ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΑΛΤΑΜΠΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΦΟΙΤΗΤΗ ΕΑΠ ΣΠΟΥ ΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟ ΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ «Θέµατα ζωής και θανάτου όπως παρουσιάζονται στο έργο της Margaret Edson «Wit» (Υψηλή νοηµοσύνη). Πώς προσεγγίζονται στο πλαίσιο µιας «χριστόνοµης ηθικής». ΕΑΠ, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

2 1.Ο διάλογος της θεολογίας µε τον πολιτισµό σε όλες τις ιστορικές εκφάνσεις του συγκεκριµενοποιείται κάθε φορά εκ νέου σε µια θεολογία των «επίγειων πραγµατικοτήτων». Στη θεολογία αυτή η ερµηνευτική προσέγγιση γίνεται µέσα από ένα συγκεκριµένο πρίσµα που έχει ως βαρύκεντρο το ίδιο το «µυστήριο» της ενανθρώπισης και κυριότητας του Ιησού- Χριστού, του «Κυρίου» καταρχάς της Εκκλησίας και της θεολογίας της (µέσα από τα «εν εκκλησία µυστήρια» : βάπτισµα, χρίσµα ευχαριστία πρώτιστα), του «Κυρίου» επίσης της Ιστορίας και των πολιτισµών της (στον κτιστό κόσµο, τον συνεχώς ανακαινιζόµενο εν εκκλησία µέσω των µυστηρίων της ζωής του Χριστού). Η θεολογία των επίγειων πραγµατικοτήτων προσεγγίζεται συνεπώς στο πλαίσιο της Ιστορίας της Σωτηρίας -µε κέντρο το σωτηριώδες γεγονός (µυστήριο) της ενανθρώπισης και κυριότητας του Ιησού Χριστού και Κυρίου µας. Και τούτο στην προοπτική της πατρικής Αποκάλυψης µέσα στην εν Χριστώ και δια Πνεύµατος Οικονοµία και Σωτηρία. Αφενός στο χώρο της τέχνης και του υπαρκτικού ήθους (εδώ λογοτεχνία) και αφετέρου στο χώρο της επιστήµης και της τεχνολογίας (εδώ βιοηθική). Το έργο «Πνεύµα» εξελίσσεται στο Γενικό Κέντρο Καρκινοπαθών ενός Αµερικανικού Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου. Η πρωταγωνίστρια Ζώη είναι µία πενηντάχρονη διδάκτωρ µε αντικείµενο την αγγλική ποίηση του 17ου αιώνα και ειδίκευση στα Ιερά Σονέτα του Τζον Ντον. ιανύοντας µια λαµπρή καριέρα στο χώρο της λογοτεχνίας καλείται να αντιµετωπίσει τον ίδιο το θάνατο. Τραγική ειρωνεία αποτελεί το γεγονός ότι αντικείµενο της διδασκαλίας της, είναι η µεταφυσική ποίηση, που πραγµατεύεται τη ζωή και το θάνατο, τώρα πλέον η Ζώη έρχεται αντιµέτωπη µε το ίδιο το αντικείµενο της διδασκαλίας της, αλλά από µια άλλη πλευρά όχι τόσο θεωρητική, τώρα η Ζώη µπαίνει µέσα στην ίδια τη ζωή και δεν την βλέπει να περνά δίπλα της, µένοντας αµέτοχη στην καθηµερινότητα µιας πενηντάχρονης γυναίκας, τώρα η πρωταγωνίστρια µας βιώνει µια µοναδική εµπειρία: τον ίδιο το θάνατο και τα στάδια που καταλήγουν σε αυτόν, µέσα από τα οποία βλέπουµε τις εναλλαγές συναισθηµάτων και εν τέλει πως βιώνει ο άνθρωπος ένα τέτοιο γεγονός. Η Ζώη πάσχει από προχωρηµένο µεταστατικό καρκίνο των ωοθηκών. Ο τρόπος που αντιµετωπίζει την νόσο της όταν το µαθαίνει για πρώτη φορά από τον θεράποντα ιατρό της έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς αντιλαµβανόµαστε ότι έχουµε µπροστά µας µια ιδιαίτερα δυνατή γυναίκα προσηλωµένη στην επιστήµη της, γεγονός που την επηρεάζει σε κάθε έκφανση της ζωής της ακόµα και στην τραγική στιγµή της αναγγελίας της ανίατης ασθένειας της. Η κυνικότητα της διακρίνεται ολοφάνερα όταν κατά τη διάρκεια της ανάλυσης της ασθένειας από το γιατρό, η ίδια αναλύει κάθε λέξη που ακούει σαν να βρίσκεται σε αίθουσα Πανεπιστηµίου και να κάνει διάλεξη, ενώ πρωταρχικό της µέληµα είναι να ψάξει να βρει 2

3 βιβλιογραφία που να αφορά τη νόσο της. Συχνό είναι µάλιστα το φαινόµενο να αναφέρεται σε ποιητές όπως ο Σαίξπηρ παραφράζοντας στίχους και προσαρµόζοντας τους στην κατάσταση που βρίσκεται («Η φύση αλλάζει δρόµο ανισόρροπα», Όνειρο καλοκαιρινής νυχτός») Εδώ βλέπουµε την ερευνητική διάθεση που την χαρακτηρίζει χωρίς να απαρνιέται ποτέ την επαγγελµατική της ιδιότητα, αντίθετα κοιτάει να την τονίζει συνέχεια, επιδεικνύοντας πάντα τη συνεισφορά της στην επιστηµονική µελέτη της αγγλικής λογοτεχνίας. Το επάγγελµα της την στοιχειώνει σε κάθε στιγµή της ζωής της και µέσα από αυτό αυτοπροσδιορίζεται σαν άνθρωπος, αποτελεί ίσως την µοναδική της ταυτότητα, καθώς δε βλέπουµε να υπάρχουν άλλες πτυχές του εαυτού της. Η Ζώη είναι µια ελεύθερη άτεκνη γυναίκα, χωρίς συντρόφους, χωρίς οικογένεια. Έχει χάσει και τους δύο γονείς της, τη µητέρα της από καρκίνο και τον πατέρα της αιφνίδια όταν η ίδια ήταν είκοσι από καρδιακή προσβολή. Η µορφή του πατέρα της πρέπει να έπαιξε σηµαντικό ρόλο στην επαγγελµατική της πορεία καθώς όπως µας αναφέρει η ίδια κάνοντας αναδροµή στο παρελθόν συνήθιζε να διαβάζει το αγαπηµένο της βιβλίο καθισµένη κοντά στον πατέρα της ο οποίος διάβαζε εφηµερίδα και ταυτόχρονα της εξηγούσε άγνωστες λέξεις, γεγονός που φάνηκε να συνεπήρε πολύ την πρωταγωνίστρια µας η διαδικασία της ανακάλυψης και επεξήγησης άγνωστων λέξεων και προφανώς στάθηκε εφαλτήριο στην µετέπειτα επαγγελµατική της πορεία. Η Ζώη Μπέρινγκ επιστρατεύει όλη τη διανοητική της νοηµοσύνη για να µπορέσει να φανεί δυνατή απέναντι στο θάνατο, αντιµετωπίζει τις παρενέργειες από τη χηµειοθεραπεία µε καυστικό χιούµορ και ειρωνεία, γνωρίζει πολύ καλά την ασθένεια της και αισθάνεται δυνατή και έτοιµη να τον αντιµετωπίσει, γεγονός που επαληθεύεται από τη συγκατάθεση της στο να λαµβάνει τη µέγιστη δόση της φαρµακευτικής αγωγής της για τους οκτώ κύκλους χηµειοθεραπείας που θα υποβληθεί ανεξαρτήτως αν αργότερα νιώσει ότι δε µπορεί να ανταπεξέλθει στην θεραπεία λόγω των ισχυρών παρενεργειών. Άλλωστε η εµπειρία της από τα σονέτα του Τζον Ντον της έχουν µάθει πώς να συγκρούεσαι κατά µέτωπο µε το θάνατο και να προσπαθείς να τον συντρίψεις. Η εκ βαθέων έρευνα πάνω σε αυτά τα τόσο επίκαιρα νοήµατα βοηθάει πάρα πολύ τη Ζώη και της δίνει δύναµη. Σε όλη την εξέλιξη της υπόθεσης γίνεται αντιληπτό ότι µιλάµε για µία πολύ σκληρή γυναίκα µε υψηλό δείκτη διανοητικής νοηµοσύνης που φαίνεται να στερείται όµως συναισθηµατικής νοηµοσύνης.(κάτι που µέσα από τον εξαντλητικό της αγώνα για επιβίωση, θα δούµε στιγµές λίγο πιο «ανθρώπινες» από αυτές που µας έχει συνηθίσει στην αρχή του έργου, µια πτυχή του εαυτού της που και η ίδια δεν θέλει προφανώς να φέρνει στην επιφάνεια) Κατά την πορεία της εξέλιξης της νόσου της, βλέπουµε να ξεδιπλώνεται όλο το φάσµα των συναισθηµατικών εναλλαγών και παρατηρούµε σε κάθε στάδιο διαφορετικές αρετές ή ανθρώπινες αδυναµίες που διακρίνουν την ασθενή. 3

4 Στο πρώτο στάδιο της ασθένειας η Ζώη νιώθει σίγουρη για τον εαυτό της και έτοιµη να αντιµετωπίσει µε ισχυρή θέληση και µε όλη την παιδεία και την µόρφωση που κατέχει, το µοναδικό όπλο της σε αυτή τη ζωή, όλη τη διαδικασία της χηµειοθεραπείας. Στο επόµενο στάδιο µετά από αρκετούς κύκλους θεραπείας βλέπουµε µια γυναίκα ανίσχυρη, ταλαιπωρηµένη να προσπαθεί να ανταπεξέλθει στους κανονισµούς και το καθηµερινό πρόγραµµα που της έχει υποβληθεί, να σπαράζει από τους πόνους και µέσα από αυτούς να χρησιµοποιεί ένα απρεπή λεξιλόγιο που σαν επιφανής φιλόλογος δε θα ήθελε ποτέ να χρησιµοποιήσει υπό άλλες συνθήκες καθώς δεν αρµόζει στο ακαδηµαικό της επίπεδο, αλλά να συνεχίζει να µένει ακλόνητη µπροστά στους «κανόνες». Η πειθαρχία της και η επιµονή της στην αρχική της συγκατάθεση για τη λήψη ισχυρών φαρµάκων είναι σταθερή, δεν µπορεί να µην τηρήσει το λόγο της. Στο κοµβικό αυτό σηµείο όµως είναι που βλέπουµε την ευαίσθητη πλευρά της, µία πενηντάχρονη επιστήµων που ξαφνικά γίνεται παιδί και αναζητά την ανθρώπινη συντροφιά και ίσως παρηγοριά, γιατί µπροστά στο θάνατο όλα απλοποιούνται, οι λέξεις παύουν να αναλύονται γλωσσικά και ερµηνευτικά, τα σηµεία στίξης δεν έχουν σηµασία βάζει στην άκρη τον επαγγελµατισµό της και αναζητά απεγνωσµένα έναν άνθρωπο να την νοιαστεί όταν θα φύγει από τη ζωή, κάτι που µέχρι πρότινος δεν είχε καµία απολύτως σηµασία για εκείνη, το παν ήταν η δουλειά της, η προσφορά της στην λογοτεχνία. Η αποκλειστική της νοσοκόµα της χαρίζει αυτό που τόσο έχει ανάγκη εκείνη τη στιγµή απολαµβάνοντας µαζί της µία γρανίτα. Στο τελευταίο στάδιο η Σούζυ (η αποκλειστική της νοσοκόµα) βλέποντας το τέλος να πλησιάζει έρχεται να τη λυτρώσει θέτοντας της το θεµελιώδες δίληµµα: το δικαίωµα στη ζωή; ή το δικαίωµα στο θάνατο; Η Ζώη θα κληθεί να επιλέξει αν την ύστατη στιγµή του θανάτου της, θα αποφασίσει να γίνει προσπάθεια ανάνηψης ή να ενδώσει στον θάνατο και να θεωρηθεί από τους γιατρός Ε/Υ( ότι έχει δηλαδή υποκύψει), η Ζώη θα επιλέξει το «δικαίωµα στο θάνατο» και θα ησυχάσει ειρηνικά, αφήνοντας πίσω µία σηµαντική προσφορά όχι µόνο στη λογοτεχνία αλλά και στην ιατρική επιστήµη. Ποιο είναι το όριο στις βιοϊατρικές έρευνες και στις τεχνολογικές παρεµβάσεις πάνω στην ανθρώπινη υπόσταση και µε ποια κριτήρια προσδιορίζεται αυτό το όριο; H εκπληκτική εξέλιξη της σύγχρονης ιατρικής συνιστά ηθική πρόκληση. Το βασικό κριτήριο σε θέµατα (Βιο)ηθικής το αναζητούµε στην ανεπανάληπτη ύπαρξη του κάθε ανθρώπου. Τον ΑΝΘΡΩΠΟ τον προσεγγίζουµε µόνο µέσα από το πρόσωπο του ΧΡΙΣΤΟΥ, µέσα από τη χάρη. Αλλιώς, ο άνθρωπος είναι πτωτικός. Ο άνθρωπος ως πρόσωπο-εικόνα του σαρκωµένου Χριστού φανερώνει το αληθινό πρόσωπό του, τη φύση του. Το πρόσωπο του ανθρώπου περιέχει την ανθρώπινη «φύση» και ουδέποτε αντίστροφα. Η σχέση «προσώπου» 4

5 («υπόστασης») και «φύσης» («ουσίας») είναι σχέση ασύµµετρη, δηλαδή ουδέποτε αντιστρέψιµη, και υπονοεί τη µεταξύ τους απόλυτη διάκριση. Γιατί η φύση (ή οι φύσεις) δεν είναι ποτέ αυθύπαρκτη, γυµνή, ιδιοϋπόστατη (δεν έχει δική της υπόσταση, αλλά υποστασιάζεται στο πρόσωπο). Πρόκειται, στην περίπτωση του Χριστού, για προσωπική ενυποστασία φύσεων (οι δύο φύσεις του Θεανθρώπου) και, στην περίπτωση του ανθρώπου, για προσωπική ενυποστασία φύσης. Η προσέγγιση του ανθρώπου µέσα από τη χάρη του προσώπου, του πλασµένου «κατ εικόνα» και «προς οµοίωση» Χριστού είναι «προσωποκεντρική» και αντιδιαστέλλεται προς τη «φυσιοκεντρική» προσέγγιση, όπου η σχέση µεταξύ προσώπου και φύσης αντιστρέφεται. Η αναζήτηση του αληθινού νοήµατος της αυθεντικότητας της ύπαρξης µας, απαιτεί έναν ανοικτό και συνεχή διάλογο µεταξύ όλων των επιστηµών από τη µια και της θεολογίας, µεταξύ Κόσµου και Εκκλησίας. Το ερώτηµα σχετικά µε τα πιθανά όρια και τα κριτήρια των ιατρό-τεχνολογικών παρεµβάσεων πάνω στο σώµα του ανθρώπου σχετίζεται τόσο µε την ανθρωπολογία όσο και µε την τεχνολογία: µε το περιεχόµενο, το νόηµα τους και την ορθότητα, δηλαδή την αλήθεια της σχέσης τους, όπως αυτή κρίνεται από την οπτική γωνία του «προσώπου». Γιατί το σώµα υπάρχει, υφίσταται στην κυριολεξία, για την έσχατη αλήθεια του ανθρώπου, για το «πρόσωπο» του, και όχι αντίστροφα, δηλαδή το «πρόσωπο» του ανθρώπου για το βιο-ψυχικό σώµα του. Η «προσωποκεντρική» θεώρηση του ανθρώπου απορρέει από τη βιβλική πίστη που θεωρεί τα όντα δηµιουργήµατα του εκτός της ηµιουργίας Θεού, πραγµατικότητες εντελώς άλλες ως προς τον δηµιουργό Θεό, πραγµατικότητες που δηµιουργούνται και υπάρχουν έξω και απέναντι από τον δηµιουργό Θεό τους. Τα θεωρεί λοιπόν µέσα από το πρίσµα της «έσχατης αλήθειας» της ιστορίας τους, της τελικής επέµβασης του Θεού στην Ιστορία των δηµιουργηµάτων και σε σχέση µε τον «Αδάµ» (άνθρωπο και Μεσσία), τον αρχηγό µεταξύ των δηµιουργηµάτων (κατ εικόνα και οµοίωση του Θεού). Η ΕΛΛΗΝΟΠΑΤΕΡΙΚΗ πιστεύουσα σκέψη επανερµηνεύοντας την αρχαιοελληνική θεώρηση ευχαριστιακά µέσα από το βιβλικό πρίσµα της καινής κτίσεως στον Χριστό, θεωρεί τα όντα δηµιουργήµατα του Θεού -όχι αυθύπαρκτες (κοσµικές) πραγµατικότητες- και µέσα από το πρίσµα της Βασιλείας του Θεού ανάγει το «είναι» των υπαρκτών στο «πρόσωπο» του σαρκωµένου Χριστού- Εκείνου, δηλαδή, ο οποίος στοιχειοθετεί την έσχατη - άρα πρωταρχική- αλήθεια του ανθρώπου και του Κόσµου όντας για εµάς ο σαρκωµένος προσωπικός και έσχατος Λόγος του Θεού. Το «πρόσωπο», θεµέλιο, άξονας και τέλος του ανθρώπου 5

6 Σύµφωνα µε την παραπάνω «προσωποκεντρική» θεώρηση, κάθε άνθρωπος στην τελική αλήθεια του, στο απώτατο µέλλον του και συνεπώς στην ίδια τη ρίζα του είναι «πρόσωπο» (και όχι απλώς έχει ένα «πρόσωπο»). Το «πρόσωπο» αναφέρεται στη ίδια την υπόσταση του ανθρώπου, σε αυτό που τον κάνει να είναι αυτός ο ίδιος (και όχι κάτι ή κάποιος άλλος), να είναι ο συγκεκριµένος άνθρωπος µε την αναντικατάστατη ταυτότητα. Συνεπώς, δεν αποτελεί γι αυτόν ούτε δευτερεύουσα πραγµατικότητα ούτε ιδέα. Το «πρόσωπο», η «προσωπότητα», δεν αποτελεί πολυτέλεια για τον άνθρωπο, αλλά στοιχειοθετεί την πραγµατική ταυτότητα του κάθε συγκεκριµένου ανθρώπου στη µοναδική και ασύγχυτη, την ανεπανάληπτη και αναντικατάστατη ρίζα του. Ο άνθρωπος ως «ΠΡΟΣΩΠΟ» αποτελεί µια µοναδική και ανεπανάληπτη ελεύθερη ύπαρξη και ταυτότητα, η οποία όµως υπάρχει πάντα µέσα σε µια ελεύθερη σχέση προς τους άλλους, προς άλλα µοναδικά και ανεπανάληπτα όντα. Γιατί το «πρόσωπο» χαίρεται τη διαφορετικότητα των άλλων και ζει µέσα σε αυτή. Το µυστικό του προσώπου είναι πως το µοναδικό και ανεπανάληπτο της ταυτότητας και της ύπαρξης αναδύεται µέσα από τις ελεύθερες, τις χαριστικές σχέσεις του µε κάθε διαφορετικό πρόσωπο. Αυτή η ελεύθερη σχέση (ελεύθερη αναφορικότητα) προς τον άλλο και η έµπρακτη αναγνώριση της διαφορετικότητας του στην αγαπητική σχέση µε τον άλλο (κοινωνία ετερότητας) δεν αποτελεί πολυτέλεια για το πρόσωπο, αλλά τον αναγκαίο όρο για να είναι κάποιος πρόσωπο, µοναδική και ανεπανάληπτη, ελεύθερη ύπαρξη και ταυτότητα. Με αυτόν τον τρόπο το κάθε πρόσωπο συνιστά µια µοναδική, αναντικατάστατη και ανεπανάληπτη υπόσταση της όλης ανθρωπότητας, µια προσωπικά (µοναδικά µέσα από τις σχε σεις του) «καθ-ολική» (µη αποσπασµατική) υπόσταση και έκφραση της ανθρωπότητας. Κάθε (βιο)ηθική πρόταση θα πρέπει να µην είναι ούτε ιδεολογική και αυταρχική ούτε αφηρηµένη και άχρονη. Θα πρέπει να βρίσκεται σε άµεση σχέση µε την ανθρώπινη ύπαρξη στο σύνολο της (βιο-ψυχική, πνευµατική κ.λπ.) στοχεύοντας απώτερα στην ολική σωτηρία του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά («σώος»). Συνεπώς, στοχεύουµε προς µια υπαρξιακή και (φιλ)άνθρωπη Βιοηθική. Το θεµέλιο της (Βιο)ηθικής σήµερα, θα πρέπει να έχει απόλυτο θεµέλιο και προοπτική και αυό µπορεί να γίνει µόνο µε υπερβατικό τρόπο. Σύµφωνα µε την σωτηριολογική ελληνοπατερική προοπτική µας µια τέτοια (φιλ)άνθρωπη ηθική, για να έχει ταυτόχρονα υπερβατικό αλλά και υπαρξιακό θεµέλιο, προοπτική και χαρακτήρα, δεν µπορεί παρά να αναφέρεται θεµελιακά στον προσωπικό τρόπο ύπαρξης της ανθρωπότητας του Χρίστου, της αναστηµένης στο Σώµατου «καθολικής» ανθρωπότητας, της «κατά το όλον» (καθ -όλον) ανθρωπότητας. Και για να είναι 6

7 κριτική, η ηθική µας δεν µπορεί παρά να αρθρώνεται προφητικά µέσα από το γεγονός της Ευχαριστίας και µε διάνοιξη στον ερχοµό της Βασιλείας. Πράγµατι, η ανθρωπιά του ανθρώπου συναντά ελευθέρα τη Βασιλεία του Θεού µέσα από την ευχαριστιακή κοινωνία και µετοχή της στην αναστηµένη ανθρωπιά του Χρίστου. Εδώ αναφερόµαστε στην ανθρωπότητα (ανθρωπιά) και όχι στη θεότητα του Χρίστου -παρ όλο που δεν χωρίζονται, δεν πρε πει να συγχέονται-, δηλαδή του άχτιστου και σαρκωµένου Υιού του Πατρός του τελικού και τέλειου Ανθρώπου όλης της Ιστορίας, ο οποίος είναι ακριβώς σαν έσχατος Άνθρωπος, ακε ραιος και περιληπτικός, δηλαδή τέλειος: µη διαιρεµένος και µη αποσπασµατικός. Η ανθρωπιά του Χριστού, η µόνη ακέραια, περιληπτική και κυριολεκτική ανθρωπιά, είναι η ανθρωπιά του ίδιου του Θεού, η οποία πάντα έχει απόλυτο βάθος, απε ραντη έκταση και ασταµάτητη διάνοιξη προς όλους και τα πάντα. ιότι, στην πίστη το πραγµατικό υποκείµενο (το «εγώ») αυτής της µοναδικής και «υπερβατικής» σε βάθος, έκταση και ένταση ανθρωπιάς, που πάντα «ξεπερνάει τον εαυτό της», είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού. Και έτσι ο ίδιος ο Θεός -αυτοπροσώπως- εµφανίζεται στο µοναδικό βάθος, την έκταση και τη διάνοιξη της θεϊκής (δηλαδή υπερβατικής) ανθρωπιάς του Χρίστου, της αναστηµένης στο Σώµα Του, ως ευχαριστιακής κοινωνίας και κοινότητας των πάντων. Η λέξη «ΧΡΙΣΤΟΝΟΜΙΑ» εµπνέεται από την Παύλεια έκφραση «έννοµος Χρίστου» που προαναφέραµε και αναφέρεται στο «κατά χάριν» της ανθρώπινης ύπαρξης (όχι στο «κατά φύσιν», στην κτιστότητά της): στην προσωπική χάρη ελευθερίας και κοινωνίας στο Σώµα του Χριστού (κβ.α Κοο. 9,19-23), η οποία µας κάνει αυτό που είµαστε (στο βάθος και τελικά), δηλαδή «σύµµορφους Χρίστου», χριστό ε ιδείς. Η «χριστονοµία» έχει ως θεµέλιο και στόχο της τη «χριστοείδεια». Η «χριστονοµία» βρίσκεται σε ριζική αντιδιαστολή προς τη διαλεκτική αντίθεση µεταξύ «ετερονοµίας» και «αυτονοµίας» του ανθρώπου οι οποίες χαρακτηρίζουν αντίστοιχα τον θεοκρατικό Μεσαίωνα (ανθρωπολογική ετερονοµία και αλλοτρίωση) και την εκκοσµίκευση του Μεσαίωνα στη Νεωτερικότητα (ανθρωπολογική απελευθε ρωση και αυτονοµία). Γιατί η «χριστονοµία» είναι εσχατολογικο-εκκλησιολογική κατηγορία, ενώ η «ετερονοµία» και η «αυτονοµία» είναι ιστορικο-πο-λιτισµικές κατηγορίες (αναφέρονται στη λογική του «κόσµου τούτου»). Η «χριστονοµία» υπονοεί προοπτική «χάρης», δηλαδή «προσωποκεντρισµό». Οι προοπτικές «φύσης» και «χάρης» (δηλαδή ο «φυσιοκεντρισµός» και ο «προσωπο-κεντρισµός» αντίστοιχα) δεν µπορούν να αναµειχθούν σε καµιά περίπτωση. Η (Βιο)ηθική της ελληνοπατερικής Ορθοδοξίας είναι χριστόνοµη, δηλαδή προσωποκεντρική (και ευχαριστιακή). Και ως τέτοια (µη ετερόνοµη) όχι µόνο δεν µπορεί 7

8 να αντιτίθεται στην προσωπική ελευθερία του ανθρώπου της Νεωτερικότητας -που αποτελεί το απώτερο νόηµα της εκκοσµίκευσης του µεσαιωνικού κοσµοειδώλου ως απελευθέρωση αϊτό κάθε αλλοτρίωση και ολοκληρωτισµό- αλλά οφείλει να προωθεί κριτικά αυτή την ελευθερία µέσα από» το ευχαριστιακό γεγονός της προσωπικής «µεταµόρφωσης» του ανθρώπου και του Κόσµου. Το όριο για τις κάθε είδους επεµβάσεις στη βιοψυχική, ερωτική κ.λπ. φθαρτή (κτιστή) σωµατικότητα του ανθρώπου προσδιορίζεται από τον έσχατο και πρωταρχικό σκοπό της δηµιουργίας του ως προσώπου: από την ευχαριστιακή Εσχατολογία της προσωπικής κλήσης του ανθρώπου. Τουλάχιστον στην ελληνοπατερική προοπτική των πραγµάτων, αυτός ο σκοπός -και κατά συνέπεια το όριο των τεχνολογικών παρεµβάσεων- είναι η «συνεργεία» (συν-δηµιουργία) του ανθρώπου σε ελεύθερη σχέση -ασύµµετρη αλλά πραγµατική- µε τον ηµιουργό του. Η συν-δηµιουργία του ανθρώπου στην τελική και πρωταρχική προοπτική της εσχατολογι-κής Ανάστασης της σωµατικότητάς του -όπως και της αφθαρτοποίησης του Κόσµου συνολικά- εν Χριστώ. Ο άνθρωπος µαζί µε τον Θεό και µέσα από τον Χριστό είναι ελευθέρα και υπεύθυνα συ ν-δηµιουργός του εαυτού του, του εν Χριστώ και εις Χριστόν τελικού εαυτού του, του «άλλου Χριστού». Η ευχαριστιακά προφητική θεώρηση- η οποία, όπως είπαµε, καταφά-σκει «εις τέλος και εκ προοιµίου» αλλά όχι απροϋπόθετα, η οποία επευλο-γεί όχι αδιάκριτα αλλά µε την εν Πνεΰµατι διάκριση (µε το βλέµµα στραµµένο όχι αλλού αλλά προς τα Έσχατα) τις προόδους της επιστήµης και της τεχνολογίας- είναι επαναστατική και πιστεύουµε ότι ενισχύει ουσιαστικά τη συµβολή του βιβλικού ελληνοπατερικοΰ πνεύµατος στη Βιοηθική. Πρόκειται για µια διεύρυνση των ανθρωπολογικών προϋποθέσεων της Βιοηθικής, τη διάνοιξη τους στη χάρη του άφθαρτου Θεού και την απελευθέρωση τους από τα αδιέξοδα. Έτσι, µε την υιοθέτηση της λογικής του «µέλλοντος αιώνος», αποφεύγεται η εµµονή της Βιοηθικής στη λογική της φθαρτότητας, στη µεταπτωτική λογική του «κόσµου τούτου» αυτή τη λογική που ωθεί ασυνείδητα τη Βιοηθική να δηµιουργεί για τον εαυτό της είδωλα αθανασίας (η ψυχή είναι από µόνη της αθάνατη, η ζωή είναι αφ εαυτής ιερή κ.λπ.). Έτσι, εστιάζοντας την προσοχή της στα είδωλα αθανασίας, χάνει τον δρόµο της αφθαρτοποίησης για τον άνθρωπο και τον Κόσµο Περιπτώσεις ιατρικών πειραµατισµών Στην περίπτωση των ιατρικών πειραµατισµών ισχύουν τα όσα προαναφέραµε για τις µεταµοσχεύσεις σε σχέση µε την «αρχή της ολότητας», τη «θεραπευτική αρχή» και την «αρχή της κοινωνικής αλληλεγγύης». Κατά τους πειραµατισµούς, δηλαδή: Πρέπει 8

9 οπωσδήποτε να επιδιώκεται κάθε φορά η καλύτερη δυνατή ισορροπία µεταξύ τυχόν κινδύνων και ωφελειών νια τη βιοψυχική ύπαρξη του ανθρώπου («θεραπευτική αρχή»). Ως προς την αρχή της «κοινωνικής αλληλεγγύης», η κοινωνία, ο νόµος ή ο ερευνητής δεν δύνανται να απαιτήσουν από το υποκείµενο µεγαλύτερη διακινδύνευση από εκείνη την οποία το ίδιο δύναται να απαιτήσει από τον εαυτό του. ιότι η κοινωνία (ή η επιστήµη) δεν ε χει για τη ζωή του υποκειµένου µεγαλύτερη εξουσία από αυτή που ε χει το ίδιο το υποκείµενο κατά την ελεύθερη αυτοδιάθεση του. Ο ερευνητής, όταν ενεργεί για τη ζωή άλλου ανθρώπου, οφείλει εκ προοιµίουνα εξασφαλίσει την ελεύθερη συναίνεση του, αφού τον ενηµερώσει για όλουςτους τυχόν κινδύνους και τις ωφε λειες που ενδέχεται να προκύψουν από τους πειραµατισµούς. Όσον αφορά την αξία της κοινωνικής αλληλεγγύης, δεν θα πρέπει να µας διαφεύγει ότι σε καµία περίπτωση δεν µπορούµε να θεωρήσουµε τη σχέση µεταξύ «µε ρους» και «συνόλου» (σχε ση κοινωνικού ατόµου και κοινωνικού συνόλου)επειδή, σε τέτοια περίπτωση, θα ακυρώναµε τόσο την υπερβατικότητα όσοκαι την ελευθερία που υπονοεί η ε ννοιατου «προσώπου». Το πρόσωπο, δεν είναι ούτε -ψυχολογική ούτε κοινωνιολογική κατηγορία, αλλά οντολογική κατηγορία και σηµαίνει την υπόσταση του όντος ή, αν θέλουµε, την καθολική υπόσταση του «είναι» (όχι ένα κοµµάτι του) κατά ένα µοναδικό και ανεπανάληπτο τρόπο. Ως προς αυτό αντιδιαστέλλεται ριζικά προς το άτοµο, το οποίο αποτελεί (το µικρότερο) κοµµάτι ενός συνόλου. «Όσον αφορά τις θυσίες που επιβάλλει στον καθένα µας λόγω αλληλεγγύης το «καλό» της επιστήµης (η οποία βρίσκεται στην υπηρεσία των ανθρώπων), δεν θα πρέπει να ξεχνάµε ότι η επιστηµονική, όπως και κάθε άλλης µορφής «πρόοδος»., δεν είναι δυνατόν να θεωρείται µε απόλυτο τρόπο αλλά «σχετικά», δηλαδή σε σχέση προς το καλό του ανθρώπου, ο οποίος µάλιστα εννοείται κατά τρόπο συγκεκριµένο και θεωρείται στο σύνολο της ύπαρξης του. Η επιστήµη, η τεχνολογία και η ίδια η κοινωνία µε τους νόµους της υπάρχουν για τον κάθε άνθρωπο, τον µοναδικά συγκεκριµένο (σε αντιδιαστολή µε τον γενικευµένα και «κατ επίνοιαν» αφηρηµένο) όχι αντίστροφα. Αντίθετα µε κάθε ιδεοκρατικού τύπου ανθρωπολογία, µια προσωποκεντρική ανθρωπολογία αδυνατεί, κατά τις κοινωνικές προεκτάσεις της, να παρεκκλίνει από τις αρχές της, αντιστρέφοντας τους όρους της σχέσης µεταξύ κοινωνίας (επιστήµης, προόδου, νόµου) και ανθρώπων και, καταρχήν, της σχέσης µεταξύ «φύσης» και «προσώπου» στον κάθε άνθρωπο. Από τις παραπάνω ανθρωπολογικές παραµέτρους συνάγουµε την ακόλουθη ηθική και δεοντολογική αποτίµηση των ιατρικών πειραµατισµών: 9

10 Σύµφωνα µε τις παραπάνω γενικές προϋποθέσεις, οι ιατρικοί πειραµατισµοί όντως απαραίτητο µέσο για την καταπολέµηση των ασθενειών- είναι όχι µόνο ηθικά αποδεκτοί, αλλά, αντίθετα, µπορούν να αποτελέσουν µια ευχαριστιακή διακονία προς τον άνθρωπο, ο οποίος µετέχει στο αγαθό και στα επιτεύγµατα της επιστήµης Συνεπώς, αποτελεί καθήκον του κράτους και της δηµοκρατικής κοινωνίας να ενθαρρύνουν, να χρηµατοδοτούν αλλά και να ελέγχουν την επιστηµονική έρευνα, τόσο για την ανακούφιση της µαστιζόµενης ανθρωπότητας, όσο και για την αποφυγή εκτροπών και συµφερόντων σε βάρος συγκεκριµένων ανθρώπων και της κοινωνίας γενικά. Η προκλινική φάση των πειραµατισµών οφείλει να διενεργείται µε κάθε δυνατή προσοχή, ώστε να µπορεί η επιστήµη να αποκτήσει µε εργαστηριακά µέσα τις περισσότερες και τις εγκυρότερες κατά το δυνατόν πληροφορίες για τα φάρµακα, περιορίζοντας έτσι τυχόν κίνδυνους τους οποίους είναι δυνατόν να προκαλέσουν οι πρόωρες και άκριτες κλινικές εφαρµογές σε ανθρώπους. Σε αυτή την προοπτική, οι εφαρµογές σε πειραµατόζωαπαρά τον οφειλόµενο στα ζώα σεβασµό- δεν θα πρέπει να περιορίζονται υπερβολικά από τον νόµο, ώστε να υπάρχει φόβος να αυξηθούν οι κίνδυνοι κατά τη διάρκεια των κλινικών εφαρµογών στους ανθρώπους. Οι πειραµατισµοί θα πρέπει να διεξάγονται και να ελέγχονται από κατάλληλο και εξειδικευµένο προσωπικό. Κατά την κλινική φάση των πειραµατισµών, θεραπευτικών ή µη, είναι ανεκτό να εµφανίζεται ένα ποσοστό κινδύνου, ανάλογο µε τον σκοπό τους, πάντοτε όµως θα πρέπει να εξασφαλίζεται η ψυχοσωµατική ακεραιότητα του υποκειµένου τους. Η πειραµατική διαδικασία θα πρέπει να διακόπτεται στην περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος διασάλευσης αυτής της αναλογίας και της ακεραιότητας των υποκειµένων. Ως προς τη συναίνεση έπειτα από διαφώτιση, στην ιατρική οφείλουµε να επιµένουµε, ειδικά µάλιστα κατά τους πειραµατισµούς, ότι η ενηµέρωση, ως απαραίτητη προϋπόθεση συναίνεσης, πρέπει να βασίζεται σε πληροφορίες πλήρεις, κατανοητές και ελεύθερα αποδεκτές από το υποκείµενο. Η ελεύθερη και συνειδητή συναίνεση των υποκειµένων έπειτα από διαφώτιση είναι απολύτως απαραίτητη για την περίπτωση µη θεραπευτικών πειραµατισµών (δηλαδή όταν τα οφέλη και ο σκοπός του πειράµατος δεν αφορούν άµεσα το υποκείµενο του). Κατά τους µη θεραπευτικούς πειραµατισµούς, αυτή η συναίνεση δεν πρέπει να απαιτείται από πρόσωπα που υφίστανται κάθε είδους ηθική εξάρτηση ή φυσικό περιορισµό (βρέφη, 10

11 φυλακισµένοι ή θανατοποινίτες). Συνεπώς, από τέτοιου είδους πειραµατισµούς εξαιρούνται όλοι όσοι είναι ανίκανοι, φύσει ή θέσει, να συναινέσουν κατά τρόπο απολύτως ελεύθερο και συνειδητό. Στην περίπτωση των θεραπευτικών πειραµατισµών η συναίνεση είναι δυνατόν να υπονοείται ή ενδεχοµένως να παραλείπεται όταν υφίστανται σοβαρότατοι λόγοι που θέτουν θέµα διάσωσης της ζωής του ασθενή. Αυτή η ακραία περίπτωση µπορεί να συµβεί όταν εφαρµόζεται-επειγόντως και -in extremis- ένα πειραµατικό φάρµακο, εφόσον έχει αποτύχει κάθε άλλη θεραπευτική προσπάθεια διάσωσης του ασθενή ή ακόµα και στην περίπτωση που η συγκατάθεση του ασθενή θα προϋπέθετε να του δοθούν πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας του, οι οποίες, ενδεχοµένως, θα µπορούσαν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της κατάστασης του (π.χ. στην περίπτωση του καρκίνου). Η ζωή ούτε ταυτίζεται ούτε προηγείται της προσωπότητας του ανθρώπου, αλλά αποτελεί το περιεχόµενο της. Η έννοια του προσώπου υπονοεί, εκτός από το εννπόστατο της φύσης του, και το ελεύθερο της ύπαρξης του. Οφείλουµε να µην λησµονούµε τη θεµελιώδη θεώρηση του κάθε ανθρώπου ως ιδιαίτερης σταυρικής περίπτωσης. Στη (Βιο)ηθική, οφείλουµε να προτάσσουµε την προτεραιότητα της ελευθερίας του προσώπου. Γιατί µόνο έτσι η φθαρτή ανθρώπινη φύση µας δεν θα στερηθεί τις προϋποθε σεις για να µπορεί να γίνει στον καθένα µας από κοινό κτήµα αναγκαιότητας ένα προσωπικό δώρο ελευθερίας, δηλαδή να προσωποποιηθεί εν Χριστώ στο Σώµα Του... εις ανάστασιν καί άφθαρσίαν. Γιατί η προϋπόθεση ανάστασης και αφθαρτοποίησης των φθαρτών δηµιουργηµάτων είναι καταρχήν η ελευθερία τον προσώπου (και όχι η «αρετή», το «καλό» καθαυτό). Αυτό το σηµείο -η απόλυτη προτεραιότητα της «ελευθερίας» (έναντι του «αγαθού»)- είναι ίτου διαφοροποιεί την ορθόδοξη (Βιο)ηθική -ως ορθόδοξη- έναντι κάθε άλλης χριστιανικής(βιο)ηθικής. Η «χριστονοµία» ανήκει οτο πλαίσιο του πρόσωπο κεντρί σµού {σωτηριολογικό πλαίσιο) που υπονοεί προοπτική χάρης. Η ουσία της «αυτονοµίας» είναι η απόλυτη έµφαση στην ελευθερία. Η αυτονοµία ως απελευθέρωση από την ετερονοµία έχει θετικό χαρακτήρα, Η αυτονοµία ως αυτοεγκλωβισµός στην κτιστότητα της ύπαρξης έχει αρνητικό χαρακτήρα. Ένα «πρόσωπο» δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγµα µε ένα «άτοµο». Αποµονωµένοι, ανεξάρτητοι, - κανείς από µας δεν είναι ένα αυθεντικό πρόσωπο, αλλά απλώς ένα άτοµο, µια απλή µονάδα, όπως καταγράφεται στην απογραφή. Ο εγωκεντρισµός είναι ο θάνατος της αληθινής προσωπικότητας. Ο καθένας γίνεται αληθινό πρόσωπο µόνο όταν σχετίζεται µε άλλα πρόσωπα, όταν ζει γι' αυτά και µέσα σε αυτά. εν µπορεί να υπάρξει άνθρωπος, όπως πολύ σωστά έχουν πει, µέχρι να επικοινωνήσουν τουλάχιστον δυο άνθρωποι. Το ίδιο αληθεύει, 11

12 κατά δεύτερο λόγο, και για την αγάπη. Η αγάπη δεν µπορεί να υπάρξει στην αποµόνωση, αλλά προϋποθέτει τον άλλο... Προσωπικότητα και αγάπη σηµαίνουν ζωή, κίνηση, ανακάλυψη. Ως προς εµάς τους ανθρώπους αυτό σηµαίνει ότι µένουµε αντιµέτωποι µε το εξής δίληµµα, είτε θα επιλέξουµε την ελευθερία ως αγάπη ή την ελευθερία ως άρνηση κοινωνίας. Είναι, εποµένως, δυνατό για τα θνητά ανθρώπινα όντα να µετέχουν στην αιωνιότητα του Θεού, συντονίζοντας τις δικές τους υπάρξεις µε τον θείο οντολογικό τρόπο ύπαρξης, που είναι η αγάπη. Πρόσωπο. Στη θεολογική ορολογία Πρόσωπο, σε αντίθεση µε το άτοµο, είναι σύµφωνα µε τους Πατέρες ο άνθρωπος στην εκστατική του διάσταση. Αναφέρεται, δηλαδή, ο όρος πρόσωπο σε ένα συγκεκριµένο τρόπο ύπαρξης, ο οποίος είναι! σχεσιακός και εκστατικός. Το πρόσωπο, σε αντίθεση µε το άτοµο, διακατέχεται Ι από αυτοθυσία και κάνει ανοίγµατα προς τον άλλο και ιδιαίτερα προς τον όντως Άλλον, που είναι ο Θεός. Αυτό το άνοιγµα προς τους άλλους, που κατεξοχήν χαρακτηρίζει το πρόσωπο, χαρακτηρίζει επίσης τη γνήσια και υγιή πνευµατικότητα Ι σύµφωνα µε τους Πατέρες και αποτελεί τον στόχο της χριστιανικής ζωής. Το άτοµο αντιθέτως χαρακτηρίζεται από µια αυτάρκεια, η οποία καταλήγει πολλές φορές σε µια εγωπαθή ειδωλοποίηση και αυτολατρεία. ***π.α Αυγουστίδης, Κ. Ζορµπάς,π. Β Θερµός,Ν. Κοκοσαλάκης, Α.Μελισσάρης, Χρ. Τερέζης, Η ορθοδοξία ως Πολιτισµικό Επίτευγµα και τα προβλήµατα του Σύγχρονου Ανθρώπου Η ορθοδοξία απέναντι σε θέµατα της Εποχής µας. (τόµος Β) (Σελ ) Ανάγνωση και θεολογική ερµηνεία ενός λογοτεχνικού κειµένου Αντίθετα, σύµφωνα µε την ορθόδοξη παράδοση, ο όρος «θεολογία» δεν αναφέρεται στο λόγο για την ουσία και φύση του Θεού. Η γνώση, όπως, και ο λόγος για το Θεό δεν προέρχονται από την ανθρώπινη ικανότητα κατανόησης του Θεού. Σύµφωνα µε την ορθόδοξη παράδοση, η θεολογία είναι αφενός ο λόγος του Θεού, όπου η γενική τον θεού είναι γενική υποκειµενική, και αφετέρου λόγος για το Θεό, ο οποίος υποδηλώνει µόνο γνώση των ενεργειών και των πράξεων του Θεού. Το δόγµα της διάκρισης ανάµεσα στην ακατάληπτη ουσία του Θεού και στις γνωστές ενέργειες του Θεού δεν αποκαλύφθηκε από το Γρηγόριο Παλαµά το 14 ο αιώνα, αλλά αναδεικνύεται ήδη µε τους λόγους του Μεγάλου Βασιλείου( ): Από την άποψη αυτή, το να εκφέρουµε λόγο για το Θεό προϋποθέτει µόνο ένα ορισµένο είδος γνώσης τη γνώση των ενεργειών του Θεού. των ιδιοτήτων Του. της αποκάλυψης Του, δηλαδή της δόξας* του Θεού. Με τη βιβλική έννοια του όρου, «γνώση» των ενεργειών του Θεού 12

13 διαθέτουµε µόνο όταν έχουµε µέθεξη στο θείο µυστήριο. Αυτή η κοινωνία µε το Θεό µας προσφέρει και τη δυνατότητα της κατά χάρη γνώσης της ύπαρξης του. Η πρωτοβουλία της εµπειρικής (βιωµατικής) γνώσης του Θεού ανήκει στον ίδιο το Θεό, ο οποίος µας καλεί εν αγάπη και ελευθερία σε κοινωνία. «Νυν δε γνόντες Θεόν, µάλλον δε γνωσθέντες υπό Θεού» (Γαλ. 4,9) είναι η έκφραση του Παύλου, η οποία συνοψίζει την όλη έννοια και σηµασία της γνώσης του Θεού στην Αγία Γραφή. εν ανακαλύπτει ο άνθρωπος το Θεό σύµφωνα µε την εικόνα - είδωλο του, αλλά αποκαλύπτει ο Θεός τον εαυτό του στον άνθρωπο. Η ορθόδοξη παράδοση µεταβάλλει έτσι το θέµα της γνώσης του Θεού από «φιλοσοφική» - θεωρητική ενασχόληση του ανθρώπου µε την έννοια του Θεού, σε µετοχή υπαρξιακή της αποκαλυπτικής ενέργειας του Θεού και προϊόν της προσωπικής σχέσης του άκτιστου Θεού µε τον κτιστό άνθρωπο (Νησιώτης Ν., 1986, σ ). Κατά συνέπεια, η γλώσσα ενός κειµένου είναι θεολογική και το λογοτεχνικό κείµενο αποκτά θεολογική σηµασία και αξία, αν οι αναγνώστες θεωρήσουν αυτό το κείµενο ως «σηµείο», το οποίο τους παρέχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσουν τη δόξα του Θεού, όπως αυτή εκδηλώνεται στη γλώσσα. εν πρέπει να λησµονούµε ότι η γλώσσα µπορεί να είναι συµβατική, δηµιούργηµα ουσιαστικά της ανθρώπινης διάνοιας, ωστόσο διατηρεί το σηµαντικό και δηλωτικό χαρακτήρα της (Πρβλ. Παπαδόπουλος Στ., 1988, σ ). Σε τελική ανάλυση, η γλώσσα όπως χρησιµοποιείται και ερµηνεύεται από τον άνθρωπο, ο οποίος ζει ολοκληρωτικά και αυθεντικά µία εν Χριστώ ζωή, σηµαίνει και δηλώνει την ευχαριστία του στο Θεό <αι τη σχέση µαζί Του. Τέλος, ο διάλογος της Ορθοδοξίας και της λογοτεχνίας γίνεται στη βάση του δοξολογικού χαρακτήρα της θεολογίας. Η θεολογία, η οποία γίνεται κατανοητή ως δοξολογία, δηλαδή ως ευχαριστιακός λόγος για την αποκάλυψη και την εκδήλωση του Θεού, αµφισβητεί µια αντίληψη, η οποία θα τη διαφοροποιούσε από άλλους κλάδους λόγω των διαφορετικών αντικειµένων τους. Στο πλαίσιο µιας τέτοιας προσέγγισης, διαφορετικοί επιστηµονικοί λόγοι γίνονται θεολογικοί και διάφορα κείµενα αποκτούν θεολογική σηµασία στο βαθµό που γίνεται αποδεκτή η εξάρτηση τους από το Θεό και στο βαθµό που οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι φορείς αυτών των λόγων, σχετίζονται µε το Θεό ως δηµιουργό τους. Συµπερασµατικά, θα λέγαµε ότι σύγχρονες και συχνά ανοίκειες λογοτεχνικές κατασκευές, παρά τις διαφορές τους µε την Ορθοδοξία, έχουν και κοινά σηµεία αναφοράς µε τη θεολογική σκέψη. Αυτό, το οποίο δεν µπορούµε να επιχειρήσουµε, είναι να γενικεύσουµε σχετικά µε το ποια λογοτεχνική κατασκευή, ποιο ποιητικό στοιχείο και ποιο είδος γραφής συνάδει απόλυτα µε την Ορθοδοξία. Από διάφορα λογοτεχνικά είδη, από διάφορες θρησκευτικές και εθνικές παραδόσεις και από διάφορα σύγχρονα ρεύµατα, µπορούµε να συγκεντρώσουµε κείµενα, τα Ι οποία προσεγγίζουν την Ορθοδοξία και συνάδουν µε το θεολογικό πνεύµα της. Εποµένως, δεν µπορούµε να αποφανθούµε για το εάν είναι το µοντερνιστικό µυθιστόρηµα εκείνο, το οποίο 13

14 συνάδει λιγότερο ή περισσότερο µε την Ορθοδοξία, ή είναι το ρεαλιστικό µυθιστόρηµα του 19 ου αιώνα, η αρχαία τραγωδία, το θέατρο του παραλόγου ή το µεταπολεµικό γαλλικό νέο µυθιστόρηµα. Ο πατήρ Ευάγγελος Ι Γκάνας ισχυρίζεται ότι «είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και ο τρόπος µε τον οποίο συγκροτεί την ταυτότητα του που δίνει τη δυνατότητα ή δηµιουργεί την αδυναµία για Ι µια παρουσία θεολογικού προβληµατισµού στο έργο του» (Γκάνας Ε , σ. Ι 399). Χρειάζεται, βέβαια, να προσθέσουµε ότι, αν ο συγγραφέας αποφασίζει για το θρησκευτικό στοιχείο στο έργο του, οι αναγνώστες είναι αυτοί που καλούνται να το διακρίνουν. Άλλωστε είναι εκείνοι, οι οποίοι είτε το αναδεικνύουν είτε το αγνοούν. Κλείνοντας, πρέπει να τονίσουµε ότι στο πλαίσιο της ορθόδοξης ανθρωπολογίας δεν πρέπει να συγχέουµε τον τελικό σκοπό των ανθρώπων µε το δρόµο που έχουν να διανύσουν. Με άλλα λόγια, η λογοτεχνία στο βαθµό που εκφράζει θεολογικές σκέψεις και αποκαλύπτει στοιχεία για τον εαυτό µας, για τις σχέσεις µας και για τον κόσµο γύρω µας, δείχνει απλώς το δρόµο. Η λογοτεχνία δεν προσφέρει σωτηρία ούτε οδηγεί στη θέωση. Άλλωστε, όπως σωστά παρατηρεί ο πατήρ Ευάγγελος Γκάνας: «η λογοτεχνία και η θεολογία υπερβαίνονται και οι δύο από µία σπανίως απαντώµενη υπαρκτική κατάσταση, που όσοι την αγγίζουν δεν τις έχουν πια ανάγκη, την αγιότητα» (Γκάνας Ε., 2004, σ. 406). Ο διάλογος θεολογίας και λογοτεχνίας µπορεί να λάβει τις παρακάτω µορφές Μια δεύτερη µορφή διαλόγου είναι ο εντοπισµός και η ανάλυση θεµάτων της φιλοσοφίας της θρησκείας, τα οποία απασχολούν και εντάσσονται στα λογοτεχνικά κείµενα. Χωρίς να αποτελεί συστηµατικό φιλοσοφικό έργο, το οποίο θα αναλύει διεξοδικά ένα θέµα, ένα λογοτεχνικό κεί- µενο µπορεί να εκφράζει µια φιλοσοφική θέση σε σχέση µε θρησκευτικά ζητήµατα. Γ) Τρίτη µορφή διαλόγου λογοτεχνίας και θεολογικής σκέψης είναι η αξιολόγηση λογοτεχνικών κειµένων µε κριτήρια χριστιανικής ηθικής και δογµατικής ακρίβειας. Τα λογοτεχνικά έργα βέβαια δεν είναι εγχειρίδια ορθόδοξης δογµατικής και ηθικής, και εποµένως δεν πρέπει να κρίνονται ως τέτοια. Ωστόσο, ο εν λόγω περιορισµός δεν σηµαίνει ότι δεν µπορούµε και δεν οφείλουµε να αναδεικνύουµε την ηθική διάσταση τους, να εξετάζουµε την ιδεολογία τους ή να ελέγχουµε το κοσµοείδωλό τους. Επίσης, η θεολογική αξιολόγηση ενός λογοτεχνικού έργου δεν εξαντλείται µε τον έλεγχο της δογµατικής «διδασκαλίας» του και την ανάδειξη της ηθικής πρότασης του. Θεολογική αποτίµηση έχουµε και όταν επιχειρούµε να αναδείξουµε τη θεολογική σηµασία της λογοτεχνικότητας, των ποιητικών εκφράσεων, των τεχνασµάτων, των αφηγηµατικών µορφών και των λογοτεχνικών ειδών. Τέλος, κεφαλαιώδης είναι ο ρόλος και η ευθύνη του αναγνώστη στην επιλογή µεθόδου προσέγγισης ενός έργου. Σε τελική ανάλυση, ο αναγνώστης πραγµατοποιεί την ερµηνεία ενός κειµένου. Για το Γρηγόριο Νύσσης, τα χαρακτηριστικά και οι προδιαθέσεις των αναγνωστών έχουν καίρια σηµασία, επειδή καθορίζουν το αποτέλεσµα της ερµηνείας. Όταν 14

15 ένας άνθρωπος είναι µέλος της Εκκλησίας, η κοινωνία µε το Θεό επηρεάζει τον τρόπο µε τον οποίο ερµηνεύει ένα κείµενο. Έτσι, διαφορετικές ερµηνείες υποδηλώνουν διαφορετικούς αναγνώστες µε διαφορετικές προδιαθέσεις και στάσεις απε'ναντι στο Θεό. Από την άποψη αυτή, καθώς οι άνθρωποι πλησιάζουν το Θεό, διαπιστώνουν όλο και πιο καθαρά ότι όλα αποτελούν µέσα κοινωνίας µε το Θεό. Αυτό που ο Γρηγόριος θεωρεί σηµαντικότερο είναι να τονίσει ότι η θεολογική ερµηνεία εξαρτάται από τις προδιαθέσεις των ανθρώπων και τη σχέση τους µε το Θεό και ότι µόνο όταν η ζωή των ανθρώπων έχει µεταµορφωθεί σε µια ζωή εν Χριστώ, δηλαδή σε µια ζωή «ευχαριστίας», οι άνθρωποι διακρίνουν τη θεολογική σηµασία ενός έργου τέχνης, το οποίο διαφορετικά θα φαινόταν βλάσφηµο. ****** ρ Αθανασοπούλου-Κυπρίου Σπυριδούλα, ρ. Γιαγκάζογλου Σταύρος, ρ. Μαράς Αναστάσιος, Η ορθοδοξία ως Πολιτιστικό Επίτευγµα και τα προβλήµατα του Σύγχρονου Ανθρώπου, ορθοδοξία και [µετα-] Νεωτερικότητα, τόµος Γ, σελ ) III. Βιβλιογραφία Κ. Αγόρας, «Βυζαντινή εικονο-γραφία και Ορθόδοξη εικονο-λογία: για µιά αντίστροφη προσέγγιση σωτηριολογίας και αισθητικής», Εγχειρίδια ΟΡΘ 61 ΕΑΠ τόµος 1 ος, (Η σχέση αλλά και η διαφορά µεταξύ αισθητικής-καλιτεχνικής προσέγγισης και σωτηριολογικής- µυστηριολογικής προσέγγισης των τεχνών εν γένει στο πλαίσιο της ορθόδοξης θεολογίας ως θεµελιακά χριστιανικής). (1) Σπ. Αθανασοπούλου-Κυπρίου, Κείµενα για το τίποτα: Μια συνάντηση θεολογίας και λογοτεχνίας µε αφορµή τα έργα του Σάµουελ Μπέκετ, εκδ. Αρµός, Αθήνα 2009 [ενοτ. 1.4, 1.5, 3.4 και τo κεφ. 5.] Υπάρχουν αντίτυπα στη βιβλιοθήκη του ΕΑΠ και στο εµπόριο. (2) Π. Καλαϊτζίδης, «Θεολογικές προϋποθέσεις του διαλόγου µε τη µοντέρνα λογοτεχνία», Νέα Εστία, 1765 (2004), Περγάµου Ιωάννης (µητρ.), «Από το Προσωπείον εις το Πρόσωπον. Η συµβολή της Πατερικής Θεολογίας εις την έννοιαν του Προσώπου» στο Χαριστήρια εις τιµήν του Μητρ. Γέροντος Χαλκηδόνος Μελίτωνος, εκδ. Πατριαρχικόν Ίδρυµα Πατερικών Μελετών, Θεσσαλονίκη 1977, σελ Σταυρούλα Τσινόρεµα, Κίτσος Λούης (επιµ), Θέµατα Βιοηθικής, Παν/µιακές Εκδόσεις Κρήτης,

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 1 ο ) Ι.) Η θεμελιακή αφετηρία της Εκκλησίας Η Εκκλησία από την πρώτη στιγμή της ιστορικής της φανέρωσης, είναι μια κοινότητα λατρευτική,

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Τραγάκης): Θα συζητηθεί η µε αριθµό 189/4-9- 2012 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή της ηµοκρατικής Αριστεράς κ. Θωµά Ψύρρα προς τον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευµάτων, Πολιτισµού και Αθλητισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη

ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ... Η άποψη της Εκκλησίας Η κοινωνική, ιατρική άποψη 1 ΤΑ ΦΥΛΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ Η συγκλίνουσα άποψη των ερμηνευτών πατέρων της εκκλησίας μας είναι ότι κατά το σχέδιο του Θεού, αν δεν συνέβαινε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Μπορείτε να παραγγείλετε το υλικό δωρεάν σήμερα!

Μπορείτε να παραγγείλετε το υλικό δωρεάν σήμερα! Μπορείτε να παραγγείλετε το υλικό δωρεάν σήμερα! ekklisia.secretary@gmail.com T. 2310 239 837 ή στην ιστοσελίδα www.apostolichurch.gr/onehope Σε συνεργασία με το ΥΛΙΚΟ ΤΗΣ Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΕ ΚΑΘΕ NEO

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΝΑΙΝΕΣΗ ΩΣ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΜΙΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΟΣΣΑΣ ΙΑ Πρώτα απ όλα να σας ευχαριστήσω για τη σηµερινή πρόσκληση και να συγχαρώ το Αµερικάνικο Εµπορικό Επιµελητήριο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: 22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΚΑΛΙΔΗ» 1 Παγκόσμια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη.

Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη. Κληρικολαικη Συνελευση Ιουλιος 2015 Ιερα Μητροπολη Τοροντο και παντος Καναδα Θεμα: εστω δε ο λογος υμων ναι ναι και ου ου (Ματθ. 5. 37) Μια προσεγγιση αναφορικα με τη ψυχη. Ομιλητης: Αρχιμ. Δημητριος Αντωνοπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th.

Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th. Εικόνα και Ποιμαντική Επικοινωνία Η λειτουργία της εικόνας στα ποιμαντικά κείμενα του περιοδικού «ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ» από της ιδρύσεώς του το 1952 μέχρι το έτος 2007 Γεωργίου Κ. Σκλία, Θεολόγου, M.Th. 1 Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι

Κυριε Γενικέ Πρόξενε. Αγαπητες φιλες και φιλοι Κυριε Γενικέ Πρόξενε Αγαπητες φιλες και φιλοι Όταν πριν από πολλα χρονια, περιπου στην ηλικια των 7 χρονων, ο πατερας μου Ζαχαριας Δουλαμης αποφασισε να μας στειλει, εμενα και την αδερφη μου, να μαθουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 19 Α ΜΕΡΟΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ἡ πρόοδος τῆς Ἰατρικῆς Βιοτεχνολογίας... 29 2. Προκλήσεις γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς... 36 3. Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης (Εισήγηση προς την ΟΣΕΠ ΤΕΙ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Η «άναρχη» ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης τα τελευταία χρόνια κυρίως λόγω της ίδρυσης νέων τμημάτων, παραρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Μια απόπειρα ορισµού Έντονη, εσωτερικήδιάθεσηγιαέρευνα, γνώση, µάθηση. ΗΦιλοσοφίαδεµένειστοεπίπεδοτης απλής εµπειρίας ή περιέργειας αλλά γίνεται σοβαρή, µεθοδική

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Λυγερός: Εκφάνσεις του βιογραφικού της ανθρωπότητας...

Νίκος Λυγερός: Εκφάνσεις του βιογραφικού της ανθρωπότητας... Νίκος Λυγερός: Εκφάνσεις του βιογραφικού της ανθρωπότητας... ευτέρα, 26 Μαΐου 2014 14:20 Ο δρ. Νίκος Λυγερός είναι ο Έλληνας µε τον υψηλότερο δείκτη νοηµοσύνης (189 στην κλίµακα Standford- Binet) και ένας

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη

Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Η Πετυχηµένη Προσέγγιση του Πελάτη Κώστας ούνας Εµπορικός ιευθυντής Medihelm AE Αλλάζοντας τις αντιλήψεις µας, αλλάζει η συµπεριφορά µας και αλλάζουν βελτιώνονται τα αποτελέσµατα µας! κερδοφορίας του φαρµακείου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΗΝΥΜΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έχουμε την βαθύτατη χαρά να σας ενημερώσουμε ότι από 18 έως 21 Ιουνίου 2015 θα πραγματοποιηθεί στην Χάλκη Κωνσταντινούπολης, στην Ιερά Θεολογική Σχολή Χάλκης, το Διεθνές Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ. εκκλησιαστικού ήθους στη σύγχρονη εποχή»

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ. εκκλησιαστικού ήθους στη σύγχρονη εποχή» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΑΛΤΑΜΠΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΦΟΙΤΗΤΗ ΕΑΠ ΣΠΟΥ ΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟ ΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ «Μελέτη περί εκκοσµίκευσης και θρησκειοποίησης του εκκλησιαστικού

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα