ΝΕΜΕΑ ΔΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΧΩΡΑ ΕΡΑΤΕΙΝΗ. Επιμέλεια. Αθήνα 2011 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦOINIKA

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΕΜΕΑ ΔΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΧΩΡΑ ΕΡΑΤΕΙΝΗ. Επιμέλεια. Αθήνα 2011 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦOINIKA"

Transcript

1 ΝΕΜΕΑ ΔΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΧΩΡΑ ΕΡΑΤΕΙΝΗ Επιμέλεια Αθήνα 2011 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦOINIKA

2 Ιόλη Βιγγοπούλου ΣΤΗ ΝΕΜΕΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΣΕΙΣ, ΑΝΑΠΟΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΩΝ ΑΜΠΕΛΙΩΝ Για τους Δυτικοευρωπαίους ταξιδιώτες, το ελληνικό ταξίδι, πραγματικό ή της φαντασίας, στάθηκε, από τις πρωιμότερές τους περιηγήσεις, ένα μακρύ ταξίδι της μνήμης. Mνήμη που στάθμευε κάθε φορά ανάλογα με τις συγκυρίες, τα κίνητρα και τα ενδιαφέροντα. H πρόσληψη ενός χώρου και των ανθρώπων μιας περιοχής ακολούθησε πιστά το παλιρροϊκό κύμα όλων των πνευματικών, πολιτικών και πολιτιστικών ρευμάτων που στη διάρκεια των τελευταίων αιώνων παρέσυραν τους Ευρωπαίους στο μεγάλο παιχνίδι της Ιστορίας. Οι μαρτυρίες από τις προσωπικές ή φανταστικές επισκέψεις Eυρωπαίων ταξιδιωτών τους προηγούμενους αιώνες, αλλά και οι θεωρητικές τους γνώσεις, τα οράματα ή οι ιδεολογίες της εποχής τους που συγκρούονταν με τις εμπειρίες τους, καθώς και οι απεικονίσεις με τις οποίες αναπαράστησαν το χώρο, συνθέτουν τα στερεότυπα με τα οποία τροφοδοτήθηκε η περιηγητική γραμματεία στην καμπύλη αυτών των αιώνων. 1 Έτσι, τα ταξιδιωτικά κείμενα του 18ου αιώνα συνοψίζουν ολόκληρη αυτή την εποχή, όπου η αρχαιότητα κυριαρχεί κάθε άλλου ερεθίσματος από τον περιβάλλοντα χώρο. Οι Δυτικοευρωπαίοι περιηγητές είχαν αρχίσει, τον προχωρημένο πια 18ο αιώνα, να εισχωρούν όλο και περισσότερο στην ενδοχώρα της Πελοποννήσου, αφενός αναζητώντας να βιώσουν το όραμά τους για την αρχαιότητα, η οποία είχε πια εγκατασταθεί στη συνείδησή τους ως πρότυπο ζωής, μόρφωσης, ήθους, ενώ η αναζήτησή της ήταν εύλογη στα αρχαία ερείπια, και αφετέρου επιθυμώντας να εκτονώσουν τις αρχαιοδιφικές τους ορέξεις, οι οποίες από αρχαιολατρία κατέληγαν σε αρχαιομανία και αρχαιοθηρία. Οι αρχαιολογικές αποστολές που εγκαινιάστηκαν ήδη από τον 18ο αιώνα υπέκρυπταν και την παθιασμένη επιθυμία διαρπαγής αρχαιοτήτων, για τον εμπλουτισμό των συλλογών ιδιωτών και ηγεμόνων στη Δύση, που κατέληγε ώς και τη σύληση και καταστροφή αρχαίων μνημείων. Ήταν άνοιξη, στα 1766, και η πλούσια φύση έκρυβε τις αγριάδες της. «Τα ερείπια, οι Κολόνες, όπως µας τα είπαν, θα πρέπει να είναι στον ευθύ δρόµο προς την Κόρινθο και µάλλον θα πρόκειται για το Ναό του Δία στη Νεµέα... Οδεύαµε από το Άργος βόρεια και το πέρασµα του Τρητού είναι στενό, οι πλαγιές κατέβαιναν απότοµα και η ρεµατιά ήταν γεµάτη ροδοδάφνες και µυρτιές, το νερό έρρεε άφθονο σε κάποιους Τούρκους που έστεκαν σαν φρουροί δώσαµε λίγους παράδες στρίψαµε αριστερά, παντού άγριοι θάµνοι και ψηλά σπηλιές όπου οι βοσκοί προστάτευαν το χειµώνα τα κοπάδια τους. Σε κάποια από αυτές θα φώλιαζε το λιοντάρι της 135

3 Νεµέας, όπως τις έδειχναν ακόµα στον 2ο µ.χ. αιώνα από ψηλά φαίνονται η Ναυπλία, το Άργος και ο Ακροκόρινθος καθώς κατεβαίναµε προς την πεδιάδα φάνηκαν οι Κολόνες». Ο Richard Chandler, μόλις είκοσι οκτώ χρονών, μέλος της αρχαιόφιλης Εταιρείας των Dilettanti και επιφορτισμένος μαζί με τον αρχιτέκτονα Nicholas Revett και το ζωγράφο William Pars με την καταγραφή αρχαιοτήτων, συνέχιζε τις περιηγήσεις του και στην Κορινθία, όπως είχε ήδη κάνει τα δύο τελευταία χρόνια στη Μικρά Ασία, στην Αθήνα και την ευρύτερη περιοχή της Αττικής, και όπως θα συνέχιζε και σε άλλες τοποθεσίες, όπου οι αρχαίες πηγές, και ιδίως το κείμενο του Παυσανία, του υπαγόρευαν. Καρπός των διετών τους εξερευνήσεων υπήρξε η μνημειώδης έκδοση Ionian Antiquities όπου και η πρώτη απεικόνιση των ερειπίων της Νεμέας, ενώ στις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του Chandler, βασισμένες στα ημερολόγιά του, αναδεικνύεται και ο σύγχρονος κόσμος των Ελλήνων, που αποτελούσαν τα ζωντανά μνημεία του πολιτισμού που έλαμψε στις ίδιες περιοχές. Σταχυολογούμε: «... Ο Ναός, δωρικού ρυθµού µε έξι κίονες στην πρόσοψη, έχει σήµερα µόνο δύο κίονες όρθιους που στηρίζουν το επιστύλιό τους και µερικά θραύσµατα. Το ερείπια στέκουν γυµνά και το χώµα γύρω µόλις είχε οργωθεί. Στήσαµε τη σκηνή µας στο χώρο του Ναού... µια αγριαπιδιά φυτρώνει ανάµεσα στις πέτρες, ενώ θάµνους σχίνου προτίµησε ο µάγειράς µας για να προστατεύσει τη φωτιά. Προµήθειες σε γάλα και αρνί είχαµε από µια στάνη στην κοιλάδα και νερό από την πηγή που στα αρχαία χρόνια ονοµαζόταν Αδράστεια. Στο βάθος η εντυπωσιακή κορυφή του Απέσα, και ανάµεσα στον αρχαίο Ναό και τη µικρή εκκλησία που στέκει στα ερείπια περνάει ο δρόµος για το χωριό Άγιος Γεώργιος, απ όπου προµηθευτήκαµε κρασί αλλά και εργαλεία για να σκάψουµε... Περάσαµε πάλι µπροστά από την πηγή και πήραµε το δρόµο για τις αρχαίες Κλεωνές...».2 136

4 Ο Chandler, το βιβλίο του Παυσανία Ελλάδος Περιήγησης, που το συμβουλευόταν συνέχεια μην τυχόν και προσπεράσουν κάποια τοποθεσία άξια προς εξερεύνηση, το έχωσε στο σάκο που κρεμόταν από τη σέλα του αλόγου του. Αναλογίστηκε ότι περίπου εκατόν τριάντα χρόνια πριν, γύρω στο 1633, μια παρέα Γάλλων ευγενών που πραγματοποίησε το δελεαστικό και τόσο ριψοκίνδυνο ταξίδι στην Ανατολική Μεσόγειο συγκέντρωσε και κατέθεσε μετά σ ένα ταξιδιωτικό χρονικό όλη τη θεωρητική γνώση που είχαν για τους χώρους που αντίκρισαν, παρά τις προσωπικές τους εμπειρίες. Συνηθίζετο άλλωστε εκείνα τα χρόνια το ταξιδιωτικό αφήγημα να μετεωρίζεται στις παρυφές της γεωγραφίας, της ιστορίας αλλά και του αυτοβιογραφικού χρονικού. Έτσι, και το ταξιδιωτικό χρονικό με τον πληθωρικό γραπτό λόγο που υπέγραψαν οι Fermanel, Fauvel, Badouin de Launay και Stochove και το οποίο αγωνιά να μεταδώσει γνώσεις, είναι από τα πρώτα έργα που παραπέμπουν στον Παυσανία, κι ενώ περιγράφει τους χώρους ωσάν οι περιηγητές να βρέθηκαν εκεί, εντούτοις τα γραφόμενα είναι μόνον επανάληψη των αρχαίων κειμένων.3 Όπως έγινε και με το απόσπασμα που περιγράφει τα της περιοχής της Νεμέας. Αλλά, θα σκέφτηκε ο Chandler, είναι η πρώτη φορά που το κείμενο του Παυσανία επιδιώχθηκε να ταυτιστεί στους ίδιους τους χώρους, έστω χωρίς προσωπική εμπειρία, και είναι κρίμα που ο δρόμος δεν έφερε τους Spon και Wheler κατά δω, μιας και αυτοί είναι οι πρώτοι που εγκαινίασαν την επιτόπια παρατήρηση με την κριτική ανάγνωση των αρχαίων κειμένων.4 Ο ίδιος δεν αντιλήφθηκε πως ήταν ο πρώτος που ταύτισε εξ αυτοψίας τις αρχαίες μαρτυρίες για τη Νεμέα, ενώ ό,τι έγραψε στάθηκε πολύτιμη πηγή για τους μεταγενέστερους ταξιδιώτες.5 Ο πρώτος από τους επόμενους που συμβουλεύτηκαν το κείμενο του Chandler, έστω κατά τη διάρκεια της συγγραφής του δικού τους χρονικού, ήταν ο πολυταξιδεμένος ορυκτολόγος Edward Ερείπια του Φλιούντα. (Από το βιβλίο του Philippe Le Bas, Voyage archéologique en Grèce et en Asie Mineure, Παρίσι ) 137

5 Daniel Clarke, που έφτασε στη Νεμέα πενήντα περίπου χρόνια μετά τον πρώτο αρχαιόφιλο της περιοχής. Είχε ταξιδέψει πολύ, από τη Σκανδιναβία ώς την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και τη Μικρά Ασία. Στην περιοχή έφτασε στις αρχές Νοεμβρίου του 1801, όμως το ταξιδιωτικό του χρονικό δημοσιεύτηκε αρκετά χρόνια αργότερα, οπότε συμπεριέλαβε και παρατηρήσεις μεταγενέστερων περιηγητών. Προσπαθεί να εντοπίσει τη σπηλιά του λέοντα της Νεμέας οι ντόπιοι δεν γνωρίζουν τίποτα σχετικό, αναζητεί διεξοδικά όλα όσα μνημονεύονται στο κείμενο του Παυσανία, οι ντόπιοι από το μικρό (με τρεις καλύβες) χωριουδάκι με το όνομα Κολόνες τον φιλοξενούν στο φτωχικό τους: «προσέξαµε την αγριαπιδιά που αναφέρει ο Chandler... από το µεγαλοπρεπές αρχαίο οικοδόµηµα έχουν αποµείνει µόνο τρεις κίονες, οι δύο να στηρίζουν ένα επιστύλιο... οι ντόπιοι µάς είπαν ότι άλλοτε υπήρχαν ενενήντα όρθιες κολόνες...». Η ερημία του χώρου, η εγκατάλειψη καθώς και το γυμνό από ανθρώπινες μορφές σχέδιό του των ερειπίων εναρμονίστηκαν με τη δυστυχία των κατοίκων, ενώ το κείμενο του Παυσανία, όπου οι λεπτομέρειες για τις πανελλήνιες αρχαίες εορτές και τα μνημεία που τιμούσαν τους ήρωες της περιοχής, αντηχούσε μόνο σιωπή. 6 Ποτέ άλλοτε όμως δεν βρέθηκαν συγχρόνως τόσο σημαντικοί και δραστήριοι ταξιδιώτες στον ελλαδικό χώρο όσο το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα, οι οποίοι και αντικατοπτρίζουν τα πολλαπλά πρόσωπα του ταξιδιωτισμού. Μερικοί από αυτούς καθόρισαν τις επισκέψεις, τα ενδιαφέροντα και τα γραπτά πολλών μεταγενεστέρων τους. Ένας από αυτούς είναι ο φιλοπερίεργος, με κριτικό πνεύμα αλλά και καλλιτεχνικό αισθητήριο, Άγγλος αρχαιολόγος Edward Dodwell, και με τη δημοσίευση του ταξιδιωτικού του χρονικού αναγνωρίζουμε έκτοτε την πραγματική ανακάλυψη ενός «τόπου»: η οδοιπορία γίνεται τρόπος αναγνώρισης και ανάγνωσης του τοπίου, και εκεί εντάσσονται τα μνημεία, η ιστορία, οι σύγχρονοι άνθρωποι, οι τεκμηριωμένες πληροφορίες. H περιδιάβαση ή ο περίπλους επιτρέπουν την αναπόληση, καλλιεργούν την περιέργεια, ανασύρουν τις γνώσεις, ενώ το αποκομιζόμενο συναίσθημα επισφραγίζει την εμπειρία. Ο Dodwell, το Δεκέμβριο του 1805, έφτασε μετά από τέσσερις ώρες και δέκα λεπτά από την Κόρινθο στην περιοχή της Νεμέας, περνώντας πρώτα από τις Κλεωνές. Η αφήγηση περιπλέκει τις περιγραφές των αρχαίων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων για το χώρο με τις προσωπικές του εμπειρίες: 7 «κατεβήκαµε στη βαθιά πεδιάδα της Νεµέας δεν υπήρχε µέρος εκεί κοντά να βρούµε καταφύγιο... προχωρήσαµε ώς το χωριό Κουτσουκµάδι [Κουτσοµάδι], στο οποίο φτάσαµε αφού διασχίσαµε µερικά αµπέλια και ελαιώνες Το άλλο πρωί γυρίσαµε πίσω στο Ναό της Νεµέας». Η περιγραφή του Ναού και των ερειπίων αποδεικνύει το έμπειρο μάτι του αρχαιοδίφη, το τοπίο όμως επιβάλλεται: «άγονοι οι λόφοι, µε σκοτεινό και µελαγχολικό χρώµα η Νεµέα χαρακτηρίζεται από κατάθλιψη πιο πολύ απ όλα τα µέρη που έχω δει. Η λαµπρότητα του θρησκευτικού µεγαλείου και οι γεµάτες ζωντάνια γυµναστικές και ιππικές ασκήσεις έδωσαν τη θέση τους στο καταθλιπτικό κενό µιας νεκρικής µοναξιάς δεν είδαµε κανένα ζωντανό πλάσµα, µόνον ένα ζευγά και τα βόδια του ούτε ένα δέντρο... µόνο λίγοι θάµνοι γύρω από το Ναό». Και φεύγοντας πια προς το Άργος: «περάσαµε από ένα χωριό, τον Άγιο Γεώργιο, µε αρκετό πληθυσµό, µόνον Έλληνες, και κατεβήκαµε στην εύφορη κοιλάδα του Φλιούντα µε τα απλωµένα αµπέλια, τις καλλιέργειες σταφίδας και τα πολλά δηµητριακά και το όνοµα της περιοχής από το γιο του Βάκχου έτσι ερµηνεύεται και η υπερχειλίζουσα ευφορία από τα αµπέλια της που ήταν πάντα όπως και τώρα µε τα καλύτερα κρασιά όλης της χερσο- 138

6 νήσου η κορινθιακή σταφίδα παράγεται σ αυτή την εύφορη πεδιάδα αλλά ονοµάστηκε έτσι επειδή εξαγόταν από το λιµάνι της Κορίνθου». Ο συνοδοιπόρος σε κάποια από τα ταξίδια του Dodwell, ακούραστος και ευφυής William Gell, αρχαιοδίφης και εξαιρετικός τοπογράφος, μέλος και αυτός των Dilettanti, περιορίστηκε στην περιγραφή και τη βιαστική σχεδίαση του Ναού του Δία, ενώ σε ένα άλλο έργο του για την Πελοπόννησο σημειώνει τον Άγιο Γεώργιο ως μεγάλο χωριό που παράγει «εξαιρετικό κόκκινο κρασί». 8 Στη Νεμέα είχαν ήδη όλα χαθεί αιώνες νωρίτερα και ο Ναός είχε ήδη χάσει τη σκεπή του από τα χρόνια του Παυσανία. Δεκαπέντε μήνες μετά τους δύο Άγγλους που προαναφέραμε, ένας άλλος Άγγλος, ο William Martin Leake, αντισυνταγματάρχης και τοπογράφος, σε αποστολή από τη βρετανική κυβέρνηση, επιδόθηκε επί σειρά ετών σε συστηματικές ανιχνεύσεις κυρίως σε αρχαίες τοποθεσίες. Με συγκροτημένο και λεπτομερειακό ύφος, όπως σε όλο του το έργο, καταγράφει και τα άξια θέασης στην περιοχή της Νεμέας. 9 Συνεπής στο ρόλο του, οι περιγραφές του για τις αρχαιότητες είναι εμπεριστατωμένες και τεκμηριωμένες, ελάχιστα αναφέρεται στις προσωπικές του εμπειρίες, και από τον στυγνό αυτό παρατηρητή του χώρου ανασύρουμε μια τρυφερή μνήμη και μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: «η απιδιά που αναφέρεται από τον Chandler µεγαλώνει ακόµα µέσα στα ερείπια του Ναού... φύγαµε από το Ναό στις 2:15 και έχοντας διασχίσει την πεδιάδα µε τα αµπέλια του Kutsomàdhi [Κουτσοµάδι] φτάσαµε στο κεφαλοχώρι Ai Ghiorghi [Αϊ-Γιώργη] µε τους δύο µαχαλάδες και τα 200 σπίτια ο κάµπος γύρω του παράγει δηµητριακά και κρασί... εδώ το κλίµα είναι πιο υγιεινό και δροσερό από τις γύρω περιοχές τόσο προς τον Κορινθιακό Κόλπο όσο και προς την Αργολική πεδιάδα». O εξίσου σημαντικότατος ταξιδιώτης François Charles Hugues Laurent Pouqueville, συγγραφέας με στοχαστικό και επιμελή τρόπο, γνώρισε, όχι εφήμερα, τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, τον ελλαδικό χώρο και τον ανέδειξε με το πυκνό του έργο. Μετά τη δεύτερη μακρόχρονη παραμονή του στην ηπειρωτική χώρα κατέθεσε ένα πολυτιμότατο έργο, οδηγό για τους μετέπειτα ταξιδιώτες αλλά και τους μελετητές του σήμερα. Στο χρονικό του πεντάτομο ( ) και εξάτομο ( ) αφιερώνει στο δέκατο τέταρτο βιβλίο του δύο κεφάλαια στην περιοχή της Φλιασίας. Με ζωντανό ύφος αφηγείται τις αρχαιοδιφικές εξερευνήσεις του, στιγμιότυπα με τους κατοίκους, τη γεωμορφολογία του τόπου αλλά και μια καθαρή εικόνα του οικονομικού του μεγέθους. Διαβάζουμε μεταξύ άλλων: «... στο Κουτσοµάδι, κατοικηµένο από είκοσι οικογένειες Αλβανών χριστιανών, η περιουσία των οποίων συνίσταται σε αµπελώνες και κοπάδια... στον Άγιο Γεώργιο, µε τους δύο µαχαλάδες, ο αµιγώς ελληνικός πληθυσµός από εκατόν πενήντα οικογένειες... τόσο η διάλεκτος των σύγχρονων χωρικών όσο και τα υπέροχα κρασιά από τις λοφοπλαγιές µαρτυρούν... την ιδιαίτερη µέριµνα του γιου της Σεµέλης για τους αµπελώνες τους στο χάνι του Μπότσικα µας περίµεναν οι άντρες της συνοδείας µας και είχαν απολαύσει µε το παραπάνω το χυµό της αµπέλου, θέλοντας µε αυτό τον τρόπο να αποχαιρετήσουν τα κρασιά της Φλιασίας...». 10 Όλοι οι μετά τους προαναφερθέντες ταξιδιώτες επηρεάστηκαν βαθύτατα από το περιεχόμενο και τις πληροφορίες που εκείνοι παρέθεσαν και μιμήθηκαν τις περιοδείες τους και το γραπτό τους ύφος μέχρι τα τέλη σχεδόν του 19ου αιώνα. Έτσι και ο αιδεσιμότατος Thomas Smart Hughes, το 1812, συνοδεύοντας ως παιδαγωγός τον R. T. Parker, έφτασε στην Πελοπόννησο κι επι- 139

7 σκέφτηκε αρχαιολογικές τοποθεσίες και αστικά κέντρα. Ο μετέπειτα ένθερμος φιλέλληνας και υποστηρικτής του Αγώνα έφυγε από τις Μυκήνες και γράφει στο χρονικό του δανείστηκε ως εικονογράφηση το δημοσιευμένο σχέδιο του W. Gell με το Ναό του Δία ότι, όπως μνημονεύει ο Παυσανίας, μετά από δύο ώρες διακρίνουμε τη σπηλιά του λέοντα της Νεμέας που ο μυθικός ήρωας συμπεριέλαβε στους άθλους του και τον αμαξιτό δρόμο απ όπου έφταναν οι πιστοί για τους αγώνες, ενώ «η άλλοτε γεµάτη εκδηλώσεις και πάθη πεδιάδα τώρα µοναχική όπως η έρηµος και σιωπηλή όπως ο τάφος την ώρα που οι υψηλοί κίονες εκφράζουν µια χαριτωµένη µελαγχολική µοναξιά και υπενθυµίζουν πως η µεγαλοπρέπεια δεν είναι παρά µαταιότης». 11 Αυτή τη δεκαετία, γύρω στα , ποτισμένος με αρχαιόφιλο πνεύμα και τη ρομαντική ιδέα ενότητας φύσης, ζωής και τέχνης, βρέθηκε στην Πελοπόννησο και ο σπουδαίος Εσθονός ζωγράφος Otto Magnus von Stackelberg. Σε αυτόν οφείλουμε, στα 1813, το πρώτο συνολικό τοπίο της Νεμέας και μια πιο τρυφερή απεικόνιση του Ναού, καθόσον η τέχνη της λιθογραφίας επέτρεπε πια πιο μαλακές απεικονίσεις σε σύγκριση με τις προγενέστερες χαλκογραφίες. 12 Εκείνη πάντα την προεπαναστατική δεκαετία, ο Σκοτσέζος τοπιογράφος H. William Williams γνωστός ως «ο Έλλην Williams» για το προσωπικό του ύφος στα ελληνικά τοπία συμπεριλαμβάνει στα έργα του και τη στερεότυπη πλέον άποψη του Ναού του Νεμείου Διός. 13 Μέσα σ ένα τοπίο χωρίς καθαρά περιγράμματα, συνενώνει τη δύναμη του δωρικού μνημείου, με την απέριττη μεγαλοπρέπεια, με το διάχυτο, καθαρό ελληνικό φως, γεμίζοντας το θεατή νοσταλγικές σκέψεις και αναπολήσεις που ενισχύονται από τα συνοδευτικά κείμενα, τα περισσότερα λογοκλοπές από τα έργα του Dodwell και άλλων περιηγητών της εποχής του. Ο Ναός του Νεµείου Διός από νοτιοανατολικά, (Από το βιβλίο του Abel Blouet, Expédition scientifique de Morée III, πίν. 71, Παρίσι 1838.) 140

8 Δίδασκε στην Οξφόρδη ο Γάλλος κλασικός φιλόλογος Pierre Edmond Laurent, όταν τον Ιούλιο του 1818, μαζί με συναδέλφους, αποφασίζει το ταξίδι στην Ανατολή. Το προσκύνημα στους αρχαίους τόπους ήταν σχεδόν επιβεβλημένο και ο δρόμος του από τις Μυκήνες τον έφερε, όπως και πολλούς άλλους ομόδρομους ταξιδιώτες, στο χάνι της Κουρτέσας 14 και από κει στην Κόρινθο, απ όπου με άλογα ξανακατέβηκαν προς το Άργος αφού στάθηκαν να εξετάσουν τις αρχαιότητες στις «Τρεις Κολόνες», όπως έλεγαν την τοποθεσία, δηλαδή τη Νεμέα. 15 «Βαδίζαµε πάνω στ αχνάρια του αρχαίου δρόµου οι περισσότεροι αγρότες της περιοχής είναι Αρβανίτες», και περιγράφει τα σπίτια τους χωρίς καμινάδες, δίνει σε έγχρωμο χαρακτικό τις ενδυμασίες αντρών και γυναικών, ενώ ο ίδιος δεν ενθουσιάζεται από τη συμπεριφορά τους προς τους ξένους. «Στη µέση της πεδιάδας, περιτριγυρισµένης από βουνά, στέκονται τρεις δωρικοί κίονες και γύρω σπαράγµατα από το αρχιτεκτόνηµα µία ώρα περίπου µακριά βρίσκεται το χωριό Άγιος Γεώργιος, εδώ παράγεται το καλύτερο κρασί του Μοριά και µεγάλες ποσότητες απ αυτό φορτώθηκαν στα υποζύγιά µας όσο παρατηρούσαµε τα ερείπια και οι υπηρέτες γέµισαν πρόθυµα µ αυτό τα ξύλινα φλασκιά που κουβαλούν στους ώµους τους», και μη έχοντας συστατική επιστολή προς κάποιον κάτοικο της περιοχής, διανυκτέρευσαν σ ένα πολύ δυσάρεστο χάνι. Αντίθετα, ο πρώτος μισιονάριος που ήρθε στην επαναστατημένη Ελλάδα για συστηματική κατήχηση των κατοίκων, ο Samuel Sheridan Wilson, περιέγραψε τη χώρα όπως την «κατάλαβε». Όταν βρέθηκε στη Νεμέα, φιλοξενήθηκε στον Άγιο Γεώργιο σε μια φτωχική αγροτική οικογένεια, όπου το παιδί κατατρόμαξε από την παρουσία του. Ξάπλωσαν, ως συνήθως, στο πάτωμα, ενώ όλη τη νύχτα, που έβρεχε, το νερό περνούσε από τη στέγη. Φεύγοντας άφησε, όπως σημειώνει στο χρονικό του, κατηχητικά φυλλάδια για τους ντόπιους και για τον ιερέα του χωριού. 16 H ανατροπή του πλαισίου εξουσίας που συντελείται με τα γεγονότα της Eπανάστασης ( ) και το νεοσύστατο ελληνικό κράτος φέρνουν ένα νέο κύμα ταξιδιωτών στον ελλαδικό χώρο. Eίμαστε αντιμέτωποι με κείμενα όπου συναγωνίζονται η λογοτεχνική παρουσίαση με την πολυεδρικότητα από τα πολιτικά και πνευματικά ρεύματα της εποχής όπου συναγωνίζονται οι γνώσεις των ταξιδιωτών με τις εμπειρίες τους, εμπλουτισμένες με γραφικά στιγμιότυπα του καθημερινού βίου των εγχώριων πληθυσμών, ενώ οι αντιδράσεις τους στα ποικίλα ερεθίσματα που δέχονται δεν υποκρύπτονται στα γραπτά τους. Oι αρχαιολογικοί χώροι, της Πελοποννήσου κυρίως, συναγωνίζονται στην προσέλκυση επισκεπτών, τα ψυχογραφήματα συμπεριφορών αναμειγνύουν πολιτική και εθνογραφία, ενώ το φυσικό περιβάλλον υπερισχύει και μεγαλουργεί στους εντυπωσιασμούς τους. 17 «... Ήταν δύο η ώρα το απόγευµα όταν φτάσαµε στα ερείπια του Ναού της Νεµέας. Τρεις κίονες είναι ακόµα όρθιοι... οι υπόλοιποι θα λέγαµε έγειραν γλυκά και ξάπλωσαν στη γη... θα αποκαταστήσουν κάποτε το Ναό µέσα από τα λείψανά του... το δάσος της Νεµέας έχει εξαφανιστεί µαζί µε τον Ηρακλή και το λιοντάρι του... µια πεδιάδα µόνο µε γύρω γύρω βουνά ελάχιστα χωριά και λίγα κοπάδια να βόσκουν... κάναµε µια στάση στον Άγιο Γιώργη, µικρός οικισµός στο χώρο της αρχαίας Νεµέας, ίδια όψη, σκοτεινή και επίπεδη, χωρίς νερό, χωρίς βλάστηση, χωρίς εντυπωσιασµούς... ο αγωγιάτης επέµενε να µείνουµε εδώ... θα βρίσκαµε ό,τι χρειαζόµασταν: άχυρο, ψωµί, κρασί...», και συνεχίζει, ο Henri Cornille, στα χρόνια του Καποδίστρια, με μια ζωηρή περιγραφή και συζητήσεις με τους ντόπιους για το πώς και πού τελικά κατέληξαν να διανυκτερεύσουν

9 Πολλοί διάλογοι, ζωντανοί στα ταξιδιωτικά αυτά κείμενα, στα μέσα του 19ου αιώνα, φωτογραφίζουν με αμεσότητα στιγμιότυπα της εμπειρίας τους και τις περισσότερες φορές υπάρχει σύγχυση αν είναι δικά τους σχόλια ή απόψεις των ντόπιων. Είναι κείμενα απλά, ευχάριστα, με πολλές εκπλήξεις στο περιεχόμενό τους. Όπως αυτό του Άγγλου εφημέριου Richard Burgess, που βαδίζει στις 6 Ιουνίου του 1834, με ομάδα νέων από τη Ρώμη, από την Κόρινθο προς τη Ναυπλία, και για τη Νεμέα μας παραδίδει μια απλοϊκή αλλά όχι λανθασμένη κάτοψη του Ναού, θαυμασμό για τις ηρωικές μάχες του Αγώνα των Ελλήνων που διαδραματίστηκαν στην περιοχή, ενώ δεν παραλείπει να στοχαστεί και πάνω στην ταύτιση επιγραφών, ερειπίων και μυθολογικών τοποθεσιών. 19 Όπως και του Άγγλου Christopher Wordsworth, με την εξαιρετική κλασική παιδεία, που ταξίδεψε το και στο αξιομνημόνευτο έργο του ενσωματώνει, με ασάφεια, μυθολογία, σύγχρονες γεωγραφικές παραμέτρους και φιλολογικές ιστορήσεις και παρατηρήσεις από επιτόπιες περιηγήσεις. Για τη Νεμέα δεν διακρίνουμε καμιά πρωτοτυπία, μόνο μία, χαρακτηριστική της εποχής, ξυλογραφία με το Ναό του Δία και πλούσια βλάστηση στον περιβάλλοντα χώρο. 20 Εκείνα τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα, αρμόδιος «διά την διατήρησιν αλλά και την ανεύρεσιν και συλλογήν των αρχαιολογικών θησαυρών του Bασιλείου», ειδικά στην Πελοπόννησο, διορίστηκε ο Γερμανός αρχαιολόγος Ludwig Ross, o οποίος διερεύνησε συστηματικά και την περιοχή της Νεμέας. Συστηματικός στις μελέτες του, λεπτομερής στις περιγραφές, με τις αντίστοιχες τεκμηριώσεις από τα αρχαία κείμενα, ανοίγει τον αρχαιολογικό διάλογο για την περιοχή και σε τριάντα σελίδες αναφέρεται εξονυχιστικά, με ολοκληρωμένη την τοπογραφία του χώρου, σε ό,τι εντόπισαν οι αναζητήσεις του: επιγραφές, ερείπια, ταύτιση τοπωνυμίων, ανάγλυφα, ξωκλήσια, οχυρά κτλ., ενώ παραδίδει και ένα μικρό σχεδιάγραμμα της περιοχής. Ανάμεσα στην πολύτιμη πληροφόρηση, σταχυολογούμε: «... το απόγευµα στις 6 Σεπτεµβρίου [1839] έφυγα από τον Άγιο Γεώργιο, διέσχισα το οροπέδιο και σε µισή ώρα έφτασα στον Φλιούντα. Στο δρόµο ανάµεσα στα αµπέλια, σε πολλά σηµεία, πολλές αρχαίες πέτρες, και εκεί σε µια πλαγιά του Τρικάρανου, ένα ξωκλήσι...». 21 Ο Ross αντίκρισε τα πλουτοφόρα αμπέλια, σαν μικρές προσευχές στο θεό του οίνου, στην ιδανικότερή τους εποχή. Ακόμα και οι εικονογραφήσεις αρχίζουν την εποχή αυτή να ζωντανεύουν. Η απεικόνιση των ερειπίων του Ναού δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από το σημαντικό έργο της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά. Το τμήμα Αρχιτεκτονικής και Γλυπτικής δημοσίευσε τα πορίσματα των ερευνών τους (Μάρτιος-Δεκέμβριος 1829) για τον εντοπισμό, τη μελέτη και τη σχεδίαση αρχαίων τοποθεσιών σε εντυπωσιακά εικονογραφημένους τόμους μεγάλου σχήματος. Εκεί, και η όψη του Ναού σε μια αρμονική εικόνα με το δεντράκι και μια μορφή Έλληνα καβαλάρη. 22 Απόλυτα επηρεασμένος από τις λιθογραφίες που κόσμησαν τον Άτλαντα της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής ο Τhéodore Du Moncel, στο έργο του που αφηγείται το ταξίδι του από την Αθήνα προς το Ναύπλιο στα 1843 απεικονίζει, ανάμεσα στα γνωστά ερείπια με τους σκόρπιους σπονδύλους και τους όρθιους κίονες της Νεμέας, ανθρώπινες μορφές. Πρόκειται πιθανότατα για τον ίδιο το ζωγράφο-ταξιδιώτη και τη συντροφιά του, καθώς και τους Έλληνες συνοδούς τους. 23 «... µετά από πορεία τριών ωρών φτάσαµε στο χάνι της Κουρτέσας. Επειδή η ώρα ήταν προχωρηµένη, ο οδηγός µου µε υποχρέωσε να κοιµηθώ εκεί... Αλλά γνωρίζοντας τους χίλιους λόγους που χρησιµοποιούν οι Έλληνες είτε για να σε εξαπατήσουν είτε για να κρύψουν την τεµπελιά τους, θέλησα να συνεχίσω για να επισκεφτώ τους κίονες της Νεµέας... αν τα 142

10 ερείπια αυτά βρίσκονταν στη µέση µιας πόλης, δεν θα παρουσίαζαν τίποτε το αξιόλογο, αλλά στη µέση ενός άγριου τοπίου και σχηµατίζοντας, λόγω της λευκότητάς τους, έντονη αντίθεση µε το σκοτεινό χρώµα των βουνών, προκαλούν εκπληκτική εντύπωση και προσλαµβάνουν έναν επιβλητικό και µεγαλοπρεπή χαρακτήρα... όταν τελείωσα τη µελέτη των ερειπίων αυτών, είχε πέσει η νύχτα». Συνεχίζει, αφού έχει αναζητήσει στον περιβάλλοντα χώρο όλα όσα ο Παυσανίας μνημονεύει, με τις περιπέτειές του στο δρόμο προς το χάνι στο Κουτσομάδι, όπου προτίμησε να κοιμηθεί στην ύπαιθρο για να γλιτώσει κυρίως από τους ψύλλους και τα ξεφαντώματα των Ελλήνων με «τα παράφωνα και άρρυθµα άσµατα». Είναι η εποχή που οι αρχαιολογικές αναζητήσεις συμπορεύονται με το ενδιαφέρον για το κοινωνικό και το ανθρώπινο τοπίο, την πολιτική κατάσταση και τις διακυμάνσεις της. Στα κείμενα των περιηγητών διαγράφεται μια αστείρευτη φλυαρία, που αγωνίζεται να διαφοροποιη θεί κάθε φορά σε προσωπικό λογοτεχνικό ύφος, ενώ προσπαθούν να φέρουν στην επιφάνεια εικόνες του περίγυρου αλλά και του συναισθηματικού τους κόσμου. 24 «... έψαξα να συµβουλευτώ το δροµολόγιο του Gell που πάντα κουβαλώ µαζί µου, όταν κάποιοι ταξιδιώτες µε τους οποίους διασταυρωθήκαµε, καθώς είχα προσπεράσει το σωστό δρόµο, µου υπέδειξαν ποια κατεύθυνση ν ακολουθήσω... ποτέ µου δεν συνάντησα πιο άγριο και µοναχικό τοπίο...», διαβάζουμε στο χρονικό του κλασικού φιλόλογου William Mure, που ταξιδεύει κι αυτός από την Κόρινθο προς το Άργος στα τέλη Μαρτίου του Με αφορμή την παρ ολίγο επίθεση από ληστές, που ο συνοδός του ο Νικόλας κατάφερε να διευθετήσει με τον καλύτερο τρόπο, ο William Mure παραθέτει πολλές κατατοπιστικές πληροφορίες για τους ληστές στα ελληνικά εδάφη, και, όπως τονίζει, «... οι Γάλλοι ταξιδιώτες κινδυνεύουν λιγότερο γιατί έχουν πάντα µαζί τους συστατικές επιστολές για να φιλοξενούνται και δεν κουβαλούν πολύτιµα πράγµατα για τους κλέφτες...». Ο Πίνδαρος, ο Παυσανίας αλλά και ο Leake συντροφεύουν τις παρατηρήσεις του τόσο για το δωρικό Ναό όσο, κυρίως, και για την εντύπωση που του προξενεί το τοπίο. 26 Όπως και η κόμισσα Valérie de Gasparin, η οποία λίγα χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1847, διασχίζοντας την κοιλάδα με προορισμό το Ναύπλιο, αν και σφάλλει για τον αρχιτεκτονικό ρυθμό του Ναού, παρομοιάζει τους πεσμένους σπονδύλους με πέρλες περιδέραιου χωρίς το συνδετικό τους σκοινάκι, όμως τα φθινοπωρινά αρώματα των φυτών και η ησυχία του χώρου την κατακλύζουν. 27 Κυρίως Άγγλοι οι ταξιδιώτες που διασχίζουν το χώρο, συνήθως το ίδιο δρομολόγιο, αλλά ο Richard Barrighton οδεύει το 1846 από την κεντρική Πελοπόννησο προς την Κόρινθο και σχεδιάζει ο ίδιος τα ερείπια του Ναού του Δία, τα οποία συγκρίνει με τους ναούς στη Σικελία. 28 Ήταν χειμώνας του , όταν ο λόρδος Albert Denison αναζητούσε στο εύκρατο κλίμα της Πελοποννήσου καλυτέρευση της υγείας του και οι εκδρομές του στην Κορινθιακή χώρα του φέρνουν τις στερεότυπες μνήμες και περιγραφές και για το χώρο της Νεμέας: οι μοναχικοί κίονες, η αγριαπιδιά να θυμίζει την αλλοτινή πλούσια βλάστηση, η σπηλιά του λέοντα του Ηρακλή Έβρεχε ασυνήθιστα για την εποχή εκείνο τον Απρίλιο του 1852, όταν ο Αμερικανός Henry Martyr Baird διέσχιζε τα στενά στα Δερβενάκια από τις Μυκήνες προς την κοιλάδα της Νεμέας: «... ο οδηγός µου ο Σιδερής σκεπάστηκε µε την κάπα του από δέρµα καµήλας και προφυλάχτηκε καλύτερα από µένα... αναζητήσαµε καταφύγιο σε µια καλύβα εκεί στο πέρασµα αλλά την είχαν καταλάβει οι βοσκοί που διασκέδαζαν τραγουδώντας µε τον ιδιόµορφο µουσικό 143

11 τους ήχο στιχάκια αγάπης ήµουν αποφασισµένος να επισκεφτώ τα ερείπια... η καταιγίδα επέµενε... µπήκαµε στην κοιλάδα του Αγίου Γεωργίου... κάπου στα δεξιά διέκρινα σπηλιές... σε κάποια από αυτές θα φαντάστηκαν οι ποιητές το λέοντα κατηφορίσαµε προς το Ναό... έβρεχε καταρρακτωδώς... τρεις κίονες από τον πρόναο έστεκαν ακόµα όρθιοι... γκρίζος πωρόλιθος και η σχετική απόσταση του χώρου από τις πόλεις επέτρεψαν να µη συληθεί ο Ναός... υπάρχουν αρκετά θραύσµατα γύρω που επιτρέπουν την ανοικοδόµησή του... σε αντίθεση µε τη πολύβουη εποχή όπου ο χώρος θ αντιλαλούσε από τις φωνές των χαρούµενων Ελλήνων που συνωστίζονταν για τις γιορτές και τους αγώνες... σήµερα δεν υπάρχει ίχνος κατοίκησης... σιτάρι στα χωράφια και λίγοι βοσκοί στους γύρω λόφους... κάθισα στις βρεγµένες πέτρες µε µια οµπρέλα και κατάφερα να µεταφέρω στο χαρτί ένα σχέδιο των ερειπίων».30 Στο ταξιδιωτικό χρονικό του Baird, ο οποίος αφιερώνει και τρία κεφάλαια στην ελληνική γλώσσα και μετέπειτα δίδαξε ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, το σχέδιο με τα ερείπια του Ναού κοσμεί τις σελίδες με την αντίστοιχη περιγραφή. Ο Ναός του Νεµείου Διός τη δεκαετία του (Από το βιβλίο του βαρόνου Otto Magnus von Stackelberg, La Grèce, vues pittoresques et topographiques, Παρίσι 1834.) 144

12 Ενώ αντίθετα από το εντυπωσιακό έργο του Henry Cook, με σπάνιες σε θέματα λιθογραφίες, έχουμε δυστυχώς μόνο το περιγραφικό του κείμενο για τα ερείπια της Νεμέας, ερείπια που τον εντυπωσιάζουν και γεννούν ένα μονόλογο για τη μοίρα και την κατάσταση των ερειπίων γενικότερα. Η άποψη όμως του Ναού που ο ίδιος αναφέρει ότι σχεδίασε δεν συμπεριλήφθηκε τελικά στο μεγάλου σχήματος έργο του που αφιέρωσε στον Ύπατο Αρμοστή των Ιονίων Νήσων, Sir Henry George Ward, με τον οποίο πραγματοποίησε το 1852 έναν ευχάριστο γύρο στα νησιά και τη νότια Ελλάδα.31 Το τοπίο γύρω από το Ναό άλλαξε ίσως γύρω στις αρχές της δεκαετίας του 1850, και πάντως πριν από το H τρυφερή αγριαπιδιά που φούντωνε δίπλα στους κίονες του 145

13 Ναού του Δία, σύμφωνα με τις απεικονίσεις που έχουμε από τους ζωγράφους περιηγητές, δεν υφίσταται πλέον στο χώρο. Έτσι στα σχέδια και τις ακουαρέλες του υπερπαραγωγικού σπουδαίου τοπιογράφου Edward Lear δεν διακρίνεται πια η πρασινάδα του δέντρου το 1846, ενώ με το χαρακτικό στο έργο του Henry Baird, στα 1856, επιβεβαιώνεται η άποψη αυτή του χώρου με την ερημία μόνο των κιόνων και των πεσμένων σπονδύλων. 32 O μετέπειτα πρόξενος της Ελλάδας στη Λυών, Eugène Yemeniz, με πολλά άρθρα για την Ελλάδα του πρώτου Βασιλείου, ξεδιπλώνει με γλαφυρό αλλά και αντιπροσωπευτικό της εποχής του λόγο τα συναισθήματα που αποκόμιζαν οι επισκέπτες στην κλειστή αγκαλιά της Νεμέας: «... µια πλατιά κι εντυπωσιακή µοναξιά, όπου εισέρχεται κανείς από κρυφά µονοπάτια. Μερικές χιονισµένες κορυφές διακρίνονται στο βάθος, πέρα από τα πρώτα βουνά, οι πλαγιές των οποίων είναι καλυµµένες µε χαµηλά και απλά ρείκια. Καθώς περνάει ο άνεµος, βγαίνει ήχος και κίνηση σαν από κύµατα. Υπήρχαν εδώ άλλοτε απέραντα δάση, µοναχικά, στοιχειωµένα µόνον από θεότητες και άγρια ζώα, κυπαρίσσια γέµιζαν τις κοιλάδες, µπέρδευαν τις θρηνώδεις φωνές τους µε τις φωνές στα άλλα µεγάλα τριγύρω δάση. Κάποιες από τις πρώτες ιέρειες του Βάκχου, κυνηγηµένες από το Άργος, εµπιστεύτηκαν στη διακριτική ηχώ του τόπου τα µυστήρια της λατρείας τους, απολαµβάνοντας το παραλήρηµά τους στο αδιαπέραστο άσυλο του δάσους... το όρος Απέσας σε σχήµα βωµού... πιο πέρα η σπηλιά του θεριού... και ο Ναός του Δία... τρεις κίονες διατηρούνται ακόµα, λυγεροί, υψηλοί, ενδεδυµένοι από τον ήλιο µε µια στρώση από Άποψη των ερειπίων του Ναού του Νεµείου Διός. William Jenkins, περίπου το

14 χρυσάφι και καλλωπισµένοι µε ένα σκούρο κισσό που µπλέκεται σαν στολίδι στα κιονόκρανα... πανέµορφοι στη µέση αυτής της καυτής ερήµου µε τα µονότονα γυµνά βουνά Θραύσµατα πολλά κείτονται παντού... Τις ξαναείδα µια άλλη φορά, τη νύχτα: έτσι κοντά η µια µε την άλλη, φωτισµένες από τη σελήνη, στέκονταν σαν άσπρα φαντάσµατα στο γύρω σκοτάδι. Ένα εντυπωσιακό σύνολο... µελαγχολία και χάρις... έµοιαζαν να κινούνται στη σκιερή λάµψη της φωτεινής νύχτας... θα λεγες τρεις νύµφες ξαφνιασµένες, τροµαγµένες που έχασαν το µονοπάτι που θα τις οδηγούσε στα δάση και τις κοιλάδες που τραγουδούσε ο Πίνδαρος...». 33 Αποσπάσματα του Πινδάρου, του Στράβωνα και του Παυσανία μπλέκονται και στο χρονικό του William George Clark με τις παρατηρήσεις του για τις άστοχες ταυτίσεις του Leake και τις προσωπικές του εντυπώσεις όταν οδοιπόρησε στο χώρο την άνοιξη του 1856: «... σ αυτή τη βαθιά κοιλάδα την καλοποτισµένη... η κατάσταση των ερειπίων οφείλεται στη φύση, που, όπως αλλού, έκανε τόσα και εδώ...». 34 Λίγα χρόνια μετά, το οδοιπορικό του Hubert Edward Henry Jerningham είναι ένα γλαφυρό και γεμάτο στιγμιότυπα αφήγημα όπου αναμειγνύονται εικόνες του χώρου και συναισθήματα του ταξιδιώτη. Την πρώιμη αυτή άνοιξη, γύρω στα 1869, καθώς περνούσαν από τον Άγιο Σώστη στα Δερβενάκια, μνημονεύονται οι μνήμες από τις νικηφόρες μάχες των Ελλήνων στα στενά, κι ύστερα «... έβρεχε καθώς φτάναµε στον Άγιο Γεώργιο, αλλά τα µαύρα σύννεφα στεφάνωναν τα βουνά και µεγέθυναν την υποβλητικότητα του τοπίου... σκιές και φώτα έπλεκαν σκηνές που, αν και πολυταξιδεµένοι, ποτέ δεν αντικρίσαµε τόσο εντυπωσιακό θέαµα... µόλις περάσαµε τον Άγιο Γεώργιο, µπήκαµε στο αδελφό χωριό της Νεµέας, για το δήµαρχο του οποίου είχαµε συστατικές επιστολές... µας δέχτηκε µε τον πιο ευγενικό τρόπο... η γυναίκα χαµογελαστή, µε γλυκιά φωνή, µας περιποιήθηκε πρόθυµα... και όσο εκείνη ετοίµαζε το δείπνο και τα δέοντα για τη διανυκτέρευσή µας... ο δήµαρχος µας έδειξε τους καλλιεργηµένους αγρούς µε σιτηρά και τα αµπέλια του, τα οποία παράγουν το καλύτερο κρασί στη χώρα... το πρωί πήγαµε προς το Ναό... µας συνόδευσε ώς τα όρια της περιοχής του... καθώς αποµακρυνόµασταν, ρίξαµε µια πιστολιά προς τιµήν του, ευχαριστώντας τον που µας καλοδέχτηκε µε τόση γνησιότητα κι ας µη µας είχε δει ή ακούσει ποτέ πριν... ο Ναός µε τους τρεις κίονες και τα πεσµένα θραύσµατά του...» σώθηκε, όπως γράφει, χάρη στο ευτελές υλικό του. 35 Τα στενά περάσματα του δρόμου προς τη Νεμέα είτε από τις Μυκήνες προς τα Δερβενάκια ή τις Κλεωνές, είτε κυρίως μετά το χάνι της Κουρτέσας προς την κοιλάδα, αν δεν ήταν εστίες όπου καιροφυλακτούσαν ληστές, μπορεί να συνέβαινε «... να επιτεθούν τα τσοµπανόσκυλα των βοσκών της περιοχής που µόνο µε το λιοντάρι της Νεµέας µπορούν να συγκριθούν...», όπως σημειώνει ο Moritz Busch, στο χρονικό του οποίου η μοναχικότητα των κιόνων του Ναού υπερτονίζεται με τη διακριτική μορφή ενός όρθιου σκεπτόμενου Έλληνα της περιοχής. 36 Ο Ναός και οι κίονές του, η τοποθεσία και η περιβάλλουσα κοιλάδα, η αντίθεση της ησυχίας του τοπίου με τη βουή του χώρου στα αρχαία χρόνια, ή το στάδιο, σε σύγκριση με τους ορεινούς απότομους γκρεμούς στους Δελφούς, επιβάλλονται σε όλα τα έργα, παράγωγα ταξιδιών προς την περιοχή, και δεν παραλείπονται και σε ένα από τα τελευταία του 19ου αιώνα ταξιδιωτικά κείμενα, αυτό του Richard Ridley Farrer, και, όπως τονίζει ο ίδιος, «... εδώ όλα είναι ήρεµα, όπως σ ένα αγγλικό τοπίο, περιορισµένη θέα χαµηλών λόφων, που περιβάλλουν µια εύφορη πεδιάδα καλυµµένη µε χορτάρι, σιτηρά και αρωµατικούς θάµνους...»

15 Άνοιξη ήταν και πάλι, Απρίλης στα 1886, όταν ο C.G. Saunders-Forster αντίκρισε την κοιλάδα της Νεμέας και «... το σύγχρονο χωριό Ηράκλειον, µε τις κόκκινες στέγες, τις σκιασµένες ταράτσες από κυπαρίσσια, λεύκες και συκιές. Τι ευχάριστη εικόνα να βλέπεις τους κατοίκους, άντρες και γυναίκες, ν ασχολούνται αυτή την εποχή µε τις αµπελουργικές εργασίες σ αυτό το πλούσιο κόκκινο έδαφος της πεδιάδας της Νεµέας, η οποία παράγει µια ποικιλία σταφυλιών που υπόσχεται να ωφεληθούν πολλά οι αγρότες του χωριού». 38 Η περιγραφή του αρχαίου Ναού, των ερειπίων, δεν υπολείπεται μιας «ανοιξιάτικης διάθεσης» που εκπέμπει ο λόγος του, και κλείνει με το πώς «... αναπαύτηκα στη σκιά της όµορφης πηγής Αδράστειας, σταµατώντας τα άλογά µου, κι έριξα µια τελευταία µατιά στην κοιλάδα της Νεµέας... πριν χωθώ στα στενά για τη χώρα του Αγαµέµνονα...». Όταν ο Άγγλος ελληνιστής John Edwin Sandys περιηγήθηκε, την άνοιξη του 1886, την πεδιάδα και τα αρχαία ίχνη στη Νεμέα, αναλογίζεται πως οι σεισμοί αλλοίωσαν όλα τα κτίσματα και μέσα στις ανεμώνες που κατακλύζουν τα ερείπια «συναντά», στα ανθισμένα λιβάδια, τους στίχους του Πινδάρου και μια παρέα Ελληνόπουλα τα οποία απορημένα παρατηρούν την πυξίδα του, ενώ εκείνος τα ρωτάει για τα τοπωνύμια των γύρω λόφων. 39 Είναι αξιομνημόνευτο ότι έχουμε μία μόνο έντονα περιγραφική αναφορά για τα κρασιά της περιοχής από Δυτικοευρωπαίο ταξιδιώτη, αν και ήταν γνωστό κι εμφανές σε όλους τους οδοιπόρους προς την περιοχή ότι «εδώ τιµούσαν τη Δήµητρα και τον Διόνυσο», καθόσον οι κοιλάδες ήταν πολύ γόνιμες για σιτηρά και αμπέλια. Την άνοιξη λοιπόν του 1853, ο Wilhelm Vischer, στην περιοδεία του από την Κόρινθο προς τη Σικυώνα και από εκεί στο Φλιάσιο πεδίο, τη Νεμέα και τις Κλεωνές, γράφει: «Tην αρχαία λατρεία του Διονύσου τη θυµίζει ζωντανά το κρασί που δίνουν τ αµπέλια της πεδιάδας και των γύρω λόφων. Είναι από τα καλύτερα, αν όχι το καλύτερο κόκκινο κρασί της Ελλάδας, ασυνήθιστα δυνατό, γνωστό µε το όνοµα Κρασί του Αγίου Γεωργίου. Έτσι λέγεται τώρα η πρωτεύουσα της αρχαίας Φλιασίας, που βρίσκεται κάπου τρία τέταρτα δρόµο από τα ερείπια της αρχαίας πόλης, στη νοτιοανατολική γωνιά της πεδιάδας. Είναι ένα από τα µεγαλύτερα και ωραιότερα χωριά της Πελοποννήσου και µαζί µε την τακτικά δουλεµένη και περιποιηµένη ύπαιθρο γύρω του δίνει την εικόνα της εύπορης και άνετης επαρχιακής ζωής. Κι όταν τα προϊόντα της περιοχής βρουν το δρόµο και για άλλους τόπους, τότε ο Άγιος Γεώργιος έχει σίγουρα εµπρός του ένα ακόµα πιο ανθηρό µέλλον. Το ελληνικό κρασί του Αγίου Γεωργίου αξίζει σίγουρα να γίνει γνωστό σ όλο τον κόσµο». 40 Τελικά, «ουδεµία χώρα εµελετήθη πλειότερον παρά των ξένων και ολιγώτερον υπό των Ελλήνων, όσον η Ελλάς», όπως γράφει ένας από τους τελευταίους χρονολογικά περιηγητές μας του 19ου αιώνα, του οποίου παρακολουθούμε την οδοιπορία στις κοιλάδες της Νεμέας, ο Έλληνας Σπυρίδων Παγανέλης. Στα 1885 θα μας παραδώσει αφενός τις εντυπώσεις και τις αναμνήσεις του από τα ερείπια και αφετέρου το πιο εύχυμο απόσπασμα για τις αμπελοκαλλιέργειες και το γλυκόπιοτο παράγωγό τους: «Αφήκα εν τη ερηµία τα έρηµα ερείπια του Ναού. Αφού παρήλθον οι θεοί, υπέρ ων ανηγέρθησαν τα ιερά, διά τι να λυπώνται οι ναοί εάν παρήλθον και αυτοί, παρέρχονται δε και αυτά τα ερείπιά των; Εάν ζη τι σήµερον εν µέσω του θανάτου, ον ευφραίνουσι τα λείψανα εκείνα, ζη θαλερά η µνήµη τηλικαύτης δόξης και η θλίψις διά τι να παρέλθη! Ο αγαθός µου αγωγέας, Μπάρµπα Αναστάσης όταν εφθάσαµε εις το πρώτο χάνι τού επαρήγγειλα ποτήριον οίνου. Ηρώτησε τον υπηρέτην περί της καταγωγής και της 148

16 ποιότητος του οίνου, ότε δε ήκουσεν ότι το κρασί ήτο Αγιωργίτικο, εµόρφασε πάνυ ευαρέστως. Ωσφράνθη περιπαθώς το ερυθρό µέλαν νέκταρ, έκλεισε τους οφθαλµούς, οιονεί µεθυσθείς εκ του αρώµατος, και παρεδόθη προς στιγµήν εις θελκτικώτατους ρεµβασµούς. Τέλος έπιε τον οίνον στενάζων ηδέως κατεύνεσε δε ότι ο οίνος ήτο καλός ο Άγιος Γεώργιος είναι η πρωτεύουα του δήµου Νεµέας, εκ της Νεµέας θυγατρός του ποταµού Ασωπού του αρδεύοντος την ωραίαν και αµπελοσκεπή πεδιάδα της κώµης µετ εκπλήξεως έµαθον ότι οι Νεµεάται σπανίως θειούσι τας αµπέλους αίτινες, αλύµαντοι όλως από της λυµαινοµένης το κλήµα νόσου, παράγουσι οίνον αντάξιον της αρίστης φήµης του. Πλέον του δραχµών εισπράττει ενιαυσίως το χωρίον εκ της πωλήσεως του γλεύκους, µικρά δε τις εγχώριος βιοµηχανία παράγει εκ των στεµφύλων ετησίως περί τας οκάδας οινοπνεύµατος Ο θεός Διόνυσος ηυνόησεν εξαιρέτως την νεµεατικήν γην». 41 Τι ήταν λοιπόν η Νεμέα από τα μέσα του 18ου ώς τα τέλη του 19ου αιώνα για τους Δυτικοευρωπαίους ταξιδιώτες; Ένας μονότονος απόηχος του παρελθόντος στους αργούς βηματισμούς των αλόγων που έφερναν ώς εδώ αυτούς τους αναζητητές του. Ο τόπος ανέδιδε μια βαθιά μελαγχολία, και από τα ήρεμα στοιχεία του και από την αντίθεση ανάμεσα στο σύγχρονο θέαμα και την εικόνα που παρουσίαζε άλλοτε αυτή η τόσο φημισμένη περιοχή. Ούτε ένα χωριό κοντά στο αρχαίο ιερό, ούτε ζωντανές υπάρξεις, σχεδόν ούτε δέντρα ή θάμνοι. Μόνον οι ρωμαλέοι αλλά συνάμα κι ευγενικοί κίονες έστεκαν σαν θαυμαστικά της αρχαίας τους δυναμικής. Καμιά τοποθεσία δεν τους προκαλούσε τόσο έντονα το συναίσθημα της εγκατάλειψης. Οι άνθρωποι, επισκέπτες και ντόπιοι, δειλά αλλά και γνήσια συναναστρέφονται μεταξύ τους και ανταλλάσσουν ανάγκες, ακόμα και εκπλήξεις της αναπάντεχης συνεύρεσής τους. Σπανιότατα αναφέρονται στο κρασί της περιοχής, κι όσες φορές συνέβη αυτό, ήταν λόγω κάποιας προσωπικής τους εμπειρίας (προμήθεια, κέρασμα, κτλ.). Τα μικρά αλλά δραστήρια χωριά της κοιλάδας, τριγυρισμένα από το μόχθο των κατοίκων, τρυγούσαν πάντα τους ηδύγευστους χυμούς της γης τους. Όσο ο καθημερινός βίος αποδίδεται σιγά σιγά σχεδόν ανάγλυφος στα ταξιδιωτικά κείμενα, η ιστορική μνήμη και το τοπίο της Νεμέας, που εμπλουτίζει και την εικαστική αναπαράσταση, δεν έπαψε να συγκλονίζει τους περιηγητές. 149

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς.

Σε κάθε κεφάλαιο αναφέρει πρώτα την ιστορία της κάθε Μονής και μετά συμπληρώνει τις συνταγές που υλοποιούνται από τους μαγείρους μοναχούς. Μια γυναίκα γράφει «συνταγές από το Περιβόλι της Παναγιάς» Δημοσιεύτηκε στις 21/02/2012 στις 11:41 μμ στις κατηγορίες: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στο PSEMA, ΜΑΓΕΙΡΕΜΑΤΑ, ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Η συγγραφέας Μαριάνθη Μυλωνά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945 ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ 3 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΔΟΞΑ (ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1939-1945) ΣΥΛΛΟΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά

Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Οι ιχνηλάτες ταξιδεύουν σε άγνωστα νερά Μια φορά κι έναν καιρό μια παρέα από μαθητές και μαθήτριες που αγαπούσαν την περιπέτεια και ήθελαν να γνωρίσουν τον κόσμο αποφάσισε να κάνει ένα ταξίδι μακρινό.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού Χαιρετίζοντας την ανοιξιάτικη έκδοση του Ημερολογίου μας, νοιώθουμε την ανάγκη να υπερευχαριστήσουμε τους εθελοντές μας, χωρίς την ενεργό στήριξη των οποίων η Στέγη μας δε θα μπορούσε να ανθίσει και να

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Το Νησάκι βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας και μόλις 25χλμ από την πόλη της Κέρκυρας.

Το Νησάκι βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας και μόλις 25χλμ από την πόλη της Κέρκυρας. Το Νησάκι είναι άλλο ένα ήσυχο και γραφικό χωριό στη βορειοανατολική ακτή της Κέρκυρας. Στο παρελθόν, σύμφωνα με τους παλιούς χωρικούς, το Νησάκι ήταν ένα μικρό βραχώδες νησί, το οποίο ενώθηκε με την στεριά

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΑΡΑΜΥΘΙ Κέλλυ Παντελίδη Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα εξωφύλλου:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ Οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους συνοδούς και με όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας. Οι καιρικές συνθήκες λαμβάνονται πάντα υπόψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου

Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Ένα μήλο στην πλάτη ενός σκαντζόχοιρου Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένα σκαντζοχοιράκι που νύσταζε πολύ και ετοιμαζόταν να κοιμηθεί. Ξαφνικά όμως έπεσε ένα μήλο πάνω στην πλάτη του και καρφώθηκε στα αγκάθια

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015

Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Έκλειψη Ηλίου 20ης Μαρτίου 2015 Πληροφοριακό υλικό Κέντρο Επισκεπτών Ινστιτούτο Αστρονομίας Αστροφυσικής Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών Την Παρασκευή 20 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι Περιηγητές στην Κορινθία. Ταξίδια και Εικόνες

Οι Ευρωπαίοι Περιηγητές στην Κορινθία. Ταξίδια και Εικόνες Οι Ευρωπαίοι Περιηγητές στην Κορινθία. Ταξίδια και Εικόνες Μια πόλη, όπως η Κόρινθος, είναι ο τόπος που την περικλείει ανάγυρα. Είναι η θάλασσα που αντικρίζει, τα όρη και οι λόφοι που την αγκαλιάζουν,

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες

Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες Θέμα Φυτά και δένδρα με ρίζες στο μακρινό παρελθόν μας. Σχολική χρονιά 2012 2013 ΝΟΕΜΒΡΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ 2012 Αναδάσωση στην Πεντέλη Συμμετείχαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗΕΠΙΣΤΗΜΩΝΤΗΣΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΜΗΜΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV :. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΙΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Α.Μ.: 4918 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: Z Μάθημα:Φυσική Τάξη:Ε'Μαθητές:19

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015

ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Α ΤΑΞΗ ΓΕΛ ΣΕΡΒΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η καταγραφή και ανάδειξη των τοπικών προϊόντων Η μελέτη παραγωγής, συντήρησης, μεταποίησης, τυποποίησης, διακίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Eναλλακτικός Τουρισμός - είναι μια καινούρια φιλοσοφία στον τομέα του τουρισμού και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπηκα σε φυγή. Ω Μάγισσες, Ω Δυστυχία, Ω Μίσος, είναι που σε σας τον θησαυρό μου εμπιστεύθηκα

Τράπηκα σε φυγή. Ω Μάγισσες, Ω Δυστυχία, Ω Μίσος, είναι που σε σας τον θησαυρό μου εμπιστεύθηκα Στη χτεσινή εκδήλωση, η διάταξη των καθισμάτων ήταν τέτοια ώστε οι συμμετέχοντες να έχουν πλάτη προς την Ακρόπολη. Αυτό για δύο λόγους. Ο ένας, για τις ανάγκες των προβολών που έπρεπε να γίνουν πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που φιλοξενεί όλους Ο Αβραάμ και η Σάρρα Μια μέρα, ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του κάτω από μια βελανιδιά. Ήταν μεσημέρι κι έκανε πολλή ζέστη. Τρεις άγνωστοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΗ, Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ, 1842

ΡΩΜΗ, Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ, 1842 AΓΙΑΤΣΙΟ, ΙΤΑΛΙΑ, 1868 ΒΙΛΦΡΑΝΣ, ΓΑΛΛΙΑ, 1868 ΚΑΝΝΕΣ, 1865 ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ, 1866 ΛΟΜΒΑΡΔΙΑ, 1842 ΒΥΡΗΤΟΣ, 1858 ΜΟΝΑΚΟ, 1858 ΟΧΡΙΔΑ, 1848 ΕΛΜΠΑΣΑΝ, 1848 ΤΙΡΑΝΑ, 1848 ΡΩΜΗ, Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ, 1842 ΚΑΤΑΡΟ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα