Hans Küng, 2005 ΕκΔοσΕισ ουρανός α.ε., αθήνα οι Εκδόσεις ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧογιοσ α.ε.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Hans Küng, 2005 ΕκΔοσΕισ ουρανός α.ε., αθήνα 2009. οι Εκδόσεις ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧογιοσ α.ε."

Transcript

1

2 τιτλοσ ΠΡΩτοτΥΠοΥ: DER ANFANG ALLER DINGE Aπό τις Εκδόσεις Piper Verlag GmbH, Μόναχο 2005 τιτλοσ βιβλιου: Η αρχή των πάντων Φυσικές επιστήμες και Θρησκεία συγγραφεασ: Hans Küng ΜΕταφΡασΗ: Ευάγγελος Θεοδώρου ΕΠιΜΕλΕια ΔιοΡΘΩσΗ κειμενου: γεράσιμος λυκιαρδόπουλος συνθεση ΕΞΩφΥλλοΥ: Ηλίας Μασούρης ΗλΕκτΡονικΗ σελιδοποιηση: Ραλλού Ρουχωτά ΕκτΥΠΩσΗ: Άγγελος Ελεύθερος & σια ο.ε. βιβλιοδεσια: κωνσταντίνα Παναγιώτου & σια ο.ε. Hans Küng, 2005 ΕκΔοσΕισ ουρανός α.ε., αθήνα 2009 οι Εκδόσεις ουρανός είναι κατοχυρωμένη επωνυμία των Εκδόσεων ΨΥΧογιοσ α.ε. Πρώτη έκδοση: οκτώβριος 2009 ιsbn Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. To ðáñüí Ýñãï ðíåõìáôéêþò éäéïêôçóßáò ðñïóôáôåýåôáé êáôü ôéò äéáôüîåéò ôïõ Åëëçíéêïý Íüìïõ (Í. 2121/1993 üðùò Ý åé ôñïðïðïéçèåß êáé éó ýåé óþìåñá) êáé ôéò äéåèíåßò óõìâüóåéò ðåñß ðíåõìáôéêþò éäéïêôçóßáò. Áðáãïñåýåôáé áðïëýôùò ç Üíåõ ãñáðôþò αäåίáò ôïõ åêäüôç êáôü ïðïéïνäþðïôå ôñüðï Þ ìýóï áíôéãñáöþ, öùôïáíáôýðùóç êáé åí ãýíåé áíáðáñáãùãþ, åêìßóèùóç Þ äáíåéóìüò, ìåôüöñáóç, äéáóêåõþ, áíáìåôüäïóç óôï êïéíü óå ïðïéáäþðïôå ìïñöþ (çëåêôñïíéêþ, ìç áíéêþ Þ Üëëç) êáé ç åí ãýíåé åêìåôüëëåõóç ôïõ óõíüëïõ Þ ìýñïõò ôïõ Ýñãïõ. ΕκΔοσΕισ ΨΥΧογιοσ α.ε.. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. Έδρα: Tατοΐου 121 Head office: 121, Tatoiou Str Μεταμόρφωση Metamorfossi, Greece βιβλιοπωλείο: Μαυρομιχάλη 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str αθήνα αthens, Greece τηλ.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 ÌåôÜöñáóç: Ευάγγελος Θεοδώρου Οµότιµος Καθηγητής πρ. Πρύτανης του Πανεπιστηµίου Αθηνών

4 ΠΕΡιΕΧοΜΕνα Εισαγωγικές επισημάνσεις του μεταφραστή...15 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση...24 γενηθήτω φῶς!...27 α. Μια ΕνοΠοιΗΜΕνΗ ΘΕΩΡια για ολα; 1. Το αίνιγμα της πραγματικότητας α) Ένα διπλό αίνιγμα...34 β) το νέο κοσμικό μοντέλο: κοπέρνικος, κέπλερ, γαλιλαίος...36 γ) Η [Δυτική] Εκκλησία εναντίον της φυσικής Επιστήμης...39 δ) νίκη της φυσικής Επιστήμης Φυσικοεπιστημονική περιγραφή της αρχής α) Η νέα φυσική. ο σχετικιστικός χωροχρόνος του αϊνστάιν...45 β) Διαστελλόμενο σύμπαν...46 γ) Η πρωταρχική έκρηξη και οι συνέπειες Τι συγκρατεί εσώτατα τον κόσμο α) ο Χάιζενμπεργκ και η θεωρία των κβάντα...52 β) ο παγκόσμιος τύπος μια μεγάλη ελπίδα...55 γ) Gut αντί God; Χόκινγκ...57

5 δ) ο παγκόσμιος τύπος μια μεγάλη απογοήτευση Φιλονικία για τα θεμέλια στα Μαθηματικά α) Μαθηματικά ελεύθερα από αντίφαση: γκέντελ...63 β) ουδεμία οριστική θεωρία για όλα...67 γ) αφορμή για κριτικό αυτοστοχασμό Ανεπάρκεια του Θετικισμού α) απόκρουση του μεταεμπειρικού; Πόπερ...73 β) Μόνον άνευ νοήματος φαινομενικά προβλήματα;...75 γ) Η επαλήθευση όλων των προτάσεων είναι αδύνατη και στη φυσική Επιστήμη επίσης...77 δ) ιδιαίτερη νομοτέλεια και όρια της φυσικοεπιστημονικής γνώσης Η προβληματική φύση της πραγματικότητας α) σύμπαν Άνθρωπος Εγώ...84 β) Πολυδιάστατη και πολυστρωματική πραγματικότητα...86 γ) ο λόγος, αλλά όχι μόνον ο λόγος Φυσική Επιστήμη και Θεολογία: διαφορετικές προοπτικές α) φυσική Επιστήμη: Θεμέλιο, αλλά όχι το Όλο...92 β) και η Θεολογία επίσης έχει ανάγκη αυτοκριτικής...94 γ) Η επιστημονική γνώση της φυσικής δεν μπορεί να υπερβεί τον κόσμο της εμπειρίας...97

6 δ) αντί ενός μοντέλου σύγκρουσης ή συγχώνευσης ένα μοντέλο συμπληρωματικότητας β. ο ΘΕοσ Ωσ αρχη 1. Το ερώτημα για την Αρχή των αρχών α) Η αρχική μοναδικότητα β) «κοπερνίκεια στροφή» στη φιλοσοφία: ντεκάρτ γ) αποδείξεις περί Θεού καταδικασμένες σε αποτυχία: καντ δ) και οι αντίθετες αποδείξεις είναι επίσης αποτυχημένες Φυσική Επιστήμη μπλοκαρισμένη από την κριτική της Θρησκείας; α) ορθά και εσφαλμένα σημεία της κριτικής της Θρησκείας: φόιερμπαχ, Μαρξ, φρόιντ β) Θάνατος του Θεού; νίτσε γ) Η φυσική Επιστήμη πρέπει να βγάλει τον Θεό από το παιχνίδι δ) αθεϊσμός κατανοητός, αλλά όχι αναγκαίος Από πού προήλθαν οι σταθερές της φύσης; α) Ένα σύμπαν πεπερασμένο σε χρόνο και χώρο β) Διανοητική έλλειψη βοήθειας στο ζήτημα της αρχικής αιτίας γ) από πού προήλθαν οι κοσμικές αρχές της τάξης;...128

7 δ) Ενστικτώδης αντίθεση Αντιδράσεις στο κοσμικό λεπτό συνταίριασμα α) κοσμολογική εξωεμπειρική θεώρηση: Εναλλακτικά σύμπαντα β) αντερώτηση: το δικό μας σύμπαν ένα ανάμεσα σε πολλά; γ) κοσμολογική θεωρητική επιχειρηματολογία: Ένα σύμπαν σχεδιαστού; δ) αντερώτηση: Μια φυσικοεπιστημονική απόδειξη του Θεού; ε) αμφίβολη θεμελίωση Γιατί δεν υπάρχει το τίποτε; α) λύση των αινιγμάτων του κόσμου; β) Με τη γνώση αυξάνεται επίσης η αγνωσία γ) Προσέγγιση στο πρωταρχικό μυστήριο δ) ο Θεός ως υπόθεση ε) ο Θεός ως πραγματικότητα στ) Ένα αρχιμήδειο σημείο γ. ΔΗΜιοΥΡγια του κοσμου Ή ΕΞΕλιΞΗ; 1. Η αρχή ως αρχή ενός γίνεσθαι α) Εξέλιξη των βιολογικών ειδών: Δαρβίνος β) καταγωγή του ανθρώπου από το ζωικό βασίλειο Θεολογική άμυνα α) αγγλικανική αμηχανία...177

8 β) Μια δεύτερη περίπτωση γαλιλαίου για τη [Ρωμαιο]καθολική Εκκλησία γ) Προτεσταντικός Δημιουργισμός [Kreationismus] Εξέλιξη με ή χωρίς τον Θεό; α) Πρόοδος χωρίς τον Θεό: κοντ β) Εξέλιξη προς τον Θεό: τεϊγιάρ ντε σαρντέν γ) Θεός μέσα στην εξελικτική διαδικασία: γουάιντχεντ Πώς να σκεπτόμαστε τον Θεό; α) Υπάρχει εναλλακτική λέξη για τη λέξη Θεός; β) Θεός ένα υπεργήινο ον; γ) Χρονοχώρος, περιβαλλόμενος από αιωνιότητα και μη δυνάμενος να μετρηθεί δ) Είναι ο Θεός πρόσωπο; Βίβλος και δημιουργία α) Μύθοι περί δημιουργίας στις θρησκείες του κόσμου β) ανάγκη για πληροφόρηση; γ) Η Μάγκνα κάρτα της ιουδαιο-χριστιανικής θεώρησης του κόσμου δ) Μια μεταφορική εικονική γλώσσα ε) ουδεμία εναρμόνιση ή ανάμειξη Η μαρτυρία της πίστης για το έσχατο πόθεν α) Δημιουργία του χρόνου και του χώρου από το τίποτε...229

9 β) Ποιο είναι σήμερα το νόημα της πίστης στη δημιουργία; γ) σε «φῶς ἀπρόσιτον» Δ. ΖΩΗ ΜΕσα στον κοσμο; 1. Από πότε υπάρχει ζωή; α) τι είναι ζωή; β) Είμαστε μόνοι στο σύμπαν; γ) Άκαρπη αναζήτηση Πώς έγινε η ζωή; α) οι φορείς της ζωής β) Η ύλη αυτοοργανώνεται Τύχη ή αναγκαιότητα; α) Προτεραιότητα της τύχης; β) φυσικοί νόμοι κατευθύνουν την τύχη γ) Θεός περιττός; δ) Υπαρξιακή επιλογή Γιατί ένας κόσμος φιλικός στη ζωή; α) Εξέλιξη προς τον άνθρωπο β) Μια ανθρωπική αρχή; γ) ουδεμία εσχάτη θεμελίωση Θαύματα α) κατάλυση των φυσικών νόμων; β) Δεδομένα της βιβλικής κριτικής γ) Ενδείξεις για την πίστη...280

10 6. Πώς να σκεπτόμαστε για την ενέργεια του Θεού; α) κατανόηση του Θεού ως Πνεύματος β) ο άπειρος δρα μέσα στο πεπερασμένο γ) ουδείς ανταγωνισμός μεταξύ Θεού και κόσμου Ε. Η αρχη τησ ανθρωποτητασ 1. Φυσική ανάπτυξη του ανθρώπου α) Η ιστορία της καταγωγής β) Εξ αφρικής έρχεται ο άνθρωπος γ) Παλαιότατα ίχνη της Θρησκείας Ψυχική ανάπτυξη του ανθρώπου α) το πρόβλημα της σχέσης σώματος και ψυχής β) Psyche αντί της Seele γ) Περιορισμένη ελευθερία δ) κατευθυνόμενος από το περιβάλλον και προγραμματισμένος εκ των προτέρων Εγκέφαλος και πνεύμα α) Προσδιορισμένος από φυσικοχημικές διαδικασίες του εγκεφάλου; β) Η ελευθερία της βουλήσεως είναι αυταπάτη; γ) νευροεπιστημονική μείωση της σημασίας της ευθύνης και της ενοχής...320

11 4. Όρια της έρευνας του εγκεφάλου α) Άγνοια της καθοριστικής εγκεφαλικής περιοχής β) τα μεγάλα προβλήματα των νευρολογικών επιστημών γ) Η Χημεία και η φυσική δεν εξηγούν το Εγώ δ) Εμπειρία της ελευθερίας ε) ο πνευματικός κόσμος Αρχές του ανθρώπινου ήθους α) Εξελικτικοβιολογικοί και κοινωνικοπολιτισμικοί παράγοντες β) το πρωταρχικό ήθος ως βάση παγκόσμιου ήθους γ) το βιβλικό ήθος έχει επίσης μια ιστορία δ) το ένα φως και τα πολλά φώτα ΕΠιλογοσ: το τελοσ των ΠαντΩν α) φυσικοεπιστημονικές υποθέσεις περί του τέλους β) αποκαλυπτικά οράματα περί του τέλους γ) το νόημα των βιβλικών οραμάτων δ) Θάνατος μέσα στο φως ΠαΡατΗΡΗσΕισ-ΠαΡαΠοΜΠΕσ σημειωσεισ του ΜΕταφΡαστΗ ΕΥΧαΡιστιΕσ...431

12 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ Το βιβλίο του Καθηγητού Hans Küng περί του διαλόγου των εκπροσώπων των Φυσικών Επιστημών και της Θρησκείας Ευχαρίστως ανέλαβα την εκ της γερμανικής στην ελληνική γλώσσα μετάφραση του παρόντος βιβλίου του Ελβετού Ομοτίμου Καθηγητού του Πανεπιστημίου της Τυβίγγης Γερμανίας Hans Küng, που έχει τίτλο Η αρχή των πάντων και υπότιτλο φυσικές Επιστήμες και Θρησκεία. Πρόκειται για μία αξιολογότατη και επιτυχημένη προσπάθεια συμβιβασμού της Θεολογίας και των Φυσικών Επιστημών πάνω στο ζήτημα της αιτίας και αρχής όλων των πραγμάτων (υλικού σύμπαντος, γης, εμβίων φυτών και ζώων, ανθρώπου και του πνεύματός του) και του επί της γης τέλους αυτών. Ο πολυγραφότατος και γνωστός στη Χριστιανική Οικουμένη και σε άλλα θρησκευτικά περιβάλλοντα διακεκριμένος συγγραφέας στο έργο του αυτό συγκεντρώνοντας και επεξεργαζόμενος με κριτική οξυδέρκεια ποικίλο ουσιώδες αστροφυσικό, αστρονομικό, μαθηματικό, φυσικοχημικό, φυσιογνωστικό, βιολογικό, ανθρωπολογικό, παλαιοντολο-

13 16 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ γικό, ιστορικό, νευρολογικό, ψυχολογικό, ψυχιατρικό, φιλοσοφικό (γνωσιολογικό, αξιολογικό, μεταφυσικό), κοινωνιολογικό, κοσμοθεωρητικό και βιοθεωρητικό υλικό, προσφέρει ένα σημαντικό εγχειρίδιο συγχρονισμένης πρωτότυπης κοσμολογικής και ανθρωπολογικής «Απολογητικής» τελείως νέου είδους. Διαλέγεται μέσα στα όρια της ανθρώπινης γνωστικής ικανότητας, η οποία δεν είναι δυνατό να εισδύσει λογικά στη σφαίρα του Υπερβατικού και Θείου, αλλ όμως με διονυχιστική αξιοποίηση των εμπειρικών φυσικοεπιστημονικών δεδομένων και πορισμάτων δύναται να υποδεικνύει το αστήρικτο των στρεφομένων εναντίον της πίστης φυσικοεπιστημονικών υποθέσεων και θεωριών, να καθιστά φανερόν ότι η πίστη αυτή, που συνδέεται με άμεση βιωματική εμπειρία, είναι όχι «παρά λόγον», αλλά «υπέρ λόγον». Ο Καθηγητής Küng, παρουσιάζοντας είτε εμπειρικές διαπιστώσεις, είτε θεωρίες, υποθέσεις και απλές απόψεις εκπροσώπων διαφόρων επιστημονικών κλάδων και συσχετίζοντάς τις με την από αυτόν ερμηνευόμενη βιβλική διδασκαλία, καθιστά φανερό ότι μόνον η κακή χρήση, είτε της Επιστήμης είτε της Θρησκείας είτε αμφοτέρων, είναι η κυρία αιτία της σύγκρουσης μεταξύ τους. Προχωρώντας βήμα προς βήμα στο διάλογό του με τους εκπροσώπους των Φυσικών Επιστημών και χρησιμοποιώντας με επιδεξιότητα διαλεκτική σωκρατική ή μαιευτική μέθοδο εξαιρετικής ποιότητας, ξεκινά σε κάθε επιμέρους περίπτωση το διάλογο χωρίς προκαταλήψεις, δίνοντας συχνά στην αρχή την εντύπωση ότι συμφωνεί προς τις απόψεις των αντιφρονούντων. Τις παραθέτει αντικειμενικά κατά σφαιρικό και εξονυχιστικό τρόπο

14 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ 17 και στο τέλος χωρίς παιάνες νίκης είτε μόνο με μια ερώτηση, που έχει μια και μόνη αυτονόητη απάντηση, είτε με διατυπώσεις σοβαρών ειδικών επαϊόντων επιστημόνων πείθει για το αστήρικτο των δήθεν επιστημονικών αιτιάσεων εναντίον της πίστης. Σ αυτό συνίσταται η μεγάλη προσφορά του βιβλίου του. Αλλά το έργο του Hans Küng δεν προσφέρει μόνο κριτικά επεξεργασμένο έτοιμο υλικό προς οικείωση και εμπλουτισμό του πνευματικού οπλοστασίου μας, αλλά είναι και παρότρυνση προς τους θεολόγους και τους διανοούμενους Χριστιανούς να παρακολουθούν κατά το δυνατόν τα τελικά πορίσματα των διαφόρων θύραθεν επιστημών προς οικείωση και αξιοποίηση και προς ανάπτυξη επιτυχούς διαλόγου με τους εκπροσώπους τους για ζητήματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα προς τον κοσμοθεωρητικό και βιοθεωρητικό προσανατολισμό τους. Έτσι ο επιφανής συγγραφέας του βιβλίου μάς διδάσκει ότι για τα ζητήματα αυτά πρέπει να εγκαταλείψουμε την αυτάρκεια, τη χειμερία νάρκη, το δογματισμό και τον πνευματικό στρουθοκαμηλισμό, για να κεντρίζουμε και αφυπνίζουμε συνεχώς το ενδιαφέρον μας για περαιτέρω συνεχώς ανανεούμενη μελέτη προς συγχρονισμένη και αξιόπιστη διαλογική επικοινωνία με αντιφρονούντες. Ο συγγραφέας H. Küng αισθητοποιεί άριστα το δεοντολογικό αίτημα για τη διπολικότητα κάθε διαλόγου, του οποίου η ροή κινείται μεταξύ δύο πόλων, διότι με κάθε διάλογο προσφέρουμε και δεχόμαστε. Πρέπει να είμαστε βέβαιοι, ότι από οποιονδήποτε διάλογο κάτι μπορούμε να διδαχθούμε. Γι αυτό αποστολή του Χριστιανού, που συνδια-

15 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ λέγεται, δεν είναι να προσφέρει μόνο λόγους διαφωτιστικούς, παραμυθητικούς, παραινετικούς, προτρεπτικούς, ελεγκτικούς και επιτιμητικούς. Με το να ακούμε τους άλλους με προσοχή είναι δυνατό να προσφέρουμε μεγαλύτερη υπηρεσία παρά με το να κηρύττουμε σ αυτούς. Πολλοί, ακόμη και μεγάλοι επιστήμονες, ζητούν ένα αυτί για να τους ακούσει και δεν το βρίσκουν ανάμεσα σε πολλούς Χριστιανούς, διότι αυτοί συχνά ομιλούν ακόμη και όταν πρέπει ν ακούνε. Το βιβλίο αυτό του H. Küng, σύμφωνα προς τα ήδη λεχθέντα, προβάλλει επιπλέον το αίτημα, κατά το οποίο οι θεολόγοι και οι πιστοί, αντικρούοντας εκείνους που διαφωνούν προς τις χριστιανικές αλήθειες, πρέπει να παρουσιάζουν τις απόψεις, τα επιχειρήματα και τις αντιρρήσεις των διαφωνούντων κατά τρόπο ευσυνείδητο και αντικειμενικό και όχι κατά τρόπο επιλεκτικό και αποσπασματικό προς επίτευξη εύκολης φαινομενικής επιτυχίας και θριαμβολογίας. Επίσης το ίδιο βιβλίο δεν οδηγεί σε σύγχυση των ορίων του καταφατισμού και αποφατισμού. Με τη σύγχυση αυτή είναι δυνατό να γίνει μετάσταση της διαλογικής ενέργειας από τον ενδοκοσμικό χώρο και καταφατισμό προς την υπερβατική και απρόσιτη στο λόγο περιοχή του αποφατισμού, όπου η μεν ουσία του Δημιουργού Θεού είναι τελείως απροσπέλαστη, το δε όργανο για τη μέθεξη των προσιτών στον άνθρωπο και μεθεκτών από αυτόν θείων ενεργειών και για την προσοικείωση του θαβωρείου φωτός είναι όχι ο «καθαρός λόγος», αλλά η βιωματική εμπειρία και η άμεση εσωτερική θέα, η οποία για τη γνήσια χριστιανική Γνωσιολογία, πέραν της κατ αίσθησιν εμπειρίας και της διανοητικής-συλ-

16 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ 1 λογιστικής λειτουργίας, θεωρείται ως τρίτη πηγή γνώσεως (πρβλ. Ευαγγέλου Δ. Θεοδώρου, φαινομενολογία και Δεοντολογία της Ελληνικής Θεολογίας στο λυκαυγές της τρίτης χιλιετίας, Αθήνα 2006, σσ. 17-1). Επίσης ο H. Küng με την προβολή των βιβλικών μηνυμάτων (λ.χ. της Γένεσης, του βιβλίου των Ψαλμών, της Καινής Διαθήκης) βοηθεί να κατανοήσουμε, ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει εν ονόματι μονομερούς και αποκλειστικής προσκόλλησης στον αποφατισμό να συρρικνώνουν, αποδυναμώνουν ή και να καταργούν το διάλογό τους στα πλαίσια του καταφατισμού, ο οποίος, ως συνάγεται εκ της Αγίας Γραφής και της Ιεράς Παραδόσεως, έχει κεντρική θέση στον προσιτό στην ανθρώπινη διάνοια τομέα των ενδοκοσμικών και ιστορικών συναρτήσεων της Θείας Αποκαλύψεως και της Εκκλησίας. Γενικά η κοσμολογική και ανθρωπολογική διδασκαλία του H. Küng μας δίνει το δικαίωμα να συμπεράνουμε ότι είναι αναγκαίος ο εκάστοτε συγχρονισμένος διάλογος προς αντίκρουση των επιθέσεων εναντίον της πίστης και επομένως είναι άδικο να χαρακτηρίζονται ως «σχολαστικίζοντες» αρνητές του χριστιανικού πνεύματος όσοι, στηριζόμενοι στο παράδειγμα των μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, επικαλούνται και τη μαρτυρία αστρονόμων ή φυσικών ή βιολόγων ή ιατρών ή ψυχολόγων κ.ά., όχι για να εισδύσουν λογικά στο μυστήριο της Αγίας Τριάδας ή του προαιώνιου σχεδιασμού του «χρόνοις αἰωνίοις σεσιγημένου» (Ρωμ. ιστ, 25) μυστηρίου της Θείας Οικονομίας, αλλά για να αντικρούσουν τους ισχυρισμούς των πολεμίων της πίστης ή για να επαναλάβουν ότι «οἱ οὐρανοì διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ»

17 20 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ (Ψαλμ. 1, 1) ή ότι «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καì θειότης» (Ρωμ. 1, 20) ή ότι «πᾶς οἶκος κατασκευάζεται ὑπό τινος, ὁ δὲ τὰ πάντα κατασκευάσας Θεός» (Εβρ. 3, 4) ή ότι «ἄρτι γινώσκω ἐκ μέρους» (Α Κορ. 13,12) ή ότι προς τον πυρήνα της εξιστόρησης του γεγονότος της Αναστάσεως του Κυρίου συναρτάται το προσιτό στον ανθρώπινο λόγο πλήθος ιστορικών γεγονότων, κατά τα οποία οι Απόστολοι ως αυτόπτες και αυτήκοοι ήταν πεπεισμένοι για το θεμέλιο αυτό του Χριστιανισμού και γι αυτό όλοι σχεδόν υπέγραψαν με το αίμα τους τη μαρτυρία: «Ὃ ἀκηκόαμεν, ὃ ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὃ ἐθεασάμεθα καì αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν» (Α Ιωαν. 1, 2). Η παρούσα ελληνική μετάφραση είναι δυνατό να συντελέσει στον προσανατολισμό των αναγνωστών εκείνων, οι οποίοι καλόπιστα νομίζουν ότι η Επιστήμη αντιτίθεται στη χριστιανική πίστη. Εξάλλου η μετάφραση αυτή δύναται να υποβοηθήσει εκείνους που είναι υπεύθυνοι για τη μόρφωση των νέων. Ο υπογραφόμενος, γνωρίζοντας κάπως εκ των προτέρων το κεντρικό κοσμολογικό και ανθρωπολογικό περιεχόμενο του βιβλίου του Καθηγητού H. Küng, ευχαρίστως απεφάσισα να ανταποκριθώ στην πρόσκληση του προ ετών φίλτατου φοιτητή μου κ. Αθανασίου Ψυχογιού, Διευθύνοντος Συμβούλου των αξιόλογων Εκδόσεων Ψυχογιός, για τη μετάφραση του βιβλίου. Επειδή επίσης γνώριζα, ότι ο Καθηγητής Küng είναι φιλελεύθερος θεολόγος, που αντιμετωπίζει κριτικά όχι μόνο τις ακρότητες του Παπισμού, αλλά και

18 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ 21 μερικές διδασκαλίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, που συμπεριλαμβάνονται και στη διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, γι αυτό πήρα την απόφαση για τη μετάφραση με τη σκέψη ότι με τη σύμφωνη γνώμη του εκδότη θα έκανα χρήση και της κατά το μάλλον ή ήττον καθιερωμένης παράθεσης μερικών σημειώσεων του μεταφραστού, που θα περιέχουν υπό ορθόδοξη οπτική γωνία μερικά στοιχεία, που αναφέρονται σε σπουδαία σημεία του βιβλίου, σχετιζόμενα λ.χ. προς το δαρβινισμό ή την κριτική ερμηνεία της Αγίας Γραφής και την καθ όλου Χριστολογία. Επιπλέον μερικές σημειώσεις θα συντελούν στη διασάφηση ή συμπλήρωση κάποιων πολύ συνοπτικών διατυπώσεων του βιβλίου. Έτσι η μετάφραση που προσπαθεί να μείνει απόλυτα πιστή ακόμη και στο ύφος του συγγραφέα (λ.χ. στη χρήση ασυνδέτων διατυπώσεων και ελλειπτικών φράσεων με διπλή, άνω και κάτω, τελεία) θα είναι ένα εγχειρίδιο όχι μόνο διεπιστημονικού στοχασμού, αλλά σε μερικά ουσιώδη ζητήματα και ενδοχριστιανικού θεολογικού από ορθόδοξη σκοπιά διαλόγου, που θα στηρίζεται σε αντικειμενική γνώση τόσον των απόψεων ιδίως των φιλελεύθερων ετερόδοξων θεολόγων, όσον και των αντίστοιχων συμφώνων προς αυτές ή αποστασιοποιημένων από αυτές διδασκαλιών της ορθοδόξου παραδόσεως. Ένας τέτοιος διάλογος είναι δυνατό να οδηγήσει κάθε πιστό (ορθόδοξο ή ρωμαιοκαθολικό) στο να επαναλαμβάνει ανεμπόδιστα τους ωραίους και παρήγορους λόγους, που χρησιμοποιεί ο H. Küng στο τέλος του βιβλίου του: «Δύναμαι λέγει να κατανοώ τον Θεό ως το Άλφα και το Ωμέγα, την αρχή και το τέλος όλων των πραγμάτων.

19 22 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ Και γι αυτό ως ένα θάνατο μέσα στο φως». Για το φως αυτό ο Küng παραθέτει τους εξής λόγους από το τελευταίο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως του Ιωάννου: «Καὶ νὺξ οὐκ ἔσται ἔτι, καὶ οὐ χρεία λύχνου καὶ φωτὸς ἡλίου, ὅτι Κύριος ὁ Θεὸς φωτιεῖ αὐτούς, καὶ βασιλεύσουσιν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων» (Αποκ. 22, 5). Ας επιτραπεί να προσθέσουμε ότι το νεότατο φυσικοεπιστημονικό υλικό, που προβάλλεται από το βιβλίο του H. Küng ενισχύει τα σχετικά ουσιώδη τελικά κοσμολογικά και ανθρωπολογικά συμπεράσματα σχετικών μελετών, που έγραψε ο υπογραφόμενος κατά τις τελευταίες έξι δεκαετίες. Εξ αυτών αναφέρουμε δειγματοληπτικώς κατά χρονολογική σειρά τις εξής: Η σημερινή εν τη Επιστήμη θέσις της Εξελικτικής Θεωρίας περί της καταγωγής των ειδών της ζωής και του ανθρώπου (Φροντιστηριακαί μελέται Ι. Κ. Παπαζαχαρίου), Αθήνα, 147. Θεός, Κόσμος, Άνθρωπος («Η μαρτυρία του μακροκόσμου Η μαρτυρία του μικροκόσμου Η αρχή της ζωής Η μαρτυρία των ζώντων οργανισμών. Η θεωρία της εξελίξεως Εξαήμερος και Επιστήμη Η ψυχή του ανθρώπου»): Μέρος Β στο βιβλίο: αιωνία αλήθεια, εν Αθήναις, 160, σσ Εγχειρίδιον φιλοσοφίας, Τεύχος Α (Εισαγωγικά Γνωσιολογία Γενική Αξιολογία), Θεσσαλονίκη, 167. Θρησκεία και φυσικαί Επιστήμαι, Αθήνα 171. Εκκλησία και φυσικόν περιβάλλον, Αθήναι, 13. «Το ζήτημα των ενδείξεων της υπάρξεως του Θεού», περ. Θεολογία, Αθήναι 12, όπου στις σελίδες υπάρχει ολόκληρο κεφάλαιο υπό τον τίτλο «Η Φυσική του Χάους και η Γεωμετρία των Fractals». το νόη-

20 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ 23 μα και τα όρια της ανθρωπίνης ελευθερίας, περ. Θεολογία, Αθήναι, 2006, σσ «Ορθόδοξη Κοσμολογική Αισθητική», περ. Θεολογία, Αθήναι, 2007, σσ Στις μελέτες αυτές θα ήταν δυνατό να προστεθούν και πολλά άρθρα, που δημοσιεύθηκαν στον περιοδικό και καθημερινό Τύπο. Τέλος επιβάλλεται να αναφερθεί ότι για τον έλεγχο της ορθότητας της μετάφρασης μερικών επιστημονικών όρων υπήρξε πολύτιμη η συνδρομή εκ μέρους των ειδικών επιστημόνων Νικολάου Αρτεμιάδη (Ακαδημαϊκού, για Μαθηματικά), Γεωργίου Κοντοπούλου (Ομ. Καθηγητού του Εθνικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Ακαδημαϊκού, για Αστρονομία και Αστροφυσική), Γεωργίου Χριστοδούλου (Ομ. Καθηγητού του ιδίου Πανεπιστημίου, για Νευρολογία και Ψυχιατρική), Γεωργίου Θεοδώρου (Καθηγητού του ιδίου Πανεπιστημίου, για Γεωλογία και Παλαιοντολογία), Δημητρίου Θεοδώρου (Επικ. Καθηγητού του ιδίου Πανεπιστημίου, για Φυσική και Χημεία), και Βασιλείου Τζέρπου (Διδάκτορος Θεολογίας, για την ανεύρεση μερικών ψηφιακών ιστοτόπων στο Διαδίκτυο). Οφείλονται σ αυτούς θερμές ευχαριστίες, όπως και στις Εκδόσεις Ψυχογιός για την όλη επιμέλεια της έκδοσης του βιβλίου αυτού. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ Ομότιμος Καθηγητής και πρ. Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Τακτικό Μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας των Επιστημών και Τεχνών

21 ΠΡολογοσ στην ΕλλΗνικΗ ΕκΔοσΗ του Hans Küng οι Έλληνες ήταν εκείνοι, που πρώτοι μέσα στην ευρωπαϊκή ιστορία συλλογίσθηκαν για την «αρχή των πάντων», για την πρωταρχική πηγή ή αιτία, από την οποία προέρχεται το παν και στην οποία ίσως πάλιν επιστρέφει. για τον Θαλή αυτή ήταν το ύδωρ, για τον αναξιμένη ο αέρας, για τον Ηράκλειτο το πυρ, αλλά για τον αναξίμανδρο το Άπειρο, το ποιοτικά και ποσοτικά απροσδιόριστο. αλλ αυτοί οι πρώτοι φιλόσοφοι της φύσης ήδη επίσης σκέφθηκαν, εάν και πώς συμβαίνουν αλλαγές, πώς συμπεριφέρονται το είναι, το γίγνεσθαι, ποιοι νόμοι λειτουργούν εδώ. αλλά οι Έλληνες ήταν επίσης εκείνοι, στους οποίους χρωστάμε την αρχή της φυσικής Επιστήμης. Με πρωτοποριακές θεωρίες θεμελίωσαν τις μετέπειτα επιμέρους επιστήμες, προπαντός τα Μαθηματικά, τη βιολογία, τη Χημεία και τη φυσική. Πάντοτε εκ νέου γίνεται αναφορά σε μεγάλους στοχαστές, όπως στον μαθηματικό Ευκλείδη, στους ατομικούς λεύκιππο και Δημόκριτο, στον ια-

22 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ 25 τρό γαληνό και προπαντός στον γενικό [καθολικό] στοχασμό του αριστοτέλη. τέλος οι Έλληνες ήταν επίσης εκείνοι, που ανέπτυξαν μία φιλοσοφική έννοια περί του Θεού. ο Ξενοφάνης προσδιόρισε τον Θεόν ως το απόλυτα τέλειο, ύψιστο ον. ο Παρμενίδης γνώριζε μόνο το είναι, το ένα και αγέννητο. ο αναξαγόρας θεωρούσε, ότι ο κόσμος αναγόταν στον «νουν», που είχε τη γνώση και δημιουργούσε την τάξη. Πάνω σ αυτούς οικοδομούσαν τη σκέψη τους οι κλασικοί εκπρόσωποι της Ελληνικής φιλοσοφίας και κατανοούσαν τον Θεό, όπως ο Πλάτων, ως την ιδέα του αγαθού ή, όπως ο αριστοτέλης, ως το κινούν ακίνητον, ως αυτοστοχαζόμενη σκέψη. και έτσι είναι για μένα μεγάλη χαρά, ότι το βιβλίο αυτό για την «αρχή των πάντων» είναι δυνατό να παρουσιασθεί στην ελληνική γλώσσα. φυσικά λαμβάνω σοβαρά υπόψη τις εποχικές αλλαγές, τις οποίες, προπαντός από την έναρξη των νέων Χρόνων, έχει υποστεί το κοσμοείδωλό μας, που διαμορφώθηκε από τους Έλληνες: ο γαλιλαίος με τη νέα αστρονομία, ο κάρολος Δαρβίνος με τη νέα βιολογία, ο αλβέρτος αϊνστάιν με τη νέα φυσική είναι ακριβώς μόνο τρία ονόματα, που δείχνουν πόσο πολύ ολόκληρη η ανθρωπότητα έπρεπε ν αλλάξει τρόπο σκέψης. οι νέες αυτές εξελίξεις θεωρήθηκαν συχνά ως απειλή για την πίστη στον Θεό. Μάλιστα βρεθήκαμε αναγκασμένοι να κατανοήσουμε κατά ριζικά νέον τρόπο όχι μόνον την Ελληνική φιλοσοφία και τη φυσική Επιστήμη, αλλά

23 26 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ επίσης τη βίβλο και την Εκκλησιαστική Παράδοση. Η αρχική αντιπαράθεση είχε μόνον αρνητικές συνέπειες για την Εκκλησία και τη Θεολογία. Επίσης η προς εναρμόνιση προσπάθεια, που επεδίωκε να συνταιριάσει τη φυσική Επιστήμη με τη Θρησκεία, δεν ήταν επιτυχής. Εκείνο, που εμείς σήμερα χρειαζόμαστε, είναι μία κριτική-εποικοδομητική διαλογική αλληλεπίδραση της φυσικής Επιστήμης και της Θρησκείας: πρέπει οι δικές τους ιδιαίτερες σφαίρες να διαφυλάσσονται, αθέμιτες υπερβάσεις των ορίων τους να αποφεύγονται, απολυτοποιήσεις να αποκρούονται. κατ αυτόν τον τρόπο, όπως είμαι πεπεισμένος, είναι δυνατός ο αμοιβαίος εμπλουτισμός φυσικής Επιστήμης και Θρησκείας. Μέσα στις δύο αυτές πολύπλοκες περιοχές οι άνθρωποι σήμερα έπρεπε να είναι καλύτερα πληροφορημένοι. κατέβαλα όχι ολίγον κόπο για να παρουσιάσω με κατανοητό τρόπο τα σπουδαιότερα πορίσματα της φυσικής Επιστήμης και συγχρόνως να δείξω ξεκάθαρα τη σχετική φιλοσοφική-θεολογική προβληματικότητα. και έτσι ελπίζω ότι πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα θα γνωρίζουν καλύτερα τις τεράστιες προόδους της φυσικής Επιστήμης και συγχρόνως θα διευρύνουν και θα κάνουν πιο βαθιές τις θρησκευτικές γνώσεις τους. Πολλή χαρά σε μια ανάγνωση, που θα κρατεί το ενδιαφέρον, σας εύχεται εγκάρδια ο Hans Küng. τυβίγγη, ιανουάριος 2009

24 «γενηθητω φωσ!» «γενηθήτω φῶς!»: Έτσι γράφει η Εβραϊκή βίβλος στις πρώτες φράσεις της για την «ἀρχήν» του «οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς». Η γη «ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος καί σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος». 1 Πριν από όλα τα άλλα πράγματα, ακόμη και πριν από τον ήλιο, τη σελήνη και τ άστρα, δημιουργήθηκε το φως. Πιο δυνατά από ό,τι είναι δυνατό να το εκφράσουν όλοι οι λόγοι και καλύτερα από ό,τι μπορούσε ο Μιχαήλ Άγγελος να το καταστήσει θεατό μέσα στην καπέλλα σιξτίνα, το έκαμε ο γιόζεφ Χάιντν ν αντηχήσει και ακουσθεί στο ορατόριό του Η Δημιουργία. Με το εκπληκτικό αιφνίδιο ξέσπασμα του fortissimo ολόκληρης της ορχήστρας από τη σκοτεινή μι ελάσσονα στην ακτινοβόλα θριαμβευτική ντο μείζονα ο βιβλικός λόγος για το φως δημιουργήθηκε τρόπον τινά εκ νέου στη γλώσσα της μουσικής. αλλά θα με ερωτήσει ο εκπρόσωπος των φυσικών Επιστημών: πιστεύετε λοιπόν σοβαρά, όπως πολλοί φονταμενταλιστές, όχι μόνο στην αμερική, ότι η βίβλος απαντά στο ερευνητικό ερώτημα της κοσμολογίας: από πού

25 2 HANS KÜNG προέρχονται όλα αυτά; Εκπροσωπείτε ίσως ακόμη μίαν αφελή ασαφή βιβλική πίστη σ έναν ανθρωπόμορφο Θεό, που έχει δημιουργήσει τον κόσμο σε έξι «ημέρες»; ασφαλώς όχι: Θα ήθελα να λάβω σοβαρώς υπόψη τη βίβλο, αλλά γι αυτό όχι κατά γράμμα. «γενηθήτω φῶς!» Δικαίως αυτό ήταν το σύνθημα του «Διαφωτισμού» [Auf-klärung], που μεταδόθηκε από την αγγλία [«En-lightenment»] και τη γαλλία [«les Lumières»] και ήθελε να βοηθήσει τον άνθρωπο να βρει με τη χρήση του λογικού την «έξοδο από την ανωριμότητα, που προκάλεσε ο ίδιος στον εαυτό του» (ιμμ. καντ 2 ). Διαφωτιστές ήταν όλοι εκείνοι οι ευσεβείς, που ονομάζονταν «φίλοι του φωτός» και ήθελαν ήδη ενωρίς μέσα στην Εκκλησία να συντελέσουν στην ελεύθερη έρευνα και στη χρήση του λογικού και συγχρονισμένου τρόπου κηρυγματικής διαφώτισης, χωρίς εξαναγκασμό και πνευματική κηδεμονία. και όλοι αυτοί είχαν στο πλευρό τους εκείνη τη μετα-κοπερνίκεια φυσική επιστήμη, η οποία στη δίκη της Ρωμαϊκής Εκκλησίας εναντίον του γαλιλαίου είχε βγει στο τέλος νικήτρια. καμιά λοιπόν οπισθοχώρηση πίσω από τον κοπέρνικο και τον γαλιλαίο, πίσω από τον νεύτωνα και τον Δαρβίνο! αλλά τώρα πρέπει εγώ αντιστρόφως να ερωτήσω τον εκπρόσωπο των φυσικών Επιστημών. Δεν μας έχει επίσης μερικές φορές οδηγήσει στην πλάνη και ο λόγος του Διαφωτισμού; Με όλες τις ευλογημένες προόδους του δεν έχει επίσης και αυτός σε μεγάλο βαθμό δημιουργήσει φονικούς πολεμικούς μηχανισμούς; Δεν έχει ποικιλοτρό-

26 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 2 πως καταστρέψει τα φυσικά θεμέλια της ζωής έτσι ώστε πολλοί άνθρωποι να ανησυχούν για το μέλλον της γης μας; ναι, υπάρχει μία διαλεκτική του Διαφωτισμού, όπως αυτή αναλύθηκε με οξύνοια από τους Μαξ Χορκχάιμερ και τ. β. αντόρνο 3, μία αιφνίδια μεταβολή του φυσικοεπιστημονικού-τεχνικού λόγου σε παραλογισμό. Μήπως ίσως χρειαζόμαστε ακόμη μίαν άλλη θέαση των πραγμάτων και όχι μόνο τη θέαση των φυσικών Επιστημών; «γενηθήτω φῶς!»: αυτό θα μπορούσε να πει επίσης ο αϊνστάιν, όταν διαπίστωσε ότι η ταχύτητα του φωτός είναι η μεγάλη σταθερά, για να «σχετικοποιήσει» πάνω σε αυτή τη βάση τη βαρύτητα, το χώρο και το χρόνο. ο αϊνστάιν, επικαλούμενος τους «αιρετικούς», όπως τους Δημόκριτο, φραγκίσκο της ασσίζης και ιδίως τον σπινόζα, εκπροσωπούσε μια ελεύθερη από δόγματα «κοσμική ευσέβεια», που «δεν γνωρίζει κανένα Θεό, τον οποίο θα σκεπτόμασταν σύμφωνα με την εικόνα του ανθρώπου» 4. αυτή η κοσμική ευσέβεια είναι γι αυτόν «το ισχυρότατο και ευγενέστατο ελατήριο τῆς επιστημονικής έρευνας» 5. «Πόση βαθιά πίστη στο λόγο τοῦ παγκόσμιου οικοδομήματος και πόση νοσταλγία για τη σύλληψη έστω και μιας μικρής ανταύγειας [αναλαμπής] του αποκαλυφθέντος σ αυτόν τον κόσμο λόγου έπρεπε να είναι ζωντανές στους κέπλερ και νεύτωνα, έτσι ώστε αυτοί να μπορέσουν εργαζόμενοι χρόνια και χρόνια μέσα στη μοναξιά να ξεδιαλύνουν και να κατανοήσουν το μηχανισμό της ουράνιας μηχανικής Μόνον όποιος έχει αφιερώσει τη ζωή του σε παρόμοιους σκοπούς, έχει μια

27 30 HANS KÜNG ζωντανή εικόνα για το τι εμψυχώνει τους ανθρώπους αυτούς και τι τους έχει δώσει τη δύναμη να μένουν πιστοί στο σκοπό τους παρά τις αναρίθμητες αποτυχίες. Είναι η κοσμική θρησκευτικότητα, η οποία χαρίζει τέτοιες δυνάμεις» 6. γνωρίζω: Δεν καλλιεργεί κάθε φυσικός επιστήμονας τέτοια θρησκευτικότητα, και σ αυτό το βιβλίο δεν πρέπει πραγματικά να επιβληθεί ούτε αυτή, ούτε μια άλλη θρησκευτικότητα. αλλ επίσης οι εκπρόσωποι των φυσικών Επιστημών, όταν θελήσουν να δουν πιο πέρα από το περιορισμένο οπτικό τους πεδίο θα μπορέσουν ν αντιληφθούν τουλάχιστον ότι το ζήτημα της θρησκείας αποτελεί μια πρόκληση γι αυτούς. «γενηθήτω φῶς!»: Επίσης αυτό το βιβλίο θα ήθελε σε περιορισμένη έκταση να μεταδώσει φως να μεταβιβάσει πιο πέρα εκείνο το φως, που μεταδίδουν τα μεγαλειώδη δεδομένα της φυσικής και της βιολογίας για την αρχή του κόσμου, της ζωής και του ανθρώπου φως, όπως αυτό που κατά εντελώς διαφορετικό τρόπο ακτινοβολεί μετά, όπως και πριν, από την επίκαιρα κατανοούμενη μαρτυρία της βίβλου φως, που μπορεί σήμερα να μεταδώσει στους ανθρώπους με ταπεινόφρονα αυτοσυνείδηση μια φωτισμένη φιλοσοφία και Θεολογία. Η διανοητική ολοκλήρωση σε μια τέτοια μετάδοση είναι σπουδαιότερη από τη δογματική ομοιομορφία και συμφωνία και από την εκκλησιαστική ή κοσμική «ορθότητα» («correctness»). βεβαίως αυτό είναι δύσκολο εγχείρημα. Διότι στους τελευταίους αιώνες η έρευνα στις φυσικές Επιστήμες κοσμολογία, βιολογία και ανθρωπολογία έχει προχω-

28 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 31 ρήσει τόσο ορμητικά και έχει γίνει τόσο εκτεταμένη, ώστε ιδίως ένας «ξένος στην ειδικότητα» μετά βίας μπορεί να κάμει μια συνοπτική επισκόπησή της. αυτό ισχύει κατά πολλούς τρόπους ακόμη και για φυσικοεπιστήμονες. Εν πάση περιπτώσει ένας από τους μεγάλους επιστήμονες στη φυσική ήδη ενωρίς έχει διατυπώσει το δίλημμα που αντιμετωπίζει ένας καθολικός τρόπος θεώρησης και έχει δει «τη μία διέξοδο»: «μερικοί από εμάς τολμούν τη συνολική θεώρηση γεγονότων και θεωριών, ακόμη και εάν η γνώση τους εν μέρει προέρχεται από δεύτερο χέρι και είναι ατελής και διατρέχουν τον κίνδυνο να γελοιοποιηθούν». Έτσι έγραψε στο βιβλίο του Τι είναι ζωή; εκείνος που άρχισε να μελετά το ζωντανό κύτταρο με τα μάτια ενός φυσικού, ο θεμελιωτής της κυματομηχανικής και κάτοχος του βραβείου νόμπελ του 1933 Έρβιν σρέντινγκερ. και τη συγγνώμη του μπορεί ο αναγνώστης να τη δεχθεί όπως επίσης τη δική μου. Εάν θέλει κάποιος να στοχάζεται σε μεγάλες συναρτήσεις και, παρά κάθε αναγκαία ειδίκευση να μη χάνει από το βλέμμα του το Όλον, χρειάζεται μια φιλοσοφικοθεολογική βασική γνώση. σ αυτό θέλει να βοηθήσει το βιβλίο μου με συγκεντρωτική μορφή. Είναι περιττό να πω, ότι σ αυτό φέρνω πίσω τη σκέψη μου σε όλα εκείνα, που τις τελευταίες δεκαετίες έχω μελετήσει, διδάξει και δημοσιεύσει και που τώρα καθιστούν σ εμένα δυνατό να γράψω συνειδητά ένα μικρό βιβλίο. Θα ήθελα όχι μόνο για φυσικές Επιστήμες της μόδας να συγκεντρώσω περαιτέρω γνώση, αλλά και για θεμελιώδη φυσικοεπιστημονικά

29 32 HANS KÜNG ζητήματα να δώσω, όπως ελπίζω, μια συνοπτική και πειστική απάντηση. αυτή κορυφώνεται σε μια παράγραφο για τις αρχές του ανθρώπινου ήθους. αυτό δείχνει ότι το βιβλίο τούτο έχει επίσης τη θέση του στη συνάφεια του ερευνητικού πεδίου, που αφορά το κοσμικό ήθος. γράφω αυτή την εισαγωγή στην αρχή του ιουλίου 2004 ως πρώτη διατύπωση του χειρογράφου στις ελεύθερες ώρες της προετοιμασίας κατά τη διάρκεια της 4ης συνέλευσης των εκπροσώπων των παγκόσμιων θρησκειών στη βαρκελώνη πάνω στο Μοντσεράτ, στρέφοντας το βλέμμα δεξιά προς τον επιβλητικά απόκρημνο φυσικό συμπαγή όγκο με τις κυκλικές μορφές και τους πύργους του, αλλά αριστερά προς τη βασιλική των βενεδικτίνων και προς το μεταξύ πλατύ τοπίο της καταλανίας. Έπρεπε αυτό να είναι άραγε ένα ωραίο όνειρο στη μετάβαση από τη νεωτερικότητα προς τη μετα-νεωτερικότητα: την υπερνίκηση συχνά ιδεολογικά χρωματισμένων αντιθέσεων μεταξύ των φυσικών Επιστημών και της Θρησκείας με μία νέα ανεύρεση κοινών στοιχείων σε όλες τις διαφορετικές προοπτικές όσον αφορά στην εξέλιξη του κόσμου και του ανθρώπου; στον Επίλογο του βιβλίου αυτού ευχαριστώ όλους εκείνους, οι οποίοι με βοήθησαν στο εκ του μακρόθεν αντίκρισμα της «αρχής όλων των πραγμάτων». Hans Küng τυβίγγη, ιούλιος 2004

30 A. Μια ΕνοΠοιΗΜΕνΗ ΘΕΩΡια για ολα; οι φυσικοί επιστήμονες μπορούν να είναι υπερήφανοι για όλα τα δεδομένα της έρευνάς τους, που ανακαλύφθηκαν, μελετήθηκαν στοχαστικά και επιβεβαιώθηκαν πειραματικά. Όλοι οι εκπρόσωποι των φυσικών Επιστημών πρέπει μάλιστα να φέρνουν πίσω τη σκέψη τους σ αυτή τη βασική επιστήμη, η οποία διερευνά και αναλύει τα στοιχειώδη σωματίδια της ύλης και τις θεμελιώδεις δυνάμεις της υλικής πραγματικότητας. Έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε ότι μερικοί επιστήμονες, στηριζόμενοι πάνω στις αναμφισβήτητες θριαμβευτικές επιτυχίες, περίμεναν, ότι μια μέρα θα μπορούσαμε να αποκρυπτογραφήσουμε το σύμπαν μας. Πώς; βρίσκοντας μια θεωρία για «όλα τα πράγματα», για όλες τις δυνάμεις της φύσης, για όλα όσα υπάρχουν: έναν κοσμικό τύπο [φόρμουλα], που θα μπορούσε να λύσει τα βαθύτατα αινίγματα του κόσμου μας και να εξηγήσει κατά φυσικό τρόπο την όλη πραγματικότητα. 1. το αίνιγμα της πραγματικότητας ο κόσμος μας: Η ελληνική λέξη «κόσμος» έχει μία μα-

31 34 HANS KÜNG κροχρόνια ιστορία. αρχικά σημαίνει «τάξη» πρωιμότατη αναφορά υπάρχει στον Όμηρο τον 8ο αι. προ Χριστού για τον παραταγμένο με τάξη στρατό. Έπειτα σημαίνει «κόσμημα»: για πρώτη φορά στον Πυθαγόρα τον 6ον αι. προ Χριστού. τέλος με την πάροδο του χρόνου η λέξη «κόσμος», σχετιζόμενη προς το κοσμικό όλο, σημαίνει «αρμονία», αργότερα, όπως και σήμερα, «παγκόσμια τάξη» και «σύμπαν». Επομένως ο κόσμος νοείται ως ταξιθετημένο όλο, κόσμος ως αντίθεση προς το χάος. το δικό μας σύμπαν [universum]: Η λέξη «universum», δανεισμένη τον 18ο αι. από το λατινικό universum που έχει την ίδια σημασία, είναι το ουσιαστικοποιημένο επίθετο εκ του «uni-versus» = στραμμένος στο ένα, ενταγμένος σε μια ενότητα (εκ του «unus» +vertere, versum). Universum επομένως, εκλαμβανόμενο ακριβώς, σημαίνει το σύμπαν, το «Όλον ως την εσωτερική συνεκτική έννοια [Inbegriff] όλων των μερών». στο βιβλίο αυτό χρησιμοποιώ εναλλακτικά τις λέξεις «κόσμος»-«σύμπαν» [«universum»] και προσπαθώ να θεμελιώσω την προέλευση και το νόημά τους. α) Ένα διπλό αίνιγμα Πίσω από τον απλό τίτλο του βιβλίου Η αρχή των πάντων κρύβεται ένα διπλό πρόβλημα: το κεντρικό πρόβλημα για την εν γένει αρχή: γιατί υπάρχει το σύμπαν; γιατί δεν υπάρχει το τίποτε; Είναι το ερώτημα για το είναι του σύμπαντος γενικά. το πρόβλημα στα πλαίσια των όρων της αρχής: γιατί

32 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 35 το σύμπαν είναι έτσι, όπως είναι; γιατί έχει ακριβώς αυτές τις ιδιότητες, που είναι αποφασιστικές για την ανθρώπινη ζωή και την επιβίωση;πρόκειται λοιπόν για το πρόβλημα του τρόπου και της μορφής ύπαρξης, του ούτως είναι [So-Sein] του σύμπαντος. Πρόκειται επομένως για κάτι όχι λιγότερο από την προέλευση και το νόημα του σύμπαντος ως κοσμικού όλου, μάλιστα της πραγματικότητας εν γένει. αλλά τι είναι η όλη πραγματικότητα; Είναι μόνο η «φύση» ή επίσης το «πνεύμα»; Μπορεί η φυσική Επιστήμη να συλλάβει και το πνεύμα; Μπορούμε άραγε να λαμβάνουμε υπόψη περισσότερα από ένα σύμπαντα, που το καθένα είναι ίσως διαφορετικό από τα άλλα, δηλαδή ένα «πολυσύμπαν» [«Multiversum»], που, εννοείται, θα ήταν μόλις κάτι περισσότερο από μια απλή υπόθεση, που δεν στηρίζεται από κανενός είδους άμεση παρατήρηση; τι είναι εν γένει η πραγματικότητα; Ξεκινώ από μια στοιχειώδη και εξ ολοκλήρου ανοικτή περιγραφή, που περικλείει «όλα τα πράγματα»: Πραγματικότητα είναι παν ό,τι είναι το σύνολο αυτού που υπάρχει. στο Μεσαίωνα ρωτούσαν προπαντός τελολογικά: για ποιο σκοπό υπάρχει ένα πράγμα; στους νέους Χρόνους ερωτούν κυρίως αιτιοκρατικά: γιατί ένα πράγμα είναι έτσι, όπως είναι; Πώς είναι αυτό πλασμένο, σε τι συνίσταται και σε ποιους νόμους υπακούει; αν θέλει κάποιος να γνωρίσει τι είναι το παν, πρέπει να γνωρίζει πώς έγινε καθετί. αν θέλουμε να γνωρίζουμε τι είναι ο κόσμος, πρέπει να γνωρίζουμε πώς έχει γίνει. Προκαλεί εντύπωση το γε-

33 36 HANS KÜNG γονός ότι εκείνο που ήδη στην αρχή των νέων Χρόνων συχνά επιστήμονες το στοχάστηκαν μόνο θεωρητικά, στη συνέχεια το διαπίστωσαν πειραματικά, το υπερασπίσθηκαν νικηφόρα ενάντια σε όλες τις αντιστάσεις και έτσι με αγώνα δημιούργησαν για την ανθρωπότητα ένα νέο κοσμοείδωλο! Ως «παγκόσμια ιστορία» δεν πρέπει να νοείται πλέον μόνον η ανθρώπινη ιστορία (από διακόσιες χιλιετίες), αλλά η πραγματική παγκόσμια ιστορία των 13, 7 δισεκατομμυρίων ετών από την αρχική έκρηξη. Περίπου τέσσερις αιώνες χρειάσθηκαν όμως μέχρις ότου επιβληθεί το νέο αστρονομικό-φυσικό μοντέλο του κόσμου το φυσικοεπιστημονικό θεμέλιο του νέου κοσμοείδωλου γενικά. β) Το νέο κοσμικό μοντέλο: Κοπέρνικος, Κέπλερ, Γαλιλαίος Δεν ήταν κάποιος κοσμικός φυσικός επιστήμων, αλλά ένας [ρωμαιο]καθολικός (Πολωνός ή γερμανός;) ιερέας καθεδρικού ναού, εκείνος ο οποίος επανήλθε σε μια (από μεταγενέστερους αστρονόμους φυσικώς αντικρουσθείσα) ιδέα του αριστάρχου του σαμίου (3 αι. π.χ.) και, στηριζόμενος σε δικές του παρατηρήσεις, υπολογισμούς και γεωμετρικο-κινητικές μελέτες, παρουσίασε το μεγαλοφυές σχεδίασμα ενός νέου, αληθινά επαναστατικού μοντέλου του κόσμου: ο νικόλαος κοπέρνικος ( ). αυτός, ο οποίος είχε σπουδάσει προπάντων στην ιταλία, πρότεινε, ως γνωστόν, στο έργο του De revolutionibus orbium caelestium libri VI (Έξι βιβλία για τις κυκλικές κινήσεις των ουρανίων σωμάτων) 1 το ανοικτό ηλιοκεντρικό μο-

34 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 37 ντέλο του κόσμου αντί του παρουσιαζόμενου από την παράδοση κλειστού, γεωκεντρικού μοντέλου του κόσμου του Πτολεμαίου, που για τον υπολογισμό των θέσεων των πλανητών σε μεγάλα χρονικά διαστήματα είχε αποδειχθεί όλο και περισσότερο ως ακατάλληλο. Πρόκειται κατεξοχήν για μια παραδειγματική αλλαγή, πρώτα στη φυσική, αλλά έπειτα με επενέργειες πάνω στο συνολικό κοσμοείδωλο και στη «Μετα-φυσική» του ανθρώπου. Η έκφραση «κοπερνίκεια στροφή» έγινε η διακριτική έκφραση για διάφορες θεμελιώδεις επαναστατικές «στροφές», που συγκροτούν τη νεωτερικότητα, καθώς και σχολικό παράδειγμα γι αυτό που σημαίνει η έκφραση «παραδειγματική αλλαγή»: περισσότερο από την αλλαγή απλώς και μόνον ενός «προτύπου» [σχεδίου] σκέψης, που διαμορφώνει τη θεώρηση του κόσμου σε μια εποχή, σημαίνει την αλλαγή «ενός συνολικού αστερισμού πεποιθήσεων, αξιών και τρόπων ενεργείας και συμπεριφοράς, που γίνεται δεκτός από τα μέλη μιας ορισμένης κοινωνίας» (Thomas S. Kuhn 2 ). το μοντέλο του κόσμου, που παρουσιάσθηκε θεωρητικά από τον κοπέρνικο, επιβεβαιώθηκε και διορθώθηκε έπειτα από τον γιοχάνες κέπλερ ( ), ο οποίος είχε σπουδάσει στην τυβίγγη ευαγγελική θεολογία, αλλ έπειτα στράφηκε προς τα Μαθηματικά και την αστρονομία. οι τροχιές της περιφοράς των πλανητών δεν είναι κυκλικές, αλλά ελλειπτικές οι τρεις νόμοι του κέπλερ για την κίνηση των πλανητών γίνονται το θεμέλιο για μια Astronomia nova (1609) 3. Η εμπειρικά αποκτώμενη και με-

35 3 HANS KÜNG τρητή γνώση γίνεται τώρα ο μοναδικός δρόμος για την κατανόηση της φύσης. Όμως αυτό για τον αστρονόμο κέπλερ, που σκέπτεται φιλοσοφικά κατά τρόπον ολιστικό και οικουμενικό, με κανέναν τρόπο δεν αποκλείει την πίστη σε μια μαθηματικά θεμελιωμένη θεία παγκόσμια αρμονική τάξη σε όλα τα πράγματα και όλες τις σχέσεις 4. το νέο μοντέλο του κόσμου για πρώτη φορά φαίνεται πολύ απειλητικό για το παραδοσιακό βιβλικό κοσμοείδωλο, κατά τη χρονική περίοδο, κατά την οποίαν ο ιταλός μαθηματικός, φυσικός και φιλόσοφος γαλιλαίος γαλιλέι ( ) 5 με το κατά το ολλανδικό πρότυπο αναπτυχθέν τηλεσκόπιο ανακαλύπτει τις φάσεις της αφροδίτης, τα τέσσερα φεγγάρια του Δία και τους τέσσερις δακτυλίους του κρόνου και διαπιστώνει ότι σωροί από αστέρια υπάρχουν στο γαλαξία. Με την ακαταμάχητη επιβεβαίωση του κοπερνίκειου μοντέλου, κατά το οποίο η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο, και με την εισαγωγή του ποσοτικού πειράματος (νόμοι του εκκρεμούς και της πτώσεως) ο γαλιλαίος γίνεται ο θεμελιωτής της νεότερης φυσικής Επιστήμης. Η παρουσίαση των νόμων της φύσης και η απεριόριστη διερεύνηση της φύσης έχουν τώρα θεμελιωθεί. ο ίδιος ο γαλιλαίος γνωρίζει φυσικά την απειλή των ερευνών του για το βιβλικό κοσμοείδωλο. βασικά ήθελε να λάβει σοβαρά υπόψη τόσο «το βιβλίο της φύσης», που γράφτηκε στη γλώσσα των Μαθηματικών, όσον και το «βιβλίο της βίβλου». σε μια επιστολή του προς τον βενεδικτίνο B. Castelli 6 το 1613 παρουσιάζει τις αντιλή-

36 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 3 ψεις του για τη σχέση της βίβλου προς τη φυσική Επιστήμη: όταν οι φυσικοεπιστημονικές γνώσεις είναι ακλόνητες και οι εκφράσεις της βίβλου είναι αντίθετες, τότε απαιτείται νέα ερμηνεία της βίβλου! Πώς όμως αντέδρασε η [Ρωμαιοκαθολική] Εκκλησία στο νέο αυτό κοσμοείδωλο; Ποια στάση λαμβάνει απέναντι στην «κοπερνίκεια αλλαγή του συνολικού αστερισμού», προς αυτή την «παραδειγματική αλλαγή»; γ) Η [Δυτική] Εκκλησία εναντίον της Φυσικής Επιστήμης Είναι γνωστό και χαρακτηριστικό ότι ήδη αυτός ο ιερέας καθεδρικού ναού κοπέρνικος ανέβαλε τη δημοσίευση του έργου της ζωής του έως τις παραμονές του θανάτου του από αγωνία για τον Index [librorum prohibitorum], [=κατάλογο απαγορευμένων βιβλίων] και την πυρά στην οποία καίγονταν οι κακόδοξοι. Ίσως από τυπική ρωμαιοκαθολική αγωνία για το νέο, και κυρίως για τη νέα φιλοσοφία της φύσης και φυσική Επιστήμη; Όχι. Επίσης ο μεταρρυθμιστής λούθηρος και ιδίως ο Μελάγχθων απέρριψαν το έργο του κοπέρνικου. αλλά επειδή αυτό είχε θεμελιωθεί μόνο θεωρητικά και παρουσιάσθηκε δήθεν μόνον ως υπόθεση, νόμιζαν ότι μπορούν να αδιαφορήσουν γι αυτό. Διότι ο κοπέρνικος μόνο το 1616 όταν ήλθε στο προσκήνιο η περίπτωση του γαλιλαίου τέθηκε στον ρωμαϊκόν Index των απαγορευμένων βιβλίων. Η θρησκεία γίνεται έτσι εφεξής αυστηρά συντηρητική και αντιδραστική δύναμη, η [Ρωμαιοκαθολική] Εκκλησία ένας ιδρυματικός θεσμός, ο οποίος, αντί να μεριμνά για πνευ-

37 40 HANS KÜNG ματική κατανόηση, προσπάθεια και εργασία, καθιερώνει έλεγχο, Index και ιερά Εξέταση. το 1632 ο γαλιλαίος καλείται να εμφανιστεί στην ιερά Εξέταση και καταδικάζεται εξαιτίας της παράβασης της ανυπακοής στην ήδη το 1616 διατυπωθείσα απαγόρευση της ηλιοκεντρικής του διδασκαλίας. Η πολύ χρησιμοποιημένη φράση περί της γης «και όμως κινείται» πιθανώς δεν κατάγεται από αυτόν. Επίσης δεν υπέστη βασανισμούς, όπως συχνά υποστηρίζεται. αλλ εν πάση περιπτώσει είναι τόσο μεγάλη η πίεση, ώστε την 22α ιουνίου 1633 ο σοφός επιστήμονας ως πιστός καθολικός αρνείται την «πλάνη» του. Παρά ταύτα καταδικάζεται για μη οριζόμενο χρονικό διάστημα σε κατ οίκον περιορισμό στη βίλα του στο αρτσέτρι, όπου μετά τέσσερα χρόνια έχασε το φως του. Εκεί του μένουν ακόμη οκτώ χρόνια ζωής μέσα στον κύκλο των μαθητών του και ετοιμάζει το τόσο σπουδαίο έργο του για τη Μηχανική και το νόμο της πτώσης, που συνετέλεσε στην περαιτέρω ανάπτυξη της φυσικής. σύμφωνα με τη σημερινή κατάσταση της «έρευνας περί του γαλιλαίου», είναι αναμφισβήτητο ότι το [ρωμαϊκό] «Άγιον Officium» το 1633 εξέδωσε μιαν εσφαλμένη απόφαση και ότι ο γαλιλαίος μόνον εν μέρει ήταν υπεύθυνος γι αυτό για το οποίο κατηγορήθηκε. αυτό διαπιστώνει ο ρωμαιοκαθολικός ιστορικός της Εκκλησίας Georg Denzler σε μελέτη του υπό τον τίτλο «Η περίπτωση του γαλιλαίου και κανένα τέλος», εναντίον ακόμη και σήμερα ενεργών ρωμαιοκαθολικών απολογητών 7. Ήταν η σύγκρουση του γαλιλαίου με την Εκκλησία

38 Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 41 μία ατυχής μεμονωμένη περίπτωση; Όχι, ήταν ένα συμπτωματικό προηγούμενο, που δηλητηρίασε στη ρίζα της τη σχέση της ανερχόμενης νεαρής φυσικής Επιστήμης με την Εκκλησία και τη Θρησκεία, διότι η στάση της Ρώμης και κατά την επόμενη χρονική περίοδο δεν άλλαξε, αλλά μπροστά στην πρόοδο της φυσικής Επιστήμης (και αργότερα ιδίως της βιολογικής έρευνας με τον κάρολο Δαρβίνο) σκλήρυνε ακόμη περισσότερο. Μετά τον μοιραίο αφορισμό του λουθήρου και των Προτεσταντών από τη Ρώμη, η περίπτωση του γαλιλαίου επέφερε μια σχεδόν αθόρυβη μετανάστευση των φυσικών επιστημόνων από τη [Ρωμαιοκαθολική] Εκκλησία και μία διαρκή σύγκρουση μεταξύ της φυσικής Επιστήμης και της κυρίαρχης Θεολογίας η ιταλία και η ισπανία, υπό την τρομοκρατία της ιεράς Εξέτασης, έμειναν γι αυτό έως τον 20όν αιώνα χωρίς αξιόλογη φυσικοεπιστημονική ανάπτυξη. Ωστόσο η εκκλησιαστική καταστολή δεν επικράτησε εναντίον της προφανούς φυσικοεπιστημονικής αλήθειας.

39

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2

Εικονογράφηση: Κατερίνα Χρυσοχόου ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Αθηνά Ανδρουτσοπούλου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-097-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Κουβέντες µε τη µαµά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Κατερίνα Χρυσοχόου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2010, αντίτυπα ÉSBN

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2010, αντίτυπα ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τα χριστουγεννιάτικα δώρα της Γαβριέλας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώτα Φώτου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Λιάνα ενεζάκη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Ράνια Μπουµπουρή, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2011 ÉSBN 978-960-453-842-3

Ράνια Μπουµπουρή, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2011 ÉSBN 978-960-453-842-3 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το σκιουράκι που δεν ήθελε να φάει ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Φαίη Ρετηνιώτη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2012 ÉSBN

Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2012 ÉSBN TIÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: ICH UND MEINE GEFÜHLE Aðü ôéò Åêäüóåéò Loewe, Μπίντλαχ 2011 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τα συναισθήµατά µου κι εγώ ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Holde Kreul EIÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Dagmar Geisler ÌÅÔÁÖÑÁÓÇ: οµινίκη Σάνδη

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μερκούριος Αυτζής, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2011 ÉSBN

Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μερκούριος Αυτζής, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2011 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ορφέας και οι νταήδες µε τα κίτρινα ποδήλατα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Μερκούριος Αυτζής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Λήδα Βαρβαρούση ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ελληνούλης, το χάρτινο καραβάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσηίδα ηµουλίδου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-489-0

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-489-0 ÓÅÉÑÁ: ÌÉÊÑÇ ÐÕÎÉÄÁ TIΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE ENGLISH ROSES GOOD-BYE, GRACE? TΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μικρές και Τριανταφυλλένιες Αντίο, Γκρέις; ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Madonna EIKONOΓΡΑΦΗΣΗ: Jeffrey Fulvimari ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ρένα

Διαβάστε περισσότερα

Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-505-7

Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Ιανουάριος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-505-7 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μη φεύγεις ÓÕÃÃÑÁÖÅIÓ: Μπίλλι Ρόζεν Μάκης Τσίτας ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Ελίζα Βαβούρη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Σταµάτιος

Διαβάστε περισσότερα

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2009, αντίτυπα

Γιώτα Φώτου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2009, αντίτυπα TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το κόκκινο αυγό της Γαβριέλας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώτα Φώτου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Λιάνα ενεζάκη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά EÊÔÕÐÙÓÇ: Σταµάτιος

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-515-6

Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2009, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-453-515-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Η Πρασινοσκουφίτσα και το φλεγόµενο δάσος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Σταυρούλα Κάτσου-Καντάνη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μάρω Αλεξάνρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής)

Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Μέγιστον τόπος. Ἅπαντα γάρ χωρεῖ. (Θαλής) Από την εποχή που οι άνθρωποι σήκωσαν τα μάτια τους προς τον ουρανό και παρατήρησαν τον Ήλιο (τον θεό τους) και τα αστέρια, είχαν την πεποίθηση ότι η Γη είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9

Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9 Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9 Κόσμος Κόσμημα δηλ. στολίδι, που χαρακτηρίζεται από την ποικιλία, την τάξη και την αρμονία Φυσικός κόσμος μακρόκοσμος μικρόκοσμος Πως έγινε

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-616-0

Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση, 2009. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2009 ÉSBN 978-960-453-616-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Πονηρούλης ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ειρήνη Καµαράτου-Γιαλλούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: ιονύσης Καραβίας ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου, Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2011 ÉSBN

Σοφία Παράσχου, Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2011 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Βάφουµε αυγά, καλή µας Πασχαλιά! ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Σοφία Παράσχου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά EÊÔÕÐÙÓÇ: I.

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Έλενα Χ. Στάνιου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN

Έλενα Χ. Στάνιου, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: To µικρό ρυµουλκό ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Έλενα Χ. Στάνιου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μαίρη Μαυράκη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιγόνη Τσίτσιλα, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012 ÉSBN

Αντιγόνη Τσίτσιλα, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Αχιλλέας και οι ήρωες του ιαστήµατος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Αντιγόνη Τσίτσιλα ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Βασίλης Γρίβας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚ ΑΚ πρρρ! ΝΤΟΪΝ- ΟΪΝ- ΟΪΝ!

ΑΚ ΑΚ πρρρ! ΝΤΟΪΝ- ΟΪΝ- ΟΪΝ! ΑΚ ΑΚ πρρρ! ΝΤΟΪΝ- ΟΪΝ- ΟΪΝ! TÉÔËÏÓ ÐÑÙÔÏÔÕÐÏÕ: DIARY OF A WIMPY KID: DO-IT-YOURSELF BOOK Áðü ôéò Åêäüóåéò Harry N. Abrams Inc., Νέα Υόρκη 2008 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα: Φτιάξε το δικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Εκδόσεις Penguin Books, Λονδίνο 2009

Από τις Εκδόσεις Penguin Books, Λονδίνο 2009 9 TÉÔËÏÓ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: DEAR HOUND Από τις Εκδόσεις Penguin Books, Λονδίνο 2009 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Αγαπηµένο µου σκυλάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Jill Murphy ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Jill Murphy ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Τα ερωτήματα Δύο σώματα έχουν το ίδιο σχήμα και τις ίδιες διαστάσεις με το ένα να είναι βαρύτερο του άλλου. Την ίδια στιγμή τα δύο σώματα αφήνονται ελεύθερα να πέσουν μέσα στον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΚΗ. Ισαάκ Νεύτων

Η ΦΥΣΙΚΗ. Ισαάκ Νεύτων Η ΦΥΣΙΚΗ Η Κλασσική Φυσική έγινε μια ξεχωριστή επιστήμη όταν οι πρώιμοι μοντέρνοι Ευρωπαίοι χρησιμοποίησαν πειραματικές και μαθηματικές μεθόδους για να ανακαλύψουν αυτά που θεωρούνται σήμερα Νόμοι της

Διαβάστε περισσότερα

"ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Παρουσίαση βιβλίου από τον Κ. Γ. Νικολουδάκη, Δεκ. 2015 Ιαν. 2016 "ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Υπότιτλος στο εξώφυλλο: -ΤΟ ΚΥΡΟΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ -Ο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τζένη Θεοφανοπούλου, 2012. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012 ÉSBN 978-960-496-517-5

Τζένη Θεοφανοπούλου, 2012. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012 ÉSBN 978-960-496-517-5 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Η Όλγα, ο Φαλτσέτος και οι άλλοι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Τζένη Θεοφανοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χριστίνα Ζέκκου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ένα από τα ζητήματα τα οποία έχει θεωρηθεί από τα πιο δύσκολα για την ανθρώπινη σκέψη (αυτό για την αρχή του κόσμου), έχει μια από τις παρακάτω απλοποιημένες απαντήσεις: 1) Ο κόσμος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

A film by 8o dimotiko Agiou dimitriou

A film by 8o dimotiko Agiou dimitriou A film by 8o dimotiko Agiou dimitriou Kostas and Sofia pictures present... TA ΠΑΙΔΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Γεννήθηκε στην Πίζα της Ιταλίας και από νωρίς έδειξε σημεία μιας αξιοσημείωτης ιδιοφυΐας. Ο πατέρας του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. Λεονάρδος Γκουβέλης. Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου ΕΜΕΙΣ ΚΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Λεονάρδος Γκουβέλης Διημερίδα Αστροφυσικής 4-5 Απριλίου Συνοπτικά: Κοσμολογικές θεωρίες ανά τους αιώνες Σύγχρονη κοσμολογική άποψη Αστρονομικές αποδείξεις της θεωρίας του Big Bang Μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Γιώτα Φώτου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-096-5

Γιώτα Φώτου, 2011. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2011 ÉSBN 978-960-496-096-5 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι διακοπές της Γαβριέλας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώτα Φώτου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Λιάνα ενεζάκη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου EÊÔÕÐÙÓÇ: Ι.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Β ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ 46 ου ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΓΝΩΣΗ» Αριστοτέλης (384-322 π.χ.) Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε το 384 π.χ. Ήταν γιος ενός θεραπευτή.

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4 Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού Διδ. Εν. 4 Ο Θεός είναι άγνωστος στην ουσία του και γνωστός με τις ενέργειές του στον κόσμο όλα τα όντα γιατί δίνει την ύπαρξη σε αυτά Ενέργειες= Θεϊκές

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, αντίτυπα ÉSBN

Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέμβριος 2008, αντίτυπα ÉSBN ÓÅÉÑÁ: ÌÉÊÑÇ ÐÕÎÉÄÁ TIΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: THE ENGLISH ROSES THE NEW GIRL TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μικρές και Τριανταφυλλένιες Η καινούρια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Madonna EIKONOΓΡΑΦΗΣΗ: Jeffrey Fulvimari ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Ενότητα 1: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Α.Ε.Α.Θ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Φράνση Σταθάτου, 2010. Ðñþôç Ýêäïóç: Oκτώβριος 2010 ÉSBN 978-960-453-760-0

Φράνση Σταθάτου, 2010. Ðñþôç Ýêäïóç: Oκτώβριος 2010 ÉSBN 978-960-453-760-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τα περιστέρια και ο µαρµάρινος κόσµος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Φράνση Σταθάτου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Sabine Straub ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Λεµπέσης, 2012. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-496-646-2

Γιώργος Λεµπέσης, 2012. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2012, 2.000 αντίτυπα ÉSBN 978-960-496-646-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Θ αυγό ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Λεµπέσης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Φραγκίσκος-Χρήστος Ράλλης ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Χρυσούλα Μπουκουβάλα ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Θεός και Σύμπαν. Source URL:

Θεός και Σύμπαν. Source URL: Θεός και Σύμπαν Source URL: http://ghz.gr/forum Θεός και Σύμπαν Source URL: http://ghz.gr/forum Η ύπαρξη τού Θεού και η σχέση του με το σύμπαν, είναι ένα θέμα που απασχολεί πλήθος ανθρώπων σήμερα. Ο Θεός

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές.

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές. ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη λέξη «σωστό»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΟ31 ΘΕΜΑ «Προτάξτε τρεις βασικές προϋποθέσεις της Επιστημονικής Επανάστασης. Αναλύστε και τεκμηριώστε τις επιλογές σας» Επαναδιατύπωση του θέματος- Στόχοι της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2

Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2 Φάκελος Ερευνητικής Εργασίας Σχολείο:Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήμα:Α 1-Α 2 Θέμα: Θρησκευτικές και επιστημονικές αντιλήψεις για την δημιουργία του σύμπαντος Ονοματεπώνυμα μαθητών: Αλέξανδρος Λάσκος, Γαρυφαλένια

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσάνθη Τσιαµπαλή-Κελεπούρη, Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2011 ÉSBN

Χρυσάνθη Τσιαµπαλή-Κελεπούρη, Ðñþôç Ýêäïóç: Φεβρουάριος 2011 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ποιος έκαψε την ουρά της αλεπούς; ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσάνθη Τσιαµπαλή-Κελεπούρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΛΕΓΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ»

2 ο ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΛΕΓΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ» 2 ο ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΛΕΓΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ» «Η Εκκλησία απέναντι στο οικολογικό πρόβλημα» Σιτήστας Κωνσταντίνος, Στάικος Θεόδωρος, Χαλαντζούκας Φοίβος. Πειραματικό Λύκειο Πανεπιστημίου Πατρών

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ Β' Τάξη Γενικού Λυκείου Ομάδα συγγραφής: Κων/νος Γαβρίλης, καθηγητής Μαθηματικών Β/θμιας Εκπαίδευσης. Μαργαρίτα Μεταξά, Δρ. Αστροφυσικής, καθηγήτρια Φυσικής του Τοσιτσείου-Αρσακείου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ανθρωπότητα βρίσκεται στα πρόθυρα μεγάλης αλλαγής και ενός αβέβαιου μέλλοντος...

Η ανθρωπότητα βρίσκεται στα πρόθυρα μεγάλης αλλαγής και ενός αβέβαιου μέλλοντος... Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο «Οι λαοί και τα έθνοι του κόσμου εισέρχονται σε μια περίοδο μεγάλων δυσκολιών και αλλαγών. Οι πόροι του κόσμου ελαττώνονται. Οι πληθυσμοί αυξάνονται. Και καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οικολογική Ερμηνεία Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες.

Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Γαλιλαίος (1581-1643) Γεννήθηκε στην Πίζα το 1581 Αρχικά σπούδασε Ιατρική, όμως ο καθηγητής του Οστίλιο Ρίτσι (μαθηματικός) τον έστρεψε στις Θετικές Επιστήμες. Ως δευτεροετής φοιτητής ανακάλυψε: 1. Τον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η μετάδοση γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών, όπως αναπτύχθηκαν και συσσωρεύθηκαν από τις προηγούμενες γενιές. (Με τον όρο «μετάδοση» υποδηλώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΦΩΤΟΔΟΤΕΣ» - Κορυδαλλών 10 Κάντζα Αττικής 153 51 Phone: 210 6658 551 - Email: fotodotes@yahoo.gr Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Συγγραφέας: Παπαδημητρακόπουλος Κωνσταντίνος Κωδικός προϊόντος: 00092

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ» ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ» Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του ΟΠΣΑ Αξιότιμοι προσκεκλημένοι Κυρίες και κύριοι, Με χαρά δέχθηκα την πρόσκληση του

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως απατήθηκαν οι Απόστολοι; (β μέρος)

Μήπως απατήθηκαν οι Απόστολοι; (β μέρος) Μήπως απατήθηκαν οι Απόστολοι; (β μέρος) +Επισκόπου Νικοπόλεως Μελετίου Η θεωρία των ψευδαισθήσεων α. Η θεωρία Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, οι μυροφόρες γυναίκες έπεσαν θύματα παραίσθησης ή ψευδαίσθησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH)

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΟΙΚΕΙΟ ΦΩΣ Φιλοσοφική προσέγγιση με στοιχεία επιστήμης προσωκρατικοί φιλόσοφοι έχουν σκοπό να κατανοήσουν και όχι να περιγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα