Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι"

Transcript

1 Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι Αποστείρωση Κ. Αυγουστάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Φαρμακευτικής

2 Σκοπός της ενότητας Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τις έννοιες της αποστείρωσης ως βασικής φαρμακευτικής διεργασίας και με τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την επίτευξή της στειρότητας των φαρμακευτικών προϊόντων

3 Περιεχόμενα ενότητας 1. Βασικοί ορισμοί 2. Αδρανοποίηση μικροβίων 3. Μέθοδοι αποστείρωσης i. Κορεσμένου υδρατμού ii. Συνδυασμός υδρατμού χαμηλής θερμοκρασίας και φορμαλδεΰδη iii. Παρουσία βακτηριοκτόνου iv. Ξηρά θερμότητα v. Με ακτινοβολία vi. vii. Με υπεριώδη ακτινοβολία Με ιονίζουσες ακτινοβολίες viii. Με αέρια ix. Με διήθηση 4. Κριτήρια επιλογής μεθόδου αποστείρωσης 5. Έλεγχος αποστείρωσης

4 Βασικοί ορισμοί Στειρότητα ορίζεται ως η απουσία κάθε (ικανής να αναπαραχθεί) μορφής ζωής και αποστείρωση η διαδικασία με την οποία επιτυγχάνεται η στειρότητα. Αποστείρωση στην φαρμακευτική πράξη είναι η διεργασία με την οποία επιχειρείται η καταστροφή ή η απομάκρυνση όλων των μικροοργανισμών, όπως βακτήρια και σπόροι αυτών, μύκητες, ιοί, ρικέτσιες και μυκοπλάσματα, από τα φαρμακευτικά προϊόντα. Αντισηψία είναι η εφαρμογή αντιμικροβιακών ουσιών (αντισηπτικά) τοπικά σε ζωντανούς ιστούς με σκοπό την πρόληψη λοίμωξης Απολύμανση είναι η εφαρμογή αντιμικροβιακών ουσιών (απολυμαντικά) σε χώρους και αντικείμενα με σκοπό την καταστροφή ή αναστολή της ανάπτυξης μικροοργανισμών ώστε αυτά να μην μπορούν να προκαλέσουν μόλυνση

5 Κινητική αδρανοποίησης των μικροβίων Ο αριθμός των επιζώντων μικροοργανισμών ελαττώνεται συνήθως εκθετικά με τον χρόνο κατά την αποστείρωση: Ν t = Ν 0. e kt (Ν 0, Ν t είναι ο αρχικός αριθμός των μικροβίων και ο αριθμός των επιζώντων μικροβίων σε χρόνο t αντίστοιχα) Και με λογαρίθμηση: log N t = log N 0 - (k/2.303). t και log N 0 /N t = K. T (K = k/2.303)

6 χρόνος υποδεκαπλασιασμού D: ο χρόνος αποστείρωσης που απαιτείται για ελάττωση του αριθμού των επιζώντων μικροβίων στο 10% του αρχικού υπό καθορισμένες συνθήκες αποστείρωσης παράμετρος Ζ : η αύξηση της θερμοκρασίας που απαιτείται για αύξηση του ρυθμού θανάτωσης κατά 10 φορές

7 N t /N 0 Η κινητική της θανάτωσης των μικροβίων δεν είναι πάντοτε πρωτοταξική D A E C B t Η καμπύλη Α είναι πρωτοταξική Οι υπόλοιπες αποτελούν τις συνηθέστερες εξαιρέσεις Β: συσσωμάτωση των μικροβίων ή ύπαρξη περισσότερων ευαίσθητων θέσεων στο μικροβιακό κύτταρο που πρέπει να αδρανοποιηθούν απαραίτητη η επαρκής εφαρμογή θερμότητας C: ύπαρξη ανθεκτικών μικροβίων ή έκπλυση χημικών παραγόντων από τα κατεστραμμένα κύτταρα που αυξάνουν την αντίσταση των επιζώντων D: απότομη μεταβολή της κλίσης ύπαρξη δύο μικροβιακών πληθυσμών με σημαντικά διαφορετική αντίσταση E: (σπάνια) θερμική ενεργοποίηση των βακτηριακών σπόρων στα αρχικά στάδια της αποστείρωσης με θερμότητα

8 Παράμετροι περιγραφής της αποτελεσματικότητας μιας διαδικασίας αποστείρωσης συντελεστής αδρανοποίησης IF: η ελάττωση του αριθμού των μικροβίων που επιτυγχάνεται με μία καθορισμένη διαδικασία αποστείρωσης, υπολογίζεται από την σχέση IF = 10 t/d (ισχύει μόνο για γραμμική καμπύλη επιζώντων) Η διαδικασία αποστείρωσης πρέπει να έχει 12 D αποτελεσματικότητα δηλ. να έχει συντελεστή αδρανοποίησης Όταν η καμπύλη επιζώντων δεν είναι γραμμική αντί του IF χρησιμοποιείται η «πιθανότερη αποτελεσματική δόση» (MPED n ): η περισσότερη πιθανή δόση που απαιτείται για την ελάττωση του αρχικού αριθμού των μικροβίων κατά n δεκαδικά ψηφία

9 Για τη σύγκριση της αποτελεσματικότητας διαφορετικών διαδικασιών αποστείρωσης με εφαρμογή θερμότητας, χρησιμοποιείται η παράμετρος F Η τιμή F μιας διαδικασίας αποστείρωσης δείχνει τον χρόνο (min) έκθεσης ενός μικροοργανισμού αναφοράς στην θερμοκρασία αναφοράς που έχει την ίδια καταστρεπτικότητα επί του μικροοργανισμού αυτού με την εν λόγω διαδικασία αποστείρωσης όταν η θερμοκρασία αναφοράς είναι η 121 ο C και ο μικροοργανισμός αναφοράς είναι οι σπόροι του Bacillus stearothermophilus (Ζ = 10 ο C) η παράμετρος F συμβολίζεται ως F ο F ο = D 121 logif

10 Παρασκευή στείρων σκευασμάτων Δύσκολη και ακριβή διαδικασία που απαιτεί: Κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό Ειδικά σχεδιασμένο εξοπλισμό Ελεγχόμενο περιβάλλον εργασίας στείρα σκευάσματα παράγονται μόνο όταν είναι απαραίτητο Κύριες πηγές μόλυνσης φαρμακευτικών σκευασμάτων είναι: Το νερό Οι πρώτες ύλες Σημαντικότερη πηγή επιμόλυνσης είναι ο άνθρωπος!!!

11 Επιμόλυνση σκευασμάτων Η επιμόλυνση των σκευασμάτων έχει γενικά δύο ειδών συνέπειες: για την υγεία των ασθενών (μικρόβια και προϊόντα αυτών) για την σταθερότητα και αποτελεσματικότητα των ίδιων σκευασμάτων Η επιμόλυνση των σκευασμάτων από μικροοργανισμούς μπορεί να οδηγεί σε: αλλοίωση του σκευάσματος μη εμφανή αλλοίωση του σκευάσματος

12 Μέθοδοι αποστείρωσης Διαδικασίες στις οποίες χρησιμοποιείται αυξημένη ενέργεια (ξηρή ή υγρή θερμότητα, συνδυασμός θερμότητας και βακτηριοκτόνων ουσιών και η ακτινοβολία) Χημικές διαδικασίες (εφαρμογή βακτηριοκτόνων αερίων) Διαδικασίες στις οποίες εφαρμόζεται φυσική απομάκρυνση των μικροοργανισμών με διήθηση

13 Αποστείρωση με κορεσμένο υδρατμό η υγρή θερμότητα υπό τη μορφή κορεσμένου υδρατμού και πίεση είναι η περισσότερο αξιόπιστη μέθοδος θανάτωσης μικροοργανισμών ο θάνατος των μικροοργανισμών επέρχεται λόγω της υδρόλυσης απαραίτητων ενζύμων και νουκλεϊκών οξέων ο ξηρός κορεσμένος υδρατμός είναι πολύ αποτελεσματικός παράγοντας αποστείρωσης η αποστειρωτική του ικανότητα οφείλεται: στο υψηλό και εύκολα αποδιδόμενο θερμικό περιεχόμενό του στην ικανότητα διείσδυσής του στα υπό αποστείρωση υλικά στην ενυδάτωση των μικροοργανισμών που προκαλεί

14 Θερμικό περιεχόμενο υδρατμού: η λανθάνουσα θερμότητα εξαεριώσεως του νερού (2240 KJ/Kg, P= 1 atm)

15 Ο υγρός κορεσμένος υδρατμός περιέχει σταγονίδια ύδατος που παρήχθησαν με δευτερογενή ψύξη ίδια ικανότητα θανάτωσης των μικροβίων με τον ξηρό κορεσμένο υδρατμό αλλά λιγότερη λανθάνουσα θερμότητα μικρότερη διεισδυτικότητα Ο υπέρθερμος υδρατμός δεν έχει μεγαλύτερη ικανότητα καταστροφής των μικροβίων από τον ξηρό αέρα ίδιας θερμοκρασίας Η παρουσία αέρα μπορεί να οδηγήσει σε αποτυχία μια διαδικασία αποστείρωσης με υδρατμό: ο αέρας έχει πολύ μικρό συντελεστή θερμικής αγωγιμότητας η θερμοκρασία συμπύκνωσης του υδρατμού είναι χαμηλότερη

16 Εργαστηριακό αυτόκλειστο Νερό που έχει τοποθετηθεί στον πυθμένα της συσκευής βράζει μετά από θέρμανση με ηλεκτρικές αντιστάσεις και ο παραγόμενος υδρατμός εκτοπίζει τον υπάρχοντα στον θάλαμο αποστείρωσης αέρα Το αυτόκλειστο φέρει μανόμετρο και θερμόμετρο Ο θάλαμος θερμαίνεται στην θερμοκρασία αποστείρωσης (συνήθως 121 ο C). Η θερμοκρασία αποστείρωσης διατηρείται σταθερή με τη βοήθεια ασφαλιστικής δικλείδας που διατηρεί σταθερή την πίεση (15 psi για θ=121 ο C)

17 Αυτόκλειστο καθοδικής εκτόπισης Στον αυτόκλειστο καθοδικής εκτόπισης Ο υδρατμός παράγεται εξωτερικά υπό υψηλή πίεση Αφού διέλθει μέσω ειδικών βαλβίδων ελάττωσης της πίεσης εισάγεται στην κορυφή του θαλάμου αποστείρωσης Όταν η θερμοκρασία αυτή γίνει ίση προς την θερμοκρασία του κορεσμένου υδρατμού που αντιστοιχεί στην επικρατούσα στην συσκευή πίεση, τότε η απομάκρυνση του αέρα και του νερού που προέρχεται από συμπύκνωση υδρατμού έχει ολοκληρωθεί. Ο έλεγχος της θερμοκρασίας κατά την περίοδο της αποστείρωσης επιτυγχάνεται με ρύθμιση της πίεσης του υδρατμού

18 Αυτόκλειστο καθοδικής εκτόπισης Tortora, Gerard J.; Funke, Berdell R.; Case, Christine L., Microbiology: An Introduction, 8th Edition, P. 187 Figure 7.2.

19 Εργαστηριακό αυτόκλειστο με μονό (α) και διπλό (β) τοίχωμα (Α) (Β)

20 Χρόνοι ενός κύκλου αποστείρωσης Η χρονική διάρκεια ενός κύκλου αποστείρωσης με υδρατμό είναι το άθροισμα: (α) του χρόνου που απαιτείται για να αποκτήσει ο θάλαμος και το προς αποστείρωση φορτίο τη θερμοκρασία αποστείρωσης (β) του χρόνου στον οποίο κρατείται η θερμοκρασία στην θερμοκρασία αποστείρωσης (πραγματικός χρόνος αποστείρωσης) (γ) του χρόνου που απαιτείται για την ψύξη του φορτίου Ο χρόνος ψύξεως μπορεί να ελαττωθεί σημαντικά με ψεκασμό των υποδοχέων με σταδιακά ψυχόμενο νερό και με ταυτόχρονη σταδιακή ελάττωση της πίεσης εντός του θαλάμου. Τα αυτόκλειστα τα οποία διαθέτουν τον εξοπλισμό για ψεκασμό ύδατος καλούνται αυτόκλειστα ψυχόμενα με ψεκασμό Ο μεγάλος χρόνος απομάκρυνσης του αέρα και η υπερβολική διύγρανση του αποστειρούμενου υλικού αντιμετωπίζονται με χρήση αυτόκλειστων υψηλού κενού Για την αύξηση της απόδοσης παραγωγής στείρων (εμφιαλωμένων) διαλυμάτων αναπτύχθηκαν αυτόκλειστα συνεχούς λειτουργίας

21 Πρωτόκολλα αποστείρωσης με κορεσμένο υδρατμό

22 Αποστείρωση με συνδυασμό υδρατμού χαμηλής θερμοκρασίας και φορμαλδεΰδης Με την μέθοδο αυτή το προς αποστείρωση φορτίο εκτίθεται σε ένα ομογενές μίγμα μονομερούς αερίου φορμαλδεΰδης και ξηρού κορεσμένου υδρατμού χαμηλής σχετικά θερμοκρασίας Η διαδικασία λαμβάνει χώρα σε συσκευές παρόμοιες με τα αυτόκλειστα υψηλού κενού 1. Απομάκρυνση του αέρα από τον θάλαμο με εφαρμογή διαδοχικών κύκλων εκκένωσης και εισαγωγής υδρατμού. 2. Εφαρμογή εναλλασσόμενων κύκλων εισαγωγής φορμαλδεΰδης και εκκένωσης του θαλάμου ώστε να εμποτιστεί το φορτίο με φορμαλδεΰδη. 3. Η τελευταία εφαρμογή κενού ακολουθείται από εισαγωγή της αποστειρωτικής δόσης φορμαλδεΰδης μαζί με ξηρό κορεσμένο υδρατμό κατάλληλης θερμοκρασίας και πίεσης. 4. Διατήρηση των συνθηκών σε όλη την περίοδο αποστείρωσης. 5. Επανάληψη των κύκλων εκκένωσης - εισαγωγής υδρατμού για την απομάκρυνση της φορμαλδεΰδης. 6. Τέλος, εισαγωγή στο θάλαμο αποστειρωμένου αέρα

23 Η μέθοδος θεωρείται κατάλληλη για την αποστείρωση θερμοευαίσθητων πορωδών φορτίων και εξοπλισμού Η μικροβιοκτόνος δράση της φορμαλδεΰδης οφείλεται στις αλκυλιωτικές και μεταλλαξιογόνες ιδιότητές της Παράδειγμα πρωτόκολλου: έκθεση για 2 ώρες σε 25 mg. L -1 φορμαλδεΰδης σε συνδυασμό με ξηρό κορεσμένο υδρατμό θερμοκρασίας 73 2 ο C ( atm)

24 Αποστείρωση με θέρμανση παρουσία βακτηριοκτόνου Η μέθοδος μπορεί να εφαρμοσθεί σε υδατικά διαλύματα ή αιωρήματα φαρμάκων που είναι ασταθή στις συνθήκες αποστείρωσης με κορεσμένο υδρατμό Η απαιτούμενη ποσότητα της βακτηριοκτόνου ουσίας προστίθεται στο παρασκεύασμα το οποίο στη συνέχεια διανέμεται στους τελικούς υποδοχείς. Οι υποδοχείς κλείνονται ερμητικώς και θερμαίνονται ώστε το περιεχόμενό τους να διατηρηθεί στους ο C επί 30 λεπτά. Για ενέσιμες μορφές συνιστάται η χρήση 0.2 % β/ο χλωροκρεσόλης ή 0.002% β/ο νιτρικού ή οξικού φαινυλυδραργύρου, ενώ για οφθαλμικά διαλύματα, όταν δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί η χλωροκρεσόλη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν 0.01% β/ο χλωριούχο βενζαλκόνιο, χλωρεξιδίνη ή θειομερσάλη ως εναλλακτικά των φαινυλυδραργυρικών αλάτων. Η επιλογή του βακτηριοκτόνου γίνεται με βάση την ατοξικότητά του και την συμβατότητά του με το προϊόν και τον περιέκτη Η αξιοπιστία της μεθόδου είναι αμφισβητήσιμη και πρέπει να περιορίζεται σε θερμοευαίσθητα υλικά που δεν είναι δυνατόν να αποστειρωθούν παρά μόνο με θερμική μέθοδο

25 Αποστείρωση με ξηρά θερμότητα Υλικά τα οποία δε διασπώνται σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 140 ο C μπορούν να αποστειρωθούν με εφαρμογή ξηράς θερμότητας Η αποστείρωση με ξηρά θερμότητα διεξάγεται στα πυριαντήρια θερμού αέρα (κλιβάνους). Οι σύγχρονοι κλίβανοι διαθέτουν θερμοστάτη για έλεγχο της θερμοκρασίας, ανεμιστήρα ή στροβιλοφυσητήρα για την κυκλοφορία του αέρα, συστήματα ασφαλείας έναντι υπερθέρμανσης και διακοπής ηλεκτροδότησης, και σύστημα κλειδώματος της πόρτας του θαλάμου Για να διατηρηθεί η στείρα κατάσταση μετά την αποστείρωση θα πρέπει τα αποστειρωθέντα αντικείμενα να προστατεύονται αποτελεσματικά από περιβαλλοντική επιμόλυνση Με σκοπό την αύξηση της απόδοσης αναπτύχθηκαν και αποστειρωτές συνεχούς λειτουργίας Πρωτόκολλα: ξηρή θέρμανση στους 180 ο C επί 30 min τουλάχιστον, στους 170 ο C επί 60 min τουλάχιστον ή στους 160 ο C επί 120 min τουλάχιστον (ΕΦ)

26 Αντίσταση των μικροοργανισμών στην υγρή και ξηρή θερμότητα Υπάρχουν διαφορές στην αντίσταση στη θερμότητα ανάμεσα σε διαφορετικά γένη, είδη και ποικιλίες μικροοργανισμών, καθώς και ανάμεσα στους σπόρους και στις φυτικές μορφές του ίδιου μικροοργανισμού Γενικά ισχύει ότι: βακτηριακοί σπόροι σπόροι των μυκήτων φυτικές μορφές των μικροοργανισμών μύκητες ιοί

27 Η αντίσταση των μικροοργανισμών στη θερμότητα επηρεάζεται από (α) Tο στάδιο ανάπτυξης του μικροοργανισμού (β) Τις συνθήκες καλλιέργειας των μικροοργανισμών (γ) Το ph και τη σύσταση του μέσου θέρμανσης (δ) Τις συνθήκες καλλιέργειας των μικροοργανισμών μετά την εφαρμογή της θερμότητας

28 Αποστείρωση με ακτινοβολία Εφαρμογή με χρήση Υπεριώδη ακτινοβολία Ακτινοβολία γ Ακτινοβολία β Η αποστείρωση με ακτινοβολία γίνεται σε χαμηλή θερμοκρασία και εφαρμόζεται για αποστείρωση θερμοευαίσθητων υλικών και αντικειμένων

29 Αποστείρωση με υπεριώδη ακτινοβολία Η περιοχή βακτηριοκτόνου δραστικότητας κυμαίνεται από τα 220 ως τα 280 nm, με μέγιστο δραστικότητας περίπου στα 265 nm. Μηχανισμός βακτηριοκτόνου δράσης: διέγερση των ηλεκτρονίων των ατόμων μη φυσιολογικές αντιδράσεις μεταξύ των βασικών μορίων του κυττάρου σχηματισμός διμερών θυμίνης

30 Η μικροβιοκτόνος αποτελεσματικότητα της UV ακτινοβολίας είναι συνάρτηση της έντασης ακτινοβολίας και του χρόνου έκθεσης σε αυτή, ενώ εξαρτάται και από το είδος του μικροοργανισμού Οι μικροοργανισμοί που υπέστησαν βλάβες από απορρόφηση UV ακτινοβολίας μπορούν ορισμένες φορές να διορθώσουν αυτές τις βλάβες και να επανακάμψουν

31 Η υπεριώδης ακτινοβολία για αποστείρωση παράγεται από ειδικές λυχνίες ατμών υδραργύρου (2537 Α). Για μέγιστη αποτελεσματικότητα θα πρέπει οι λυχνίες να προστατεύονται από την σκόνη, την βρωμιά και την χάραξη Οι ακτίνες UV προκαλούν ερυθήματα στο δέρμα και ισχυρό ερεθισμό των οφθαλμών.

32 Εφαρμογές Η υπεριώδης ακτινοβολία έχει πολύ μικρή διεισδυτική ικανότητα και δε χρησιμοποιείται για την αποστείρωση ιατρικών αντικειμένων ή φαρμακευτικών σκευασμάτων Η κύρια εφαρμογή της είναι η ελάττωση της μόλυνσης του αέρα και των επιφανειών σε ειδικούς χώρους εργασίας (π.χ. χώρους ασηπτικής παρασκευής) Έχει επίσης εφαρμοσθεί για την αποστείρωση νερού που θα χρησιμοποιηθεί στην παρασκευή στείρων φαρμακευτικών προϊόντων Προσοχή: οτιδήποτε δημιουργεί μια ασπίδα προστασίας γύρω από τα μικρόβια αυξάνει την αντίστασή τους στην ακτινοβολία

33 Αποστείρωση με ιονίζουσες ακτινοβολίες Η κυριότερη πηγή γ ακτινοβολίας που χρησιμοποιείται στην αποστείρωση είναι σήμερα το ραδιοϊσότοπο 60 Co Η ακτινοβολία β που χρησιμοποιείται στην αποστείρωση παράγεται με επιτάχυνση ηλεκτρονίων σε πολύ υψηλές ταχύτητες μέσα σε ειδικές συσκευές που ονομάζονται επιταχυντές ηλεκτρονίων (γραμμικοί και οι Van de Graaff) Μηχανισμός Δράσης: Άμεσες ενέργειες: βλάβη στο DNA Έμμεσες ενέργειες: ιονισμός νερού και δημιουργία ελευθέρων ριζών και υπεροξειδίων: (1) Η 2 Ο Η e - (2) Η ΟΗ + Η + (3) e - + Η 2 Ο ΟΗ - + Η. (4) 2 Η. Η 2 (5) 2. ΟΗ Η 2 Ο 2

34 Αντίσταση μικροβίων στις ιονίζουσες ακτινοβολίες Η αντίσταση των μικροβίων στις ιονίζουσες ακτινοβολίες ελαττώνεται σημαντικά παρουσία οξυγόνου λόγω του σχηματισμού υδροϋπεροξυλ- ριζών : Η. + O 2. ΗO 2 Την αντίσταση των μικροβίων επηρεάζει επίσης η χημική σύσταση του μέσου καλλιέργειας (παρουσία ουσιών με σουλφυδρυλομάδες) και η πήξη του μέσου καλλιέργειας

35 Εφαρμογές αποστείρωσης με ιονίζουσες ακτινοβολίες μέθοδο κατάλληλη μόνο για μεγάλης κλίμακας εφαρμογές κυρίως για την αποστείρωση πλαστικών ιατρικών αντικειμένων και εξοπλισμού (σύριγγες, τρυβλία petri, αυτοκόλλητους επιδέσμους, ράμματα κ.α.) βιταμίνες, ορμόνες και αντιβιοτικά έχουν αποστειρωθεί με ακτινοβολία Πρωτόκολλα αποστείρωσης με ακτινοβολία: Η αποδεκτή δόση αποστείρωσης είναι 2.5 Mrad (25 KGy)

36 Αποστείρωση με αέρια Τα σημαντικότερα αέρια που έχουν χρησιμοποιηθεί στην αποστείρωση χώρων ή υλικών είναι: η φορμαλδεΰδη η β-προπιολακτόνη το προπυλενοξείδιο το αιθυλενοξείδιο Το αιθυλενοξείδιο προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα και βρίσκει ευρεία χρήση στην αποστείρωση

37 Αιθυλενοξείδιο Το αιθυλενοξείδιο είναι αέριο στη θερμοκρασία δωματίου Μόνο του είναι πολύ εύφλεκτο ενώ τα μίγματά του με αέρα που έχουν συγκέντρωση αιθυλενοξειδίου μεγαλύτερη από 3% είναι εκρηκτικά Το αέριο αιθυλενοξείδιο διαπερνά εύκολα υλικά όπως πλαστικό, χαρτόνι, ύφασμα και κόνεις όχι όμως και κρυσταλλικά υλικά Απομακρύνεται από τα υλικά με απλή έκθεσή τους στον αέρα Η μικροβιοκτόνος δράση του αιθυλενοξειδίου σχετίζεται με την αλκυλιωτική του ικανότητα Η μικροβιοκτόνος δραστικότητα του αιθυλενοξειδίου είναι ανάλογη: της μερικής πίεσης του αερίου στον θάλαμο αποστείρωσης του χρόνου έκθεσης στο αέριο της θερμοκρασίας του επιπέδου και τύπου της μικροβιακής μόλυνσης της σχετικής υγρασίας (28-33% )

38 Διαδικασία αποστείρωσης με αέρια 1. Το υλικό προϋγραίνεται με έκθεση σε υψηλή σχετική υγρασία για ορισμένο χρόνο και εισάγεται στον θάλαμο αποστείρωσης (55 ο C) 2. Στη συνέχεια εφαρμόζεται κενό για την απομάκρυνση του αέρα χωρίς όμως να προκληθεί ξήρανση του φορτίου 3. Κατόπιν εισάγεται αιθυλενοξείδιο (σε μίγμα με άλλο αέριο) και υγρασία. (Η συγκέντρωση του αιθυλενοξειδίου στο θάλαμο καθορίζεται με ρύθμιση της πίεσης) 4. Την περίοδο έκθεσης στο αιθυλενοξείδιο (6-24 ώρες) ακολουθεί η εφαρμογή υψηλού κενού 5. Εισάγεται στείρος αέρας μέχρι η πίεση στο θάλαμο γίνει ίση με την ατμοσφαιρική

39 Συνθήκες αποστείρωσης με αιθυλενοξείδιο στους 55 ο C ( μετά από έκθεση του φορτίου σε περιβάλλον 60% σχετικής υγρασίας για 1 ώρα) Σύσταση μίγματος (%) Συγκέντρωση αιθυλενοξείδιου (mg/l) Πίεση στον θάλαμο (psig) Ελάχιστος χρόνος έκθεσης (ώρες) 10 αιθυλενοξείδιο 90 διοξείδιο άνθρακα αιθυλενοξείδιο διοξείδιο άνθρακα αιθυλενοξείδιο 88 διχλωροδιφθορομεθάνιο

40 Εφαρμογή της μεθόδου Η μέθοδος αυτή έχει κάνει δυνατή την αποστείρωση υλικών και αντικειμένων που δε θα μπορούσαν να αποστειρωθούν με καμία άλλη μέθοδο Η μέθοδος βρίσκει ευρεία εφαρμογή στην αποστείρωση πλαστικών ή ελαστικών υλικών και λεπτεπίλεπτων οπτικών οργάνων Η διεισδυτική ικανότητα του αιθυλενοξειδίου καθιστά δυνατή την αποστείρωση συστημάτων παρεντερικής χορήγησης, υποδερμικών βελόνων, πλαστικών συριγγών και άλλων σχετικών αντικειμένων μετά την συσκευασία στους πλαστικούς ή από χαρτόνι υποδοχείς τους. Ο εξοπλισμός από ανοξείδωτο χάλυβα έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής όταν αποστειρώνεται με αιθυλενοξείδιο αντί με υδρατμό. Η μέθοδος χρησιμοποιείται μόνο για την αποστείρωση ξηρών κόνεων φαρμάκων που δεν επηρεάζονται από το αιθυλενοξείδιο Το αιθυλενοξείδιο πρέπει να εκδιώκεται εντελώς από τα αντικείμενα μετά την αποστείρωση (προκαλείται ερεθισμός των ιστών, έχει καρκινογόνες και μεταλλαξιογόνες ιδιότητες): Στις Η.Π.Α. η μέγιστη επιτρεπτή συγκέντρωση οκτάωρης έκθεσης σε αιθυλενοξείδιο καθορίστηκε στο 1 ppm

41 Αποστείρωση με διήθηση Η μέθοδος εφαρμόζεται για την αποστείρωση διαλυμάτων και αερίων Χρησιμοποιούνται ηθμοί μεμβράνης. Οι ηθμοί μεμβράνης κατασκευάζονται από πλαστικά πολυμερή όπως οξική-νιτρική κυτταρίνη, νάυλον, πολυβινυλοχλωρίδιο, polycarbonate, polysulfone και teflon Οι ηθμοί μεμβράνης λόγω του μικρού πάχους και του υψηλού και ομοιόμορφου πορώδους τους εξασφαλίζουν υψηλό ρυθμό διήθησης Οι ηθμοί μεμβράνης εξασφαλίζουν υψηλό ρυθμό διήθησης, χαμηλή κατακράτηση υγρού και ελάχιστη προσρόφηση συστατικών του διαλύματος Οι ηθμοί μεμβράνης κατασκευάζονται συνήθως με τη μορφή δίσκων ή πτυχωτών κυλίνδρων (φύσιγγες)

42 Δοκιμασίες ηθμών Πίεση εμφάνισης φυσαλίδων Στους ηθμούς τύπου φύσιγγας είναι πιο πρακτικό να μετρείται ο ρυθμός διάχυσης του αέρα ή άλλου αερίου μέσω των γεμισμένων με νερό πόρων Έλεγχο της μικροβιοκρατούς ικανότητας της μεμβράνης από τον κατασκευαστή

43 Διαδικασία 1. Διήθηση του διαλύματος μέσω αποστειρωμένου μικροβιοκρατούς ηθμού ( μ) 2. Ασηπτική διανομή του διηθήματος σε αποστειρωμένους υποδοχείς 3. Κλείσιμο υποδοχέων υπό ασηπτικές συνθήκες

44 Επιλογή μεθόδου αποστείρωσης Με τις μεθόδους αποστείρωσης στις οποίες εφαρμόζονται θέρμανση, ακτινοβολία ή χημικά μέσα υπάρχει πάντοτε η πιθανότητα πρόκλησης βλάβης στο υλικό που αποστειρώνεται. Η επιλογή μίας μεθόδου αποστείρωσης είναι συνεπώς ένας συμβιβασμός ανάμεσα στο μέγιστο αποδεκτό κίνδυνο αποτυχίας της αποστείρωσης και στη μέγιστη επιτρεπτή βλάβη του προϊόντος Η αποστείρωση με θερμότητα είναι η πρώτη επιλογή όταν η φύση του προϊόντος το επιτρέπει Η αποστείρωση με κορεσμένο υδρατμό μπορεί να εφαρμοσθεί: υδατικά παρασκευάσματα για παρεντερική και μη χορήγηση σε υλικά από φυσικό ελαστικό ή πλαστικό υάλινα σκεύη και διάφορες συσκευές (αν επαρκής διείσδυση του υδρατμού)

45 Η αποστείρωση με ξηρή θερμότητα είναι η πρώτη επιλογή για: υάλινα σκεύη και υάλινες σύριγγες χειρουργικά εργαλεία και εξοπλισμό. υλικά που βλάπτονται από την υγρασία, όπως έλαια, κηροί, βάσεις αλοιφών και κόνεις Ο κίνδυνος διάσπασης του προϊόντος κατά την αποστείρωση με ξηρή θερμότητα, μπορεί να ελαχιστοποιηθεί αν ακολουθηθεί μία ολοκληρωμένη προσέγγιση θανάτωσης των μικροοργανισμών Πολλά υλικά δεν μπορούν να αντέξουν τις θερμοκρασίες που εφαρμόζονται στην αποστείρωση με θερμότητα και μπορούν να αποστειρωθούν μόνο με τεχνικές «αποστείρωσης εν ψυχρώ»

46 Το αιθυλενοξείδιο έχει χρησιμοποιηθεί για την αποστείρωση θερμοευαίσθητων κόνεων, αντικειμένων από πλαστικό ή ελαστικό χειρουργικών οργάνων όπως βρογχοσκόπια και κυτοσκόπια χειρουργικών επιδέσμων και μάλλινων κουβερτών. Η μέθοδος LTSF μπορεί επίσης να εφαρμοσθεί στην αποστείρωση μάλλινων κουβερτών και ορισμένων χειρουργικών οργάνων Η αξιοπιστία όμως των μεθόδων αποστείρωσης με αέρια είναι αμφισβητήσιμη Η αποστείρωση με ιονίζουσα ακτινοβολία είναι πολύ αξιόπιστη (πρόβλημα η πιθανότητα πρόκλησης διάσπασης) και εφαρμόζεται για μεγάλης κλίμακας αποστείρωση πλαστικών συρίγγων, πλαστικών τρυβλίων petri, χειρουργικού εξοπλισμού και χειρουργικών εργαλείων, ραμμάτων και επιδέσμων

47 Καθορισμός του πρωτόκολλου αποστείρωσης 1) Επιλογή του μικροοργανισμού αναφοράς βακτηριακοί σπόροι κριτήρια επιλογής: ευκολία καλλιέργειας και ταυτοποίησης, επαναληψιμότητα της απόκρισης στον παράγοντα αποστείρωσης (επιθυμητό: η καμπύλη επιζώντων του μικροοργανισμού αναφοράς να είναι γραμμική) μικροοργανισμοί αναφοράς: αποστείρωση με θερμότητα: σπόροι του B. stearothermophilus, αποστείρωση με ιονίζουσες ακτινοβολίες: σπόροι του B. Pumilus αποστείρωση με αιθυλενοξείδιο: σπόροι του B. subtilis ποικιλία niger 2) Προσδιορισμός του D και μετά του IF (για συγκεκριμένες πρότυπες συνθήκες) απαιτούμενος χρόνος έκθεσης στις πρότυπες συνθήκες 3) Προσδιορισμός χρόνου έκθεσης σε διαφορετικές από τις πρότυπες συνθήκες (με βάση το Ζ)

48 Έλεγχος αποστείρωσης Η στειρότητα δεν χαρίζεται στο προϊόν με την αποστείρωσή του μόνο στο τέλος της διαδικασίας παραγωγής αλλά πρέπει να εξασφαλίζεται σε κάθε στάδιο αυτής της διαδικασίας Η αποτελεσματικότητα μίας διαδικασίας αποστείρωσης πρέπει να αποδεικνύεται πριν εφαρμοσθεί στην παραγωγή Η επιτυχία της αποστείρωσης εκτιμάται με ελέγχους τόσο κατά τη διάρκεια της εργασίας (in process controls) όσο και στο αποστειρωθέν προϊόν

49 Έλεγχοι κατά τη διάρκεια της αποστείρωσης Μέτρηση φυσικών μεγεθών (θερμοκρασία, πίεση, πίεση εμφάνισης φυσαλίδων) Χημικοί δείκτες Βιολογικοί δείκτες

50 Χημικοί δείκτες Χημικοί δείκτες της αποστείρωσης με θερμότητα 1. σωλήνες Browne 2. κρυσταλλικοί δείκτες (απλοί και εξελιγμένοι τύποι με 2,4- δινιτροφαινυλυδραζόνη) 3. χάρτες ή ταινίες μελάνης 4. θερμοευαίσθητες ταινίες (ύπαρξη αέρα από την ομοιομορφία τελικού χρώματος) Χημικοί δείκτες της αποστείρωσης με αέριο φάκελοι Royce (περιέχουν MgCl 2, HCl και κυανούν της βρωμοφαινόλης: έκθεση σε ορισμένη συγκέντρωση αιθυλενοξείδιου για ορισμένο χρόνο οδηγεί στον σχηματισμό αιθυλενοχλωρουδρίνης και μεταβολή του χρώματος από κίτρινο σε πορφυρό) Χημικοί δείκτες της αποστείρωσης με ακτινοβολία Η απορροφηθείσα ακτινοβολία μετρείται με χημικά δοσίμετρα: υμένια από πολυμερή όπως πολυμεθυλμεθακρυλικό οξύ ή νάυλον -πολυβινυλοχλωρίδιο, που μετά την αποστείρωση μετράται η μεταβολή στην οπτική πυκνότητά τους.

51 Βιολογικοί δείκτες Κατασκευάζονται με εναπόθεση ενός ορισμένου αριθμού μικροοργανισμών ( ) επάνω σε κατάλληλους φορείς Οι δείκτες διασκορπίζονται σε όλη τη μάζα του προς αποστείρωση φορτίου, μετά την αποστείρωση οι δείκτες καλλιεργούνται για να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν επιζώντες μικροοργανισμοί. Ο μικροοργανισμός που θα χρησιμοποιηθεί στην παρασκευή βιολογικών δεικτών πρέπει να: - εμφανίζει υψηλή και επαναλήψιμη αντίσταση στον παράγοντα αποστείρωσης - παρέχει λογαριθμο-γραμμική καμπύλη επιζώντων - είναι γενετικώς σταθερός - χαρακτηρίζεται εύκολα και να μην είναι παθογόνος Η παρασκευή και διαφύλαξη των βιολογικών δεικτών, καθώς και οι συνθήκες καλλιέργειας των μικροοργανισμών μετά την αποστείρωση πρέπει να έχουν τυποποιηθεί και να ελέγχονται αυστηρά Θεωρείται καλό ο δείκτης να έχει μορφή παρόμοια με αυτήν του προς αποστείρωση προϊόντος

52 Στους βιολογικούς δείκτες χρησιμοποιούνται ανθεκτικοί βακτηριακοί σπόροι στην αποστείρωση με υγρή θερμότητα σπόροι του B. stearothermophilus και του B. coagulans ξηραθέντες επάνω σε διηθητικό χαρτί ή λωρίδες PVC ή υπό την μορφή υδατικού εναιωρήματος στην αποστείρωση με ξηρή θερμότητα σπόροι του B. subtilis ποικιλία niger και Cl. sporogenes ξηραθέντες πάνω σε φύλλα αλουμινίου, ύαλο ή λωρίδες ανοξείδωτου χάλυβα, ή επάνω σε αποστειρωμένη καθαρή άμμο στην αποστείρωση με ακτινοβολία σπόροι του B. pumilus και B. sphaericus ξηραθέντες επάνω σε διηθητικό χαρτί ή φύλλα αλουμινίου στην αποστείρωση με αιθυλενοξείδιο σπόροι του Β. subtilis ποικιλία niger ξηραθέντες σε φύλλα αλουμινίου ή λωρίδες PVC. Η μικροβιοκρατής αποτελεσματικότητα των ηθμών μπορεί να μετρηθεί απευθείας με διήθηση υγρού που περιέχει γνωστό αριθμό μικροβίων και προσδιορισμό του αριθμού των μικροοργανισμών που πέρασαν στο διήθημα (δοκιμασία με Serratia marcescens)

53 Δοκιμασία στειρότητας Δείγματα από το αποστειρωθέν προϊόν προστίθενται σε κατάλληλα μέσα καλλιέργειας μικροοργανισμών και μετά από μία περίοδο επώασης εξετάζεται η ανάπτυξη ή όχι μικροοργανισμών Αξιώσεις 1) Θα πρέπει να ληφθεί επαρκής αριθμός δειγμάτων ώστε το συμπέρασμα που θα εξαχθεί μετά την εξέταση των δειγμάτων σχετικά με τη στειρότητα της παρτίδας να είναι με μεγάλη πιθανότητα το ορθό. 2) Το μέσο καλλιέργειας θα πρέπει να βοηθά την ανάπτυξη έστω και μικρού αριθμού μικροοργανισμών, ιδιαίτερα των παθογόνων και των πιθανών μολυντών του υπό εξέταση προϊόντος. 3) Η δράση αντιμικροβιακών ουσιών που τυχόν συνυπάρχουν στο προϊόν πρέπει να εξουδετερώνονται στα υπό εξέταση δείγματα 4) Η δοκιμασία πρέπει να είναι κατάλληλα σχεδιασμένη ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος επιμόλυνσης των δειγμάτων κατά τη διεξαγωγή της δοκιμασίας (αν παρ όλα αυτά συμβεί επιμόλυνση αυτή πρέπει να μπορεί να γίνεται αντιληπτή)

54 Η δοκιμασία στειρότητας μπορεί να διεξαχθεί με δύο τρόπους απευθείας εμβολιασμός δειγμάτων του προϊόντος σε κατάλληλα μέσα καλλιέργειας διήθηση του προϊόντος μέσω μικροβιοκρατούς ηθμού (αν το προϊόν περιέχει αντιμικροβιακές ουσίες) Δοκιμασίες ελέγχου της ορθότητας της δοκιμασίας στειρότητας. α) διαπίστωση των θρεπτικών ιδιοτήτων του μέσου καλλιέργειας β) απόδειξη της αδρανοποίησης των αντιμικροβιακών ουσιών που τυχόν υπάρχουν στο προϊόν γ) διαπίστωση τυχόν επιμόλυνσης του προϊόντος κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας

55 Στατιστική θεώρηση της δοκιμασίας στειρότητας Πιθανότητα αποδοχής παρτίδων με διαφορετικό ποσοστό μόλυνσης ως στείρες μετά από εκτέλεση μίας δοκιμασίας στειρότητας % μολυσμένα αντικείμενα στην παρτίδα Μέγεθος Μέγεθος παρτίδας δείγματος

56 Πιθανότητα αποδοχής παρτίδων (500 αντικείμενα) με διαφορετικό ποσοστό μόλυνσης ως στείρες όταν χρησιμοποιηθεί μέρος μόνο του δείγματος ή μετά από επανάληψη της δοκιμασίας στειρότητας % μολυσμένα αντικείμενα στην παρτίδα χρησιμοποιώντας όλο τον όγκο του δείγματος χρησιμοποιώντας 10% του όγκου του δείγματος μετά από μία επανάληψη της δοκιμασίας

57 Συμπέρασμα Καμιά δοκιμασία στειρότητας δεν μπορεί να εξασφαλίσει την στειρότητα Παρ όλα αυτά όταν διεξάγεται προσεκτικά και τα αποτελέσματά της ερμηνευτούν σωστά παρέχει επιπλέον σιγουριά για την στειρότητα των προϊόντων που πρέπει να αποστειρώνονται και αποτελεί σημαντικό τμήμα της διασφάλισης ποιότητας Τέλος η δοκιμασία στειρότητας έχει σημαντικές ηθικές και νομικές προεκτάσεις

58 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.

59 Βιβλιογραφία Όλα τα σχήματα, οι εικόνες και τα γραφήματα που παρουσιάστηκαν σε αυτή την ενότητα προέρχονται από το βιβλίο «Φαρμακευτική Τεχνολογία τόμος Ι, (Σχεδιασμός Φαρμακομορφών,Τεχνολογία κόνεων, Φαρμακευτικές διεργασίες)», Κ. Αυγουστάκης, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, Πάτρα 2006

60 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά, Μη Εμπορική Χρήση Παρόμοια Διανομή 4.0 [1] ή μεταγενέστερη, Διεθνής Έκδοση. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, διαγράμματα κ.λ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». [1] Ως Μη Εμπορική ορίζεται η χρήση: που δεν περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος από την χρήση του έργου, για το διανομέα του έργου και αδειοδόχο που δεν περιλαμβάνει οικονομική συναλλαγή ως προϋπόθεση για τη χρήση ή πρόσβαση στο έργο που δεν προσπορίζει στο διανομέα του έργου και αδειοδόχο έμμεσο οικονομικό όφελος (π.χ. διαφημίσεις) από την προβολή του έργου σε διαδικτυακό τόπο Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί.

61 Διατήρηση Σημειωμάτων Οποιαδήποτε αναπαραγωγή ή διασκευή του υλικού θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει: το Σημείωμα Αναφοράς το Σημείωμα Αδειοδότησης τη δήλωση Διατήρησης Σημειωμάτων το Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων (εφόσον υπάρχει) μαζί με τους συνοδευόμενους υπερσυνδέσμους.

Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων

Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων Αποστείρωση και στειρότητα φαρμακευτικών προϊόντων Ιωάννης Τσαγκατάκης, Ph.D. Η αποστείρωση είναι μια διαδικασία κατά την οποία επιτυγχάνεται ο θάνατος ολόκληρου του μικροβιακού φορτίου που πιθανόν να

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση α: Συντελεστής Joule Thomson (Τζουλ Τόμσον ) Αθανάσιος Τσεκούρας Τμήμα Χημείας Θεωρία 3 Μετρήσεις 6 3 Επεξεργασία Μετρήσεων 6 Σελίδα Θεωρία Η καταστατική εξίσωση

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού σε κατάσταση Κορεσμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Θερμοδυναμική

Εφαρμοσμένη Θερμοδυναμική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εφαρμοσμένη Θερμοδυναμική Ενότητα 2: Ιδιότητες Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 4: Μερικός γραμμομοριακός όγκος Αθανάσιος Τσεκούρας Τμήμα Χημείας . Θεωρία... 3. Μετρήσεις... 4 3. Επεξεργασία Μετρήσεων... 5 4. Τελικά αποτελέσματα... 7 Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 10: Προσφορά και κόστος Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 7: Κατανομή ουσίας μεταξύ δύο διαλυτών και προσδιορισμός σταθεράς ισορροπίας αντιδράσεως Βασιλική Χαβρεδάκη Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3. Μετρήσεις... 5 3. Επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 6: Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΔΙΑΚΡΙΒΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΩΝ (1) Παράμετροι προς εξέταση: Ακρίβεια σε σχέση με διακριβωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση Συγχώνευση & απαρίθμηση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης

ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης ΧΗΜΕΙΑ Ι Ενότητα 3: Καταστάσεις της Ύλης Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Περιεχόμενα Μαθήματος Καταστάσεις της ύλης Στερεά Υγρά Αέρια Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες Αλλαγές Σύσταση της ύλης Καθορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 6: Διακρίβωση ογκομετρικών σκευών. Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 6: Διακρίβωση ογκομετρικών σκευών. Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 6: Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΣΤΑΘΜΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΑΚΡΙΒΩΣΗΣ ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΚΕΥΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΓΚΩΝ ISO 8655-6 2 ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι

Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι Φαρμακευτική Τεχνολογία Ι Διαχωρισμός σωματιδίων κόνεων σε κλάσματα διαφορετικού μεγέθους Κ. Αυγουστάκης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Φαρμακευτικής Σκοπός της ενότητας Επισκόπηση και ανάλυση των μεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 5 η Άσκηση - Συγχώνευση Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 6: Μέθοδοι ς Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 6 η Άσκηση - DFS δένδρα Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upatras.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ISO 17025 5.9. ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΟΚΙΜΩΝ (1) 5.9.1 Το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ Ενότητα 6: Ηλεκτροστατικά Φίλτρα

ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ Ενότητα 6: Ηλεκτροστατικά Φίλτρα ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΙΩΡΟΥΜΕΝΩΝ ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ Ενότητα 6: Ηλεκτροστατικά Φίλτρα Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Δέρμα Φθορά-Συντήρηση Στους ιστορικούς χρόνους: Δερμάτινα ρούχα με ή χωρίς γούνα. Υποδήματα. Διάφορα ενδυματολογικά αξεσουάρ (ζώνες, καπέλα κτλ). Τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5 : Διάλυση ορυκτών. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5 : Διάλυση ορυκτών. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5 : Διάλυση ορυκτών Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Κατανόηση της διαλυτότητας των ορυκτών και του γινομένου διαλυτότητας Αντιδράσεις οξέως

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Πίνακες Νερού Υπέρθερμου Ατμού Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ. Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός M.Sc. Διασφάλιση Ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Ενότητα 7: Βέλτιστος έλεγχος συστημάτων διακριτού χρόνου Καθηγητής Αντώνιος Αλεξανδρίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 1β: Ενθαλπία εξατμίσεως Αθανάσιος Τσεκούρας Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3 2. Μετρήσεις... 4 3. Επεξεργασία Μετρήσεων... 5 Σελίδα 2 1. Θεωρία Σύμφωνα με τον κανόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ. Μέταλλα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ. Μέταλλα ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ Μέταλλα Τα μέταλλα αποτελούν μία από τις τρεις βασικές κατηγορίες διαχωρισμού των στοιχείων του περιοδικού συστήματος. Οι δύο άλλες κατηγορίες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 6: Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΕΛΕΓΧΟΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ / ΔΙΑΚΡΙΒΩΣΗ Περιλαμβάνει έλεγχο: ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HPLC (1) Συστήματος παροχής διαλυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙIΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΑ ΣΗΕ Λαμπρίδης Δημήτρης Κατσανού Βάνα Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ενότητα 8: Στρόβιλοι Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 16: Χημική Ισορροπία. Ντεϊμεντέ Βαλαντούλα Τμήμα Χημείας. Χημική ισορροπία

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 16: Χημική Ισορροπία. Ντεϊμεντέ Βαλαντούλα Τμήμα Χημείας. Χημική ισορροπία ΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 16: Χημική Ισορροπία Ντεϊμεντέ Βαλαντούλα Τμήμα Χημείας Χημική ισορροπία Χημική ισορροπία είναι η κατάσταση στην οποία φθάνει το μίγμα μιας αντίδρασης όταν η ταχύτητα της αντίδρασης προς

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2)

Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Λογιστική Κόστους Ενότητα 12: Λογισμός Κόστους (2) Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εφηρμοσμένη Θερμοδυναμική

Εφηρμοσμένη Θερμοδυναμική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εφηρμοσμένη Θερμοδυναμική Ενότητα 11: Μίγματα Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία ΙΙ Ενότητα 2:

Φυσιολογία ΙΙ Ενότητα 2: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Ορμόνες Ανωγειανάκις Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 3 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 3 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Ενόργανη Ανάλυση II Ενότητα 1: 3 η Διάλεξη Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΘΕΩΡΙΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ Πως επηρεάζει η ταχύτητα ροής της κινητής φάσης την αποδοτικότητα της στήλης (Η,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 2: Αγωγή. Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 2: Αγωγή. Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Αγωγή Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 2: Περιγραφική στατιστική Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5: Μίγματα Ουσίες. Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας. Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της. Ύλη

ΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 5: Μίγματα Ουσίες. Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας. Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της. Ύλη ΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Ουσίες Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Κατηγορίες της ύλης σύμφωνα με τα συστατικά της αποτελούνται από ένα είδος ατόμου ή μορίου Έχουν δικές τους χημικές και φυσικές ιδιότητες αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εργαστήριο Φυσικής Ι

Τίτλος Μαθήματος: Εργαστήριο Φυσικής Ι Τίτλος Μαθήματος: Εργαστήριο Φυσικής Ι Ενότητα: Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενοτήτων 5, 6 & 7 Όνομα Καθηγητή: Γεωργά Σταυρούλα Τμήμα Φυσικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Prim Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Emil: zro@ei.uptrs.r Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Ενότητα 12: Αρχή ελαχίστου του Pontryagin Καθηγητής Αντώνιος Αλεξανδρίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα Αδειοδότησης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Σ.Η.Ε. Ενότητα 1: Ανάλυση συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας

Ανάλυση Σ.Η.Ε. Ενότητα 1: Ανάλυση συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας Ανάλυση Σ.Η.Ε Ενότητα 1: Ανάλυση συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας Νικόλαος Βοβός, Γαβριήλ Γιαννακόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και τεχνολογίας Υπολογιστών 1 Σημείωμα Αδειοδότησης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Kruskal

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Kruskal Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 9η Άσκηση - Αλγόριθμος Kruskl Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Emil: zro@ei.uptrs.r Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι. Ενότητα 11: Μεταπτώσεις πρώτης και δεύτερης τάξης. Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι. Ενότητα 11: Μεταπτώσεις πρώτης και δεύτερης τάξης. Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Ι Ενότητα 11: Μεταπτώσεις πρώτης και δεύτερης τάξης Σογομών Μπογοσιάν Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας αυτής είναι η εισαγωγή του παράγοντα της

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 3: Έλεγχοι στατιστικών υποθέσεων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας. Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Αθήνας Βιοστατιστική (Ε) Ενότητα 1: Καταχώρηση δεδομένων Δρ.Ευσταθία Παπαγεωργίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 8 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 8 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Ενόργανη Ανάλυση II Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 8 η Διάλεξη Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας KINHΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Η χρησιμοποιούμενη αντίδραση κατά τη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης

Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Ερωτήσεις κατανόησης και αυτόαξιολόγησης για τη Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων

Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Βέλτιστος Έλεγχος Συστημάτων Ενότητα 1: Εισαγωγή Καθηγητής Αντώνιος Αλεξανδρίδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι

Μηχανολογικό Σχέδιο Ι ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα # 8: Άτρακτοι και σφήνες Μ. Γρηγοριάδου Μηχανολόγων Μηχανικών Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών

Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Μαθηματικά Διοικητικών & Οικονομικών Επιστημών Ενότητα 7: Παράγωγος, ελαστικότητα, παραγώγιση συναρτήσεων (Φροντιστήριο) Μπεληγιάννης Γρηγόριος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 6: Ατομικό μοντέλο, άτομα, μόρια, δομή ατόμου Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος (pkariotog@uowm.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός

Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός Τίτλος Μαθήματος: Μαθηματική Ανάλυση Ενότητα Γ. Ολοκληρωτικός Λογισμός Κεφάλαιο Γ.4: Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση Όνομα Καθηγητή: Γεώργιος Ν. Μπροδήμας Τμήμα Φυσικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες Ηλεκτροτεχία Ηλεκτρονική. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες Ηλεκτροτεχία Ηλεκτρονική. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Ηλεκτροτεχνία ΙΙ Ενότητα 1: Βασικές Έννοιες Ηλεκτροτεχία Ηλεκτρονική Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ενότητα 3: Μοντέλα βάσεων δεδομένων Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων

Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Βάσεις Περιβαλλοντικών Δεδομένων Ενότητα 2: Εισαγωγή Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο ήπιων μορφών ενέργειας

Εργαστήριο ήπιων μορφών ενέργειας Εργαστήριο ήπιων μορφών ενέργειας Ενότητα: Υπολογισμός βαθμού απόδοσης φωτοβολαταϊκού συλλέκτη Τσαουσανίδης Νίκος Τμήμα ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ενότητα 9: Πύργοι ψύξης Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός Η/Υ. Βασικές Προγραμματιστικές Δομές. ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος

Προγραμματισμός Η/Υ. Βασικές Προγραμματιστικές Δομές. ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος Προγραμματισμός Η/Υ Βασικές Προγραμματιστικές Δομές ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος Δομή Ελέγχου Ροής (IF) Η εντολή IF χρησιμοποιείται όταν

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων

Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνων Ενότητα # 14: Τμηματοποίηση με χρήση τυχαίων πεδίων Markov Καθηγητής Γιώργος Τζιρίτας Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών Τμηματοποίηση εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών

Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών Παθολογία Σκληρών Οδοντικών Ιστών Ενότητα 1: Χημικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ δοντιών και στοματικού περιβάλλοντος. Απομεταλλικοποίηση-επαναμεταλλικοποίηση Χρήστος Ραχιώτης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Οδοντιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 4: Ψύξη - Κατάψυξη (/3), ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Συντελεστής

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 2: Οι Φυσικές καταστάσεις της ύλης και οι αλλαγές τους. Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση αερισμού αιμάτωσης

Σχέση αερισμού αιμάτωσης Σχέση αερισμού αιμάτωσης Ενότητα 1: Αερισμός και αιμάτωση Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ 2 ΣΧΕΣΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ-ΑΙΜΑΤΩΣΗΣ H Hb είναι κορεσμένη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα. Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων

Ενότητα. Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων Ενότητα 1 Εισαγωγή στις βάσεις δεδομένων 2 1.1 Βάσεις Δεδομένων Ένα βασικό στοιχείο των υπολογιστών είναι ότι έχουν τη δυνατότητα να επεξεργάζονται εύκολα και γρήγορα μεγάλο πλήθος δεδομένων και πληροφοριών.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Η/Υ. Ενότητα 2β: Αντίστροφο Πρόβλημα. Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών

Εισαγωγή στους Η/Υ. Ενότητα 2β: Αντίστροφο Πρόβλημα. Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών Εισαγωγή στους Η/Υ Ενότητα 2β: Δημήτρης Σαραβάνος, Καθηγητής Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών Σκοποί ενότητας Εύρεση συνάρτησης Boole όταν είναι γνωστός μόνο ο πίνακας αληθείας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 )

ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) ΑΥΞΗΣΗΣ (Κεφάλαιο 6 ) Απαραίτητος ο έλεγχος της αύξησης (αν και η αύξηση είναι αυτοπεριοριζόμενη) Ιδιαίτερα σημαντικός ο έλεγχος για τα τρόφιμα Ο περιορισμός της αύξησης μπορεί να γίνει είτε με αναστολή

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 8: Η Οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γρηγόριος Ζαρωτιάδης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους.

Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Λογιστική Κόστους Ενότητα 8: Κοστολογική διάρθρωση Κύρια / Βοηθητικά Κέντρα Κόστους. Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού

Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού Ενότητα 2: Φάσεις ανάπτυξης πολιτισμικού λογισμικού Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7: Ισοζύγιο ενέργειας στο έδαφος Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων

Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων Ενότητα 2: Εννοιολογική Θεμελίωση Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 2 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 2 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Ενόργανη Ανάλυση II Ενότητα : η Διάλεξη Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΔΙΑΧΩΡΙΣTIΚΟΤΗΤΑ Ή ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ A A S W W Z W W Z ) / ( ) / ( ΠΛΗΡΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 1: Εκτιμητές και Ιδιότητες. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ. Ενότητα 1: Εκτιμητές και Ιδιότητες. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Ενότητα 1: Εκτιμητές και Ιδιότητες. Αναπλ. Καθηγητής Νικόλαος Σαριαννίδης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας

Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Διοίκηση Εξωτερικής Εμπορικής Δραστηριότητας Ενότητα 8: Αξιολόγηση και επιλογή αγορών στόχων από ελληνική εταιρία στον κλάδο παραγωγής και εμπορίας έτοιμου γυναικείου Καθ. Αλεξανδρίδης Αναστάσιος Δρ. Αντωνιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα

Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα Ενότητα 1:Εισαγωγή στα Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα Επαμεινώνδας Μητρονίκας Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα Αδειοδότησης

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Ενότητα : Ωκεάνια Θερμική Ενέργεια II Ενέργεια από την διαφορά θερμοκρασίας Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις

Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Φυσικοχημεία 2 Εργαστηριακές Ασκήσεις Άσκηση 6: Ισορροπία φάσεων συστήματος πολλών συστατικών αμοιβαία διαλυτότητα Βασιλική Χαβρεδάκη Τμήμα Χημείας 1. Θεωρία... 3 2. Μετρήσεις... 5 3. Επεξεργασία Μετρήσεων...

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος Ποιότητας Φαρμάκων

Έλεγχος Ποιότητας Φαρμάκων Έλεγχος Ποιότητας Φαρμάκων Ενότητα 1: Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ (1) Επειδή τα φάρμακα και τα φαρμακευτικά προϊόντα χρησιμοποιούνται για το ύψιστο ανθρώπινο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 10η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkstra

Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 10η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkstra Εισαγωγή στους Αλγορίθμους Ενότητα 1η Άσκηση Αλγόριθμος Dijkra Διδάσκων Χρήστος Ζαρολιάγκης Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Πατρών Email: zaro@ceid.upara.gr Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΔ: Διαγράμματα Ροής Δεδομένων

ΔΡΔ: Διαγράμματα Ροής Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων ΔΡΔ: Διαγράμματα Ροής Δεδομένων Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΤΕΙ Ιονίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Εισαγωγή Χατζηαθανασίου Βασίλειος Καδή Στυλιανή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα

Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα Ηλεκτρικά Κινητήρια Συστήματα Ενότητα 2:Συγκρότηση ενός Ηλεκτρικού Κινητήριου Συστήματος είδη φορτίων Επαμεινώνδας Μητρονίκας Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Τεχνολογίας Υπολογιστών Σημείωμα

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδη Νοσήματα Υγιεινή Αγροτικών Ζώων

Λοιμώδη Νοσήματα Υγιεινή Αγροτικών Ζώων 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Λοιμώδη Νοσήματα Υγιεινή Αγροτικών Ζώων Ενότητα 4 : ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΒΙΟΑΝΘΕΚΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ιωάννης Σκούφος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας

Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Κβαντική Επεξεργασία Πληροφορίας Ενότητα 12: Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σγάρμπας Κυριάκος Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Σκοποί ενότητας Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ

ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Ενότητα 11: ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Ενότητα 6: Παράδειγμα Κύκλου με αναθέρμανση. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής

Θερμοδυναμική. Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα. Ενότητα 6: Παράδειγμα Κύκλου με αναθέρμανση. Γεώργιος Κ. Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Ενότητα 6: Παράδειγμα Κύκλου με αναθέρμανση Γεώργιος Κ Χατζηκωνσταντής Επίκουρος Καθηγητής Διπλ Ναυπηγός Μηχανολόγος Μηχανικός MSc Διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ενότητα 4: Ισχύς στο Συνεχές Ρεύμα Αριστείδης Νικ. Παυλίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Βιομηχανικού Σχεδιασμού ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη ISO Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Έλεγχος και Διασφάλιση Ποιότητας Ενότητα 4: Μελέτη Κουππάρης Μιχαήλ Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας 5.7. ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (1) 5.7.1. Το Εργαστήριο πρέπει να διαθέτει σχέδιο και διαδικασία δειγματοληψίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Διασπορά και διάχυση ατμοσφαιρικών ρύπων. Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Ξύλου. Ενότητα 06: Άτμιση ξυλείας. Ιωάννης Φιλίππου Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Τεχνολογία Ξύλου. Ενότητα 06: Άτμιση ξυλείας. Ιωάννης Φιλίππου Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 06: Άτμιση ξυλείας Ιωάννης Φιλίππου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Ασκήσεις 10 Ανδριανός Ε. Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Σελίδα 2 1. Σκοποί ενότητας... 5

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Θερμοδυναμική της Ατμόσφαιρας Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικά Δίκτυα Αρδεύσεων

Ατομικά Δίκτυα Αρδεύσεων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3 : Εξατμισοδιαπνοή Ευαγγελίδης Χρήστος Τμήμα Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Πληροφορικής

Διδακτική Πληροφορικής Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διδακτική Πληροφορικής Ενότητα 4: Διδακτικός μετασχηματισμός βασικών εννοιών πληροφορικής Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 11: Οι ιδέες των μαθητών για θερμότητα και θερμικά φαινόμενα Καθηγητής: Καριώτογλου Πέτρος

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητική Λογιστική

Διοικητική Λογιστική Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διοικητική Λογιστική Ενότητα 6: Συστήματα Κοστολόγησης Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και αν αναφέρεται διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα