Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ζωικοί Εχθροί Θεωρία"

Transcript

1 Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 12: Νηματώδεις Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1

2 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Τίτλος Μαθήματος: Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 12: Νηματώδεις Όνομα Καθηγητή: Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Βαθμίδα Καθηγητή: Καθηγήτρια Άρτα,

3 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου τύπου άδειας χρήσης, η άδεια χρήσης αναφέρεται ρητώς. 3

4 Χρηματοδότηση Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο TEI Ηπείρου» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. 4

5 Νηματώδεις (nematoda) 5

6 Σκοποί ενότητας Καταγραφή των χαρακτηριστικών & ιδιοτήτων των νηματωδών. 6

7 Περιεχόμενα ενότητας Χαρακτηριστικά γνωρίσματα νηματωδών. Μορφολογία νηματωδών. Αναπαραγωγή & ανάπτυξη νηματωδών. Διάδοση νηματωδών. Ζημιές & Συμπτώματα από νηματώδεις. Αντιμετώπιση νηματωδών. Κυριότεροι εκπρόσωποι της κλάσης Nematoda. 7

8 Χαρακτηριστικά γνωρίσματα νηματωδών 8

9 Εισαγωγή Ανήκουν στο Ζωικό Βασίλειο, Υποβασίλειο: Metazoa, Φύλο: Nemat(od)a Ελληνική λέξη «νήμα» (thread ή threatworms) και είναι συνήθως λεπτοί σκωληκόμορφοι οργανισμοί Μοιάζουν με νημάτιο, στενόμακρο, κυλινδρικό, επίμηκες, σκωληκόμορφο σώμα 9

10 Nematoda Νηματώδεις Ευρύτατα διαδεδομένα, επειδή προσαρμόζονται λόγω της εσωτερικής και εξωτερικής μορφολογίας τους Χερσαίοι & υδρόβιοι οργανισμοί; Συναντώνται στο έδαφος στα γλυκά, θαλάσσια ή υφάλμυρα νερά, όπου υπάρχει οργανική ουσία, μεελεύθερηδιαβίωσηήωςζωικάήφυτικάπαράσιτα Ζουν παρασιτικά στα ζώα & φυτά; Φυτοπαρασιτικοί 0,3 2,0 mm, ενώ Ζωοπαρασιτικοί μεγέθους από μερικά cm μέχρι 1 m Δεν έχει κινητήρια εξαρτήματα; Φορείςδιαφόρωνιών Έχουν νευρικό & απεκκριτικό, όχι όμως κυκλοφορικό & αναπνευστικό σύστημα 10

11 Εισαγωγή Περισσότεροι φυτοπαρασιτικοί με σώμα 0,1 2,0 mm (εδαφοπαρασιτικοί: 0,2 10 mm), λεπτό, σκωληκόμορφο, σχεδόν διαφανές, που προστατεύεται από ανθεκτική επιδερμίδα Σε μερικά είδη, ενώ οι άρρενες διατηρούν το σκωληκόμορφο σχήμα τους, τα θήλεα, καθώς αναπτύσσονται, διογκώνονται και αποκτούν διάφορα σχήματα Anguina tritici (νηματώδης του σιταριού): σε ένα προσβεβλημένο κόκκο βρέθηκαν άτομα (νύμφες 2 ου σταδίου) Σπάνια είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο των φυτοπροστατευτικών προϊόντων 11

12 Διάκριση εδαφόβιων νηματωδών βάσει ενδιαιτήματος Βακτηριοφάγοι: τρέφονται με βακτήρια, τα οποία καταπίνουν με τη στοματική τους κοιλότητα Μυκητοφάγοι: τρέφονται με μύκητες διατρυπώντας με τα στοματικά τους μόρια τύπου στυλέτου τις μυκηλιακές υφές τους και απομυζούν το περιεχόμενό τους Φυτοπαρασιτικοί: τρέφονται (στοματικά μόρια τύπου στυλέτου) απομυζώντας τα φυτικά κύτταρα των ριζών ή/και υπέργειων μερών τους 12

13 Διάκριση εδαφόβιων νηματωδών βάσει ενδιαιτήματος Αρπακτικοί: τρέφονται με πρωτόζωα και άλλους νηματώδεις είτε διατρυπώντας και απομυζώντας τα σωματικά υγρά τους (στοματικά μόρια τύπου στυλέτου), είτε σχίζοντας τη σάρκα τους και απομυζώντας τα εκρεόμενα σωματικά υγρά ή καταπίνοντας ολόκληρο το θήραμά τους (στοματικά μόρια με δόντι) Παμφάγοι: καταναλλώνουν ποικίλλα ενδιαιτήματα ή χρησιμοποιούν διαφορετικό ενδιαίτημα σε κάθε στάδιο της ζωής τους (Dorylaimida) 13

14 Μορφολογία νηματωδών 14

15 Nematoda Νηματώδεις Σώμα εξωτερικά καλύπτεται από το επιδερμίδιο (cuticle; Αναπνέει μέσω αυτού) κάτωαπότοοποίοβρίσκεταιη υποδερμίδα (sabcuticιe) και το μυϊκό στρώμα Προστατεύεται μερικώς από την επιδερμίδα, αλλά μεγάλη προστασία τους προσφέρει το περιβάλλον που ζουν Mυϊκό σύστημα από επιμηκυμένους & ειδικευμένους μύες Πεπτικό σύστημα από οισοφάγο, αδένες πέψης και έντερο, που καταλήγει στο θήλυ στην έδρα και άρρεν στην αμάρα Σύστημα έκκρισης είναι ένα αδενωτό και σωληνωτό όργανο 15

16 Nematoda Νηματώδεις Αναπαραγωγικό σύστημα άρρενος αποτελείται από τους όρχεις και τις συζευκτικές άκανθες, ενώ στα θήλεα από τις ωοθήκες, τη μήτρα, τον κόλπο και το γεννητικό άνοιγμα Νευρικό σύστημα με δύο κύρια κέντρα (ένα στον οισοφάγο & και ένα στο απευθυσμένο), που συνδέονται μεταξύ τους με ένα δακτύλιο Ως αισθητήρια όργανα είναι οι νευρικές απολήξεις, με μορφή κυρίως αισθητηρίων θηλών, που βρίσκονται συνήθως στο πρόσθιο και οπίσθιο μέρος του σώματος Δεν έχουν σκελετό, εξωτερικές προσαρτήσεις, τρίχες, άκρα, οφθαλμούς, αυτιά, αναπνευστικό & κυκλοφορικό σύστημα 16

17 Κατασκευή σώματος θήλεος νηματώδη 17

18 Μορφολογία νηματωδών 18

19 Μορφολογία νηματωδών Άρρεν Θήλυ 19

20 Μορφολογία νηματωδών 20

21 Μορφολογία νηματωδών Επιδερμίδα: άβιοστρώμαπρωτεϊνικήςσύνθεσης; όχι πάντα λείο αλλά με χαρακιές (ψευδοδακτύλιοι); Περιέχει και λιπίδια, που βοηθούν τους νηματώδεις να ζουν σε υγρό περιβάλλον; Νηματοκτώνααποτελεσματικάανμπορούνναδιαπεράσουν την επιδερμίδα Υποδερμίδα: κύτταρα με συνεχή δραστηριότητα (έμβιο στρώμα); Αποτελείται από γλυκογόνο και λιπίδια και αυτή η στοιβάδα δίνει την καινούργια επιδερμίδα Μυικό στρώμα: στρώμα μυών ή κυττάρων, που συμβάλλουν στην κίνηση 21

22 Μορφολογία νηματωδών Άρρενα μικρότερα σε μέγεθος από τα θήλεα Άρρενα φέρουν στο άκρο τους προεκβολές (σαν πτερύγια), που λέγονται ουριαίες πτέρυγες και χρησιμεύουν στη σύζευξη Αμφίδια: αισθητήρια όργανα για τη ζέστη κρύο, γεύονται, μυρίζουν και αποτελούν, επίσης, αδενικά όργανα που εκκρίνουν ορμόνες Φασμίδια: αισθητήρια & αδενικά όργανα, που βρίσκονται στο πίσω μέρος του σώματος 22

23 Μορφολογία νηματωδών Στοματικό άνοιγμα: βρίσκεται στο πρόσθιο τμήμα του σώματος και περιβάλλεται από αμφίδια (θηλές) ή σχηματισμούς σαν χείλη, τα οποία περιέχουν το μεγαλύτερο μέρος των αισθητηρίων οργάνων Στοματική κοιλότητα: σε αυτήν καταλήγει το στιλέτο ή δόρυ των φυτοπαρασιτικών νηματωδών Στιλέτο είναι το όργανο με το οποίο επιφέρουν χτυπήματα στα νεαρά κύτταρα των φυτών και στη συνέχεια το εισάγουν (διατρυπούν τους φυτικούς ιστούς), για να τρέφονται (απομυζούν) από το φυτικό χυμό με την παράλληλη βοήθεια του μυώδη οισοφάγου προκαλώντας ζημιές στις ρίζες, στελέχη, φύλλα και άνθη πολλών φυτών 23

24 Nematoda Νηματώδεις 24

25 Μορφή στιλέτου στα διάφορα γένη νηματωδών a. Paratylencus, b. Helicotylencus, c. Aphelenchoides, d. Aphetenchus, e. Xiphinema. f. Longidorus, g. Trichodorus, h. Dorylaimus 25

26 Πεπτικό σύστημα νηματωδών Περιλαμβάνει: στοματικό άνοιγμα στοματική κοιλότητα φάρυγγαςοισοφάγος κύριος στόμαχος τελικό έντερο έδρα Τρέφονται με βακτήρια, αρπακτικά, φυτοπαρασιτικά και αυτά διαφοροποιούν τη στοματική κοιλότητα Αν μία στοματική κοιλότητα χωρίς εξοπλισμό & εξάρτημα, τότε αυτοί οι νηματώδεις τρέφονται με βακτήρια Αν υπάρχει κάτι σαν δόντι, τότε τρέφονται με άλλους νηματώδεις (αρπακτικά, ωφέλιμα) Αν υπάρχει εξάρτημα που μοιάζει σαν βελόνα στιλέτο δόρυ, τότε αυτοί οι νηματώδεις μπορεί να είναι φυτοπαρασιτικοί μιας και υπάρχουν νηματώδεις με στιλέτο μυκητοφάγοι (όλοι οι φυτοπαρασιτικοί έχουν στιλέτο) 26

27 Μορφολογία νηματωδών Σπουδαίο ταξινομικό χαρακτηριστικό οισοφάγος Συνδέει το στόμα με το κύριο έντερο Τμήματα: πρόσθιο κυλινδικό (procorpus), μυζητική αντλία εξογκωμένο σαν βολβός (metacorpus), στενό σωληνοειδές (isthmus) και τον τελευταίο βολβό (bulbus) 27

28 Μορφολογία νηματωδών οισοφάγος Η μυζητική αντλία στους φυτοπαρασιτικούς είναι επιμήκης κατά τη φορά του άξονα του νηματώδη, ενώ στους σαπρόφυτους είναι διχαλωτή & κάθετη προς τον άξονα του νηματώδη Στον οισοφάγο καταλήγουν διάφοροι αδένες, οι εκκρίσεις των οποίων χρησιμεύουν για την πέψη των τροφών και προκαλεί τα συμπτώματα στους ξενιστές Η πέψη επιτυγχάνεται και μηχανικά με τη συστολή & διαστολή του οισοφάγου Οι μυζητικές ίνες του οισοφάγου λειτουργούν σα μυζητική αντλία και η μορφή της είναι διαμορφωμένη σύμφωνα με τον τρόπο ζωής του νηματώδη 28

29 Μορφολογία νηματωδών τύποι οισοφάγου 29

30 Γεννητικό σύστημα νηματωδών Ζώα γονοχωριστικά Άρρεν έχει όρχεις και τα σπερματοζωάρια φθάνουν στο άρρεν γενετικό άνοιγμα που βρίσκεται στο άκρο του σώματος μαζί με το εδρικό άνοιγμα, που καλείται amara Θήλυ έχει ωοθήκες και τα ωάρια φθάνουν ως τη μήτρα και καταλήγουν στο θήλυ γεννητικό άνοιγμα που βρίσκεται στο μέσο του σώματος και λέγεται vulva (ωοθήκη, μήτρα, σπερματοθήκη, vulva) Διάκριση άρρενος από το θήλυ άτομο: ουραίες πτέρυγες, μέγεθος, χιτίνινες άκανθες, δεν υπάρχει γενετικό άνοιγμα 30

31 Ταξινόμηση νηματωδών 31

32 Ταξινόμηση νηματωδών Βασίζεται κυρίως στα μορφολογικά χαρακτηριστικά του θήλεος και λιγότερα σε αυτά του άρρενος, των νυμφών και των ωών Σημαντικά: σχήμα & μέγεθος κεφαλής του στιλέτου, σχήμα & μέγεθος οισοφάγου, δομή & θέση αναπαραγωγικών οργάνων Λαμβάνονται υπόψη για την ταξινόμηση και ο τρόπος διαβίωσης και τα φυτικά όργανα που προσβάλλουν Δύο Κλάσεις: Secernentea & Adenophorea βάσει φασμιδίων (αν υπάρχουν: Secernentea, αν δεν υπάρχουν: Adenophorea) και οι δύο έχουν φυτοπαρασιτικά είδη 32

33 Ταξινόμηση νηματωδών Γεωργικής σημασίας νηματώδεις έχουν οι Τάξεις Dorylaimida (Dorylaimoidea & Diphtherophoroidea) & Tylenchida (Tylenchina & Aphelenchina) Η διάκριση Τάξεων στηρίζεται στον οισοφάγο & στυλέτο Οι φυτοπαρασιτικοί νηματώδεις απαντώνται κυρίως στο έδαφος και δρουν στο ριζικό σύστημα Προτιμούν τα υγρά περιβάλλοντα 33

34 Dorylaimida Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών Οισοφάγος κυλινδρικός ή συνηθέστερα αποτελούμενος από 2 τμήματα, ένα πρόσθιο στενότερο και ένα οπίσθιο (ευρύτερο) χωρίς μεσαίο βολβό Επιδερμίδιο κατά κανόνα χωρίς ορατούς (με το κοινό μικροσκόπιο) δακτυλίους Φυτοπαρασιτικά είδη με μακρύ στυλέτο; Άλλα (μη φυτοπαρασιτικά είδη) με κοντό, πλατύ μηοξυκατάληκτο και χωρίς βασικά σωμάτια στυλέτο νηματωδών Tylechida Οισοφάγος αποτελούμενος από 4 τμήματα: procorpus; metacorpus (μεσαίος λοβός) με ημισεληνοειδείς πλάκες; ισθμός, όπου προσφύονται ακτινωτοί μυς; στενότερο τμήμα που περιβάλλεται από το νευρικό κλοιό και αδενώδη βολβό ήσειρά λοβών Επιδερμίδιο με ευκρινείς δακτυλίους Στυλέτο λεπτό, οξυκατάληκτο (σαν τρίχα) συχνά με 3 βασικά σωμάτια για την πρόσφυση μυών 34

35 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών Dorylaimoidea, Tylenchina, Aphelenchina: τρέφονται μέσω κοίλου στυλέτου Diphtherophoroidea: τρέφονται μέσω της χρήσης διαφοροποιημένου στοματικού οδόντα Ο φυτοπαρασιτισμός ξεκίνησε εξελικτικά από τον εκτοπαρασιτισμό, συνεχίζει στον ημιενδοπαρασιτισμό και καταλήγει στον ενδοπαρασιτισμό Στο έδαφος υπάρχουν 10 σχεδόν Τάξεις νηματωδών 35

36 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών Μόνο οι δύο Τάξεις (Dorylaimida & Tylenchida) περιλαμβάνουν 2000 περίπου φυτοπαρασιτικά είδη, αλλά και πάρα πολλά μυκητοφάγα, σαπροφάγα, αρπακτικά ή παρασιτικά εντόμων και άλλων εδαφόβιων ασπονδύλων Κατά την εξέταση δειγμάτων εδάφους ή φυτών: Νηματώδεις χωρίς στυλέτο (δεν είναι φυτοπαρασιτικά) Νηματώδεις με στυλέτο (ενδεχομένως φυτοπαρασιτικά ή όχι, τρεφόμενα με μύκητες, έντομα, άλλα αρθρόποδα) 36

37 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών Φυτοπαρασιτικά είδη Dorylaimida ανήκουν στις Οικογένειες Longidoridae & Trichodoridae Longidoridae: λεπτοφυείς με πολύ μακρύ στυλέτο; Οισοφάγος με μακρύ στενότερο πρόσθιο μυώδες τμήμα & κοντό ευρύτερο οπίσθιο τμήμα Thichodoridae: κοντόχονδροι με πεπαχυμένη cuticula και κεκαμμένο στυλέτο; Ουρά αμβλεία αποστρογγυλεμένη; Οισοφαγικοί αδένες σχηματίζουν βασικό βολβό 37

38 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών Διάκριση Tylenchida στις Υποτάξεις Aphelenchina & Tylenchina Tylenchina: στυλέτο με ευκρινή βασικά σωμάτια; Αγωγός νωτιαίου οισοφαγικού αδένα ενώνεται με το φαρυγγικό (οισοφαγικό) αυλό κοντά στη βάση του στυλέτου και στο σημείο αυτό (στον οισοφαγικό αυλό) παρουσιάζεται μικρή κλίση Aphelenchina: στυλέτο με μικρά ή ελλείπουν βασικά σωμάτια; Αγωγός νωτιαίου αδένα ενώνεται με τον οισοφαγικό αυλό στο metacorpus ακριβώςπριντιςημισεληνοειδείςπλάκεςκαιο οισοφαγικός αυλός στο procorpus εμφανίζεται ευθύς χωρίς κλίση πίσω από το στυλέτο 38

39 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: οισοφάγος Κυλινδρικός (Mononchus): έχει την ίδια διάμετρο σε όλο του το μήκος Δορυλαιμοειδής (Dorylaimus): λεπτότερος πρόσθια, πλατύτερος όπισθεν Βολβώδης (Etholaimus): έχει τελικό βολβό και την ίδια διάμετρο σε όλο το μήκος Ραβδιτοειδής (Rhabditis): με γνήσιο μεσαίο βολβό και τελικό ψευδοβολβό Διπλογαστεροειδής (Diplogaster): έχει γνήσιο μεσαίο βολβό και τελικό ψευδοβολβό Αφελεγχοειδής (Aphelenchus): Με γνήσιο ογκώδη μεσαίο βολβό Τυλεγχοειδής (i) με γνήσιο μεσαίο βολβό & βασικό τμήμα του οισοφάγου χωρίς να καλύπτει το έντερο; (ii) με γνήσιο μεσαίο βολβό & βασικό τμήμα, το οποίο καλύπτει το έντερο; (iii) χωρίς μεσαίο βολβό 39

40 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: οισοφάγος Κυλινδρικός ορυλαιμοειδής Αφελεγχοειδής 40

41 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: οισοφάγος Ραβδιτοειδής ιπλογαστεροειδής Βολβόδης 41

42 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών Τυλεγχοειδής νηματωδών: οισοφάγος α) με γνήσιο μεσαίο βολβό & βασικό τμήμα του οισοφάγου χωρίς να καλύπτει το έντερο β) με γνήσιο μεσαίο βολβό & βασικό τμήμα, το οποίο καλύπτει το έντερο γ) χωρίς μεσαίο βολβό 42

43 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: οισοφάγος A. Cylindrical B. Dorylaimoid C. Bulboid D. Rhabditoid E. Diplogasteroid F. Tylenchoid G. Tylenchoid H. Tylenchoid I. Aphelenchoid 43

44 Ταξινόμηση νηματωδών: οισοφάγος a. Tylenchida, b. Dorylaimida, c. Mononchida, d. Monhysterida, e. Rhabditida with wide stoma & teeth, f. Rhabditida with narrow, smooth stoma, g. Araeolaimida, h. Chromadotida, i. Dasmodorida, j. Enploida 44

45 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: οισοφάγος a. Tylenchoid, b. Dorylaimoid, c. Rhabditoid 45

46 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών Τάξη: Dorylaimida Οικ. Longidoridae Γένη: Longidorus, Xiphinema Οικ. Trichodorus νηματωδών Τάξη: Τylenchida Οικ. Tylenchidae Γένη: Anguina, Tylenchulus, Pratylenchus Οικ. Heteroderidae Γένη: Heterodera, Globodera,Meloidogyne Οικ. Paratylenchidae Γένος: Paratylenchus Aphelenchidae Γένος: Aphelenchus Aphelenchoidae Γένος: Aphelenchoides 46

47 Ταξινόμηση φυτοπαρασιτικών νηματωδών 47

48 Υπόγειου τμήματος Διάκριση φυτοπαρασιτικών ανάλογα με τα φυτικά όργανα που προσβάλλουν Παράσιτα ριζών, οιοποίοιείναιδυνατόνναζουν: Εκτοπαρασιτικά: εγκαθίστανται και περνούν όλα τα στάδια του βιολογικού τους κύκλου στην εξωτερική επιφάνεια της ρίζας και μόνο το στιλέτο τους εισέρχεται σε αυτήν (Paratylenchus, Longidorus, Trichodorus & Xiphinema) Ενδοπαρασιτικά: εισέρχονται στη ρίζα και διέρχονται εκεί το βιολογικό τους κύκλο (Pratylenchus) Δημιουργούν κύστεις (κυστογόνοι) (Meloidogyne) Παράσιτα βλαστών (Ditylenchus) Παράσιτα φύλλων (Aphelenchoides) Ενδοπαρασιτικοί υπέργειων τμημάτων Παράσιτα ανθέων (Anguina) 48

49 Διάκριση φυτοπαρασιτικών ανάλογα με τα φυτικά όργανα που προσβάλλουν Κύστεις (αριστερά) και όγκοι (δεξιά) σε ρίζες 49

50 Αναπαραγωγή & ανάπτυξη νηματωδών 50

51 Αναπαραγωγή & Ανάπτυξη νηματωδών Συνήθως πολλαπλασιάζονται εγγενώς, με ωά (σε ορισμένα είδη υπάρχεις τα φαινόμενα παρθενογένεσης & ερμαφροδιτισμού) Εναπόθεση ωών κυρίως στο έδαφος ( ωά/θήλυ) Εκκόλαψη προνυμφών από τα ωά, οι οποίες μορφολογικά μοιάζουν με τις τέλειες μορφές; Οι προνύμφες διέρχονται 4 εκδύσεις και μετά την τελευταία εξέρχεται το τέλειο θήλυ ή άρρεν άτομο Συμπλήρωση βιολογικού κύκλου σε ημέρες (εξάρτηση από το είδος νηματώδη & συνθήκες περιβάλλοντος) Εκκόλαψη ωών μέσω (χημικού) ερεθίσματος από τις ριζικές εκκρίσεις 51

52 Αναπαραγωγή & Ανάπτυξη νηματωδών Προνυμφικά στάδια έχουν όλα τα όργανα ανεπτυγμένα, εκτός από τα αναπαραγωγικά (υπάρχουν μόνο υποτυπωδώς) Το τελικό στάδιο των θήλεων ορισμένων φυτοπαρασιτικών χάνει το επίμηκες ή σφαιρικό σχήμα και καθίσταται σφαιροειδές, λεμονοειδές, απιοειδές, νεφροειδές κ.λπ. Τα άρρενα τέλεια άτομα διατηρούν το νηματοειδές σχήμα τους Ζώα ωοτόκα: ωό λάρβα 2 ου σταδίου έκδυση λάρβα ή νύμφη 3 ου σταδίου έκδυση λάρβα 4 ου σταδίου έκδυση τέλειο άτομο (θήλυ ή άρρεν) 52

53 Αναπαραγωγή & Ανάπτυξη νηματωδών Στους φυτοπαρασιτικούς νηματώδεις η προνύμφη 1 ου σταδίου υπόκεινται έκδυση εντός του ωού και άρα εξέρχεται η προνύμφη 2 ου σταδίου (μολύνουσα μορφή) Διάκριση σταδίων προνυμφών από το μέγεθος της προνύμφης (μορφολογία ίδια) Υπάρχουν και περιπτώσεις με μορφολογική διαφοροποίηση (π.χ. Heterodera, Meloidogyne) Αν υφίστανται 2 στυλέτα στιγμή έκδυσης 53

54 Διάδοση νηματωδών 54

55 Διάδοση νηματωδών Μέσα στο έδαφος κινούνται πολύ αργά (μόνο λίγα m/έτος); Προτιμούνται τα ελαφρά εδάφη (εξαίρεση ο Ditylenchus dipsaci, που προτιμά τα βαρειά εδάφη) Παθητική εξάπλωση σε μεγάλες αποστάσεις σε λίγο χρόνο με: το νερό της βροχής ή άρδευσης, τον αέρα που παρασύρει κόκκους εδάφους, τα κατοικίδια ζώα τόσο με την τροφή τους, όσο και με τη μεταφορά χώματος με τα πόδια τους, τα γεωργικά μηχανήματα, τη διακίνηση φυταρίων και γεωργικών προϊόντων τη μεταφορά χώματος, κοπριάς κ.λπ. 55

56 Διάδοση νηματωδών Κινούνται έρπειν οφιοειδώς μόνο εντός ύδατος ή επί υγρής επιφάνειας (δεν έχουν κινητήρια εξαρτήματα) και άρα προβλήματα από νηματώδεις κυρίως σε αρδευόμενα εδάφη (σε ξηρικά εδάφη αφυδατώνονται) Στο έδαφος η κίνησή τους εξαρτάται από το μέγεθος των κόκκων του εδάφους, ήτοιαπότομέγεθοςτωνπόρωντουεδάφουςκαιαπό την τάση του νερού Ο προσανατολισμός τους κατά την αναζήτηση των ριζών επηρεάζεται από τους παράγοντες: (i) CO 2, που γίνεται αντιληπτό σε απόσταση 2 4 m; (ii) αμινοξέα που εκκρίνουν οι ρίζες; (iii) διαφορά θερμοκρασίας στη ριζόσφαιρα των φυτών 56

57 Ζημιές & Συμπτώματα νηματωδών 57

58 Ζημιές από νηματώδεις Φορείς παθογόνων (μυκήτων, βακτηρίων, ιών), π.χ. ο Anguina tritici μεταφέρει στο σιτάρι το βακτήριο Corynebacterium tritici; Τα σχηματιζόμενα φυμάτια στο φυτό λειτουργούν σαν αποθήκες των βακτηρίων Δημιουργία πυλών εισόδου για τα παθογόνα με τις πληγές που προκαλούν στα φυτά, π.χ. ο Meloidogyne sp. παρέχει είσοδο στους μύκητες Fusarium (τομάτα, καπνός, βαμβάκι), Rhizoctonia solani (βαμβάκι), Phytophthora parasitica var. parasitica (καπνός) κ.λπ. Πρόκληση εξασθένισης των φυτών με συνέπεια τη μείωση της ανθεκτικότητάς τους στους διάφορους παθογόνους οργανισμούς, π.χ. ανθεκτική ποικιλία καπνού καθίσταται ευπαθής ενάντια στη φυτόφθορα, όταν έχει προσβληθεί από Meloidogyne 58

59 Συμπτώματα από νηματώδεις Γενική καθυστέρηση της ανάπτυξης, που εμφανίζεται κατά κηλίδες Μεταχρωματισμοί βλαστών & φύλλων (χλώρωση ή ερυθρίαση ελάσματος φύλλων) Μαρασμός, ο οποίος οφείλεται στην προσβολή των ριζών και, κατ επέκταση, ανωμαλίας στη μεταφορά ύδατος Νεκρώσεις σε φύλλα & ρίζες Παραμορφώσεις, σχηματισμός κηκίδων Σχηματισμός κύστεων, π.χ. σε πατάτες, τεύτλα 59

60 Συμπτώματα από νηματώδεις 60

61 Συμπτώματα από νηματώδεις 61

62 Αντιμετώπιση νηματωδών 62

63 Πληθυσμοί φυτοπαράσιτων νηματωδών Μετρήσεις πληθυσμών νηματωδών σε καλλιεργούμενα εδάφη μεγάλης γονιμότητας, έδωσαν έως και 20 χιλιάδες εκατομμύρια στο στρέμμα Περισσότεροι νηματώδεις βρίσκονται στα άνω στρώματα του εδάφους, σε βάθος 25 έως 40 εκατοστά γύρω από την ριζόσφαιρα; Πολλοί όμως μπορούν να φθάσουν, και σε μεγαλύτερα βάθη γύρω από τις βαθιές φυτικές ρίζες (2,5 3,5 μέτρα) Αριθμός νηματωδών, που προσβάλλουν τις ρίζες των φυτών μπορεί να είναι τεράστιος: σε 1g ρίζας του ανανά βρέθηκαν άτομα από το είδος Pratylenchus minutus, σε 10 g ριζών σίκαλης άτομααπότοείδοςpratylenchus penetrans 63

64 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών (ονομαστικά) Μέτρα φυτοϋγιεινής: παρεμπόδιση μεταφοράς νηματωδών, επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών Καλλιεργητικά μέτρα: αμειψισπορά, χρόνος σποράς ή φύτευσης, χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού (αποφυγή εξάπλωσης της προσβολής), αγρανάπαυση, κατάκλυση αγρού, δημιουργία αναχωμάτων Βιολογικά μέτρα: φυτά ανταγωνιστές, φυτά παγίδες, νηματοφάγοι μύκητες, βακτήρια, ζωικοί οργανισμοί (πρωτόζωα, αρπακτικά ακάρεα, κολλέμβολα), προσθήκη οργανικής ύλης 64

65 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών (ονομαστικά) Φυσικά: θερμότητα (π.χ. σε υγρό έδαφος εφαρμογή θερμού ατμού 60 ο C για 30 min κατά των κύστεων του Heterodera rostochiensis), απόπλυση, ηλιοαπολύμανση Χημικά μέτρα: εφαρμογή νηματοκτόνων κατά των πλανώμενων στο έδαφος νηματωδών (π.χ. Aldicarb, Fensulfothion) και απολύμανση εδάφους με dazomet, dichlorpropan/dichlorpropen 65

66 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Καλλιεργητικά (1) Αμειψισπορά: ακόμα και χωρίς να είναι γνωστό το είδος νηματώδη, αλλάζεται το είδος καλλιέργειας τελείως, π.χ. μετά από πατάτα, σιτηρά (Meloidogyne: παμφάγοι, οπότε μονοετής αγρανάπαυση και εφαρμογή χημικής καταπολέμησης και ζιζανιοκτονία; Αντίθετα οι Heterodera Globodera με τις κύστεις επιβιώνουν στο χρόνο απουσία ξενιστού) Κατάκλυση αγρών: για 4 12 μήνες το θέρος για επιτυχή μείωση πληθυσμού νηματώδους μέσω της μείωσης οξυγόνου στο έδαφος (αρκεί στοσημείοκορεσμού, όχι πλημμύρα) Αγρανάπαυση: μη ύπαρξη φυτών &ι υψηλή θερμοκρασία μαζί με ξηρασία κατά το θέρος και σε συνδυασμό με όργωμα για την εξάλειψη ζιζανίων 66

67 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Καλλιεργητικά (2) Χρόνος σποράς φύτευσης: επηρεάζεται από τη θερμοκρασία του εδάφους, μιας και είναι σημαντικό να αναπτυχθεί το φυτάριο (πιο σημαντικές οι προσβολές στα φυτάρια με δραστηριοποίηση νηματωδών >10 o C), π.χ. φύτευση πατάτας πιο νωρίς και όσο μεγαλύτερη η ρίζα, τόσο μικρότερη η ζημιά Δημιουργία αναχωμάτων: σε ορισμένα είδη (π.χ. Aphelenchoides) περιορίζει την εξάπλωσή τους 67

68 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Βιολογικά (1) Ανθεκτικές ποικιλίες: από τις αποτελεσματικότερες μεθόδους Φυτά Παγίδες: προσβάλλεται γρήγορα το ευαίσθητο φυτό και πριν ολοκληρωθεί ο βιολογικός κύκλος του νηματώδη, τα φυτά καταστρέφονται, π.χ. για το Globodera rostochiensis χρησιμοποιείται το φυτό Solanum nigrum Φυτά ανταγωνιστές: φυτά με τοξικά για τους νηματώδεις εκκρίμματα, π.χ. Tagetes, Crotolaria, Asperagus officinalis, Hesperis matronalis Βακτήρια: πολλαπλασιάζεται εντός του νηματώδη το Bacillus penetrans 68

69 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Βιολογικά (2) Μύκητες: νηματοφάγοι μέσω της δημιουργίας δακτυλίου μέσα από τον οποίο διέρχεται ο νηματώδης, οπότε συσφίγγονται γύρω του (αριστερά), ενώ άλλοι αναπτύσσουν πυκνό μυκήλιο και τρέφονται από το νηματώδη (δεξιά) Προσθήκη οργανικής ύλης: με χλωρά λίπανση ή διασκορπισμός κοπρίας μειώνεται ο πληθυσμός νηματωδών, λόγω της παραγωγής των τοξικών για τους νηματώδεις οργανικών οξέων (προπιονικό, βουτυρικό) κατά την αποδόμησή των ανωτέρω; Ακόμα αναπτύσσονται μύκητες, βακτήρια, ακάρεα, πρωτόζωα που συμβάλλουν στη μείωση του πληθυσμού του νηματώδη, καθώς επίσης το έδαφος αφρατεύει και έτσι αναπτύσσεται το ριζικό σύστημα γρηγορότερα 69

70 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Βιολογικά (3) 70

71 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Φυσικά Θερμότητα: εμβάπτιση στους o C σε νερό διαφόρων βολβών, ριζών, σπόρων σε δεδομένο, κατά περίπτωση, χρονικό διάστημα Αποστείρωση εδάφους με ατμό: διέρχεται υπέρθερμος ατμός (πλησίον στους 100 ο C) σε διάτρητους σωλήνες στο έδαφος και τα πάντα θανατώνονται Απόπλυση: π.χ. απομάκρυνση υπολειμμάτων χώματος γύρω από πατάτες και βολβούς Ηλιοαπολύμανση: τοποθέτηση αδιαπέραστων από τη θερμότητα πλαστικών για χρονικό διάστημα στο έδαφος κατά την περίοδο του θέρους (δεν θανατώνονται οι νηματώδεις, αλλά ενεργοποιούνται άλλοι εδαφόβιοι οργανισμοί που επιδρούν στον ήδη εξασθενημένο νηματώδη) 71

72 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Χημικά (1) Νηματοκτόνα χαμηλής πίεσης (ευκολόχρηστα): οργανοφωσφωρικές ενώσεις (phenamiphos, thionazin, phensulfothione, ethoprop) & καρβαμιδικές ενώσεις (aldicarb, carbofuran, oxamyl); Ευρεία χρήση ως κοκκώδη σκευάσματα (ενσωμάτωση στο έδαφος και πότισμα) Νηματοκτόνα υψηλής πίεσης (υποκαπνισμός): αλογονωμένοι υδρογονάνθρακες [διβρωμιούχο αιθυλένιο, διχλωροπροπένιο (D D, Telon), διβρωμοχλωροπροπάνιο (DBCP) και χρήση συνήθως πριν την εγκατάσταση της καλλιέργειας] & μεθυλοϊσοθειοκυανικά (φθηνά αλλά δύσχρηστα: dazomet, volrex, trapex, vapam/metham sodium) Δεν υφίσταται εξειδίκευση ως προς τα είδη νηματωδών που θανατώνονται 72

73 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Χημικά (2) Εφαρμογή τους αφού έχουν ενσωματωθεί τα φυτικά υπολείμματα και στο έδαφος και αυτό είναι στο ρώγο του (θερμοκρασία εδάφους >15 o C και εδαφική σχετική υγρασία 75%) Ψιλοχωματισμός εδάφους, για να εισχωρήσει η χημική ουσία ευκολότερα σε μεγάλο βάθος (νηματώδεις ζουν έως και ~1 m βάθος) Χρήση ειδικών εγχυτήρων (υψηλής τάσης ατμών) ή λιπασματοδιανομέων (κοκκώδες σκεύασμα) Καλό είναι μετά την εφαρμογή να γίνει κάλυψη με πλαστικό (μικρές εκτάσεις) ή εφαρμογή τεχνητής βροχής (μεγάλες εκτάσεις), ώστε να δημιουργηθεί επιφανειακή κρούστα στο έδαφος (μη διαφυγή νηματοκτόνου) ή ακόμα και άσκηση πίεσης στο έδαφος με κύλινδρο 73

74 Αντιμετώπιση φυτοπαρασιτικών νηματωδών: Χημικά (3) Παράγοντες που επηρεάζουν τη νηματοκτωνία Βάθος που το νηματοκτόνο θα εισχωρήσει Τύπος εδάφους (εδάφη με πλούσια οργανική ύλη και όσο πιο αργιλλώδη συγκρατούν τη δραστική ουσία στα εδαφικά συσσωματώματα και δεν διαφεύγει στους εδαφικούς πόρους, που εκεί διαβιούν οι νηματώδεις αύξηση δόσης) Θερμοκρασία (όσο χαμηλότερη θερμοκρασία εδάφους, τόσο το νηματοκτόνο συγκρατείται από τα εδαφικά σωματίδια αύξηση δόσης); Αν >15 o C, αυξάνεται η αποτελεσματικότητα) Συγκέντρωση και χρόνος εφαρμογής; Πλήρης καταπολέμηση θεωρείται όταν θανατωθεί τουλάχιστον το 75% του πληθυσμού των νηματωδών, γιατί τότε δύναται να προκληθεί ελάχιστη ζημιά στα φυτά 74

75 Κυριότεροι εκπρόσωποι της Κλάσεως Nematoda 75

76 Νηματώδεις ΥΠΟΓΕΙΟΥ τμήματος Ζουν στο έδαφος και προσβάλλουν το ριζικό σύστημα των φυτών Συνήθως εντοπίζονται σε βάθος μέχρι 40 cm από την επιφάνεια του εδάφους (εξαρτάται και από το βάθος που αναπτύσσονται οι ρίζες των φυτών ξενιστών Οι προκαλούμενες ζημιές από τους νηματώδεις οφείλονται είτε στην απευθείας δράση τους, είτε σε συνδυασμό με άλλα παθογόνα, καθώς και στην προδιάθεση των φυτών σε τροφοπενίες και σε συνθήκες ψύχους & ξηρασίας Εκτοπαρασιτικοί, Ενδοπαρασιτικοί, Ημι ενδοπαρασιτικοί 76

77 Νηματώδεις ΥΠΟΓΕΙΟΥ τμήματος Εκτοπαρασιτικοί τρέφονται από επιφανειακόυς ιστούς ή βυθίζουν το στυλέτο τους με αποτέλεσμα την εμφάνιση τοπικών νεκρώσεων στους ενδότερους φυτικούς ιστούς ή καθηλώνουν την αύξηση λόγω ελάττωσης των μιτωτικών διαιρέσεων Ενδοπαρασιτικοί πλανώμενοι κινούνται με ευκολία εντός των ριζών, τις οποίες και καταστρέφουν Ενδοπαρασιτικοί στατικοί παραμένουν σε μία θέση εντός ή σχεδόν εντός της ρίζας και τρέφονται από ομάδες διαφοροποιημένων κυττάρων γύρω από το πρόσθιο μέρος του νηματώδους 77

78 Νηματώδεις ΥΠΟΓΕΙΟΥ τμήματος Συχνότερες και με οικονομικό ενδιαφέρον προσβολές Στους νηματώδεις των ριζοκόμβων του γένους Meloidogyne (root knot nematodes) ή νηματώδεις του εξοιδηματικού των ριζών Στους κυστογόνους των γενών Heterodera Globodera (cyst nematodes) 78

79 Meloidogyne spp Προσβάλλουν ~2000 καλλιεργούμενα και μη φυτά Προκαλούν στις ρίζες εξογκώματα (γνωστό «πατάτιασμα», εξοιδηματικός των ριζών), όταν βρεθούν σε ευνοϊκές συνθήκες (π. χ. θερμοκήπια) και δύναται όχι μόνο να μειώσουν την παραγωγή, αλλά και να καταστρέψουν την καλλιέργεια Ζαχαρότευτλα, καπνό φυτώρια των οπωροφόρων δένδρων και μάλιστα σε αγρούς, οπωρώνες, κηπευτικά κ.ά., που καλλιεργούνται για πολλά χρόνια με τις ίδιες ευπαθείς καλλιέργειες 79

80 Νηματώδης Εξοιδηματικός των ριζών ή Κομβολόγιασμα των ριζών Συστηματική κατάταξη Κλάση: Secernentea Τάξη: Tylenchida Υπόταξη: Tylenchina Οικογένεια: Heteroteridae Γένος: Meloidogyne Είδος: M. incognita (σολανώδη, κολοκυνθοειδή, σύνθετα, σκιαδανθή, μπάμια), M. javanica & M. arenaria (σολανώδη) 80

81 Νηματώδης Εξοιδηματικός των ριζών ή Κομβολόγιασμα των ριζών Μορφολογικά Χαρακτηριστικά Ακμαίo: Έντονος γενετικός διμορφισμός; θήλεα σχήματος απιόμορφο ή σφαιρικό διαστάσεων 0,5 1,5x0,3 0,8 mm με προεξέχοντα «λαιμό» και χρώμα κίτρινο έως καστανό, ενώ άρρενα επιμήκη, κυλινδρικά, σκωληκόμορφα (1,0 1,5 mm) Νύμφη: σκωληκόμορφη μήκους 0,4 0,5 mm 81

82 Meloidogyne arenaria Προνύμφες 2 ου σταδίου στο ακρορρίζιο Θήλεα Θήλυ με ωόσακο 82

83 Νηματώδης εξοιδηματικός των ριζών Βιολογικός Κύκλος (1) Πρώτη έκδυση (L1) μέσα στο ωό Δεύτερη έκδυση (L2) εκκολάπτονται στο έδαφος και εισέρχονται στοακραίοτρυφερόμέροςτωνριζιδίων αυξάνουν σε μέγεθος οι νύμφες τρεφόμενες εις βάρων των φυτικών ιστών από τα γιγαντιαία κύτταρα Άρρενα: μετά από 2 3 εβδομάδες υφίστανται 3 εκδύσεις και ζουν στο έδαφος ελεύθερα εγκαταλείποντας το φυτό Θήλεα: αυξάνουν σε διαστάσεις, σχήματος απιόμορφα ή σφαιρικά και παραμένουν προσκολλημένα στην ίδια θέση (ενδοπαράσιτα) 83

84 Meloidogyne spp (Κομβονηματώδεις ή Φυματιογόνοι) Hederoderidae Βιολογικός Κύκλος (2) Θήλυ γεννά τα ωά του εντός ωοσάκκου εξέρχονται οι νύμφες β σταδίου, που κινούνται στο έδαφος παρουσία υγρασίας (φιλμ ύδατος) και προσβάλουν το ριζικό σύστημα Μολύνουσα μορφή είναι η νύμφη β σταδίου, η οποία είναι και κινητή Μετά τη διείσδυση της νύμφης στην ρίζα, αυτή εγκαθίστανται σε κατάλληλες θέσεις κοντά στο περικύκλιο Υποχρεωτικά στατικά ενδοπαράσιτα 84

85 Νηματώδης εξοιδηματικός των ριζών Βιολογικός Κύκλος (3) Όχι απαραίτητα σύζευξη, τα θήλεα γεννούν και παρθενογενετικά, εκκρίνουν ζελατινώδη ωόσακκο στον οποίο γεννούν μέχρι 500 ωά Για την εκκόλαψη ωών, απαραίτητα υψηλή υγρασίας Νύμφες αντέχουν στη χαμηλή θερμοκρασία και έλλειψη τροφής για αρκετούς μήνες ιάδοση: νερό άρδευσης, πολλαπλασιαστικό υλικό, γεωργικά εργαλεία, αγροτικά ζώα, άνθρωπο κ.λπ. Ευρύτατος κύκλος ξενιστών (κηπευτικά, τριφύλλια, τεύτλα, καλλωπιστικά, φράουλα, καπνό, βαμβάκι, κ.ά.) 85

86 Βιολογικός Κύκλος Meloidogyne spp 86

87 Meloidogyne spp: Συμπτώματα Δημιουργία όγκων στο ριζικό σύστημα (γιγαντιαία κύτταρα, λόγω τουερεθισμούαπόταοισοφαγικάτοξικάεκκρίματατων νηματωδών) και πολλών πλάγιων ριζών Σε μεγάλες προσβολές: καταστροφή του ριζικού συστήματος και οι ρίζες παύουν να αναπτύσσονται Λόγω τις καταστροφής των αγγείων δεν μπορεί το υπέργειο τμήμα του φυτού θα προσλάβει νερό και θρεπτικά στοιχεία Μείωση ανάπτυξης φυτού, καχεξία, νανισμός, τροφοπενίες, μάρανση, ξήρανση περιφέρειας φύλλου Δευτερογενείς προσβολές από μύκητες και βακτήρια σάπισμα ριζών 87

88 Meloidogyne arenaria Κομβολόγιασμα των ριζών 88

89 Meloidogyne spp 89

90 Νηματώδης Εξοιδηματικός των ριζών Καταπολέμηση (1) Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού Αναστροφή των φυτών με άροση μετά την συγκομιδή, ώστε οι ρίζες να εκτεθούν στο ήλιο και αέρα Αμειψισπορά με ανθεκτικά (σιτηρά) ή ανεκτικά στις προσβολές φυτά (σταυρανθή, αραβόσιτος) Καταστροφή αυτοφυών φυτών ξενιστών και χρήση φυτώνπαγίδων 90

91 Νηματώδης Εξοιδηματικός των ριζών Καταπολέμηση (2) Απολύμανση με methan sodium, απολύμανση θερμοκηπίου με ατμό, Telone, Condor, Vapam, κ.ά.(το βρωμιούχο μεθύλιο έχει καταργηθεί) Χημική: κοκκωδών νηματοκτόνων εδάφους (cadusafos, oxamyl, 1,3 dichlorepropene, fenamiphos, fosthiazate, carbofuran, aldicarb); Εφαρμογή τους σε όλη την επιφάνεια του θερμοκηπίου Βιολογική: Υποχρεωτικό παράσιτο Pasteuria penetrans, αρπακτικών μυκήτων, βακτηρίων Pasteuria penetrans 91

92 Heterodera Globodera Πατάτα: προσβάλλεται από τον χρυσονηματώδη του γένους Globodera (G. rostochiensis) τα φυτά παρουσιάζονται κατά κηλίδες χλωρωτικά με αραιή, χαμηλή βλάστηση και τελικά όταν η προσβολή προχωρήσει τα πατατόφυτα χάνονται και η θέση τους καλύπτεται από τα αγριόχορτα Παρόμοια συμπτώματα με ανάλογες ζημιές προκαλούνται στα ζαχαρότευτλα από τον κυστογόνο νηματώδη τού γένους Heterodera (Η. schachtii) και στα σιτηρά από τον Η. avenae 92

93 Heterodera & Globodera (cyst nematodes) Συστηματική κατάταξη Κλάση: Secernentea Τάξη: Tylenchida Οικογένεια: Heteroteridae Γένος: Heterodera ή Globodera Είδος: H. schachti (χηνοποδιώδη), H. crucifierae (σταυρανθή), H. goettingiana (ψυχαθή), H. carotae (σκιαδανθή), G. rostochiensis (σολανώδη/πατάτα) 93

94 Heterodera & Globodera Μορφολογικά χαρακτηριστικά Ακμαίο: Θήλυ σχήματος απιοειδές ή λεμονοειδές διαστάσεων 0,5 0,7x0,4 5,0 mm και χρώματος λευκού έως υποκίτρινο, άρρεν επίμηκες, κυλινδρικό, σκωληκόμορφο (1,0 1,5 mm) Νύμφη: επιμήκης, μήκους 0,4 0,6 mm Μετά το θάνατό τους, τα θήλεα μετατρέπονται σε λεμονοειδείς ή σφαιρικές κύστεις χρώματος καστανού και στην επιφάνειά τους φέρουν στίγματα, επάρματα ή κηλίδες (χαρακτηριστικά για το κάθε είδος) 94

95 Heterodera & Globodera Βιολογικός Κύκλος Παρόμοια με Meloidogyne Διαφορά: θήλεα γεννούν τα ωά τους μέσα στο σώμα τους, τουοποίουτοπερίβλημαήεπιδερμίδασκληραίνεικαιμετά το θάνατό του μετατρέπεται σε κύστη Τα εκκολάπτονται τον επόμενο ή επόμενα έτη όλα μαζί ή σταδιακά, εφόσον υπάρχει πλησίον ο κατάλληλος ξενιστής Οι κύστεις είναι ανθεκτικές και δύναται να διατηρηθούν στο έδαφος μέχρι 10 έτη 95

96 Heterodera schachtii 96

97 Heterodera & Globodera Συμπτώματα Παρόμοια με Meloidogyne; Διαφορά: δεν παρατηρούνται γιγαντιαία κύτταρα (όγκοι), αλλά οι ρίζες εμφανίζουν εικόνα γενικής καταστροφής Κύστες διακρίνονται εύκολα με γυμνό μάτι πάνω στις ρίζες 97

98 Globodera rostochiensis χρυσονηματώδης της πατάτας Ανήκει στην Οικογένεια Heteroderidae (κυστογόνοι νηματώδεις) και προσβάλλει πατάτα, τομάτα, μελιτζάνα, Solanaceae Θήλεα σχήματος σφαιρικού, λεμονοειδούς ή απιοειδούς, τα οποία μετατρέπονται σε καστανές κύστεις Προσβολή κατά κηλίδες; Χλωρωτικά φυτά με αδύνατους βλαστούς Σε έντονη προσβολή: προοδευτική χλώρωση, μάρανση, ξήρανση, πτώση κάτω φύλλων Στις ρίζες εντοπίζονται λευκές, κίτρινες, χρυσίζοντες κύστεις σακκοειδούς σχήματος 98

99 Globodera rostochiensis χρυσονηματώδης της πατάτας Θήλεα σχήματος ασκού προσκολλώνται στις ρίζες ως κύστεις γεμάτες ωά, τα οποία παραμένουν ζωντανά μέσα στις κύστεις μέχρι και 7 έτη (άριστες συνθήκες για εκκόλαψη: 25 ο C, χαμηλή υγρασία) Μέσα στα ωά γίνεται η πρώτη έκδυση και οι προνύμφες 2 ου σταδίου εξέρχονται στο έδαφος αναζητώντας ξενιστή και σε 20 ημέρες περίπου μετά την είσοδό τους στο φυτό ενηλικιώνονται Τα άρρενα εγκαταλείπουν τη ρίζα και κινούνται στο έδαφος, ενώ τα θήλεα προσκολλώνται στις ρίζες ως κύστεις γεμάτες ωά Η σκληρή επιδερμίδα της κύστης καθιστά δύσκολη την καταπολέμηση, γιατί προστατεύει τα ωά από τις χημικές ουσίες και την ξηρασία 99

100 Globodera rostochiensis & G. pallida Κυστογόνοι νηματώδεις της πατάτας Βιολογικός κύκλος G. rostochiensis θήλυ χρώμα κίτρινο χρυσό, ενώ G. pallida θήλυχρώμα λευκό κρεμώδες Θήλυ σχήματος λεμονοειδές ή σφαιρικό, διακρίνεται με γυμνό μάτι και μετά το θάνατο, το σώμα του μετατρέπεται σε κύστη καστανού χρώματος (επιβιώνουν ως κύστεις στο έδαφος) Μέσα στην κύστη υπάρχουν τα ωά του και από αυτά θα εξέλθουν οι νύμφες 2ου σταδίου, που κινούνται ελεύθερα στο έδαφος και αποτελούν τη μολύνουσα μορφή Υποχρεωτικά ενδοπαράσιτα 100

101 L 2 Νύμφη Globodera rostochiensis Σπασμένες κύστες με ωά Κύστες σε ρίζα πατάτας Κύστες 101

102 Globodera rostochiensis & G. pallida Συμπτώματα (1) Προκαλούν καταστροφή των ριζών με αποτέλεσμα την αδυναμία των φυτών να προσλάβουν το απαιτούμενο νερό και θρεπτικά στοιχεία Τα φυτά παρουσιάζουν μειωμένη ανάπτυξη, κιτρίνισμα, αποχρωματισμό και μάρανση των φύλλων Το ριζικό σύστημα παρουσιάζει πολύ φτωχή ανάπτυξη Οψίμιση παραγωγής και πτώση αποδόσεων Κύστεις (παραμένουν στο έδαφος απουσία ξενιστή ακόμα και για 10 χρόνια) διεγείρονται από τις ριζικές εκκρίσεις των φυτών ξενιστών και εκκολάπτονται τα ωά τους 102

103 Globodera rostochiensis & G. pallida Συμπτώματα (2) Μία γενεά το χρόνο Πατάτα αποτελεί τον σπουδαιότερο ξενιστή, επίσης η μελιτζάνα και τομάτα Τα ώριμα θήλεα σπανίως περιβάλλονται από τους ιστούς της ρίζας, γιατί καθώς το θήλυ αυξάνεται σε όγκο οι ιστοί του φλοιού της ρίζας διαρρηγνύονται και το σώμα του νηματώδους βρίσκεται εκτός της ρίζας με μόνο το πρόσθιο άκρο να παραμένει στον κεντρικό κύλινδρο 103

104 Globodera rostochiensis υγιές 104

105 Globodera rostochiensis 105

106 Globodera rostochiensis Καθυστέρηση άνθισης των προοσβεβλημένων φυτών πατάτας 106

107 Globodera rostochiensis & G. pallida Σύγκριση των Globodera rostochiensis και G. pallida: τα θήλεα του G. pallida άμεσα μετατρέπονται σε καστανές κύστεις, ενώ τα θήλεα του G. rostochiensis μετατρέπονται σε κιτρινόχρυσες πριν γίνουν καστανές 107

108 Globodera pallida 108

109 Globodera rostochiensis χρυσονηματώδης της πατάτας Μέτρα καταπολέμησης με καλλιεργητικά & χημικά Εφαρμογή τελωνιακών φραγμών Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών Παρεμπόδιση επιμόλυνσης των αγρών με κύστεις Φύτευση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού Αποφυγή μεταφοράς χώματος από μολυσμένες περιοχές Αμειψισπορά 3 5 ετών Νηματοκτώνα: Penamiphos, Nemacur Απολυμαντικά: di trapex, Telon, D D Συνδυασμός νηματοκτόνων & αμειψισπορά θεωρείται ως ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης 109

110 Heterodera & Globodera Καταπολέμηση Συνιστώνταιταίδιαμέτρα, όπως και στην περίπτωση των ειδών του γένους Meloidogyne; Αντιμετώπισή τους πιο δύσκολη, λόγω των ανθεκτικών κυστών Αμειψισπορά από 6 έτη και πάνω, καταστροφή των «εθελοντών» φυτών Χρήση φυτών παγίδων και ανθεκτικών ποικιλιών Αποφυγή διασποράς του μολύσματος (κύστεις) Χρήση νηματοκτόνων (fenamiphos, cadusafos, fosthiazate, aldicarb, carbofuran, oxamyl, κ.ά.) 110

111 111

112 Διαφορές Meloidogyne με Heterodera & Globodera Meloidogyne Δημιουργούν όγκους Πολυφάγα Προτιμούν ελαφριά, θερμά και καλώς αποστραγγιζόμενα εδάφη Αναπτύσσει ωόσακκους Εκκόλαψη ωών την ίδια εποχή Heterodera Globodera Δημιουργούν κύστεις Ολιγοφάγα Μονοφάγα Προτιμούν δροσερά & υγρά εδάφη Δεν αναπτύσσουν ωόσακκους Εκκόλαψη ωών με το το κατάλληλοφυτικόερέθισμα (έως έτη) 112

113 Tylenchulus semipenetrans νηματώδης εσπεριδοειδών Ανήκει στην Τάξη Tylenchida, Οικογένεια Tylenchulidae Θήλυ σακκόμορφο & 0,4 0,5 mm; Άρρεν νηματόμορφο & 0,32 0,42 mm Προνύμφες 2 ου σταδίου τρέφονται εκτοπαρασιτικά από τα επιδερμικά κύτταρα και τα εξωτερικά κύτταρα του φλοιού Στη συνέχεια, το νέο θήλυ μεταναστεύει προς τον κεντρικό κύλινδρο της ρίζας και προκαλεί καταστροφή των κυττάρων 113

114 Tylenchulus semipenetrans νηματώδης εσπεριδοειδών Συμπτώματα υπέργειου τμήματος φυτών Μείωση ζωηρότητας δένδρων Χλωρώσεις & ξηράνσεις φυλλώματος Μάρανση δένδρου, ιδίως τις θερμές ημέρες Μείωση παραγωγής & ποιότητας καρπών Μικροφυλλία, φυλλόπτωση, μικροκαρπία, καρπόπτωση και ξήρανση ακραίων οφθαλμών Εντονότερα τα συμπτώματα με την έλλειψη Ca, Na, K από το έδαφος Τα φύλλα περιέχουν λιγότερο Ca & Zn 114

115 Tylenchulus semipenetrans νηματώδης εσπεριδοειδών Ακμαίο θήλυ βυθίζει στη ρίζα μόνο το 1/3 του σακόμορφου σώματός του μέσα στη ρίζα και έτσι ως συμπτώματα είναι η εκδήλωση κατά τόπους μεταχρωματισμούς (σκούρος φλοιός ρίζας, που απομακρύνεται εύκολα) Αν νεκρωθεί η ρίζα, νεκρώνεται και το θήλυ (άρρεν εκτός ρίζας) Μολύνουσα μορφή: νύμφη 2 ου σταδίου (ύπαρξή της με χρώση) Οπίσθιο μισό σώμα προνυμφών με σκοτεινό χρώμα Αγαπά αμμώδη εδάφη (συσσωματώματα χώματος στη ρίζα με τα ωά του νηματώδη) 115

116 Tylenchulus semipenetrans νηματώδης εσπεριδοειδών άρρεν χρώση θήλυ Προσβολή ρίζας από το νηματώδη, όπου τα θηλυκά έχουν το σώμα τους βυθισμένο στους ιστούς μικρών ριζών 116

117 Tylenchulus semipenetrans νηματώδης εσπεριδοειδών Συμπτώματα: καχεξία, χλώρωση και μάρανση φύλλων, μικροφυλλία και μικροκαρπία 117

118 Αντιμετώπιση νηματώδους εσπεριδοειδών Χρήση υγιών δενδρυλλίων Απολύμανση εδάφους με Telon, Vapam, Ditrapex πριν την εγκατάσταση του δενδροκομείου Χρήση μη φυτοτοξικών νηματοκτόνων (Nemacur, Prophos, Aldicarb, Carbofuran) σε εγκατεστημένο δενδροκομείο με εφαρμογή τους μέσα στη λεκάνη άρδευσης ή με το νερό άρδευσης ή με το διασκορπισμό κοκκωδών νηματοκτόνων 118

119 Λογχοφόροι νηματώδεις Συστηματική κατάταξη Κλάση: Secernentea Τάξη: Dorylamida dagger nematodes Οικογένεια: Longidoridae Γένος: Xiphinema Είδος: X. diversicaudatum (φράουλα, καρότο, τριφύλλι, αμπέλι, πυρηνόκαρπα, μηλοειδή κ.λπ.) 119

120 Xiphinema spp Ακμαίο: επίμηκες, μήκος 2 5 mm, φέρουν μακρύ δόρυ, εκτοπαρασιτικά, φορείς ιώσεων Συμπτώματα: προσβάλλουν τις ρίζες προκαλώντας νεκρώσεις, εξογκώματα και καταστροφή των πλευρικών ριζιδίων. Οι ρίζες αποκτούν καστανό έως μελανό χρώμα και τελικά ξηραίνονται Καταπολέμηση: Αμειψισπορά 5 6 ετών, απολύμανση εδάφους 120

121 Xiphinema spp 121

122 Xiphinema diversicaudatum Ρίζες τριανταφυλλιάς 122

123 Xiphinema index Longidoridae Adenophorea Προσβάλλει τις ρίζες νεαρών πρέμνων με αποτέλεσμα την εκδήλωση τοπικών νεκρώσεων, φελλοποιήσεων, τραχειά επιφάνεια με μικρούς όγκους, χωρίς πλάγιες ρίζες, παραμόρφωση της άκρης των ριζών (υπερπλασίες κυττάρων) Εύκρατα κλίματα Μεταδίδει τον ιό του μολυσματικού εκφυλισμού της αμπέλου 123

124 Xiphinema index Νηματώδης τρέφεται απότοακρορρίζιο Ρίζες αμπελιού 124

125 Βελονοειδείς νηματώδεις Συστηματική κατάταξη needle nematodes Κλάση: Secernentea Τάξη: Adenophorea Οικογένεια: Longidoridae Γένος: Longidorus Είδος: L. elongatus (φράουλα, τομάτα) 125

126 Longidorus spp Ακμαίο: μοιάζει με τους λογχοφόρους, αλλά είναι λίγο μεγαλύτερο (4 10 mm) Συμπτώματα: ίδια με λογχοφόρους Καταπολέμηση: ίδια με λογχοφόρους 126

127 Longidorus spp υγιές Ρίζα καρότου 127

128 Νηματώδεις ΥΠΕΡΓΕΙΟΥ τμήματος Εκτοπαρασιτικοί, Ενδοπαρασιτικοί Προσβάλλουν φύλλα, βλαστούς, οφθαλμούς, άνθη προκαλώντας νεκρώσεις οφθαλμών, νεκρωτικές κηλίδες, μεταχρωματισμούς, παραμορφώσεις φύλλων και βλαστών 128

129 Νηματώδης βολβών & στελέχους bulb & stem nematode Συστηματική κατάταξη Κλάση: Tylenchoidea Τάξη: Tylenchida Οικογένεια: Anguinidae Γένος Είδος: Ditylenchus dipsaci Προσβάλλει Λειριώδη, Χηνοποδιώδη 129

130 Ditylenchus dipsaci Μορφολογικά χαρακτηριστικά ακμαίου: επίμηκες, λεπτοφυές, νηματόμορφο, μήκος 1,0 1,5 mm Συμπτώματα Προσβάλει κυρίως στελέχη και βολβούς προκαλώντας υπερτροφίες και παραμορφώσεις Κρεμμύδι: διόγκωση βάσης βλαστού, παραμόρφωση και «σκάσιμο» βολβών (γνωστό ως «σκουλήκιασμα κρεμμυδιών») 130

131 Ditylenchus dipsaci 131

132 Ditylenchus dipsaci 132

133 Ditylenchus dipsaci 133

134 Βιολογικός Κύκλος Ditylenchus dipsaci Διαχειμάζει σε όλα τα στάδια σε μίσχους, στελέχη, βολβούς καλλιεργούμενων ή αυτοφυών φυτών Διατηρείται στο έδαφος σε λανθάνουσα κατάσταση ως νύμφη 4ου σταδίου για 7 9 έτη, μέχρι να βρεθούν κοντά ρίζες ευαίσθητου φυτού Είσοδος στα φυτά (ενδοπαρασιτικός) γίνεται από τα στομάτια ή με απευθείας διάτρηση της εφυμενίδας 134

135 Καταπολέμηση Ditylenchus dipsaci Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού Απολύμανση σπόρων (κρεμμύδι) με θερμό αέρα 50 o C για 1 ώρα Καταστροφή ζιζανίων ξενιστών και αμειψισπορά απουσίας φυτών ξενιστών Απολύμανση εδάφους με κατάλληλα σκευάσματα 135

136 Νηματώδης φράουλας strawberry crimp nematode Συστηματική κατάταξη Κλάση: Tylenchoidea Τάξη: Tylenchida Οικογένεια: Aphelenchoididae Γένος Είδος: Aphelenchoides fragariae Προσβάλλει: φράουλα (εαρινός νανισμός) 136

137 Aphelenchoides fragariae Μορφολογικά χαρακτηριστικά Ακμαίο: επίμηκες, κυλινδρικό, λεπτοφυές, με δύο πλευρικές επιμήκεις ραβδώσεις Μήκος θήλεων 0,5 0,8 mm (άρρενα λίγο μικρότερα) Άκρο της ουράς (ιδιαίτερα στα θήλεα) κωνοειδές και οξυκατάληκτο 137

138 Aphelenchoides fragariae Βιολογικός Κύκλος & Συμπτώματα Διαχειμάζει στο έδαφος ή οφθαλμούς 10 γενιές/έτος, συμπληρώνει την ανάπτυξή του ~15 ημέρες Προσβάλλει φύλλα, οφθαλμούς, άνθη φράουλας τρεφόμενος εκτοπαρασιτικά Προκαλεί μικροφυλλία, παχύνσεις και κυρτώσεις φύλλων, ανώμαλη διάπλαση ανθέων Στα φύλλα ορισμένων ποικιλιών εμφανίζονται υπέρυθρες κηλίδες Τα προσβεβλημένα φυτά δεν ξηραίνονται, αλλά εμφανίζουν καχεξία και μειωμένη παραγωγή 138

139 Aphelenchoides fragariae 139

140 Aphelenchoides fragariae 140

141 Aphelenchoides fragariae Σαιντπώλια Ζίννια 141

142 Aphelenchoides fragariae Καταπολέμηση Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού Εκρίζωση και καύση προσβεβλημένων φυτών Απολύμανση εδάφους με κατάλληλα σκευάσματα Ψεκασμοί με νηματοκτώνα (oxamyl, aldicarb κ.ά.) 142

143 Anguina tritici Tylenchidae Νηματώδης του σίτου Αρχικά προκαλεί καρουλιάσματα και συστροφές στα φύλλα του σίτου (εκτοπαράσιτο) Αργότερα προσβάλλει ανθικές καταβολές & στάχεις με τους κόκκους και εισερχόμενο (ενδοπαράσιτο) τρέφεταιμετουςιστούς τους προκαλώντας κηκίδες Οι κηκιδόμορφοι κόκκοι που φέρουν εκατοντάδες ή χιλιάδες ωά & νύμφες 2 ου σταδίου επιδεικνύουν αυξημένη ανθεκτικότητα στην ξηρασία, όταν όμως βρεθούν σε θερμό και υγρό περιβάλλον ρήγνυνται και οι νύμφες δραστηριοποιούμενες αναζητούν τα νεαρά φυτάρια σίτου και προσβάλλουν όσο το ακραίο μερίστωμα είναι κοντά στην επιφάνεια του εδάφους Σοβαρή μείωση της παραγωγής ή και την εκμηδένισή της 143

144 Anguina tritici Tylenchidae Νηματώδης του σίτου 144

145 Anguina tritici Tylenchidae Νηματώδης του σίτου Εξαγωγή νηματωδών από το σπόρο σίτου 145

146 Anguina tritici Tylenchidae Νηματώδης του σίτου 146

147 Βιβλιογραφία Εμμανουήλ, Ν.Γ. (1995). Γεωργική Ζωολογία, Ειδικός Μέρος Α : Φυτοφάγα είδη, ΓΠΑ, 315 σελ. Ζωάκη Μαλισσιόβα, Δ. (1988). Μαθήματα Φυτοπροστασίας ΙΙ Ζωικοί Εχθροί, ΤΕΙ Ηπείρου, 102 σελ. 147

148 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Τεχνολογικό Ίδρυμα Ηπείρου. Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα. Ζωικοί Εχθροί Θεωρία. Νηματώδεις. Έκδοση: 1.0. Άρτα, Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση: <http://eclass.teiep.gr/courses/texg102/> 148

149 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές [1] ή μεταγενέστερη. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, Διαγράμματα κλ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί. [1] nc nd/4.0/deed.el 149

150 Τέλος Ενότητας Επεξεργασία: ρ Αντωνόπουλος ημήτριος Γεωπόνος-Φυτικής Παραγωγής ΓΠΑ Γεωπόνος-Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας ΓΠΑ ΕΠΠΑΙΚ ΑΣΠΑΙΤΕ Μ Ε (MPhil) Φυτοπροστασίας ΓΠΑ Μ Ε (MSc) Ασφάλειας Τροφίμων WUR (PhD) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας NCSU USA Μετα- (Post-Doc) Φυτοπαθολογίας ΓΠΑ-ΙΚΥ Άρτα,

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 13: Νηματώδεις Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 7: Chromista (Peronosporaceae) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων: ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ - βλάπτει την υγεία των & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «ΦΥΤΟΠΑΡΑΣΙΤΙΚΟΙ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΒΙΟΛΟΓΙΑ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ: ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 4: Αναπαραγωγή, ανάπτυξη & μεταμόρφωση των εντόμων Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου

Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ανατομία - Φυσιολογία Ακοής Ομιλίας Λόγου Ενότητα 5 : Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας (Μέρος Α ) Ναυσικά Ζιάβρα 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της μηλιάς

Ασθένειες της μηλιάς Ασθένειες της μηλιάς Οι ασθένειες μηλιάς με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από δενδροκομικής και οικονομικής πλευράς είναι: το φουζικλάδιο, το ωίδιο, το βακτηριακό κάψιμο και οι σηψιριζίες (σημαντικότερη η Φυτόφθορα).

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Εκτιμητική ζώων Οπίσθιο τμήμα κορμού-2

Εκτιμητική ζώων Οπίσθιο τμήμα κορμού-2 Εκτιμητική ζώων Οπίσθιο τμήμα κορμού-2 Εργαστήριο Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας Γ.Π.Α. Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκουσες: Κουτσούλη Παναγιώτα, Xαρισμιάδου Μαρία, Αγιουτάντη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Frankliniella occidentalis (Thysanoptera: Thripidae) (κν. θρίπας της Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια για εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Σώμα νηματοειδούς μορφής, καλύπτεται εξωτερικά από παχύ, υαλώδες και ελαστικό στρώμα (εφυμενίδα): είναι διαπερατή στο νερό αλλά αδιαπέραστη σε πολλές ουσίες προστατεύει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικά Μηχανήματα (Θεωρία)

Γεωργικά Μηχανήματα (Θεωρία) Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γεωργικά Μηχανήματα (Θεωρία) Ενότητα 11 : Γεωργικά Μηχανήματα Μηχανήματα σποράς και φύτευσης Δρ. Δημήτριος Κατέρης ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΠΟΡΑ - ΦΥΤΕΥΣΗ-ΛΙΠΑΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 2: Η ανάπτυξη του αγέννητου ανθρώπου Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης Βασίλειο: Animalia Υπερσυνομοταξία/Υπερφύλο: Λοφοτροχόζωα Συνομοταξία/Φύλο: Μαλάκια

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο

Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Εργαστήριο Ενότητα 6: Protozoa & Chromista (Pythiaceae) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ

ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Χρήστος Γ. Αθανασίου Εργαστήριο Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΝΤΟΜΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ Κύριοι εχθροί Pectinophora gossypiella (Lepidoptera: Gelechiidae)

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της μετάφρασης

Ιστορία της μετάφρασης ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Μεταφραστές και πρωτότυπα. Ελένη Κασάπη ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 5 ΩΟΜΥΚΗΤΕΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟ CHROMISTA (=STRAMENOPILA) Στο βασίλειο αυτό κατατάσσονται τα άλγη (φύκια) και οι ωομύκητες = οργανισμοί που μοιάζουν αλλά δεν είναι αληθινοί μύκητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΛΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

A Β C D E1 E2 F G A B C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G A Β C D E1 E2 F G ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Δ Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑi ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΒΟΛΟΥ Ταχ. Δ/νση:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 10 o

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 10 o ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 10 o ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ Μύκητες Ωίδιο τριανταφυλλιάς, Σκωρίαση τριανταφυλιάς, Σκωρίαση γαρυφαλλιάς, Μελανή κηλίδωση τριανταφυλλιάς, Σκωρίαση χρυσάνθεμου, Βοτρύτης, Αδρομυκώσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΥΡΗΝΟΚΑΡΠΑ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΚΛΑΔΙΣΚΩΝ ΡΟΔΑΚΙΝΙΑΣ Χειμώνας / Ανοιξη Άνθηση Ανάπτυξη καρπών ΦΟΥΖΙΚΟΚΚΟ ΜΟΝΙΛΙΑ ΠΤΩΣΗ ΦΥΛΛΩΝ ΦΟΥΣΚΩΜΑ ΜΑΤΙΩΝ ΡΟΔΙΝΗ ΚΟΡΥΦΗ ΑΝΘΗΣΗ-ΠΤΩΣΗ ΠΕΤΑΛΩΝ ΠΤΩΣΗ ΚΑΛΥΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας

Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Ήπιες και νέες μορφές ενέργειας Ενότητα : Ωκεάνια Θερμική Ενέργεια II Ενέργεια από την διαφορά θερμοκρασίας Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία

Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γενική Φυτοπαθολογία Θεωρία Ενότητα 3: Σημειολογία Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Ανήκει στην υποκατηγορία cyanomidines των νεονικοτινοειδών και γι αυτό: 1. Δεν εφαρμόζεται στο έδαφος 2. Δεν θεωρείται πολύ τοξικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ. Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 LIFE09 ENV/GR/000302 SAGE10 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ & ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ειρήνη Βλουτόγλου LIFE09 ENV/GR/000302/SAGE10 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ (FinalReport) Ιούνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 3: Φωτοερμηνεία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ιευθυντής Αγροτικής Οικονοµίας & Κτηνιατρικής. Αντώνης Πανούσης

Ο ιευθυντής Αγροτικής Οικονοµίας & Κτηνιατρικής. Αντώνης Πανούσης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Χαλκίδα, 27/04/2011 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Αριθ. Πρωτ.: 2824 & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 11: Θεωρία Οργάνωσης & Διοίκησης Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες

Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες Πριν τη δηµιουργία ή εγκατάσταση νέου ελαιώνα βιολογικής παραγωγής είναι απαραίτητο να µελετηθούν και συνεκτιµηθούν οι εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες της περιοχής. Τοποθεσίες µε περιορισµένη ηλιοφάνεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας

Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας T u t a a b s o l u t a Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Από πού ήρθε; Το μικρολεπιδόπτερο Tuta absoluta, είναι έντομο ιθαγενές

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΟΝ: Είναι υγρό γαλακτωματοποιήσιμο (EC) με 5% β/ο δραστική ουσία (cypermethrin), 94,01% β/β βοηθητικές ουσίες.

ΠΡΟΪΟΝ: Είναι υγρό γαλακτωματοποιήσιμο (EC) με 5% β/ο δραστική ουσία (cypermethrin), 94,01% β/β βοηθητικές ουσίες. ΠΡΟΪΟΝ: Πυρεθρινοειδές εντοµοκτόνο, επαφής και στοµάχου. Δρα στο νευρικό σύστηµα των εντόµων, παρεµποδίζοντας το κλείσιµο των διαύλων Na+ στους νευράξονες των νευρικών κυττάρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 12 : Μορφές Αγοράς Καραμάνης Κωνσταντίνος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα7: Διοίκηση προσωπικού vsδιοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ειρήνη Τριάρχη Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Ε2: Τέλος άνθισης/ F:Πτώση πετάλων/ G: Απόσπαση κάλυκα / H: Καρπίδιο/ Ι: Αύξηση καρπού/ J1, J2: Αλλαγή χρώματος

Ε2: Τέλος άνθισης/ F:Πτώση πετάλων/ G: Απόσπαση κάλυκα / H: Καρπίδιο/ Ι: Αύξηση καρπού/ J1, J2: Αλλαγή χρώματος Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ε Ι Ο Π Ο Ι Η Σ Ε Ι Σ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑi ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡ/ΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΒΟΛΟΥ Ταχ. /νση: Τορούτζια-Νικολαϊδη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

για την καταπολέμηση του Περονόσπορου και της Αλτερναρίωσης στην Πατάτα και στην Τομάτα

για την καταπολέμηση του Περονόσπορου και της Αλτερναρίωσης στην Πατάτα και στην Τομάτα 400ml CONSENTO 450 SC Συμπυκνωμένο αιώρημα (SC) Εγγ. Σύνθεση: fenamidone: 7,5% β/ο, propamocarb hydrochloride: 37,5% β/ο Βοηθητικές ουσίες: 56,74% β/β ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΟ για την καταπολέμηση του Περονόσπορου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 11 : H υπόγεια άρδευση Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 11. H υπόγεια άρδευση 11.1. Γενικά. Η υπόγεια άρδευση ή υπάρδευση συνίσταται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΝΑΝΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΝΑΝΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΝΑΝΑΣ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ 1 Σε όλη την καλλιεργητική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ενότητα 3: Νόμος του Ohm Κανόνες του Kirchhoff Αριστείδης Νικ. Παυλίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Βιομηχανικού Σχεδιασμού ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. Δημήτριος Αντωνόπουλος. Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. econtentplus programme ΕΧΘΡΟΙ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ 1 Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme 2 econteplusproject Organic.Edunet ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΧΘΡΩΝ ΣΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΦΙΣΤΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΚΙΑΣ PhD Γεωπονικών Επιστημών Γ.Π.Α. MSc

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Εξαγωγών. Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον

Μάρκετινγκ Εξαγωγών. Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3 : Το Περιβάλλον και το Διεθνές Μάρκετινγκ Κοινωνικο-Πολιτιστικό Περιβάλλον Χριστίνα Μπουτσούκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 9:Παραγωγική διαδικασία Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr 29/10/2013 Η λίπανση των καλλιεργειών αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα της γεωργικής πρακτικής. Τα λιπάσματα, οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας

Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Βιοχημεία - Αρχές Βιοτεχνολογίας Ενότητα 5: Βιταμίνες Γεώργιος Παπαδόπουλος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Τεχνολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών 1 Μαθησιακά αποτελέσματα 1. Καταγραφή των χαρακτηριστικών των διαφόρων τύπων μικροοργανισμών 2. Κατηγοριοποίηση των μικροοργανισμών σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, ιούς

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13 2 Ο μηχανισμός της μετάβασης από το βλαστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία

Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Θεωρία Ενότητα 1: Εισαγωγή Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου Τμήμα: Τεχνολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Σεμινάρια

Νοσηλευτική Σεμινάρια Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Σεμινάρια Ενότητα 7: Τρόποι συγγραφής της Συζήτησης και των Συμπερασμάτων μιας επιστημονικής εργασίας Μαίρη Γκούβα Ανοιχτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΓΗ Η εμφάνιση της γεωργίας στη Γη συμπίπτει με τη σταδιακή απομάκρυνση του ανθρώπου από τη νομαδική ζωή και τη μόνιμη εγκατάστασή του σε συγκεκριμένες περιοχές. Η φροντίδα για

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική υπολογιστών

Αρχιτεκτονική υπολογιστών 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρχιτεκτονική υπολογιστών Ενότητα 1 : Οργάνωση και Αρχιτεκτονική υπολογιστών Φώτης Βαρζιώτης 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τμήμα Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο)

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ενότητα 3 : Γεωργικός Ελκυστήρας Σύστημα Ψύξεως Δρ. Δημήτριος Κατέρης Εργαστήριο 3 ο ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΞΗΣ Σύστημα ψύξης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας

Ηλεκτροτεχνία ΙΙ. Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος. Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Ηλεκτροτεχνία ΙΙ Ενότητα 2: Ηλεκτρικά κυκλώματα συνεχούς ρεύματος Δημήτρης Στημονιάρης, Δημήτρης Τσιαμήτρος Τμήμα Ηλεκτρολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα