαιότητας. Ο κυριότερος λόγος γι αυτό είναι οπωσδήποτε το γεγονός ότι οι ιστορικές μαρτυρίες και οι πηγές για την μελέτη του αρχαίου ελληνικού μουσικού πολιτισμού είναι περισσότερες απ ότι για οποιοδήποτε άλλο μουσικό πολιτισμό της αρχαιότητας. Το υλικό των πηγών Πώς γνωρίζουμε οτιδήποτε σχετικά με την αρχαία ελληνική μουσική; Οι μαρτυρίες μπορούν να συνοψισθούν σε πέντε κατηγορίες (West, 1999 σ.5-9). - Πρώτον, υπάρχουν οι μαρτυρίες της Αρχαιολογίας και της Τέχνης. Έχουμε στη διάθεσή μας ορισμένα θραύσματα πραγματικών οργάνων, κυρίως αυλών, αλλά μόνο, φυσικά, τα λιγότερο αλλοιούμενα τμήματά τους. Υπάρχουν επίσης τύποι οργάνων, που κατασκευάστηκαν για αναθηματικούς ή άλλους σκοπούς και ειδώλια, αγάλματα και ανάγλυφα που αναπαριστούν 7

10 άνδρες, γυναίκες ή θεότητες που παίζουν όργανα. Πάνω απ όλα, υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός αγγειογραφιών, ιδιαίτερα από την Αθήνα του 6ου και του 5ου αιώνα π.χ. και από την ελληνική νότια Ιταλία του 4ου. Έχουν πάρα πολλά να μας πουν όχι μόνο για τα σχήματα των οργάνων, αλλά επίσης για τις τεχνικές εκτέλεσής τους και για το πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσονταν. Άλλες μορφές εικονογραφικής τέχνης, όπως εγχάρακτα κοσμήματα, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά παρέχουν επιπρόσθετη πληροφόρηση όσον αφορά στις μεταγενέστερες περιόδους. - Δεύτερον, υπάρχουν αναρίθμητες μνείες για τη μουσική και τη μουσική δημιουργία διασκορπισμένες σε ολόκληρη την ελληνική γραμματεία από τον 8ο αιώνα π.χ. και εξής. Τα λυρικά και κωμικά ποιήματα παρουσιάζουν έναν ιδιαίτερο πλούτο αναφορών. - Ως τρίτη κατηγορία μπορούμε να διακρίνουμε την εξειδικευμένη συγγραφή με θέματα τη μουσική. Η συγγραφή αυτή μας παρέχει επίσης πολλές πληροφορίες τεχνικής φύσεως σχετικά με τις οποίες άλλοι συγγραφείς παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σιωπηλοί. - Η τέταρτη κατηγορία μαρτυριών συνίσταται σε μη λογοτεχνικά τεκμήρια, ιδιαίτερα σε επιγραφές, και ορισμένες φορές επίσης σε παπύρους. Αυτές οι μαρτυρίες ενδέχεται, για παράδειγμα, να καταγράφουν την εκμίσθωση μουσικών ενός συγκεκριμένου είδους, την απονομή τιμών σε κάποιον δεξιοτέχνη, την καθιέρωση των μουσικών μαθημάτων στη διδασκόμενη ύλη ενός σχολείου ή τους μουσικούς διαγωνισμούς που λάμβαναν χώρα σε κάποια γιορτή και τα βραβεία που ορίζονταν για τον καθένα. 8

11 - Την πέμπτη κατηγορία αποτελούν πραγματικές μουσικές παρτιτούρες. Τουλάχιστον από τον 4ο π.χ. αιώνα οι Έλληνες κατείχαν σύστημα παρασημαντικής, ή μάλλον δύο παράλληλα συστήματα, από τα οποία το ένα χρησίμευε για τη φωνητική και το άλλο για την οργανική μουσική. Πιθανώς ήταν γνωστά σε ελάχιστους πέραν του κύκλου των ειδικών, αλλά ορισμένες φορές πιστευόταν πως άξιζε τον κόπο, όταν το κείμενο ενός άσματος τύχανε επιγραφικής παρουσιάσεως, να εφοδιαστεί με μουσικούς φθόγγους και στις περισσότερες περιπτώσεις συναντούμε αποσπάσματα παπύρων που φέρουν σημειογραφία. Στο βιβλίο του «Ιστορία της μουσικής» (σ.59) ο Δημ. Γιάννου επιχειρεί μια άλλη κατάταξη των πηγών που όπως λέει δεν ισχύει μόνο για την ελληνική αρχαιότητα αλλά γενικά για την ιστορία της μουσικής και χρησιμοποιείται για την κατάταξη πηγών τουλάχιστον μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα. Η πρώτη και βασική κατηγορία πηγών είναι οι γραπτές πηγές. Οι γραπτές πηγές χωρίζονται σε δύο επιμέρους κατηγορίες, σε πρακτικές και θεωρητικές πηγές. Πρακτικές πηγές λέγονται τα σωζόμενα αποσπάσματα μουσικής σε μουσική σημειογραφία. Τα αποσπάσματα αυτά για την αρχαία ελληνική μουσική είναι ελάχιστα (περίπου 50 συνολικά) και προπαντός μικρά και συχνά με χάσματα και ελλείψεις στην σημειογραφία. Θεωρητικές πηγές λέγονται τα κείμενα για την μουσική. Στις θεωρητικές πηγές υπάγονται εκτός από τις ειδικές πραγματείες θεωρίας της μουσικής και οι πολυάριθμες αναφορές στην μουσική και στην μουσική ζωή που περιέχονται σε λογοτεχνία, φιλοσοφικά και ιστορικά έργα. Θεωρητικές πηγές αυτής της κατηγορίας ονομάζονται συχνά εδώ φιλολογικές πηγές. 9

12 Εκτός από τις γραπτές πηγές, μια άλλη σπουδαιότατη κατηγορία πηγών είναι οι εικονογραφικές μαρτυρίες ή εικονογραφικές πηγές, καθώς επίσης και τα ανευρισκόμενα στις ανασκαφές λείψανα μουσικών οργάνων. Ο αριθμός των εικονογραφικών μαρτυριών είναι μεγάλος ιδιαίτερα οι απεικονίσεις σκηνών της μουσικής ζωής σε αγγεία και το γεγονός αυτό αποτελεί καθεαυτό μαρτυρία για την σημασία της μουσικής στην καθημερινή ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Κατά τον Karl Nef (1985, σ.20), την μουσική των αρχαίων λαών μελετάμε α) από τα διάφορα μνημεία (ανάγλυφα, αγάλματα, ζωγραφικές παραστάσεις, αγγεία διακοσμημένα προ πάντων με μουσικά όργανα) και β) από τις γραπτές πηγές (επιγραφές, ιστορικά κείμενα, μουσικά συγγράμματα, μουσικά κείμενα). Μια άλλη κατάταξη για την αρχαία ελληνική μουσική χωρίζει τις πηγές σε: α).άμεσες - καταγραφές, σωζόμενα αποσπάσματα μουσικής - ευρήματα από ανασκαφές, μουσικά όργανα και τμήματα αυτών και β) έμμεσες: - μαρτυρίες από φιλολογικές πηγές - παραστάσεις εικαστικής τέχνης (αγγειογραφία, γλυπτική, νομίσματα) (Μπάνου, 2007). - Μουσική Εικονογραφία Από τις πολλές και ποικίλες μαρτυρίες που έχουμε για την αρχαία ελληνική μουσική ασφαλώς καταλυτικής σημασίας είναι η σωζόμενη εικονογραφία και οι 10

13 αντίστοιχες πηγές (αγγεία, ψηφιδωτά, ανάγλυφα, τοιχογραφίες, νομίσματα και αγάλματα) που μας δίνουν κυριολεκτικά ανεκτίμητης αξίας πληροφορίες πάνω στα μουσικά όργανα και την εξέλιξή τους από την αρχαϊκή περίοδο ως τους ρωμαϊκούς χρόνους. Ειδικότερα η σχολαστικότητα και η εμμονή στη λεπτομέρεια πολλών αγγειογράφων έχει διασώσει τη μορφή πολλών μουσικών οργάνων, για τα οποία θα είχαμε πλήρη άγνοια αφού ελάχιστα είναι τα στοιχεία μουσικών οργάνων που έχουν ανακαλυφθεί από ανασκαφές. Από τη μελέτη αυτών των εικονογραφικών παραστάσεων σήμερα γνωρίζουμε λεπτομέρειες από τη χρήση τους στην ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Μέσα λοιπόν από την μουσική εικονογραφία που έχουμε στη διάθεσή μας θα επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε την συμμετοχή και το ρόλο της λύρας, της κιθάρας και της βαρβίτου στις καθημερινές δραστηριότητες των αρχαίων Ελλήνων στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο κατά την κλασική περίοδο, που αποτελεί και το θέμα της μελέτης αυτής. Οι φιλολογικές και εικονογραφικές πηγές είναι άφθονες ήδη από την περίοδο μέγιστης άνθισης αυτού του πολιτισμού δηλαδή από τον 7ο ως τον 4ο π.χ. αιώνα περίπου. Αν και όπως φαίνεται οι μνείες μουσικών οργάνων στον Όμηρο συμφωνούν με τα ευρήματα των ανασκαφών και έτσι είναι βέβαιο ότι οι δύο βασικοί τύποι οργάνων της αρχαίας ελληνικής μουσικής, η λύρα και ο αυλός ήταν γνωστά στον ελλαδικό χώρο τουλάχιστον από τα μέσα της 2ης χιλιετηρίδας. Γενικά, όμως, στις φιλολογικές πηγές η ταύτιση των ονομάτων των οργάνων σε συγκεκριμένες περιστάσεις και η σύνδεσή τους με πρόσωπα καθώς και η μορφή τους, αυτή καθ εαυτή και τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους δεν είναι πάντοτε επαρκή, σαφή και ασφαλή. 11

14 Όσον αφορά στην ασαφή ταυτοποίηση των οργάνων, αυτό συμβαίνει εξ αιτίας του ότι οι ποιητές και οι συγγραφείς χρησιμοποιούν με πιο ελεύθερο και ποιητικό τρόπο τα ονόματα των οργάνων. Αλλά και ως προς τη χρήση τους η μουσική εικονογραφία μας δίνει πιο άμεσες και παραστατικές πληροφορίες. Οι Maas & Snyder (1989, σ.53) μας πληροφορούν ότι η Αθήνα κατά την κλασική περίοδο και ειδικότερα κατά τον ύστερο 6ο αιώνα έως τον ύστερο 5ο αιώνα γίνεται το επίκεντρο των ελληνικών εγχόρδων οργάνων επειδή κατά την περίοδο αυτή η λογοτεχνία και οι εικαστικές τέχνες επισκιάζουν όλες τις άλλες σε όλα τα άλλα μέρη του ελληνικού κόσμου. Οι μαρτυρίες που έχουμε κατά την περίοδο αυτή είναι εξαιρετικά άφθονες ώστε να μπορούμε να μελετήσουμε τα ίδια όργανα ξεχωριστά, τις χρήσεις τους και την πολιτισμική τους σημασία πολύ πιο ξεκάθαρα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή στην ιστορία του αρχαίου κόσμου. Από τον πλούτο αυτών των αποδείξεων βέβαια προκύπτουν ορισμένοι περιορισμοί και προβλήματα στη μετάφρασή τους. Στην περίπτωση των οπτικών αποδείξεων με τις οποίες ασχολείται η παρούσα εργασία δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι επειδή μια συγκεκριμένη σκηνή ήταν δημοφιλής ανάμεσα στους καλλιτέχνες και στα πατρόν τους αυτό σημαίνει πως είχε αντίστοιχη σημασία και στην πραγματική αθηναϊκή ζωή. Ούτε μπορούμε πάντα να καταλάβουμε το νόημα μιας σκηνής ή να αναγνωρίσουμε με ασφάλεια τα πρόσωπα (Μaas & Snyder, 1989 σ.53). Επιπλέον, προβλήματα στη μετάφραση προκύπτουν και από την ύπαρξη μόνο των δύο διαστάσεων (Landels σ.64). Και τέλος, ο ρεαλισμός αυτών των σκηνών δεν είναι δεδομένος. Για παράδειγμα δεν μπορούμε να πούμε ότι δύο διαφορετικά όργανα όπως η κιθάρα και 12

15 τα κρόταλα παίζονταν μερικές φορές ταυτόχρονα όταν η μόνη απόδειξη γι αυτό προκύπτει από σκηνές που απεικονίζουν θεούς και τους ακολούθους του. Για τους παραπάνω λόγους είναι απαραίτητο να έχουμε υπ όψη μας την πιθανότητα τέτοιων προβλημάτων και περιορισμών. Μυθικές παραστάσεις «Είναι γνωστό ότι ο μύθος, η ιστορία και η θρησκεία είναι στενά συνδεδεμένες στην αρχαιότητα. Οι αναπαραστάσεις των μυθικών σκηνών, ειδικά στην κλασική τέχνη, περιέχουν ένα σημαντικό αριθμό στοιχείων της καθημερινής ζωής. Σε πολλές μουσικές σκηνές σημαντικές λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής που συνδέονται με την μουσική επιτέλεση είναι ενσωματωμένες σε θέματα εμπνευσμένα από τη μουσική παράδοση. Ένας αριθμός χαρακτηριστικών σ αυτή τη μουσική εικονογραφία εμφανίζεται να προέρχεται κατ ευθείαν από τη σύγχρονη μουσική πρακτική της εποχής και φαίνεται να έχει επιλεχθεί για να παρουσιάσει τις μουσικές σκηνές πιο ζωντανές και ρεαλιστικές. Συνεπώς, μια πιο προσεκτική εξέταση αυτών των εικόνων μπορεί να οδηγήσει σε μια καλύτερη κατανόηση της μουσικής επιτέλεσης και της μουσικής εκπαίδευσης της εποχής», (Βουτυρά, 1991).. «Ας εξετάσουμε λοιπόν την φύση των οπτικών αποδείξεων. Με εξαίρεση κάποια διάσπαρτα νομίσματα σκαραβαίους και ειδώλια εκτός Αττικής η οπτικές αποδείξεις της κλασικής περιόδου προέρχονται από διακοσμητικές ζωγραφιές των αγγείων που κατασκευάστηκαν στο κέντρο της αθηναϊκής αγγειοπλαστικής που ήταν ο Κεραμεικός.» «Οι εικόνες που εξετάζονται είναι και σε μελανόμορφη και σε ερυθρόμορφη τεχνική. Η μελανόμορφη τεχνική συνεχίζει να υπάρχει σε ποσότητα μέχρι το τέλος του 6ου αιώνα με λιγότερα ευρήματα χαμηλότερης 13

16 ποιότητας που ακόμη συνεχίζουν να εμφανίζονται στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα.» «Η ερυθρόμορφη τεχνική από την άλλη, εμφανίζεται γύρω στο 530 π.χ. έτσι ώστε τα ερυθρόμορφα αγγεία αυτής της περιόδου εμφανίζονται από τις αρχές της κλασικής περιόδου και συνεχίζουν να κατασκευάζονται κατά την διάρκεια του 4ου αιώνα.», (Maas & Snyder, 1989 σ.55). Στην παρουσίαση αυτή θα υιοθετήσουμε την ταξινόμηση του West (1999 σ.70) όσον αφορά στα διάφορα όργανα τύπου λύρας που έχει ως εξής: Α. Κιθάρες 1. Κοίλης βάσεως («φόρμιγξ», «αρχαϊκή κιθάρα») 2. Τετραγώνου βάσεως, επίσημος τύπος («συναυλιακή κιθάρα») 3. Τετραγώνου ή κοίλης βάσεως με κεράτινους βραχίονες («θρακική κιθάρα») 4. Ορθογωνίου τύπου («ιταλιώτικη κιθάρα») Β. Κοίλες λύρες 1. Επίσημος τύπος («λύρα», «χέλυς») 2. Με μεγάλους βραχίονες («βάρβιτος») 14

17 ΚΙΘΑΡΑ 1. Περιγραφή του οργάνου Οι κιθάρες διαθέτουν μεγαλύτερο κάπως ηχείο από τις άλλες λύρες, δεδομένου ότι είναι κατασκευασμένες από ξύλο. Στο σύνολό τους είναι πιο περίτεχνα κατασκευασμένες και προφανώς ακριβότερες. (West, 1999 σ.70). Η τετραγώνου βάσεως κιθάρα ήταν στην κλασική της μορφή το όργανο του επαγγελματία κιθαρωδού που διαγωνιζόταν στα Πύθια, στα Παναθήναια και σε άλλους αγώνες ή που έδινε παραστάσεις σε άλλους δημόσιους χώρους. Ο Αριστοτέλης αποκαλεί την κιθάρα «όργανον τεχνικόν» (επαγγελματικό), απρόσφορο για γενικού χαρακτήρα εκπαιδευτική χρήση (West, 1999 ; Μιχαηλίδης, 1999).. «Η κιθάρα βρίσκεται πιο κοντά στη φόρμα της αρχαίας φόρμιγγας από τη λύρα και το βάρβιτο, γιατί και εδώ το πολύ μεγαλύτερο, σε σχήμα κιβωτίου ηχείο, συνεχίζεται χωρίς διακοπή στους πήχεις. Βέβαια συχνά μπορούμε να διακρίνουμε μια συνδετική ραφή. Φαίνεται πως από την πίσω πλευρά, που τις περισσότερες φορές δεν είναι ορατή, το ηχείο ήταν κοίλο. Και η κιθάρα επίσης έχει γενικά εφτά χορδές. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της είναι η πιο πολύπλοκη κατασκευή των βραχιόνων: το κάτω μέρος τους είναι πολύ πλατύ με μια ελαφρά μόνο κλίση προς τα έξω και αποτελεί πιθανότατα μια συνέχεια του κενού του ηχείου. Από τη μέση τους περίπου πλησιάζουν μεταξύ τους με μια ταλάντευση και εκεί γίνονται πια πολύ λεπτοί. Λίγο πιο κάτω από το ζυγό αποκτούν πάλι το πρώτο τους πλάτος, για να ανέβουν από κει και πέρα κατακόρυφα σε αρκετό μήκος. Στο λεπτότερο σημείο φαίνεται πως έχει προστεθεί ένας νέος βραχίονας.» «Στα άκρα του ζυγού είναι τοποθετημένες κατά κανονικά διαστήματα μεγάλες πλάκες (γλυπτές παραστάσεις 15

18 βεβαιώνουν ότι δεν πρόκειται για εγκάρσιο ξύλο) που όμως δύσκολα θα λέγαμε πως είναι στρόφιγγες. Οπωσδήποτε για λόγους ήδη φυσικής δε θα μπορούσε να επιτευχθεί με περιστροφή του ζυγού συγχρόνως ομοιόμορφο κούρδισμα των χορδών ψηλότερα ή χαμηλότερα.» (Neubecker, 1977 σ.80-82). «Οι Αθηναίοι αγγειογράφοι αποδίδουν με λεπτομέρεια και συνεπή τρόπο τα σπειροδειδή σχήματα στο εσωτερικό των βραχιόνων της κιθάρας: δεν μοιάζουν πλέον με απλό διάκοσμο, αλλά μάλλον με κάποιο είδος μηχανισμού που χρησιμεύει για τη χαλάρωση ή τη ρύθμιση του τεζαρίσματος των βραχιόνων. Έτσι ερμηνεύει το γεγονός αυτό ο Sachs, η δε D. Paquette έχει επίσης προσφέρει μια αναλυτική εξήγηση. Αυτό που παραμένει θαυμαστό, αν αυτή η άποψη είναι ορθή, είναι ο τρόπος με τον οποίο φαίνεται να προτυπώνεται ο σχεδιασμός του λειτουργικότατου μηχανισμού στους καθαρά δαιδαλώδεις διακόσμους της πρωιμότερης κιθάρας. Πράγματι υπήρξε μια μακραίωνη παράδοση, που έφτανε μέχρι τα μινωικά και αιγυπτιακά πρότυπα με τα σπειροειδή, τεθλασμένα ή άλλα περίπλοκα σχήματα στους βραχίονες της κιθάρας κάτω από την εγκάρσια κυλινδρική ράβδο (ζυγό). Δεν είναι σαφές κατά πόσον ενείχαν οποιονδήποτε κατασκευαστικό σκοπό.», (West, 1999). «Η κιθάρα μπορούσε να έχει επιχρυσωμένους βραχίονες ή να είναι διακοσμημένη με σκαλιστό ελεφαντόδοντο ή (τουλάχιστον σε μεταγενέστερη περίοδο) να στολιζόταν με πετράδια και πολύτιμους λίθους. Κάποιες φορές κρεμούσαν πάνω της ένα κομμάτι κεντημένου υφάσματος, πρακτική που εμπνεόταν από την ανατολίτικη μεγαλοπρέπεια.», (West, 1999). 16

19 «Ένας άλλος τύπος κιθάρας που συναντάμε σε σκηνές της παρούσας εργασίας εκτός από την συναυλιακή κιθάρα είναι η «κιθάρα του Θάμυρι». Εμφανίζεται σε έναν αριθμό αγγειογραφιών του 5ου αιώνα, στις περισσότερες περιπτώσεις στα χέρια ενός από τους μυθικούς Θράκες τραγουδιστές του Ορφέα ή του Θάμυρι. Γι αυτόν τον λόγο ονομάστηκε «κιθάρα του Θάμυρι» ή «θρακική κιθάρα». Η βάση της ενδέχεται να είναι είτε κοίλη είτε τετράγωνη με βαθιά αυλακωμένες άκρες. Η πάνω άκρη του ηχείου αποτελεί κυρτό τόξο, χωρίς προεκτάσεις προς τους βραχίονες, οι οποίοι είναι λεπτοί και λυγεροί, παραπλήσιοι με εκείνους της βαρβίτου, με εμφανείς ωστόσο ραβδώσεις, διαγράφουν δε διαφορετική κλίση.», (West, 1999). Σε όλες τις ελληνικές κιθάρες-λύρες που γνωρίζουμε, οι χορδές προσδένονταν σε ένα στήριγμα, το χορδοτόνιο που βρισκόταν στη βάση του ηχείου και έπειτα περνούσαν πάνω από τη γέφυρα, η οποία τις κρατούσε σε κάποια απόσταση από το ηχείο και μετέδιδε τις δονήσεις τους σ αυτό. Έπειτα δένονταν στην εγκάρσια κυλινδρική ράβδο και εκεί ρυθμιζόταν το τεζάρισμα (West, 1999; Neubecker, 1977). «Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι από τον 7ο αιώνα και εξής ο οργανοπαίκτης είχε τη δυνατότητα να χειρίζεται ωθώντας προς τα πάνω και προς τα κάτω κάποιο είδος στερεού εξαρτήματος του οργάνου έτσι ώστε να ρυθμίζει κατά βούληση το τεζάρισμα. Αυτά τα μέσα χορδίσματος είναι τα ίδια με εκείνα που χρησιμοποιούνταν στις πρώιμες λύρες της Μεσοποταμίας. Εντούτοις, οι αγγειογράφοι απεικονίζουν μια σειρά σφαιριδίων στο πάνω και κάτω μέρος του ζυγού.», (West, 1999). 17

20 Για τον τρόπο τεζαρίσματος των χορδών θα αναφερθούμε λεπτομερέστερα στο κεφάλαιο που αφορά στη λύρα. Αριθμός χορδών: Γνωρίζουμε ότι ο αριθμός των χορδών των εγχόρδων οργάνων ποικίλλει. Έτσι έχουμε δει κιθάρες με 12 έως 15 χορδές. Η συχνότητα με την οποία οι αγγειογράφοι αναπαριστούν ακριβώς επτά χορδές φανερώνει πως τακτικά τους απασχολούσε ιδιαίτερα το όλο ζήτημα και ως εκ τούτου μετρούσαν προσεκτικά (Reinach, 1999 κ.α.). «Από την άλλη πλευρά δεν θα πρέπει να φτάσουμε στο σημείο να υιοθετήσουμε την άποψη ότι ο μόνος πιθανός αριθμός είναι το επτά. Το να συναντήσουμε ίσως να αναπαρίστανται έξι ή οκτώ χορδές ενδέχεται να μη σημαίνει απολύτως τίποτα.» «Αλλά, όταν βλέπουμε να απεικονίζονται εννέα, δέκα ή έντεκα χορδές, δε θα πρέπει να προσπερνούμε το γεγονός θεωρώντας το ως απλή απροσεξία. Είναι σαφές ότι ορισμένοι κιθαρωδοί εκτελούσαν τις δημιουργίες τους χρησιμοποιώντας περισσότερες από τις συνήθεις επτά χορδές. Αυτό συνιστούσε ένα φαινόμενο που περιοριζόταν στους λιγοστούς δεξιοτέχνες που ήταν προικισμένοι με εξαιρετικές ικανότητες.», (West, 1999 σ.87-89). Στον ερυθρόμορφο αμφορέα (π π.χ.) της εικόνας 1 βλέπουμε μια λεπτομερή απεικόνιση της συναυλιακής κιθάρας όπου διακρίνονται καθαρά τα διάφορα μέρη που περιγράψαμε παραπάνω. Εικόνα 1 18

21 Σε άλλον αμφορέα απεικονίζεται κιθαρωδός με την κιθάρα του. Η εξωτερική του εμφάνιση διαφέρει από το αισθητικό ιδεώδες για ένα νέο της εποχής. Το όργανο φαίνεται με θαυμάσια σαφήνεια με όλα τα εξαρτήματα και τα περίτεχνα στολίδια (εικ. 2). Εικόνα 2 Στις εικόνες αυτές φαίνεται επίσης ο τρόπος κρατήματος και παιξίματος του οργάνου. Οι εκτελεστές μπορούσαν να παίζουν όλα αυτά τα είδη κιθάρας και λύρας που αναφέραμε και καθιστοί και όρθιοι, οπότε η επιφάνεια του οργάνου σχημάτιζε ορθή γωνία με το σώμα. Η κιθάρα απεικονίζεται τις περισσότερες φορές με μια ελαφρά κλίση του πάνω μέρους προς το σώμα, ενώ η λύρα και ο βάρβιτος με κλίση προς τα έξω (Μιχαηλίδης, 1999; Reinach, 1999;Landels,1999 κ.α.). Έδεναν γύρω από τον αριστερό τους καρπό μια κορδέλα, τον τελαμώνα, που ήταν στερεωμένη στον εξωτερικό βραχίονα του οργάνου και σταθεροποιούσαν έτσι το όργανο κρατώντας το κοντά στο σώμα, ενώ το αριστερό χέρι έμενε ελεύθερο για να παίζει. Με το δεξί χέρι κρατούσαν το πλήκτρον, ένα μικρό μεταλλικό ραβδί, που καμιά φορά το βλέπουμε στερεωμένο στο όργανο με μια αρκετά μακριά ταινία. (Reinach,1999 σ.153 κ.α.). 19

22 Απεικονίσεις της κιθάρας συναντάμε σε πολλά αρχαία νομίσματα της κλασικής περιόδου, όπου φαίνεται η πρόσθια όψη διαφόρων τύπων κιθάρας με ποικίλο αριθμό χορδών (εικ. 3, 4, 5, 6, 7, 8). Εικ. 3 Δίδραχμο Δήλου, π.χ. Εικ. 4 Τετρώβολον κοινού Χαλκιδέων, πρώτο μισό 4 ου αι. π.χ. Εικ. 5 Δραχμή Κολοφώνος, π π.χ. Εικ. 6 Τετρώβολον Μυτιλήνης, 4 ος αι. π.χ. Εικ. 7 Τριώβολον Μήθυμνας, π π.χ. Εικ. 8 Κάλυμνος, 3ος αι. π.χ. 20

23 Στη συνέχεια ακολουθεί μια εκτενής παρουσίαση της κιθάρας, της λύρας και της βαρβίτου σχετικά με το ρόλο τους και τη χρήση τους κατά την κλασική περίοδο, πάντοτε μέσα από την εικονογραφία, όπως βέβαια προαναφέραμε. 2. Η συμμετοχή της κιθάρας στο δημόσιο βίο «Τέλεση εορτής σημαίνει εκτέλεση χορών και ύμνων. Η μουσική και ο χορός αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της τελετουργίας και ανιχνεύονται στα διαδοχικά στάδια μιας εορτής, από την πομπή των πιστών προς το ναό ως τη θυσία και τις εκδηλώσεις που την πλαισιώνουν.» (Παπαδοπούλου, 2003). 2.1 Πομπές-Θυσίες Η πομπή, δηλαδή η ομάδα των συμμετεχόντων σε μια εορτή που κινούνται προς το βωμό ή το ναό ακολουθώντας μια προδιαγεγραμμένη ιερή πορεία, εκτελεί συχνά μουσικά-ποιητικά έργα και χορούς, γραμμένα ειδικά γι αυτή τη φάση της τελετουργίας. Το κατ εξοχήν μουσικό είδος που συνδέεται με την πομπή είναι το προσόδιο, ένα χορικό τραγούδι, το οποίο συνδέεται πολλές φορές και με άλλα είδη τραγουδιών όπως ο παιάνας και το παρθένιο που μπορούν να εκτελούνται στο ίδιο πλαίσιο. Κατά την πορεία της πομπής που σε ορισμένες περιπτώσεις κάλυπτε απόσταση χιλιομέτρων, όπως συνέβαινε στα Ελευσίνια ή τα εν Άστει Διονύσια ήταν δυνατόν να γίνονται στάσεις για την εκτέλεση δύσκολων ύμνων και χορών (Παπαδοπούλου, 2003). Οι πιο σημαντικές από τις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές κατά την αρχαιότητα, στην Αθήνα τα Παναθήναια και τα μεγάλα Διονύσια, κατά το τέλος του 21

24 6ου αιώνα αναδιοργανώθηκαν και διευρύνθηκαν. Σ αυτό το ανάπτυγμα περιλαμβάνεται και η μεγαλύτερη ενασχόληση με τη μουσική. Τα Παναθήναια γιορτάζονταν από όλο τον πληθυσμό της Αθήνας και των περιχώρων κάθε καλοκαίρι με μια ειδική έκδοση τα Μεγάλα Παναθήναια κάθε τέσσερα χρόνια. Γι αυτήν την περίσταση ένα νέο ένδυμα υφαίνονταν για το αρχαίο άγαλμα της Αθηνάς που ήταν τοποθετημένο στο παλιό τέμπλο απομεινάρια του οποίου είναι ακόμη ορατά στην Ακρόπολη. Οι γιορτές κάθε χρόνο περιελάμβαναν μια μεγάλη τραγουδιστική πομπή που ξεκινούσε από το περιφερειακό τείχος και έκανε το δρόμο όλης της πόλης, περνούσε από την αρχαία αγορά και έφθανε στην πλαγιά της Ακρόπολης. Τα πρόβατα και τα βοοειδή που επρόκειτο να θυσιασθούν τα οδηγούσαν θρησκευτικοί ταγοί και μετά από αυτούς ακολουθούσε μια ομάδα κιθαριστών και αυλητών η οποία ετίθετο επικεφαλής του υπόλοιπου πλήθους των μετεχόντων. Αφού είχαν επιτελεσθεί οι προσφορές και όλοι είχαν ευωχηθεί με κρέας θα πρέπει να λάμβαναν χώρα μουσικοί και αθλητικοί αγώνες (Landels,1999 σ.1-6). Στην εικόνα 9 ο Απόλλων συμμετέχει(;) σε πομπή κρατώντας κιθάρα. Εικ. 9 22

25 «Οι μουσικοί στην πομπή απεικονίζονται στην αγγειογραφία από δύο αυλητές και δύο κιθαριστές, (δεν υπήρχε χώρος για περισσότερες φιγούρες) και στη γλυπτική από τέσσερις στο κάθε όργανο. Αυτοί πιθανότατα αντιπροσωπεύουν ένα μεγαλύτερο αριθμό μουσικών αλλά δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι γι αυτό.», (Landels,1999 σ.2). Όπως προαναφέραμε κιθαρίστες έπαιρναν μέρος σε θρησκευτικές πομπές συνοδεύοντας το κυρίαρχο όργανο τον αυλό. Η πιο γνωστή σκηνή αυτού του είδους είναι από ένα μαρμάρινο ανάγλυφο του Παρθενώνα στην Ακρόπολη. Αν και είναι σοβαρά κατεστραμμένη το τμήμα της μεγάλης πομπής περιλαμβάνει δύο κιθαριστές περπατώντας στ αριστερά. Ο τελευταίος κιθαριστής δείχνει την πίσω όψη του οργάνου και αυτός που προηγείται γυρίζει προς τα πίσω ώστε να μπορούμε να δούμε την μπροστινή όψη (εικ. 10). Εικ. 10 Άλλη μια ενδιαφέρουσα σκηνή βλέπουμε στην εικόνα 11 όπου τελείται μια θυσία στην Αθηνά με πομπή αυλητών και κιθαριστών. 23

26 Εικ. 11 Άλλη μια θυσία απεικονίζεται στον ψευδοπαναθηναϊκό ερυθρόμορφο αμφορέα (π π.χ.), όπου η Αθηνά με κιθάρα βρίσκεται μπροστά σε βωμό (εικ. 12). Εικ. 12 Ο Θεός Απόλλων είναι παρών και σ αυτή την κατηγορία σκηνών, στις εικόνες 13 και 14 τον βλέπουμε σε θυσία (σπονδή) μαζί με την Άρτεμη στο εσωτερικό κάποιου χορού κρατώντας μια περίτεχνη κιθάρα. 24

27 Εικ. 13 Εικ Μουσικοί αγώνες «Ο αγώνας είναι χαρακτηριστικό στοιχείο και κινητήρια δύναμη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Οι αγώνες αποτελούν συνήθως προϊόν μιας συγκεκριμένης πολιτικά πράξης, που στοχεύει στη μεγαλύτερη προβολή της διοργανώτριας αρχής. Συνέπεια μιας τέτοιας πράξης είναι ότι τα διάφορα μουσικοποιητικά ή χορικά έργα, που προσφέρονταν αρχικά στο καθαυτό λατρευτικό μέρος μιας εορτής ως αναθήματα στους θεούς, ξεφεύγουν από τον αποκλειστικά λατρευτικό τους χαρακτήρα και παίρνουν τη μορφή αγώνων μεταξύ μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων εκτελεστών, αποκτώντας έτσι σαφώς διακριτά μορφολογικά χαρακτηριστικά.» (Παπαδοπούλου, 2003). Κατά τα Μεγάλα Διονύσια, ιδιαίτερα όταν η πομπή προς τιμή του θεού Διόνυσου επέστρεφε στο κέντρο της πόλης, ένα πλήθος μουσικών γεγονότων λάμβανε χώρα. Διαγωνισμοί στο παίξιμο του αυλού, της κιθάρας και στο τραγούδι. Υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός διαφορετικών πεδίων όπου οι εκτελεστές μπορούσαν να επιδείξουν τις ικανότητές τους (Maas & Snyder, 1989 σ.60). Η κιθαρωδία ήταν η τέχνη που είχε το μεγαλύτερο κύρος, μια καλλιτεχνική φόρμα όπου ένας άνδρας 25

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα

Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα Μουσική παιδεία και μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα Νικόλαος Μπρας Κατασκευαστής μουσικών οργάνων την Αρχαία Ελλάδα η μουσική μεσουράνησε νωρίτερα από τις άλλες καλές τέχνες, στην αποκαλούμενη αρχαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από www.musicportal.gr

Στοιχεία από www.musicportal.gr Στοιχεία από www.musicportal.gr Το αρχαιότερο μουσικό όργανο που έχει ανακαλυφθεί χρονολογείται από τη Μέση Νεολιθική περίοδο (5000 π.χ.) και είναι μια κοκάλινη σφυρίχτρα με μια οπή που βρέθηκε στη Θεσσαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ. 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4

Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ. 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4 Τεχνολογία ΠΩΣ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ 7ο Λύκειο Καλλιθέας Σκαρλάτος Βασίλης Α4 Από τα παλιά χρόνια η κιθάρα χρησιμοποιούνταν ως μέσο ψυχαγωγίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ»

1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» 1 Β Λυκείου: 1 Αρχαία γενικής παιδείας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ «ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ» ( σύμφωνα με τις ερωτήσεις αξιολόγησης του υπουργείου Παιδείας) α ) Tο δράμα 1) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση

Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση ΠΗΓΕΣ 1 2 Φύλλο εργασίας:1 Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κείμενα με τις λέξεις που σας δίνονται στην παρένθεση 1) Ο Ηρακλής πρώτος, κατά την παράδοση, έφερε την -- -- -- -- -- -- -- -- στο χώρο της Ολυμπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Μεταλλικά νομίσματα αρχίζουμε να συναντάμε από το 2000 π.χ. στην Μεσόγειο. Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική

Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Σχολική Χρονιά2007-08 Κατεύθυνση Β Λυκείου Ιστορία Αρχαία Ελληνική Μουσική Καθηγήτρια: Αντωνία Φοράρη Αντωνία Φοράρη 1 I. Η Μουσική στην Αρχαιότητα A. Έχουν διασωθεί μόνο ιστορικά ευρήματα που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!»

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!» ΑΘΗΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται Εκπαιδευτικά Προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ.

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ. ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 1 Μ.Μ. Τίτλος Ο ναός της Αθηνάς Νίκης: ένα στολίδι στην είσοδο της Ημερομηνία και διάρκεια 25 Οκτωβρίου Περιγραφή Ο ναός της Αθηνάς Νίκης, εντυπωσιακή εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός. ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥ Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, του ναού του Ολύμπιου Διός που ολοκλήρωσε, το 131 μ.χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ:ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 1 η Γραπτή Εργασία Ακαδημ. Έτους 2008-2009 ΘΕΜΑ: «Ο ρόλος και η σημασία της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα όπως αντλούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ I ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΟΡΝΗΛΙΑ ΧΑΤΖΗΑΣΛΑΝΗ, ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΪΜΑΡΑ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Η σχολική χρονιά 2009-2010 ξεκίνησε για τον Τομέα Ενημέρωσης και Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του, για τη σχολική χρονιά 2014-2015 (διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Τίτλος Ημερομηνία και διάρκεια Περιγραφή Άλλοι Θεοί της 1 Φεβρουαρίου 2014 Ποιοι άλλοι θεοί και ήρωες υπήρξαν αντικείμενο λατρείας στην Ακρόπολη της θεάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Η Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΥΣΜΑ) δραστηριοποιείται στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως.

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο»

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Οήχος«ταξιδεύει» με κύματα. Μπορούμε να αναπαραστήσουμε τα πυκνώματα και τα αραιώματα των κυμάτων με ένα πλαστικό παιχνίδιελατήριο

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης ιαθεµατική Εργασία µε Θέµα: Οι Φυσικές Επιστήµες στην Καθηµερινή µας Ζωή Ο Ήχος Τµήµα: β1 Γυµνασίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης Συντακτική Οµάδα: Γεώργιος Ελευθεριάδης Ο Ήχος Έχει σχέση ο

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!!

Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Οδηγός πως να πιάνεις σωστά το μπουζούκι για να μαθεις να παιζεις γρηγορα σε μικρότερο διαστημα βήμα-βήμα και να έχεις σωστο και ωραιο ηχο!!! Με αυτή τη μικρή αναφορά θα μάθεις πώς να παίζεις γρήγορα σε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Μουσείο Σχολείο Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Με τον όρο εκπαιδευτική μουσειοσκευή ονομάζουμε μια «βαλίτσα» που περιέχει ένα σύνολο από ποικίλα υλικά, τα οποία έχουν επιλεχθεί, σχεδιαστεί και κατασκευαστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Πώς σου φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο προβάλλονται σήμερα;...

ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Πώς σου φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο προβάλλονται σήμερα;... ΝΕΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Μπαίνοντας στην εξωτερική είσοδο του μουσείου κοίταξε γύρω σου τον περιβάλλοντα χώρο. 1. Τι σου κάνει περισσότερο εντύπωση;... 2. Πώς σου φαίνεται η εξωτερική όψη του Μουσείου;...

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ:

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ (ΟΣΤΙΝΑΤΟ 1) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: A AΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΣΚΟΠΟΣ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ:ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ. Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου. Ζ Εξάμηνο ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΩΝ ΗΧΟΥ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ Εργασία στο Μάθημα Εικαστική Επένδυση Ήχου Ζ Εξάμηνο Διδάσκουσες Μαριάννα Στραπατσάκη και Τάνια Τσιρίδου Still Life Ανάλυση Ιουστίνη Ελούλ ΑΜ: ΤΧ2007027

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης. Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα

Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης. Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Θέμα Πτυχιακής Εργασίας Η Επίδραση της Κινηματογραφικής Εικόνα στη Δημιουργία Τουριστικής Κίνησης Ονόματα Φοιτήτριας Μαρίνα Πατούλα ΜΑΙΟΣ, 2014 Εισαγωγή Αναφερόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων

Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Κατασκευή και προγραμματισμός ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων Δραστηριότητα στο πλαίσιο του Ομίλου Προγραμματισμού Ηλεκτρονικών Παιχνιδιών, του Πρότυπου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Φλώρινας κατά το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Τρισδιάστατη προσομοίωση αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. Τρισδιάστατη προσομοίωση αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τρισδιάστατη προσομοίωση αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων Διπλωματική Εργασία Μπατζιλής Κωνσταντίνος (Α.Ε.Μ 936) Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Ένα παιχνίδι ισχύος για 2 παίκτες, ηλικίας 13 και άνω.

ΣΚΟΠΟΣ. Ένα παιχνίδι ισχύος για 2 παίκτες, ηλικίας 13 και άνω. Ένα παιχνίδι ισχύος για 2 παίκτες, ηλικίας 13 και άνω. Στα παλαιότερα χρόνια, οι μεγαλύτεροι μονάρχες κατασκεύαζαν ναούς για να επιδείξουν τη δύναμή τους και τον μεγάλο πλούτο τους. Οι μεγαλύτεροι ναοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην

Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Ομηρικοί Ύμνοι εἰς Ἀφροδίτην Εισηγητές/τριες: Έλενα Πηδιά, Σύμβουλος Φιλολογικών Μαθημάτων Μαρία Παναγιώτου, Φιλόλογος, Λύκειο Αγίου Ιωάννη Λεμεσού Σάββας Χαραλάμπους, Φιλόλογος, Β Τεχνική Σχολή Λεμεσού

Διαβάστε περισσότερα