Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ"

Transcript

1 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Η λατρεία των αγίων αποτελεί τον βασικότερο ίσω? τομέα τη? παραδοσιακή? θρησκευτική? συμπεριφορά? του ελληνικού λαού, γύρω από τον οποίο πολλά έχουν γραφεί κατά το παρελθόν. Στι? μορφέ? των χριστιανών αγίαιν ο καθημερινό? άνθρωπο? αποδίδει τα ίδια χαράκτη ριστικά και τι? ίδιε? ιδιότητε? που απέδιδε και ο αρχαίο? Έλληνα? στου? θεού? και του? ήρωε? του, αφού ανά του? αιώνε? στον ελληνικό χώρο είχαμε σχεδόν όμοιε? οικονομικέ? και κοινωνικέ? συνθήκε?, που δικαιολογούσαν την κίνηση και του πνευματικού εποικοδομήματα? στου? ρυθμού? τη? μακρά? διάρκεια?. Στα φαινόμενα αυτά οφείλονται και οι λεγόμενε? προχριστιανικέ? επιβιώσει? στα ζητήματα τη? λαϊκή?" λατρεία? 1, τι? οποί ε? ο λαογράφο? βλέπει και σήμερα ζωντανέ? στην λατρεία των αγίων, κατά την ελληνική παραδοσιακή καθημερινότητα. θα πρέπει ίσω? εδώ να πούμε ότι οι πρώτοι πατέρε? τη? Εκκλησία?, κατά τα πρώιμα βυζαντινά χρόνια, επισήμαναν τι? επιβιώσει? αυτέ? τη? αρχαία? λατρεία? στην καθημερινή χριστιανική λατρευτική πρακτική τη? εποχή? του? και θέληοπν να τι? καταργήσουν 2. Συνάντησαν όμω? σθεναρή αντίσταση από τον λαό, που εννοούσε να κρατήσει τα έθιμα του, αποδίδοντα? τα πλέον στα ιερά πρόσωπα τη? νέα? του θρησκεία?, γι' αυτό και σε δεύτερη φάση επιχείρησαν να δώσουν χριστιανικό επικάλυμμα στι? αρχαίε? λαϊκέ? συνήθειε?. Ανάμεσα στου? δύο αυτού? πόλου?, τι? αρχαίε? δηλαδή αναμνήσει? και την ορθόδοξη χριστιανική πραγματικότητα, κινείται η λαϊκή λατρεία των 1 Βλ. Μ. G. Varvounis, "Survival of Ancient Elemente in the Traditional Culture of the Greek People", Mesogeios 1 (1998) Μ. Γ. Βαρβοϊνης, Η ανακάλυψη του Βυζαντίου στο χώρο της ελληνικής λαογραφίας, θεσσαλονίκη 1998, σσ , με βιβλιογραφία. ERYTHEIA 22 (2001)

2 174 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ αγίων στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό, όπω? θα περιγραφτεί στη συνέχεια. Στι? αγροτικέ? και κτηνοτροφικέ? παραδοσιακέ? κοινωνίε? οι άνθρωποι, επειδή δεν διέθεταν τεχνολογικέ? δυνατότητε? και τρόπου? παρέμβαση? στην φύση για να προστατεύσουν ή να εξασφαλίσουν τη σοδειά από την οποία ήταν εξαρτημένο το μέλλον του? και η επιβίωση τη? οικογένεια? και τη? κοινότητα? του?, κατέφευγαν στην θρησκεία και την μαγεία, που ουσιαστικά αποτελούσαν τι? δύο όψει? του ίδιου νομίσματο?, για να προστατευθούν ή να στηριχθούν ψυχολογικά. Οι τάσει? αυτέ? απεικονίζονται και στην ελληνική λατρεία των αγίων, που συχνά συνδέεται άμεσα με την παραγωγή των αγαθών, όπου οι ιδιότητε? που αποδίδονται σε κάθε άγιο σχετίζονται άμεσα και με την χρονική περίοδο κατά την οποία έχει ορισθεί η γιορτή του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο άγιο? Δημήτριο? (26 Οκτωβρίου), η γιορτή του οποίου αποτελεί ορόσημο για το άνοιγμα των βαρελιών με το νέο κρασί, αλλά και χρόνο τέλεση? μαγικών εθίμων, όπως οι ζωόμορφε? μεταμφιέσει? και οι συναφεί? μιμικέ? παραστάσει? (τζαμάλα) που συμβολίζουν τη σπορά και τη βλάστηση του σπόρου, αφού τότε σπέρνονται και τα χωράφια, ώστε με ένα είδο? αναλογική? μαγεία? να υποβοηθηθεί η φύση για να αναστήσει την άνοιξη τον σπόρο που οι άνθρωποι έθαψαν το φθινόπωρο 3. Τα ίδια ισχύουν και για τη φθινοπωρινή γιορτή του αγίου Γεωργίου (3 Νοεμβρίου) οπότε οι γεωργοί ευλογούν και ενια-χύουν μαγικά, με διάφορα έθιμα, τον σπόρο που θα χρησιμοποιήσουν στα χωράφια του?. Αλλά και η γιορτή των Εισοδίων τη? Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου) αποτελεί σταθμό για τη χειμερινή σπορά, οπότε και παρασκευάζουν και προσφέρουν απαρχές; δηλαδή φαγητά από διάφορα είδη καρπών, για το καλό τη? σοδειά? που έρχεται, αλλά και θεωρούν τη γιορτή όριο για την πρόοδο των γεωργικών του? εργασιών. Τέλο? τιμάται η εορτή του αγίου Ανδρέα (30 Νοεμβρίου) επειδή θεωρούν, κατά παρετυμολογία του ονόματα? του από το ρήμα αντριεύω ('δυναμώνω') ότι θα βοηθήσει θαυματουργικά τα σπαρτά να δυναμώσουν. Ο άγιο? Μόδεστο? (18 Δεκεμβρίου) θεωρείται προστάτη? των ζώων που χρησιμεύουν για το όργωμα, ενώ ο αγιασμό? του πιστεύεται ότι διώχνει τα βλαπτικά έντομα από τι? καλλιέργειε? 4. Το ίδιο συμβαίνει και με τον άγιο Τρύφωνα (1 Φεβρουαρίου), που θεωρείται προστάτη? Γ. Α. Μεγαχ, Ελληνικά!, εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Αθήναι 1963, σ. Στ. Ημελλος, Λαογραφικά 2. Ποικίλα, Αθήνα 1992, οσ

3 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ 175 των αμπελουργών, αλλά και με του? αγίου? Χαράλαμπο (10 Φεβρουαρίου) και Βλάσιο (11 Φεβρουαρίου), που προστατεύουν τα ώα του νοικοκυριού και του κοπαδιού απέναντι στην απειλή του λύκου, του τσακαλιού και των αγρίων ζώων. Ο άγιο? Χαράλαμπο? μάλιστα είναι, και άγιο? προστάτη? εναντίον τη? πανούκλα?, οι επιδημίε? τη? οποία? μάστιζαν παλαιότερα τον ελληνικό και βαλκανικό χώρο. Αναφέρονται μάλιστα και ειδικέ? μαγικοθρησκευτικε? τελετέ? κατά την γιορτή του, που έχουν ω? σκοπό την προστασία από την επιδημία, όπω? η κατασκευή ενό? ειδικού πουκάμισου σε μία και μόνη ήμερα 5. Καθαρά κτηνοτροφικό και ποιμενικό χαρακτήρα έχει η εορτή του αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου ή την Δευτέρα του Πάσχα αν η γιορτή συμπίπτει με μέρα τη? Μεγάλη? Τεσσαρακοστή?), η οποία μάλιστα γνωρίζει μεγάλη διάδοση σε ολόκληρο τον ελληνικό λαό. Τον εκκλησιασμό ακολουθεί συνήθω? πανηγύρι στην εξοχή, με φαγητό και διασκέδαση, ενώ οι ποιμένες" κάθε περιοχή? συχνά προσφέρουν τα ζώα Q ψη 1T0U a θούν για το εορταστικό τραπέζι, με σκοπό να έχουν όλη τη χρονιά που θα ακολουθήσει την προστασία και την ευλογία του αγίου (Πελοπόννησος", Στερεά Ε^λλάδα κ.λ.π.) Ίσω? ο ποιμενικό? αυτό? χαρακτήρα?' να οφείλεται στο ότι την ίδια χρονική περίοδο OL βοσκοί αφήνουν του? κάμπου? και μετακινούνται στα βουνά, οπού περνούν το καλοκαίρι του? 6. Σε πολλέ? επίση? περιοχέ?, όπω? στην Αράχοβα του Παρνασσού, διοργανώνονται παραδοσιακοί αθλητικοί αγώνε? προ? τιμήν του αγίου, οι οποίοι περιλαμβάνουν συνήθω? τρέξιμο, σκοποβολή, ιπποδρομίε? και ρίξιμο του λιθαριού, και στου? νικητέ? των οποίων δίνονται ω? έπαθλα ορισμένα από τα αφιερώματα των πιστών προ? τον άγιο 7. Εξάλλου, η γιορτή του αγίου αποτελεί για τον ελληνικό λαό και ορόσημο για τη σύναψη συμφωνιών και την πρόσληψη υπαλλήλων τη? κοινότητα? (αγροφύλακα?, διανομέα? νερού κ.λ.π.), όπω? συμβαίνει και με τη γιορτή του αγίου Δημητρίου. Τέλο? αξίζει να παρατηρηθεί ότι στου? μύθου? και τα τραγούδια για την δρακοντοκτονία του αγίου Γεωργίου, που είναι εξαιρετικά δημοφιλή στον ελληνικό λαό, επιζεί τροποποιημένο? και ο αρχαίο? μύθο? για τον δρακοντοκτόνο ήρωα ΙΙερσέα. 5 Πρβλ. Γ. Α. ΜΕΓΑΣ, "Παραδόσεις περί ασθενειών", Λαογραφία 7 (1923), σσ. 497, 499, G. SPYRIDAKIS, "Saint Georges dans la vie populaire", L'Hetténisme Contemporaine 6 (1952) Μ. Γ. Βαρβοϊνης, "Παραδοσιακά αθλητικά αγωνίσματα", Τετράμηνα ( )

4 176 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ O άγιο? Ιωάννη? o θεολόγο? (8 Μαΐου) θεωρείται ότι είναι αυτό? που στέλνει το χαλάει 8, το οποίο καταστρέφει τα σπαρτά, γι ' αυτό και οι Έλληνε? γεωργοί, τον εξευμενίζουν με θυσίε? ζώων κοα πανηγύρια που περιλαμβάνουν κοινέ? συνεστιάσει?, και κατόπιν διασκέδαση. Η αγία Μαρίνα πάλι (17 Ιουλίου) συνδέεται με την ωρίμανση των σύκων και των σταφυλιών, γι' αυτό και στη γιορτή τη? προσφέρονται αυτά τα είδη καρπών για να ευλογηθούν στον ναό από τον ιερέα, και κατόπιν να μοιραστούν για ευλογία στου? πιστού?. Η ίδια αγία θεωρείται προστάτι? των μικρών παιδιών, στα οποία χαρίζει υγεία και γρήγορη ανάπτυξη. Αλλά και ο προφήτη? Ηλία? (20 Ιουλίου), που λατρεύεται σε ναού? πάνω στι? κορυφέ? των βουνών, έχει σχέση με την γονιμότητα και την παραγωγή, καθώ? θεωρείται ο άγιο? που στέλνει τα σύννεφα και TL? βροχέ?, έχοντα? κληρονομήσει ανάλογε? ιδιοτητε? του Δία, ο οποίο? και πάλι στι? κορυφέ? των υψωμάτων λατρευόταν?. Στη γιορτή του προσφέρονται θυσίε?, αλλά και πραγματοποιούνται μαντεύματα σχετικά με την πορεία του καιρού όλη την υπόλοιπη χρονιά. Α? σημειώσουμε εδώ ότι η ιδιότυπη αυτή μετεωρολογική πρόβλεψη ή ταν απαραίτητη για τι? αγροτικέ? κοινότητε?, οι οποίε? ζούσαν πάντοτε με την αγωνία των αντίξοων καιρικών συνθηκών, που ίσω? κατέστρεφαν τι? πολύτιμε? σοδετέ? του?. Για να εξηγήσουν την τοποθέτηση των ναών του αγίου στι? κορυφέ? βουνών οι Έλληνε? διασκεύασαν μάλιστα μια αρχαία παράδοση που απαντά και στον Όμηρο (λ 121 κ.εξ.) σχετικά με την πορεία του ήρωα στον τόπο όπου οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι είναι το κουπί. Έτσι και ο προφήτη? Ηλία?, σύμφωνα με την νεοελληνική παράδοση, επειδή είχε ναυαγήσει πήγε και κατοίκησε εκεί όπου οι άνθρωποι δεν αναγνώριζαν τα κουπιά, γι ' αυτό ~όπω? λέει η παράδοση- οι ναοί του είναι στι? κορυφέ? υψωμάτων. Κι εδώ το αρχαίο υλικό έχει μπει σε νεότερα καλούπια, χωρί? όμω? να πάψει να είναι αναγνωρίσιμο. Ανάλογου? συμβολισμού? έχουμε και στου? αγίου? που γιορτάζονται κατά τον μήνα Αύγουστο, τον κατεξοχήν παραγωγικό μήνα των ελληνικών παραδοσιακών αγροτικών κοινωνιών. Η Κοίμηση τη? Θεοτόκου (15 Αυγούστου) γιορτάζεται στην Ελλάδα με γενική αργία και πανηγύρια σε όλο τον ελληνικό χώρο, ενώ στην απόδοση τη? εορτή? (ί>νιάμερα της Παναγίας; 24 Αυγούστου) πραγματοποιούνται στι? αγροτικέ? 8 Παρόμοιες- ιδιοτητε.? αποδίδονται και σε άλλους αγίου?, βλ. Α. Πολτμεροϊ, "Ο ά γιος" Χριστόφορος προστάτη? από το χαλάει, στο βόρειο ελληνικό χώρο", Πρακτικά Β' Συμποσίου λαογραφίας του Βορειοελλαδικού χώρου, Θεσσαλονίκη 1979, Γ. Α. Μέγας, Ελληνικαί eopral... σα Δ. Αοϊκατος, Τα καλοκαιρινά, Αθήνα 1981, σσ

5 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΝ 177 περιοχε? λιτανείε? με σκοπό την ευώδοση τη? σοδειά? και την ενίσχυση των παραγωγικών δραστηριοτήτων των κατοίκων. Μια σειρά από απαγορεύσει? πλαισιώνουν και την εορτή του αποκεφαλισμού του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (29 Αυγούστου), καθώ? οι παραδοσιακοί άνθρωπόΐ πιστεύουν ότι πρέπει να τηρήσουν νηστεία και να αποφύγουν κάθε τροφή τη? οποία? το χρώμα μπορεί να θυμίζει το αίμα που έρρευσε από το κεφάλι του αγίου, όπω? για παράδειγμα τα μαύρα σταφύλια, τα μαύρα σύκα κ.λ.π. Σε αντίθετη περίπτωση πιστεύουν ότι θα ζημιωθεί η σοδειά και η υγεία του? 10. Παραγωγικό? μήνα? είναι και ο Σεπτέμβριο?, γι' αυτό και οι γιορτε? των αγίων που περιλαμβάνονται, σ' αυτόν έχουν έναν ιδιαίτερο γονιμικό συμβολισμό. Ο άγιο? Μάμα? (2 Σεπτεμβρίου) είναι προστάτη? των βοσκών, γι' αυτό και στο πανηγύρι του προσφέρονται ζώα, σφάζονται τελετουργικά και κατόπιν καταναλώνονται στο κοινό πανηγυρικό τραπέζι των πιστών που ακολουθεί 11. Το Γενέθλιον τη? Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου) συνδέεται σε διάφορε? περιοχε? με το τέλο? τη? σοδειά? ορισμένων ειδών (σταφυλιών, καρυδιών, κ.λ.π.), τα οποία μάλιστα μεταφέρονται στο ναό, ευλογούνται από τον ιερέα μετά τη λειτουργία και μοιράζονται στου? πιστού?. Σε αγροτικέ? περιοχε? γίνονται πανηγύρια, με θυσίε? ζώων KOL κοινέ? συνεστιάσει? των πιστών. Μετά τη γιορτή αυτή ο αγρότη? αρχίζει να ετοιμάζεται για τη σπορά, ανανεώνοντα? τον ετήσιο εορτολογικο κύκλο τη? λατρεία? των αγίων στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό. Ο λαϊκό? άνθρωπο?, ακολουθώντα? την αρχαία ανθρωπομορφική παράδοση, αποδίδει στον θεό και του? αγίου? του ανθρώπινε? ιδιότητε?, όχι μόνο στη μορφή, αλλά και στον χαρακτήρα και τι? αντιδράσει?. Έτσι, κατά τι? παραδόσει? του ελληνικού λαού οι άγιοι ζηλεύουν, εκδικούνται και τιμωρούν χωρί? έλεο? του? ανυπάκοου? ανθρώπου?. Για τον άγιο Κασσιανό (29 Φεβρουαρίου), για παράδειγμα, έχει πλαστεί ολόκληρη παράδοση, που αποσκοπεί στο να εξηγήσει γιατί η γιορτή του πραγματοποιείται μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια, οπότε υπάρχει δίσεκτο έτο? και ο Φεβρουάριο? έχει είκοσι εννέα μέρε? σύμφωνα με τον ελληνικό λαό αυτό οφείλεται σε τιμωρία του θεού εξαιτία? των ά δικων παραπόνων του Κασσιανού εναντίον του αγίου Νικολάου 12. Ν. Νικήτας, Το λεσβιακό μηνολόγιο, Μυτιλήνη 1959, σσ. 128, 189. Γ. Α. Μέγας, 10 Ελληνικοί εορταί... σ Μ. Γ. Βαρβουνμς, Λαϊκή λατρεία και θρησκευτική συμπεριφορά των κατοίκων της Σάμου, Αθήνα 1992, σσ Α. Χατζηνικολαοϊ, Ο άγιος- Μάμας; Αθήναι 1953, σσ Βλ. O. LOORITS, Der heüige Kassian und die Schaltjahrlegende, Helsinki 1954, με παρατηρήσει? από τον Γ. Κ. Σττυριδάκη, Λαογραφία 16 ( )

6 178 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΪΝΗΣ Μια ολόκληρη κατηγορία παραδόσεων αφορά αγίου? τιμωρού?, αγίου? και αγίες δηλαδή που τιμωρούν άγρια όσου? ανθρώπου? δεν τήρησαν την εθιμικά καθιερωμένη αργία τη? εορτή? του?. Οι άγιοι τότε περιγράφονται να καταστρέφουν από την οργή του? βαρέλια, να βουλιάζουν αλιευτικά σκάφη, να καταστρέφουν αλώνια και να καίνε τι? σοδειέ?, να πνίγουν ζώα, να καταστρέφουν εργαλεία και οικιακά σκεύη και να ρίχνουν χαλάζι που να καταστρέφει τον ανθρώπινο μόχθο. Κάποτε μάλιστα η τιμωρία έχει ω? αποτέλεσμα και τον θάνατο του άσεβου? ανθρώπου. Παρόμοιε? διηγήσει? υπάρχουν πολλέ?, σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο!3, και αποδίδονται σε όλου? σχεδόν του? αγίου? που γιορτάζονται ιδιαιτέρω? από τον ελληνικό λαό, συχνά δε συντελούν και στην απόδοση αναλόγων λατρευτικών επιθέτων στου? αγίου?, για παράδειγμα Χαλαζίας ο άγιο? ο Χριστόφορο? 14 (9 Μαΐου) επειδή ρίχνει εκδικητικά χαλάζι, Μοσχαροπνίχτης ο άγιο? Βλάσιο? επειδή πνίγει τα ζώα των εργαζομένων στη γιορτή του 15 και Καψοδεματούσα η Παναγία κατά τη γιορτή τη? καταθέσεω? τη? τιμία? εσθήτο? τη? (2 Ιουλίου) επειδή ρίχνει φωτιά και καίει τα δέματα με τα θερισμένα δημητριακά όσων εργάζονται στο θερισμό εκείνη την ημέρα 16. Σύμφωνα με τι? παραδόσει? αυτέ? οι άγιοι μπορούν επ'ιση? να προκαλέσουν πλημμύρα, ακαρπία, ξηρασία, επιδρομέ? σκουληκιών, ποντικών και εντόμων και σάπισμα τη? σοδειά?, δηλαδή να πραγματοποιήσουν του? χειρότερου? φόβου? των αγροτών και των κτηνοτρόφων μια? παραδοσιακή? κοινωνία?. Παραλλήλω? όμω? οι άγιοι δεν τιμωρούν αν ο εργαζόμενο? το κάνει όχι για δικό του κέρδο?, αλλά για λόγου? κοινωνική? αλληλεγγύη?, αν δηλαδή εργάζεται σε κτήματα φτωχών, ορφανών κ.λ.π. Έτσι η αργία, σημαντική για την σωματική και ψυχολογική υγεία του ανθρώπου, διαφυλάσσεται μέσω τη? καθαγίαση? τη?, και η βοήθεια προ? του? ασθενέστερου? θεσμοθετείται και προβάλλεται όχι μόνο ω? κοινωνικό αγαθό, αλλά και ω? θρησκευτική επιταγή. Στα ίδια πλαίσια κινείται και η παραδοσιακή αφιερωτική πρακτική του ελληνικού λαού προ? του? αγίου? του, αφού αυτή στηρίζεται σε ανταποδωτική βάση (λειτουργεί εδώ η προαιώνια αρχή do ut des) 1 ' 7 και 13 Δ. ΑΟΥΚΑΤΟΣ, "ΑργΙαι και άγιοι τιμωροί", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας ( ) , με παραδείγματα. 14 Πρβλ. Α. ΠοΛϊΜΕΡΟΤ, "Δημώδεις δοξασίαι περί χαλά^η? και τρόποι Tipos αποτροπήν ή κατάπαυσα τη?", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής- λαογραφίας 23 ( ) Δ. Λουκοποϊλος, Γεωργικά της Ρούμελης, Αθήναι 1938, σ Γ. Α. Μέγας, Ελληνικοί εορταί... σ Μ. ΑΑΕ3ΙΑΔΗΣ, "Do ut des", Δωδώνη 16 (1978)

7 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΝ ΑΠΩΝ 179 συνιστά μια σχεδόν εμπορική? υφή? συμφωνία ανάμεσα στον πιστό και τον άγιο - ο άνθρωπο? τάζει και απονέμει λατρεία μόνο σε όσου? αγίου? θεωρεί ótl θαυματουργούν, και με την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσουν την θαυματουργική του? δράση και θα την προεκτείνουν και σ' αυτόν. Από την άλλη πλευρά ο άγιο? διεκδικεί, κάποτε με απειλητικά οράματα και σωματικέ? ποινέ?, αυτό που του έταξαν, και επιμένει να το κρατά στην κυριότητα του, τιμωρώντα? παραδειγματικά του? ιερόσυλου? που θέλησαν ή προσπάθησαν να το αφαιρέσουν από το ναό, μέχρι να αποδώσουν στον άγιο πολλαπλάσια την αξία του αφιερώματο? που επιχείρησαν να κλέψουν, ή μέχρι να ανακαλυφθούν και να τιμωρηθούν από του? υπόλοιπους - πιοτού? 18. Τα αφιερώματα αυτά, που πάντοτε προϋποθέτουν θαυματουργική παρέμβαση του αγίου, είναι συνήθω? αντικείμενα, ζώα, αλλά και προσωπικές" δεσμεύσει? και αφιερώσεις", όπω? τα μαύρα ρούχα ή η προσφορά εργασίας - στο ναό για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Καθιερώνουν μια συμφωνία με οικονομική βάση KOL αντίστοιχους όρου? ανάμεσα στον άγιο και τον άνθρωπο, ο οποίο? πάλι μετρά το υπερφυσικό με τα δικά του μέτρα, αποδίδοντα? στον άγιο οκοπιμότητε? και πρακτικέ? που κυριαρχούν και επικρατούν στην ανθρώπινη καθημερινότητα. Ιδιαίτερη θέση στην ελληνική παραδοσιακή αφιερωτική πρακτική κατέχουν οι θυσίε? και οι Ουσιαστικέ? πρόσφορε?, τόσο οι αναίμακτε? όσο και οι αιματηρέ?. Στην πρώτη περίπτωση προσφέρονται οι πρώτοι καρποί τη? σοδειά? για να ευλογηθούν (κάτι που θυμίζει τι? αρχαίε? απαρχές) 19, κόλλυβα, λειτουργικοί άρτοι, βασικά είδη τη? ανθρώπινη? διατροφή?, γι' αυτό και καθαγιασμένα στη λαϊκή συνείδηση, όπω? σιτάρι, κρασί και λάδι αλλά και λουλούδια και καλλωπιστικά φυτά 20. Στην δεύτερη περίπτωση έχουμε την προσφορά ενό? ζώου, που συνήθω? σφάζεται τελετουργικά, μαγειρεύεται και τρώγεται κατόπιν από όλου? ό σου? συμμετείχαν στο πανηγύρι του αγίου. Οι αιματηρέ? αυτέ? θυσίε? παραπέμπουν ευθέω? στι? θυσίε? των αρχαίων, σε ορισμένε? μάλιστα περιπτώσει? το θύμα ευλογεί ο ιερέα? (πανηγύρι αγία? Παρασκευή? 18 Α. Φλωράκης, Καραβάκια-τάματα και θαλασσινή αφιερωτική πρακτική στο Αιγαίο, Αθήνα 1982, σσ Γ. Ν. Αικατερινιδης, "Απαρχές - (λατρευτικέ; - και ευετηρία?) στη νεοελληνική εθιμολογία", λαογραφία 37 ( ) Α. Δευτεραιος, "Αρχέγονε? αναίμακτε? θυσίε? και πρόσφορε? στη λαϊκή λατρεία των Θεσσαλών", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας ( ) Μ. Γ. Βαρβοϊνης, "Αναίμακτε? πρόσφορε? στην παραδοσιακή θρησκευτική συνπεριφορά των κατοίκων τη? Θάσου", θασιακά 9 ( )

8 180 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ Λέσβου) 21, ή θυσιάζεται μέσα στο ναό, μπροστά σχεδόν στην αγία τράπεζα, όπω? συνέβαινε στα Φάρασα τη? Μικρά? Ασία? 22. Οι θυσίες - αυτές" είναι κυρίως - διαδομένε? στον βορειοελλαδικό χώρο (κουρμπάνια), ενώ σε ορισμένε? ελληνικέ? περιοχέ?, κυρίω? στα νησιά, σώζονται σε πιο εξασθενημένη μορφή, αφού προσφέρεται το κρέα? του ζώου και όχι το θύμα ζωντανό, με σκοπό την παρασκευή του κοινού φαγητού για το πανηγύρι. Πάντω?, σε κάθε περίπτωση, διατηρείται η παράδοση τη? κοινή? συνεστίαση? των πιστών, που με τη μία ή την άλλη μορφή αποτελεί την κυριότερη εκδήλωση ενό? παραδοσιακού ελληνικού πανηγυριού. Σε πολλού? αγίου? αποδίδονται ιδιότητες", και απονέμεται αντίστοιχη λατρεία, από συνειρμού? που προκύπτουν λόγω παρετυμολογιών του ονόματα? του? 23. Έτσι, ο άγιο? Μηνά? (11 Νοεμβρίου) συνδέεται με το ρήμα μηνώ, 'φανερώνω', και θεωρείται άγιο? που φανερώνει τα κλοπιμαία και τα χαμένα αντικείμενα 24. Το ίδιο ισχύει και για τον άγιο Φανούριο (27 Αυγούστου), του οποίου το όνομα παρετυμολογείται από το ρήμα φανερώνω, 'αποκαλύπτω'. Με τη λατρεία του αγίου Φανουρίου μάλιστα συνδέεται και η παράδοση παρασκευή? γλυκισμάτων από όσου? θέλουν να βρουν χαμένα αντικείμενα ή να πραγματοποιήσουν γενικώ? του? πόθου? και τι? επιδιώξει? του?, που ευλογούνται στο ναό κατά τον εσπερινό τη? εορτή? και κατόπιν προσφέρονται στο εκκλησίασμα. Η προσπάθεια δικαιολόγηση? αυτή? τη? αφιερωτική? πρακτική? από του? παραδοσιακού? ανθρώπου? οδήγησε στην κατασκευή τη? παράδοση? ότι οι πίτε? αυτέ? προσφέρονται για την ανάπαυση τη? ψυχή? τη? δήθεν αμαρτωλή? μητέρα? του αγίου 25. Τέλο?, σε παρετυμολογία (από το ρήμα ναρκώνω) οφείλεται και η επίκληση του αγίου Μάρκου (25 Απριλίου) από του? γεωργού? για να ναρκώσει τα φίδια, ώστε η καλλιέργεια των χωραφιών να γίνεται χωρί? τον κίνδυνο του?. Και είναι αυτή η παρετυμολογία που δίνει ο"τη γιορτή του αγίου έναν καθαρά γεωργικό χαρακτήρα. Πολλέ? από τι? γιορτέ? των αγίων στο παραδοσιακό ελληνικό εορτολόγιο σχετίζονται με διάφορα μαντεύματα και προγνωστικά του και- 21 Γ. Ν. Αικατέρινιδηζ, Νεοελληνικές αιματηρές Θυσίες. Αειτουργία~μορφολογία-τνπολογία, Αθήνα 1979, σ. 23, όπου και η προγενέστερη βιβλιογραφία. 22 Δ. Λοϊκοποϊλος-Δ. Πετροιιοϊλος, Η Λαϊκή λατρεία των Φαράσων, Αθήναι 1949, σσ , 63-64, 108. Γ. Ν. Αικατερινιδης, ό.π., σσ Κ. Μήνας, "Λαογραφικέ? παρετυμολογίες", Λαογραφία 30 (1975) 17-30, με πολλά παραδείγματα. 24 Μ. ΜηλιγκοϊΜαρκλντονη, "Μαντικέ?, μαγικέ? και δεισιδαίμονε? ενέργειε? που αναφέρονται στον άγιο Μηνά", Λαογραφία 33 ( ) Γ. Ν. Αικλτερινιδης, "Ο άγιο? Φανούριο? ει? την λαΐκήν παράδοσιν τη? Κρήτη?", Κρητική Πρωτοχρονιά (1965)

9 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ 181 ρού. Καλύπτεται έτσι η πάγια ανάγκη του ανθρώπου να περιορίσει την ανασφάλεια του μαντεύοντα? το μέλλον με υπερφυσικό τρόπο. Η πρόγνωση του καιρού συνδέεται και με άλλου? σταθμού? του εορτολογίου, που αφορούν δεσποτικέ? ή θεομητορικέ? εορτέ?, όπω? για παράδειγμα με τη γιορτή τη? Μεταμορφώσεως" του Σωτήρο? (6 Αυγούστου), και η εξέταση των οποίων βρίσκεται έξω από τα όρια τη? αγιολατρεία?, άρα και του παρόντο? κειμένου. Μπορούν όμω? εδώ να αναφερθούν οι μαντείε? που τελούνται κατά τη γιορτή τη? Γέννηση? του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (24 Ιουνίου), η οποία συμπίπτει χρονικά με τι? θερινέ? τροπέ? του ηλίου, μια πανάρχαιη γιορτή που συνοδεύεται από μεγάλο και αρχέγονο εθιμικό πλούτο. Τότε τελείται ο κλήδονας αλλά και μια σειρά άλλων μαντευμάτων (από τα όνειρα, τη στάχτη, του? καθρέπτε?, τα αβγά, το λειωμένο μολύβι, το νερό των πηγαδιών, τι? σκιέ? και διάφορου? καρπούς - ), που σκοπό έχουν τη γνώση τη? μελλοντική? προσωπική?, συναισθηματική? και οικογενειακή? πορεία? του ανθρώπου, ιδίω? των κοριτσιών 26, που στις- παραδοσιακέ? ελληνικές κοινωνίε? ζούσαν με το άγχο? του γάμου και τη? οικογενειακή? αποκατάσταση?. Αρχαίο επίση? κατάλοιπο αποτελούν και οι ψωτιέ? που ανάβονται το βράδυ τη? ίδιας" μέρα?, και πάνω από τι? οποίε? πηδούν οι νέοι, για να εξασφαλίσουν υγεία, προκοπή και μακροζωία. Πρόκειται για μια συνήθεια που απαντά και σε άλλου? λαού? τη? νοτιοανατολική? Ευρώπη?, και η οποία συνδέεται με τι? εορτέ? και άλλων αγίων, όπω? του προφήτη Ηλία, αλλά και με τι? εορτέ? του Δωδεκαημέρου, του οποίου όμω? η εξέταση δεν περιλαμβάνεται στη θεματολογία του παρόντο? κειμένου 27. Πολλοί άγιοι συνδέονται από τον ελληνικό λαό με την υγεία των ανθρώπων, όπω? άλλωστε είναι φυσικό και αναμενόμενο για μια παραδοσιακή κοινωνία, στην οποία η ιατρική βρισκόταν ανάμεσα στην φυσική παρατήρηση και την μεταφυσική θεώρηση. Έτσι οι άνθρωποι ανέθεταν συνήθω? στου? αγίου? τη μέριμνα τη? θεραπεία? του? από διάφορε? ασθένειε?. Στο πλαίσιο αυτό οι Ταξίαρχε? Μιχαήλ και Γαβριήλ (8 Νοεμβρίου) γιορτάζονται γενικά ω? ιαματικοί άγιοι με νηστεία και θυσίε? ώων, η αγία Βαρβάρα (4 Δεκεμβρίου) γιορτάζεται ω? προσ- 26 Γ. Α. Μέγας, Ελληνικά! εορταί... σ. 212 κ.εξ. 27 ST. IMELLOS, "Kurzer Kommentar zu den Jahresfeuem und dem Holzernen Pflug des Atlasses der griechischen Volkskunde (AHL)", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας 22 ( ), σ. 25. Ο Ιδιος, "Ο άτλα? τη? ελληνική? λαογραφία? και οι χειμερινέ? περιοδικέ? πυρέ? στο βορειοελλαδικό χώρο", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας 25 ( ) 3-12.

10 182 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ τάτρια κατά τη? ευλογιάς' και ω? ιαματική των ασθενειών των μικρών παιδιών, με την παρασκευή και προσφορά κολλύβων, δηλαδή επιβιώσεων των αρχαίων πανσπερμιών (νεοελληνικά βάρβαρα, από το όνομα τη? αγία?) και ο άγιο? Σπυρίδων (12 Δεκεμβρίου) τιμάται ω? προστάτη? κατά επιδημικών ασθενειών και κατά παθήσεων των αυτιών. Τι? έγκυε? γυνα'ικε? και την εγκυμοσύνη γενικότερα προστατεύουν ο άγιο? Ελευθέριο? (15 Δεκεμβρίου), που δίνει καλή λευτεριά κατά την προέλευση του ονόματό? του από το ρήμα ελευθερώνω, και ο άγιο? Συμεών (3 Φεβρουαρίου), ο οποίο?, κατά παρετυμολογία από το ρήμα σημειώνω, θεωρείται ότι προξενεί σημάδια στα σώματα των βρεφών, των οποίων οι μητέρε? παραβιάζουν την εθιμική αργία τη? εορτή? του. Η αγία Παρασκευή (26 Ιουλίου) εορτάζεται με θυσίε? και πανηγύρια ω? ιαματική παθήσεων των ματιών, ενώ ο άγιο? Παντελεήμονα? (27 Ιουλίου) θεωρείται, με βάση και τα συναξάρια του, γενικά ιαματικό? ά γιο?, που μπορεί να επέμβει θαυματουργικά σε κάθε ανθρώπινη ασθένεια. Ο άγιο? Ιωάννη? ο Πρόδρομο? (29 Αυγούστου) τιμάται με αυστηρή νηστεία και άναμμα εθιμικών πυρών ω? θεραπευτή? του πυρετού και τη? ελονοσία?, από την οποία υπέφεραν πολλέ? ελληνικέ? αγροτικέ? περιοχέ? 28. Τέλο?, οι άγιοι Σαράντα (9 Μαρτίου), καθώ? συσχετίζονται με τον μαγικό και συμβολικό για τον λαό αριθμό σαράντα, γιορτάζονται με μια σειρά μαγικών ενεργειών στι? οποίε? πρωταγωνιστεί ο μαγικό? αυτό? αριθμό? (φύτεμα 40 φυτών, κέντημα με 40 κλωστέ? κ.λ.π.), που γενικώ? αποσκοπούν στην επίτευξη υγεία? και ευεξία? για τα μέλη τη? παραδοσιακή? κοινότητα? 29 θεραπευτικό ρόλο έχουν και άλλοι άγιοι - τα βρέφη προστατεύουν οι άγιοι Στυλιανό? και Ευστράτιο? και η αγία Πελαγία. Για τα μάγια και τη βασκανία φροντίζει ο άγιο? Κυπριανό?, ενώ τι? παθήσει? των δοντιών θεραπεύουν οι άγιοι Αντύπα? και Φίλιππο? 30. Γενικό ιαματικό ρόλο έχουν και οι άγιοι Ανάργυροι, λόγω τη? ιατρική? ιδιότητα? που είχαν και στην επίγεια ζωή του?. Για τα αυτιά ιαματικό? άγιο? είναι επίση? ο άγιο? Μερκούριο?, ενώ για την στειρότητα φροντίζει η αγία Άννα, και για την κήλη οι άγιοι Αρτέμιο? και Μακάριο?. Ο παραδοσιακό? άνθρωπο? θέλει να περιχαρακώσει με υπερφυσική προστασία κάθε πτυχή τη? υγεία? του. 28 Μ. Γ. Βαρβοϊνιε, ΑαΧκή λατρεία... σ Γ. Κ. ΣπϊΡΙΔΑΚΗΣ, Ο αριθμοί τεσσαρακοστά παρά τοις βυζαντινοίς και νεωτέροις Έλλησι, ev Αθήναις , σ. 43 κ.ΐξ. 30 Για τον άγιο και τη λατρεία του βλ. Μ. Μηλιγκου-Μαρκαντονη, Άγιος Φίλιππος. Λαϊκή παράδοση και λατρεία, Αθήνα 1978.

11 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ 183 Άμεση είναι και η σύνδεση των αγίων με τα διάφορα επαγγέλματα του ελληνικού λαού, αφού ο παραδοσιακό? άνθρωπο? θέλει να αισθάνεται την υπερφυσική βοήθεια σε κάθε στιγμή και σε κάθε πτυχή τη? καθημερινότητα? του/ετσι του? ναυτικού? και του? ανθρώπου? τη? θάλασσα? προστατεύουν πρώτα ο άγιο? Φωκά? και κατόπιν ο άγιο? Νικόλαο? (6 Δεκεμβρίου), η γιορτή του οποίου σχετίζεται με έθιμα που αποσκοπούν στην κατάπαυση των τρικυμιών και στην ευώδοση των θαλασσινών ταξιδιών. Του? κρεοπώλε? προστατεύουν οι Ταξίαρχε? Μιχαήλ και Γαβριήλ, του? μαθητέ? και του? δασκάλου? οι λόγιοι τρει? Ιεράρχες* (30 Ιανουαρίου) που γιορτάζονται με σχολικέ? γιορτέ?, οι οποίε? μάλιστα έχουν τη δική του? λαογραφικά ενδιαφέρουσα εθιμοταξία, τους* στρατιωτικού?, ανάλογα με τον κλάδο των Ενόπλων Δυνάμεων όπου υπηρετούν, ο άγιο? Γεώργιο? (πεζικό), η αγία Βαρβάρα (πυροβολικό) και οι Ταξίαρχε? (αεροπορία), τους* υποδηματοποιού? ο άγιο? Σπυρίδωνα? και τι? μόδιστρε? η αγία Σοφία 31. Παλαιότερα μάλιστα, την εποχή τη? τουρκοκρατία?, κάθε επαγγελματική συντεχνία των Ελλήνων είχε και από έναν άγιο προστάτη, τον οποίο ιδιαιτέρω? τιμούσε και το πανηγύρι του οποίου διοργάνωνε με λαμπρό τρόπο. Συνεπώ? η επαγγελματική δραστηριότητα εμφανίζεται στενά δεμένη με την παραδοσιακή θρησκευτικότητα και την λατρεία των αγίων, στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό 32. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι λατρευτικέ? επωνυμίε? των αγίων και τη? Παναγία?, που δίνονται σε διάφορε? ελληνικέ? περιοχέ?, και συχνά αντανακλούν σημαντικέ? τοπικέ? λατρευτικέ? ιδιαιτερότητε?. Οι επωνυμίε? αυτέ? προέρχονται από ποικίλε? αρχέ? (τοπωνύμιο τη? περιοχή? όπου υπάρχει ο ναό?, κυριωνυμικό επίθετο από τον ιδιοκτήτη του συγκεκριμένου ναού, εικονογραφικό? τύπο? τη? εικόνα?, αν πρόκειται για επωνυμία τη? Παναγία?, ενθυμήσει? χαρακτηριστικών θαυμάτων κ.λ.π.) και αποτελούν καθοριστικέ? μαρτυρίε? για την τοπική λατρεία των αγίων και τη? Παναγία? 33. Ιδιαιτέρω? η Παναγία γνωρίζει μεγάλη λατρεία σε ολόκληρο τον ελληνικό λαό, με πλήθο? ναών, μονών, θαυματουργών εικόνων και πανη- 31 Μ. Γ. Βαρβοϊνης, Λαϊκή λατρεία... α Π. ΙΓαπαχριςτοδοϊλοϊ, "Τα εσνάφια οικονομική και πνευματική άνθιση του Ελληνισμού", Αρχείου θρακικού λαογραφικού και Γλωσσικού θησαυρού 16 (1951) 54-75, με παραδείγματα. 33 Φ. Κοϊκοϊλεχ, "Επίθετα τινά της- Θεοτόκου", Ημερολόγιον Μεγάλης Ελλάδος (1932) Μ. PARASKEVOPOULOU, Researches into the Traditions of the Popular Religious Feasts of Cyprus, Nicosia 1982, σσ

12 184 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ ελληνι 34 Βλ. το βασικό έργο του Ν. Κεφαλληνιαδη, Η λατρεία πις- Παναγίας στα κά νησιά 1-3, Αθήι>α , με άφθονο σχετικό υλικό. 35 Γ. Α. Μ έ γ α? ;, Ελληνικαί εορταί... α Γ. Α. Μέγας, Ελληνικοί εορταί... σ γυριών, σε διάφορε? ελληνικές" περιοχέ? 34. Πολλέ? παραδόσει? του ελληνικού λαού ασχολούνται με τα θαύματα τη? Παναγίας* και τι? συνθήκε? θαυματουργική? εύρεση? των εικόνων τη?, που περιγράφονται να μετακινούνται και να αντιδρούν σαν να δρα θαυματουργικά μέσα απ ' αυτέ? το Ίδιο το εικονιζόμενο άγιο πρόσωπο. Η Παναγία θεωρείται βοηθό? όλων γενικά των ανθρώπων και δέχεται πολλά αφιερώματα από τον ελληνικό λαό, ο οποίο? την τιμά και την λατρεύει με ένταση και διάρκεια, όπω? φαίνεται και στη μεγάλη σχετική ελληνική λαογραφική βιβλιογραφία. Δεν είναι σπάνιε? οι περιπτώσει? που στι? τοπικέ? λατρευτικέ? συνήθειε? κάποια? περιοχή? η λατρεία ενό? αγίου συνδέεται με γονιμικά δρώμενα και πρωταρχικέ? μορφέ? συμβολικού θεάτρου, αυτά δηλαδή που στη λαογραφία ονομάζουμε "λαϊκά δρώμενα". Στα δρώμενα αυτά συνήθω? προβάλλεται η πανάρχαιη ανθρώπινη λαχτάρα για την ανάσταση τη? φύση? μετά τη νέκρωση του χειμώνα, που στη συνείδηση του παραδοσιακού ανθρώπου συνδέεται με την επιτυχία τη? σοδειά? και την εξασφάλιση τη? επιβίωση? τη? κοινότητα? κατά την προσεχή χρονική περίοδο. Έτσι, στη γιορτή του αγίου Λαζάρου, το Σάββατο πριν την Κυριακή των Βαΐων, τα παιδιά περιέρχονται τα σπίτια του χωριού με μια εικονική παράσταση του Λαζάρου στα χέρια, τραγουδώντας ανάλογα τραγούδια, ενώ στην Ήπειρο ο αγερμό? αυτό? παίρνει τη μορφή ενό? δρωμένου με μεταμφιεσμένου?, στο κέντρο των οποίων υπάρχει ο αναστημένο? Λάζαρο? 35. Στην Αίγινα παρόμοιο δρώμενο έχουμε κατά την εορτή τη? Υψώσεω? του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) οπότε κατασκευάζεται εικονικό λείψανο το οποίο και κηδεύεται, μια συμβολική απεικόνιση του χειμώνα που θα ακολουθήσει 36. Παρόμοιοι γονιμικοί συμβολισμοί υπάρχουν και στη λαϊκή λατρεία άλλων αγίων, όπω? του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (7 Ιανουαρίου), οπότε συνηθίζεται το τελετουργικό βρέξιμο, ιδίω? των νέων και των νεόνυμφων, στα πηγάδια και τι? βρύσε? του χωριού, αλλά και συνεχίζονται οι γνωστέ? από ολόκληρη νοτιοανατολική Ευρώπη μεταμφιέσει? Δωδεκαημέρου. Το ίδιο ισχύει και για τη γιορτή τη? αγία.? Δομνίκη? (8 Ιανουαρίου), οπότε οι Έλληνε? τη? νότια? Βουλγαρία? και τη? Μακεδονία? τελούν το έθιμο τη? μπάμπως" ή μαμμής- τιμούν τελετουργικά την μαμμή ή την πιο γρια γυναίκα του χωριού, τελούν συμβολικό τοκετό και βάπτιση, εύχονται και διασκεδάζουν, τιμώντα? μαζί και ανα-

13 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ 185 νεώνοντα? τελετουργικά την γυναικεία γονιμότητα, απαραίτητη για τη συνέχεια τη? οικογένεια? και της - παραδοσιακή? κοινότητα? 37. Τελο?, γονιμική και θεραπευτική σημασία έχουν και τα Αναστενάρια, που τελούνται σε συνδυασμό με τη γιορτή των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένη? (21 Μαΐου). Πρόκειται για κατάλοιπο αρχαία? τελετουργική? πυροβασία? και ακαΐα?, που συνηθιζόταν από του? Έλληνε? μιας* περιοχή? τη? νότια? Βουλγαρία? (συγκεκριμένα στο χωρίο Κωστί), και διαδόθηκε απ' αυτού? στη σημερινή Ελληνική Μακεδονία, όπου και τελείται μέχρι σήμερα (Αγία Ελένη Σερρών, Μαυρολεύκη Δράμα?, Λαγκαδά?). Το έθιμο αυτό παρουσιάζει ένα αυστηρό τελετουργικό, που συνδυάζει κάθαρση, θυσία, έκσταση με τη χρήση χορού και μέθεξη, και το οποίο έχει σαφεί? αρχαίε? καταβολέ? στην αρχαία εκστατική διονυσιακή λατρεία. Α? σημειωθεί εδώ ότι το συγκεκριμένο έθιμο έχει απασχολήσει διαφόρου? κλάδου? τη? επιστήμη?, που προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο τη? τελετουργική? αυτή? ακαΐα?, και η λαογραφική βιβλιογραφία γι' αυτό είναι μεγάλη και ενδιαφέρουσα 38. Αλλά και οι θυσίες - 'ώων, με τα κοινά τραπέζια που τι? ακολουθούν, έχουν συχνά γονιμικό χαρακτήρα, καθώ? προσπαθούν να εξασφαλίσουν τη βοήθεια του αγίου για την ευώδοση τη? σοδειά? που θα ακολουθήσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι θυσίε? ζώων που πραγματοποιούνται προ? τιμήν του αγίου Αθανασίου (18 Ιανουαρίου), οπότε και κάθε οικογένεια σφάζει έναν πετεινό προ? τιμήν του αγίου "για το καλό", όπω? λένε, για την εξασφάλιση δηλαδή υγεία? και γονιμότητα?. Αλλά και η κοινή εστίαση των εκκλησιαζομένων στο πανηγύρι ενό? αγίου, κάποτε και με ειδικά συμβολικά φαγητά των οποίων τα επιμέρου? συστατικά έχουν συμβολικά γονιμική αξία (φαγητό από σιτάρι κομμένο με μέλι και βούτυρο στον Πόντο ή από κρέα? των ζώων που θυσιάζονται προ? τιμήν του αγίου στο προαύλιο του ναού), ενέχουν χαρακτήρα μαγική? επίδραση? με σκοπό την εξασφάλιση τη? γονιμότητα? και επανασύνδεση? των παραδοσιακών δεσμών ανάμεσα στα μέλη μια? κοινότητα?. Αν αναλογιστούμε ότι παρόμοιο ρόλο ανακατασκευή? δεσμών και επανασύνδεση? παραδοσιακών σχέσεων, μέσω τη? συνείδηση? τη? κοινή? συμμετοχή? στη λατρεία του ίδιου αγίου, έχουν γενικότερα τα πανηγύρια των αγίων στον ελληνικό παραδοσιακό πολι- 37 Γ. Α. Μέγας, " Έθιμα της - ημέρας τη? μαμμής - (8 Ιανουαρίου)", Επετηρίς Λαογραφικού Αρχείου 7 (1952) Γ. Α. Μέγας, Ελληνικαί εορταί... σσ

14 186 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ τισμό 39, καταλαβαίνουμε και την κοινωνική λειτουργικότητα τη? πάνδημη? λατρεία? των αγίων στον ελληνικό λαό. Η λατρεία των αγίων στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό παρουσιάζει, όπω? έγινε φανερό με όσα προηγήθηκαν, μια σειρά από τοπικέ? ιδιαιτερότητε?, που οφείλονται στο γενικότερο φαινόμενο των τοπικών παραλλαγών, οι οποίε? συναποτελούν και το παραδοσιακό πολιτισμικό σύστημα των Ελλήνων. Κάθε περιοχή και κάθε πόλη έχει τον δικό τη? πολιούχο άγιο, ο οποίο? λατρεύεται με πανηγύρι, θυσίε? ζώων, κοινή συνεστίαση των πιστών, διασκέδαση, λιτανεία τη? εικόνα? του και ύψωμα τη? στο προαύλιο του ναού ή στην πλατεία του χωριού, οπότε και. οι πιστοί την προσκυνούν, προσφέροντα? χρήματα και για το ναό. Χρήματα επίση? προσφέρουν οι πιστοί κατά τόπου? προκειμένου να αποκτήσουν το δικαίωμα να κρατήσουν την εικόνα του αγίου κατά τη λιτανεία τη?, με τη μορφή μάλιστα εθιμικών εκκλησιαστικών πλειστηριασμών, οπότε ο πλειοδότη? εξασφαλίζει και το δικαίωμα να κρατήσει το εικόνισμα, προσπορί οντα? ταυτοχρόνω? και κοινωνικό κύρο? για την οικογένεια και τον εαυτό του 40. Από λαογραφική άποψη ενδιαφέρον παρουσιάζουν ακόμη και οι περιπτώσει? επισήμων εορτασμών τη? μνήμη? κάποιων αγίων, οπότε το λαϊκό στοιχείο συνδυάζεται με το κρατικό και το επίσημο, καθώ? έχει διαμορφωθεί ένα είδο? προκαθορισμένου δημόσιου τελετουργικού για τι? συγκεκριμένε? γιορτέ?. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι γιορτές* των αγίων που προστατεύουν διάφορου? κλάδου? των Ενόπλων Δυνάμεων, και οι οποίε? περιλαμβάνουν ομιλίε? και δεξιώσει? από τι? κατά τόπου? στρατιωτικέ? αρχέ$", αλλά και η γιορτή των αγίων Ειρήνη? (6 Μαΐου) και Αρτεμίου, που προστατεύουν την Ελληνική Χωροφυλακή και την Ελληνική Αστυνομία αντιστοιχώ?. Αλλά και οι Ένοπλε? Δυνάμει? συνολικά εορτάζουν σε γιορτέ? τη? Παναγία?, στην Κοίμηση παλαιότερα, και τώρα στα Εισόδια τη? Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Και στου? επίσημου? αυτού? εορτασμού? ακολουθείται παρόμοιο επίσημο τελετουργικό 41. Η Ελληνική Αγροφυλακή προστατεύεται από τον άγιο Ευστάθιο, η ταχυδρομική υπηρεσία από τον άγιο Ζήνωνα και οι επαγγελματικέ? ενώσει? των αυτοκινητιστών από τον άγιο Χριστόφορο, ενώ το Λιμενι- 39 Μ. Γ. Βαρβοϊνης, Παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά και θρησκευτική') λαογραφία, Αθήνα 1995, σσ Μ. Α. Αλεβιαδης, "Εθιμικοί, εκκλησιαστικοί πλειστηριασμοί", Δωδώνη 6,1 (1977) Για το έθιμο αυτό, οτα όρια του ελληνικού παραδοσιακού πολιτισμού, ετοιμάζω ειδική μονογραφία. 41 Μ. Γ. Βαρβοτνης, Λαϊκή λατρεία... σα

15 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ 187 κό Σώμα εορτάζει του αγίου Νικολάου. Φυσικά, και στις- περιπτώσειςαυτές* έχουμε στοιχεία του δημόσιου τελετουργικού που προκύπτουν από τη στενή σχέση κράτους' και εκκλησίας, που υφίσταται στην ελληνική δημόσια ωή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι εορτασμοί των ελληνικών εθνικών εορτών, από τις οποίες- η επέτειος - της επανάστασης* του 182,1 καθορίστηκε να συμπίπτει με την εορτή του Ευαγγελισμού της- Θεοτόκου (25 Μαρτίου), και με την επέτειο του πολέμου του 1940 (28 Οκτωβρίου) καθιερώθηκε να συμπίπτει η εορτή της- Παναγία? ως- Αγίας- Σκέπης, ως υπερφυσικής- δηλαδή προστασίας- του ελληνικού έθνους. Ας- σημειωθεί εδώ ότι το δημόσιο αυτό τελετουργικό και τα δάνεια του από την παραδοσιακή ελληνική εθιμική πρακτική, στην οποία βασίζεται και από την οποία αντλεί όχι μόνο τις- αφορμές* αλλά και τους- τρόπους- έκφρασης-, δεν έχει ακόμα απασχολήσει όσο θα έπρεπε την ελληνική λαογραφική βιβλιογραφία. Είναι γνωστό ότι μετά την κρίσιμη δεκαετία ο ελληνικόςπαραδοσιακός πολιτισμός εισήλθε σε διαδικασίες- μετάβασης-, που μέσα από μια σειρά μετασχηματισμών και μεταβολών οδήγησαν στην σημερινή λαογραφική πραγματικότητα του ελληνικού λαού 42. Στο πλαίσιο αυτό είχαμε διαφοροποιήσεις- και στη λατρεία των αγίων, καθώς παλαιέςεθιμικές- μορφές- άλλαξαν, καθιερωμένα πανηγύρια ή λιτανείες έπαψαν να τελούνται και νέα στοιχεία εισήλθαν στην εθιμική πρακτική του ελληνικού λαού. Έτσι, πολλά από τα έθιμα που περιγράφονται ή αναφέρονται παραπάνω οήμερα μπορεί να υφίστανται μετασχηματισμένα ή τροποποιημένα, ενώ το κίνημα του φολκλορισμού με τις- εθιμικές αναβιώσεις- που πραγματοποιεί ανανεώνει συχνά τα έθιμα κάποιας- περιοχής" και εισάγει νέα στοιχεία ή ξαναφέρνει στο προσκήνιο τα παλιά 43. Οι διαδικασίες- αυτές οριοθετούν μια περίπλοκη διαδικασία, που χρειάζεται συνεχή επιτόπια έρευνα για να καταγραφεί πλήρως, κάτι που φυσικά δεν είναι δυνατόν να γίνεται από τον ίδιο επιστήμονα για ολόκληρο τον ελληνικό πολιτισμικό χώρο. Έτσι, οι διαπιστώσεις- που προηγήθηκαν βασίστηκαν στην σχετική βιβλιογραφία, με όλες- τις επιφυλάξεις- ωςπρος την τέλεση τους- σήμερα που αυτό μπορεί να δημιουργήσει. Σε κάθε όμως- περίπτωση είναι η αγάπη του παραδοσιακού ανθρώπου προςτις- τελετουργικές- μορφές- που υποστηρίζει τα έθιμα και συντελεί στη διαρκή δημιουργία εθιμικών μορφών 44, που συχνά παίρνουν τη θέση των παλιών εθίμων, τα οποία σβήνουν στο πέρασμα του χρόνου. Από την 42 Μ. Γ. Βαρβουνης, Ο Δεύτερος Παγκόσμιο? Πόλεμο? ω? ορόσημο για τον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό, Κομοτηνή 1994, σσ. 5 κ.εξ. 43 Μ. Γ. Μερακλής, "Τι elvcu o folklorismus", λαογραφία 28 (1972) Μ. Γ. Μερακλής, Ελληνική Λαογραφία 2. Ήθη και έθιμα, Αθήνα 1986, σσ

16 188 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ άλλη πλευρά πρέπει να επισημάνουμε ότι οι μεταβολές - στον τομέα τη? λαϊκή? λατρεία? είναι συχνά μικρέ? και πραγματοποιούνται με αργού? ρυθμού?, σε αντίθεση με ó,tl συμβαίνει σε άλλου? τομεί? τη? παραδοσιακή? ωή?, όπω? για παράδειγμα ο υλικό? και ο επαγγελματικό? βίο?, αφού δεν υπάρχει αλλαγή στην θρησκεία του λαού, τη? οποία? οι εκδηλώσει? περιβάλλονται από έναν εθιμικό φόβο που νιώθει ο λαό? σχετικά με την μη τήρηση κάποιου εθίμου. Είναι αυτό? ο εθιμικό? φόβο? που συντελεί στη συντήρηση των εθίμων και των νοοτροπιών γύρω από τη λατρεία των αγίων, στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει επίση? να αναφερθεί ότι μετά τη δεκαετία παρατηρείται μια έντονη λατρεία των λεγομένων νεοφανών αγίων, όσων δηλαδή έζησαν στο πρόσφατο παρελθόν, και των οποίων η αγιότητα αναγνωρίστηκε σχετικά πρόσφατα. Το συνηθισμένο κριτήριο για την καθιέρωση τη? λατρεία? των αγίων αυτών είναι η παράδοση για τη θαυματουργική δράση του?, η οποία προσελκύει όλο και περισσότερου? πιστού?, με αποτέλεσμα να χτίζονται ναοί και να δημιουργούνται σχετικά προσκυνήματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του αγίου Νεκταρίου, ο οποίο? πέθανε στι? αρχέ? του 20ού αιώνα, και με κέντρο το νησί τη? Αίγινα?, όπου ήταν το μοναστήρι του, η λατρεία του διαδόθηκε σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο. Το ίδιο ισχύει και για τον άγιο Εφραίμ, με κέντρο τη? λατρεία? του το μοναστήρι τη? Νέα? Μάκρη?, στην Αττική, αλλά και για του? αγίου? Ραφαήλ, Νικόλαο και Ειρήνη στη Λέσβο, των οποίων τα λείψανα ανακαλύφθηκαν μετά από ό ραμα, στα μέσα του 20ού αιώνα, και από τότε θαυματουργούν, με αποτέλεσμα το μοναστήρι που χτίστηκε πάνω από τον τάφο του? να έχει εξελιχθεί σε πανελλήνιο προσκύνημα, αλλά και σε κέντρο προσκυνηματικών εκδρομών ορθοδόξων χριστιανών απ' όλα τα μήκη και τα πλάτη τη? γη?. Σε κάθε περίπτωση, είναι η προσδοκία του θαύματο? και η ελπίδα τη? θαυματουργική? ίαση? που σπρώχνει του? ανθρώπου? να συγκεντρώνονται στα προσκυνηματικά αυτά κέντρα 45. Ανάλογη σημασία αρχίζει να δίνεται και στου? λεγόμενου? veo-- μάρτυρες, όσου? δηλαδή μαρτύρησαν στα χρόνια τη? τουρκοκρατία? επειδή αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την πίστη του? και να γίνουν μουσουλμάνοι. Οι νέοι αυτοί μάρτυρε?, στην εποχή του?, προβλήθηκαν από την Εκκλησία ω? σύμβολα αντίσταση? και παραμονή? στα παραδοσιακά, άρα και ω? παραδείγματα στάσεω? ωή? για του? δοκιμαζόμενου? 45 J. DuBiscii, "Golden Oranges and Silver Ships: An Interpretative Approach to a Greek Holy Shrine", Journal ofmodern Greek Studies 6 (1988) EAD., "Pilgrimage and Popular Religión in a Greek Holy Shrine", ae: E. BADONE (ED.), Religious Orthodoxy and Popular Fatth in European Society, Princeton U. P. 1990, ss

17 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΩΝ 189 πιστού?, οι οποίοι έτσι θα αντλούσαν υπομονή για να παραμείνουν ορθόδοξοι και'ελληνε?, αφού τότε -όπω? και σήμερα στον ελληνικό λαόη θρησκεία ήταν στενά δεμένη με την εθνικότητα. Κατόπιν οι νεομιάρτυρε? λησμονήθηκαν, για να επανέλθουν στο προσκήνιο μετά τα μέσα τη? δεκαετία? του '80, οπότε άρχισαν και πάλι να αναφέρονται και να λατρεύονται, στο πλαίσιο μια? ιδιαίτερη? σημασία? που άρχισε να. δίνεται στα στοιχεία που συγκροτούσαν τη ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα κάθε τόπου. Και φυσικά ένα? τοπικό? άγιο? αποτελούσε κύριο πόλο για τη συγκρότηση και προβολή τη? ιδιαίτερη? αυτή? ταυτότητα? του κάθε τόπου. Αξιοσημείωτο είναι ότι η λατρεία των νέων αυτών μαρτύρων, που εξαπλώνεται όλο και περισσότερο με πρωτοβουλία τοπικών συλλόγων ή, κυρίω?, των τοπικών επισκόπων, δανείζεται εξωτερικά στοιχεία και εθιμικέ? μορφέ? από τη καθιερωμένη λατρεία των παλαιοτέρων αγίων του ελληνικού λαού, όπως αυτή συνοπτικά περιγράφτηκε παραπάνω. Φυσικά, εδώ μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια τάση ανανέωση? τη? παραδοσιακή? ελληνική? εθιμική? ζωή?, που αποκτά όλο και περισσότερο έδαφο? στον ελληνικό λαό, και τείνει να κυριαρχήσει πάνω στι? παλαιότερε? και εθιμικά καθιερωμένε? περιπτώσει? λατρεία? αγίων, στην ελληνική παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά. Οι άγιοι και η Παναγία αποτελούν, σύμφωνα με τι? αντιλήψει? του ελληνικού λαού, του? μόνιμου? βοηθού? και συμπαραστάτε? των ανθρώπων στι? δυσκολίε? τη? καθημερινή? του? ζωή?. Η πραγματικότητα αυτή είναι που επιβάλλει σχεδόν τη λατρεία πολλών αγίων, ο καθένα? από του? οποίου? έχει αναλάβει και κάποιον τομέα τη? ανθρώπινη? δραστηριότητα?, και παραλλήλω? είναι που καθορίζει και τα πολλά έθιμα, τα οποία περιβάλλουν και τι? εκδηλώσει? τη? καθημερινότητα? ή των εορτών στον ελληνικό λαό. Αυτό εξηγεί και τι? πολλέ? εκδηλώσει? τη? ελληνική? παραδοσιακή? θρησκευτική? συμπεριφορά? που σχετίζονται με του? αγίου? και τη λατρεία του?. Δεν θα ήταν ίσω? υπερβολή να πούμε ότι η αγιολατρεία είναι το σημαντικότερο κομμάτι τη? ελληνική? λαϊκή? λατρεία?. Και το μεγάλο αυτό κεφάλαιο έ γινε προσπάθεια να περιγραφτεί, στι? βασικέ? του γραμμέ?, με όσα προηγήθηκαν.

18 190 Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΤΝΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αικλτερινιδης, Γ. Ν., "Ο άγιο? Φανούριο? εις την λαϊκήν παράδοση τη? Κρήτη?", Κρητική Πρωτοχρονιά (1965) Αικαίέρινιδης, Γ. Ν., Ό εορτασμό? του αγίου Γεωργίου ει? Νέον Σούλι Σερρών", Σερραϊκά Χρονικά 5 (1969) Αικατερινιδης, Γ. Ν., Νεοελληνικές αιματηρές θυσίες. Λειτουργία-Μορφολογία- Τυπολογία, Αθήναι Αλεξιαδης, Μ., "DO ut des", Δωδώνη 16,1 (1978) Βαρβοτνης, Μ. Γ., Λαϊκή λατρεία και θρησκευτική συμπεριφορά των κατοίκων της Σάμου, Αθήνα Βαρβοϊνης, Μ. Γ., Παραδοσιακή θρησκευτική συμπεριφορά και Θρησκευτική λαογραφία, Αθήνα ΓΟΥΗΛ-ΜΠΑΔΙΕΡΙΤΛΚΗ, Α., "Περί την λα'ίκήν λατρείαν τη? αγία? Μαρίνη?", Επιστημονική Επετηρίς της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών 24,2 ( ) ΔεϊΤΕΡΑΙΟΣ, Α., "Αρχέγονε? αναίμακτε? θυσίε? και πρόσφορε? στη λαϊκή λατρεία των Θεσσαλών", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας ( ) Ημελλος, Στ., "Ο άγιο? Μόδεστο? εν Ναξω", Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών 4 (1964) Ημελαος, Στ., "Οι πύρε? του προφήτη Ηλία στην Πελοπόννησο", Πελοποννησιακά 16 ( ) Καρποδινη-Δημητριαδη, Ε., Η θρησκευτική συμπεριφορά των κατοίκων της Κέας. Συμβολή στη μελέτη του κυκλαδικού χώρου, Αθήνα Κεφαλαηνιαδης, Ν. Α., Η λατρεία της Παναγίας στα ελληνικά νησιά 1-3, Αθήνα ΚοϊΚΟϊλες, Φ., "Αγίων επίθετα", Ημερολόγιον Μεγάλης Ελλάδος (1931) ΛΟΥΚΑΤΟΣ, Δ. Σ., "Αργίαι και άγιοι τιμωροί", Επετηρίς Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας ( ) Λουκατος, Δ. Σ., Τα καλοκαιρινά, Αθήνα Λουκατος, Δ. Σ., Τα φθινοπωρινά, Αθήνα Μέγας, Γ. Α., Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Αθήναι Μερακλής, Μ. Γ., Ο σύγχρονος ελληνικός λαϊκός πολιτισμός, Αθήνα Μερακλής, Μ. Γ., Ελληνική Λαογραφία 2. Ήθη και έθιμα, Αθήνα ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ, Δ. Β., "Η αγία Παρασκευή ει? τον βίον του ελληνικού και του ρουμανικού λαού", Επετηρίς Λαογραφικού Αρχείου 9-10 ( ) Πετροπουλος, Δ.-Λουκοπουλος, Δ., Η λαϊκή λατρεία των Φαράσων, Αθήναι ΠοΛίτιΐΣ, Ν. Γ., Λαογραφικά Σύμμεικτα 1, εν Αθήναι? Πουχνερ, Β., Λαϊκό θέατρο στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια (συγκριτική μελέτη), Αθήνα Ρομαιος, Κ. Α., Μικρά Μελετήματα, Θεσσαλονίκη Τωμαδακης, Ν. Β., "Λαογραφικά επίθετα τη? Θεοτόκου", Ιόνιος Ανθολογία 5 (1931) 27-30; 6 (1932) ANTHONY, Α., Greek Holiday, Athens 1957.

19 Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΩΝ ΑΓΊΩΝ 191 BADONE, Ε. (ED.), Religious Orthodoxy and Popular Paith in European Society, Princeton U.P ' CONSTANTINIDOU-PARTHENIADOU, S., A Travelogue in Greece and a Folklore Calendar, Athine HAMILTON, M., Greek Saints and tbeir Festivals, Edinburgh HYDE, W. W., Greek Religión and its Survivals, Boston KRISS, R.-H., Peregrinado Neobellenika, Wien LAWSON, J. C, Modern Greek Folklore and Ancient Greek Religión, Cambridge PUCHNER, W., "Der Himmelsrief des Heiligen Nektarios. Eine Notiz zur modernen Kultverbreitung", Ósterreicbische Zeitschrift für Volkskunde 33\82 (1979) SOPHOCLES, S. M., The Religión of Modern Greece, Thessaloniki TESKE, R. TIL, Votivo Offerings among Greek Philadelphians, New York WOLFRAM, R., Die Jahresfeuer, Wien Δημοκρίτειο ΓΙανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΓΙανεπι στημ ι ο ύπολη Κομοτηνή (ΕΛΛΑΣ) Μ. Γ. ΒΑΡΒΟϊΝΗΣ

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΙΟΝΙΑΣ

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΙΟΝΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΥ ΠΑΙΟΝΙΑΣ Αντιδημαρχία Παιδείας, Αθλητισμού, Πολιτισμού, Νεολαίας και Εθελοντισμού. Σελίδα 1 από 8 ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΞΙΟΥΠΟΛΗΣ ΑΞΙΟΥΠΟΛΗ Πανηγύρι Αξιούπολης / Συναυλίες, χορευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Ε ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ ( ΜΑΡΤΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ )

ΟΜΑΔΑ Ε ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ ( ΜΑΡΤΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ ) ΟΜΑΔΑ Ε ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ ( ΜΑΡΤΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ ) Η εποχή που η φύση ξυπνάει από την χειμερινή της νάρκη, είναι γεμάτη από πανέμορφες εικόνες και μυρωδιές. ΜΑΡΤΙΟΣ ( ΦΥΤΕΥΤΗΣ -

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Σεπτέμβριος 2015 Α ΤΑΞΗ (Δίωρο πρώτο τετράμηνο) 1.(ΔΕ 2) Το νόημα και η εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. (ΔΕ 3) Ο Χριστός εγκαινιάζει την αληθινή λατρεία. (ΔΕ 4) Με τη λατρεία εκφράζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Από Ι1^ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ μέχρι 15^ Σεπτεμβρίου 2015 ΣΑΒΒΑΤΟ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Ώρα 7-10 π.μ. Η τελετή της Προόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ ***

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΚΑΡΠΑΘΟΣ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 20 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα

Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Κόλιντα (Colinda) : Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα είναι ενα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, που το λένε παιδιά, έφηβοι και άντρες για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά. Colindul românesc: Το

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΛΓΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ SCHAERBEEK 293, rue du Progrès - 1030 Schaerbeek. Email: paroisse.schaerbeek@gmail.com Τηλ. : 02-201.19.38. Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006

ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 25η Μαρτίου Στις 25 Μαρτίου εορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου καθώς και την Επέτειο της Εθνικής μας Ανεξαρτησίας. Τέτοια ημέρα, πριν από 2006 χρόνια, η Παναγία έλαβε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. 29/2, Τετάρτη των Τεφρών. Αρχή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Θεία Λειτουργία στις 19.00 στον Ιερό Καθολικό Μητροπολιτικό Ναό (Ντόμο) με την επίθεση της τέφρας. ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013

ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΔΗΜΟΣ ΠΑΓΓΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2013 ΙΟΥΛΙΟΣ 3 4 Ιουλίου 2013 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΑΣ ΠΕΡΑΜΟΥ Παραστάσεις της θεατρικής ομάδας του Συλλόγου «Του νεκρού αδελφού», θερινό σινεμά «Αλκυονίς»

Διαβάστε περισσότερα

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας.

Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Με αγιορειτική λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας. Της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Ηγούμενος της νόμιμης

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης 16 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 19 μαθητές της Β τάξης ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ : ΑΝΥΨΗΤΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ,ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ ΟΛΓΑ Κάποτε η τροφή ήταν απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ»

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» Βιογραφικό του Συλλόγου Ο Λαογραφικός & Πολιτιστικό Σύλλογος Άνω Οινόης «Το Κρασοχώρι» ιδρύθηκε το 1991 και τα µέλη του κατοικούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014 Τηλ.: 99453428 Φαξ: 22531013 Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΕΛΙΚΗΠΟΥ Σωτήρης Νικολάου 99-697386

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 1989 Διδακτορικό Δίπλωμα Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας (Τομέας Λαογραφίας) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο : Μαγδαληνή Ζωγράφου Διεύθυνση Επικοινωνίας : Εθνικής Αντίστασης 41, Δάφνη 17237 Tηλέφωνο Επικοινωνίας : 210-9760310, 210-6668198 Fax : - E-mail : zografou@phed.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011 Κυριακή 29 Μαΐου Εξόρμηση εθελοντικών καθαρισμών των ακτών της Σίφνου Τόπος Συγκέντρωσης: πλατεία Αρτεμώνα Ώρα: 11:00 Οργάνωση: ΔΗ.Κ.Ε.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Όρθρος, Ώρες και Εσπερινός. 6:00μ.μ. Μέγα Απόδειπνο Α' μέρος Μ. Κανόνος. 4/3. π. Γεώργιο. Μέγα Απόδειπνο Γ' μέρος Μ. Κανόνος. 6/3 Κ.ΠΕΜΠΤΗ 7:00π.μ.

Όρθρος, Ώρες και Εσπερινός. 6:00μ.μ. Μέγα Απόδειπνο Α' μέρος Μ. Κανόνος. 4/3. π. Γεώργιο. Μέγα Απόδειπνο Γ' μέρος Μ. Κανόνος. 6/3 Κ.ΠΕΜΠΤΗ 7:00π.μ. 1 η ΕΒΔΟΜΑΔΑ (Καθαρά) 3/3 Κ.ΔΕΥΤΕΡΑ Μέγα Απόδειπνο Α' μέρος Μ. Κανόνος. 4/3 5/3 Κ.ΤΡΙΤΗ Κ.ΤΕΤΑΡΤΗ Μένα Απόδειπνο Β' μέρος Μ. Κανόνος. Μελέτη της Αγίας Γραφής με τον Μέγα Απόδειπνο Γ' μέρος Μ. Κανόνος.

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

2010-2011 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ

2010-2011 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΛΥΚΕΙΟΥ A ΤΑΞΗ Σεπτέμβριος 2010 Γ ΤΑΞΗ 1. Γνωριμία Παρουσίαση ύλης Εισαγωγή στη Θεία Λειτουργία (σελ. 24-34) 2. Κληρικοί Ιερά άμφια Ιερά λειτουργικά σκεύη (σελ. 35 53) 3. Προετοιμασία για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 41: Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος στην Ελλάδα ΙΙ: Οι Νεότεροι Χρόνοι Ακ. Έτος: 2007-8. ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3 ης

ΕΛΠ 41: Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος στην Ελλάδα ΙΙ: Οι Νεότεροι Χρόνοι Ακ. Έτος: 2007-8. ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3 ης ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 41: Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος στην Ελλάδα ΙΙ: Οι Νεότεροι Χρόνοι Ακ. Έτος: 2007-8 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η μεσογειακή διατροφική τριάδα: το σιτάρι, το κρασί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Παναγία, η μητέρα του Θεού Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.16) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΔΕΣΥΠΡΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σχέδια εργασίας Ευέλικτη ζώνη Εικονογράφηση Ντανιέλα Σταματιάδη για μαθητές Νηπιαγωγείου και Α Δημοτικού ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Διασύνδεση των μαθημάτων μέσα από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 12: ΘΥΣΙΕΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΙΣΡΑΗΛ Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Πασχαλινά Έθιμα στην Ελλάδα

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Πασχαλινά Έθιμα στην Ελλάδα 2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Πασχαλινά Έθιμα στην Ελλάδα Του Θανάση Παναγόπουλου Α1 2011-2012 Το Πάσχα ονομάζεται και Λαμπρή η Πασχαλιά, είναι η πιο σημαντική γιορτή του έτους στην Ελλάδα. Το Πάσχα γιορτάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ & ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ & ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ & ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ ΙΟΥΝΙΟΣ - Κυριακή 1/6 - ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΡΙ ΔΗ.Π.Π.Α.Κ.Υ.Θ. Δήμου Θερμαϊκού ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ 2014 Τα παιδικά χορευτικά τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007 Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2006-2007 ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ - ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ 27/09/2006 Επίσκεψη των γονέων των παιδιών του νηπιαγωγείου στο σταθμό.

Διαβάστε περισσότερα

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη Βελβεντό - Αξιοθέατα Ευρύτερη Περιοχή (οδηγός & υπόµνηµα) Προτεινόµενες ιαδροµές (χάρτες διαδροµών) velvento.gr σύντοµος οδηγός επισκέπτη 1 velvento.gr σύντοµος

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

mitata.gr Αναμνήσεις ενός χωριού

mitata.gr Αναμνήσεις ενός χωριού Αναμνήσεις ενός χωριού Αναμνήσεις ενός χωριού Με αυτό το ημερολόγιο το χωριό και ο σύλλογος στέλνουν τις ευχές σε όλα τα μέλη και τους φίλους. Είναι οι Αναμνήσεις ενός Χωριού όπως τις κατέγραψαν κάποτε

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού Χαιρετίζοντας την ανοιξιάτικη έκδοση του Ημερολογίου μας, νοιώθουμε την ανάγκη να υπερευχαριστήσουμε τους εθελοντές μας, χωρίς την ενεργό στήριξη των οποίων η Στέγη μας δε θα μπορούσε να ανθίσει και να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα ΑΘΗΝΑ Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα Τι προστάτευε Προστάτευε τους αδικημένους και τους ήρωες Σύμβολα Ελιά Κουκουβάγια Κόκορας Φίδι Ομάδα Μαρσέλ Τρίφκας Νίκος Λιάγκας

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ & ΔΙΑΚΑΙΝΗΣ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός Μεγάλης Παναγίας Νεαπόλεως ΚΥΡΙΑΚΗ ΒΑΪΩΝ Εσπέρας: Ώρα 5.30 μ.μ., Εσπερινός & Έξοδος Νυμφίου. Ώρα 7.30 μ.μ.,

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων

Γιώργος Λαζουράς. Με τιμή, Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων Εκδηλώσεις Μνήμης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1943 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Σας προσκαλούμε να τιμήσετε, τους Καλαβρυτινούς που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, στην περιοχή του Δήμου Καλαβρύτων, και

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Γιορτή μεγάλη και πανήγυρης λαμπρά είναι ο δεκαπενταύγουστος, το Πάσχα του καλοκαιριού για όλους τους ορθοδόξους Χριστιανούς απανταχού της γης.

Γιορτή μεγάλη και πανήγυρης λαμπρά είναι ο δεκαπενταύγουστος, το Πάσχα του καλοκαιριού για όλους τους ορθοδόξους Χριστιανούς απανταχού της γης. ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Γιορτή μεγάλη και πανήγυρης λαμπρά είναι ο δεκαπενταύγουστος, το Πάσχα του καλοκαιριού για όλους τους ορθοδόξους Χριστιανούς απανταχού της γης. Μια από τις μεγαλύτερες γιορτές

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ Μαρτυρία της νεαρής Σοφίας από την Αθήνα για το θαύμα που έζησε, στο οποίο ξαφνικά βρέθηκε να τρώει χώμα στο περιστατικό που περιγράφει αναλυτικά η ίδια, επιβεβαιβεώνοντας τα προφητικά

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΣΙΝΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 1. 1. ΠΑΡΤΥ ΜΑΣΚΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΥΣ ΜΑΣ ΦΙΛΟΥΣ Κυριακή 10 Μαρτίου και ώρα 10:30 το πρωί παρτυ μασκέ για τους μικρούς μας φίλους

Διαβάστε περισσότερα

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: «Θανάτου εορτάζουμε νέκρωσιν...» (κεφ.12) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα. Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος

Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα. Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος 2014 2015 Χριστούγεννα Πρωτοχρονιά Φώτα Εκδηλώσεις Δήμου Φιλαδέλφειας Χαλκηδόνος Αγαπητοί συμπολίτες και συμπολίτισσες, τα φετινά Χριστούγεννα είναι από τα δυσκολότερα των τελευταίων ετών για την πατρίδα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Το Υπουργείο Τουρισμού εκπροσωπούμενο από την Υπουργό Τουρισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Οι τελειόφοιτοι μαθητές του Σχολείου μας πραγματοποίησαν από 13 μέχρι 17

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 102) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ο ΗΜΕΡΕΣ ΑΡΓΙΑΣ 1.Το δικαίωμα των μισθωτών για μία ημέρα εβδομαδιαίας ξεκούρασης Όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούνται (τουλάχιστον) μία ημέρα εβδομαδιαίας ξεκούρασης (αναπαύσεως). Κατά κανόνα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Σταύρου Αρναουτάκη. Tour of Crete MTB 2013. Χαιρετισμός Περιφερειάρχη Κρήτης. Τοποθεσίες αγώνων. 20/10/13 Ηράκλειο. Φουρνί Κ.

Σταύρου Αρναουτάκη. Tour of Crete MTB 2013. Χαιρετισμός Περιφερειάρχη Κρήτης. Τοποθεσίες αγώνων. 20/10/13 Ηράκλειο. Φουρνί Κ. Χαιρετισμός Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρου Αρναουτάκη Φίλες και φίλοι, Η ποδηλασία είναι ένα από τα αθλήματα που έχει τη δυνατότητα να συνδυάσει σε μεγάλο βαθμό την άθληση, την οικολογία και την φύση. Στην

Διαβάστε περισσότερα