XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn"

Transcript

1 XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn TOMO I 20 ] 3 Ó ÁÈÒÙË Iˆ ÓÓÔ K ıëáëù XËÌÂ ÓÂappleÈÛÙËÌ Ô ÙÚÒÓ ºI OMA EIA

2 ix ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος 1 ης Εκδόσεως vii Πρόλογος 2 ας Εκδόσεως vii Πίνακας περιεχομένων ix Συντμήσεις xx ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ορισμοί Εννοιες 1 Ιστορικό της διδασκαλίας της Χημείας 2 Συνέπειες της αγνοίας της περιγραφικής Χημείας 3 Λόγοι για τη διδασκαλία της περιγραφικής Χημείας 3 Δυσκολία της περιγραφικής Χημείας 4 Σκοποί του βιβλίου 4 Οργάνωση της ύλης του βιβλίου 5 Ειδική βιβλιογραφία 6 Γενική βιβλιογραφία 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Γενικά για τα στοιχεία Ο όρος στοιχείο κατά τη διαδρομή των αιώνων 9 Αριθμός των στοιχείων 10 Ισοτοπική αφθονία των στοιχείων στη Γη 10 Ταξινόμηση των στοιχείων 10 Πυρηνοσύνθεση: η προέλευση των στοιχείων 11 Η ανακάλυψη των υπερουρανίων στοιχείων 20 Ο σύγχρονος Περιοδικός Πίνακας 26 Ειδική βιβλιογραφία 30

3 x ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Γενικά για τις χημικές ενώσεις Οι χημικές ενώσεις και η παραγωγή τους 32 Χημικές ενώσεις και χημεία στο μεσοαστρικό χώρο 33 Χημικές ενώσεις και χημεία στους κομήτες 38 Χημικές ενώσεις και χημεία στους μετεωρίτες 39 Σχηματισμός και χημική σύσταση των πλανητών 40 Η Γη: σχηματισμός, χημικά στοιχεία, Ανόργανος και Οργανική ύλη 42 Ειδική βιβλιογραφία 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η απομόνωση των στοιχείων. Ο κύκλος ζωής των υλικών. Η Πράσινη Χημεία. Η απομόνωση των στοιχείων 57 Η γεωχημική ταξινόμηση των στοιχείων 57 Τα μεταλλεύματα και τα ορυκτά της Γης 58 Ταξινόμηση των μεθόδων απομονώσεως των στοιχείων 59 Μεταλλουργία 64 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: πυρομεταλλουργία 64 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: ηλεκτρομεταλλουργία 71 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: υδρομεταλλουργία 71 Ο κύκλος ζωής των υλικών 74 Γενικά για την τύχη των στοιχείων και χημικών ενώσεων 74 Στερεά απόβλητα 75 Υγρά απόβλητα 78 Αέρια απόβλητα 79 Η Πράσινη Χημεία 79 Ειδική βιβλιογραφία 85

4 xi ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Η συστηματική μελέτη των στοιχείων και χημικών ενώσεων. Γιατί και πώς αντιδρούν τα στοιχεία και οι χημικές ενώσεις Η συστηματική μελέτη: γενικά 87 Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας του Περιοδικού Πίνακα 87 Ιστορικό ανακάλυψη 87 Προέλευση αφθονία 89 Παρασκευές 89 Φυσικές ιδιότητες των στοιχείων 90 Χημικές ιδιότητες των στοιχείων 99 Ανίχνευση 103 Χρήσεις 103 Βιογεωχημικοί κύκλοι των στοιχείων 103 Διαφορές του 1 oυ στοιχείου μιας ομάδας από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 103 Γενική χημεία ομάδας στοιχείων και στοιχείων 104 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων μιας ομάδας 112 Ενώσεις ενός στοιχείου 112 Αντιδράσεις στοιχείων και ενώσεων 113 Ειδική βιβλιογραφία 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Γενικά για τα μη-μέταλλα, μέταλλα και ημιμέταλλα. Βιολογικές βιοχημικές ιδιότητες των στοιχείων. Τα υποατομικά σωματίδια ως χημικές οντότητες Διάκριση μετάλλων και μη-μετάλλων 127 Γενικά για τα μη-μέταλλα 127 Γενικά για τα μέταλλα 130 Γενικά για τα ημιμέταλλα 132 Βιολογικές - βιοχημικές ιδιότητες των στοιχείων 132 Τα υποατομικά σωματίδια ως χημικές οντότητες 140

5 xii Ειδική βιβλιογραφία 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Η 18 η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα Γενικά 152 Ονομασία ομάδας 152 Ιστορικό ανακάλυψη 152 Προέλευση αφθονία 154 Παρασκευή απομόνωση 154 Φυσικές ιδιότητες 156 Χημικές ιδιότητες 158 Ανίχνευση 160 Χρήσεις 160 Διαφορές του He από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 161 Γενική χημεία των ευγενών αερίων 161 Τάξεις ενώσεων των ευγενών αερίων 166 Ειδική βιβλιογραφία 185 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Υδρογόνο υδρίδια οξέα Υδρογόνο 188 Γενικά 188 Ιστορικό ανακάλυψη 188 Προέλευση αφθονία 189 Παρασκευή απομόνωση 189 Φυσικές ιδιότητες και δομή 197 Χημικές ιδιότητες 198 Ανίχνευση 204 Χρήσεις 205 Ορθο- και παρα-υδρογόνο 206 Υδρογόνο εν τω γεννάσθαι 208

6 xiii Ατομικό υδρόγονο 209 Αντιυδρογόνο 211 Δευτέριο 212 Τρίτιο 216 Γενική χημεία του υδρογόνου 218 Υδρίδια ή υδρογονίδια 220 Γενικά 220 Ταξινόμηση 220 Αλατοειδή υδρίδια 222 Ομοιοπολικά ή μοριακά ή πτητικά υδρίδια 225 Μεταλλικά υδρίδια 228 Οξέα 230 Ειδική βιβλιογραφία 234 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Οξυγόνο Ιστορικό ανακάλυψη 236 Προέλευση αφθονία 237 Παρασκευή απομόνωση 238 Φυσικές ιδιότητες και δομή 242 Χημικές ιδιότητες 243 Το Ο 2 ως υποκατάστατης. Μεταφορείς οξυγόνου. Ενεργοποίηση του Ο Ανίχνευση 252 Χρήσεις 252 Ατομικό οξυγόνο ή μονοοξυγόνο 253 Βιογεωχημικός κύκλος του οξυγόνου 255 Ειδική Βιβλιογραφία 256 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Γενική χημεία του οξυγόνου 257 Γενική χημεία και ενώσεις του οξυγόνου

7 xiv Ενώσεις του οξυγόνου 259 Με υδρόγονο: οξείδιο του υδρογόνου, πρωτονιωμένες και αποπρωτονιωμένες μορφές του Η 2 Ο 259 Με στοιχεία της 18 ης ομάδας 279 Με στοιχεία της 17 ης ομάδας 279 Με στοιχεία της 16 ης ομάδας 280 Με στοιχεία της 15 ης ομάδας 302 Mε στοιχεία της 14 ης ομάδας 302 Ειδική βιβλιογραφία 307 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Υδωρ νερό, βαρύ ύδωρ, ενώσεις εγκλωβισμού Υδωρ νερό 310 Βαρύ ύδωρ: D 2 O 350 Ενώσεις εγκλωβισμού 352 Ειδική βιβλιογραφία 355 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Η ατμόσφαιρα της Γης Γενικά 358 Θερμόσφαιρα ιονόσφαιρα 359 Μεσόσφαιρα 360 Στρατόσφαιρα 361 Τροπόσφαιρα: ο ατμοσφαιρικός αέρας 371 Ειδική βιβλιογραφία 388 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Τα μέταλλα των s και p περιοχών (blocks) του Περιοδικού Πίνακα: γενικές τάσεις Γενικά 391 Φυσικές ιδιότητες 391 Χημικές ιδιότητες 393

8 xv Τάξεις ενώσεων 393 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Γενικά για τα στοιχεία της 1 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία ομάδας και ονομασία ομάδας 396 Ιστορικό ανακάλυψη 396 Προέλευση αφθονία 396 Παρασκευές 396 Φυσικές ιδιότητες 397 Χημικές ιδιότητες 401 Ανίχνευση 402 Χρήσεις 402 Διαφορές του Li από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 403 Γενική χημεία των στοιχείων της 1 ης ομάδας 403 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 405 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 1 ης ομάδας 409 Ειδική βιβλιογραφία 436 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 Γενικά για τα στοιχεία της 2 ας ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 439 Ιστορικό ανακάλυψη 439 Προέλευση αφθονία 440 Παρασκευές 440 Φυσικές ιδιότητες 440 Χημικές ιδιότητες 442 Ανίχνευση 443 Χρήσεις 444 Διαφορές του Be από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 444

9 xvi Γενική χημεία των στοιχείων της 2 ας ομάδας 444 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 446 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 2 ας ομάδας 446 Ειδική βιβλιογραφία 453 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15 Γενικά για τα στοιχεία της 13 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 454 Ιστορικό ανακάλυψη 454 Προέλευση αφθονία 454 Παρασκευές 455 Φυσικές ιδιότητες 455 Χημικές ιδιότητες 458 Ανίχνευση 459 Χρήσεις 459 Διαφορές του Β από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 460 Γενική χημεία των στοιχείων της 13 ης ομάδας 460 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 467 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 13 ης ομάδας 468 Ειδική βιβλιογραφία 479 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16 Γενικά για τα στοιχεία της 14 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 480 Ιστορικό ανακάλυψη 480 Προέλευση αφθονία 480 Παρασκευές 481 Φυσικές ιδιότητες 481 Χημικές ιδιότητες 486

10 xvii Ανίχνευση 487 Χρήσεις 487 Βιογεωχημικοί κύκλοι 487 Διαφορές του C από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 487 Γενική χημεία των στοιχείων της 14 ης ομάδας 488 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 500 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 14 ης ομάδας 501 Ειδική βιβλιογραφία 518 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 Γενικά για τα στοιχεία της 15 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 521 Ιστορικό ανακάλυψη 521 Προέλευση αφθονία 521 Παρασκευές 522 Φυσικές ιδιότητες 523 Χημικές ιδιότητες 526 Ανίχνευση 527 Χρήσεις 528 Βιογεωχημικοί κύκλοι 528 Διαφορές του Ν από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 528 Γενική χημεία των στοιχείων της 15 ης ομάδας 528 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 543 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 15 ης ομάδας 543 Ειδική βιβλιογραφία 562 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 Γενικά για τα στοιχεία της 16 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 564

11 xviii Ιστορικό ανακάλυψη 564 Προέλευση αφθονία 564 Παρασκευές 564 Φυσικές ιδιότητες 565 Χημικές ιδιότητες 569 Ανίχνευση 570 Χρήσεις 570 Βιογεωχημικοί κύκλοι 571 Διαφορές του Ο από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 571 Γενική χημεία των στοιχείων της 16 ης ομάδας 571 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 578 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 16 ης ομάδας 578 Ειδική βιβλιογραφία 593 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19 Γενικά για τα στοιχεία της 17 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 594 Ιστορικό ανακάλυψη 594 Προέλευση αφθονία 594 Παρασκευές 595 Φυσικές ιδιότητες 595 Χημικές ιδιότητες 599 Ανίχνευση 603 Χρήσεις 603 Διαφορές του F από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 604 Γενική χημεία των στοιχείων της 17 ης ομάδας 604 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 609 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 17 ης ομάδας 612 Ειδική βιβλιογραφία 634

12 xix ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ 637 ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ 643

13 9 Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο ΟΡΟΣ "ΣΤΟΙΧΕΙΟ" ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Ο όρος στοιχείο, αν και εμφανίσθηκε αρκετά ενωρίς, είχε διαφορετική σημασία, από αυτήν που σήμερα εννοούμε, σε διαφορετικές εποχές. Οι αρχαίοι Κινέζοι ήδη πριν από τον 4 ο π.χ. αιώνα θεωρούσαν 5 στοιχεία: μέταλλο, ξύλο, γη, νερό και φωτιά. Οι αρχαίοι Eλληνες φιλόσοφοι, και ιδίως ο Εμπεδοκλής (~ π.χ.), θεωρούσαν 4 στοιχεία: πυρ, ύδωρ, αήρ και γη. Τα ίδια στοιχεία αποδέχθηκαν οι Πυθαγόρειοι [που χρησιμοποίησαν και τη λέξη στοιχείο (= γράμμα) για να υποδηλώσουν τα χημικά στοιχεία της εποχής τους], ο Πλάτωνας ( π.χ.) και ο Αριστοτέλης ( π.χ.). Η θεωρία των 4 στοιχείων του Αριστοτέλη θεωρεί ότι τα 4 στοιχεία μπορούν να συνδυασθούν με άπειρες αναλογίες και να δώσουν τις ουσίες. Κάθε στοιχείο είχε 2 ιδιότητες, π.χ. η γη ήταν ψυχρή και ξηρή, το ύδωρ ήταν ψυχρό και υγρό, το πυρ ήταν θερμό και ξηρό και ο αέρας ήταν θερμός και υγρός. Ρυθμίζοντας τις ιδιότητες αυτές το ένα στοιχείο μπορεί να μετατραπεί σε άλλο καθώς επίσης όλες οι ουσίες μπορούν να μεταστοιχειωθούν η μία στην άλλη με κατάλληλη ρύθμιση των αναλογιών των 4 στοιχείων που περιέχονται στην κάθε μία και σ όλες τις ουσίες. Η θεωρία αυτή επέζησε μέχρι και το 1750 [τη δίδασκε και ο Joseph Black ( )]. Κατά την περίοδο των τελευταίων αλχημιστών ( μ.χ.) αναπτύχθηκε η θεωρία των 3 στοιχείων: υδράργυρος, θείο και άλας, τα οποία ήταν συστατικά των μετάλλων. Ο ιατροχημικός Paracelsus [Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim ( )] πίστευε στα 4 στοιχεία του Αριστοτέλη αλλά και στα 3 στοιχεία των αλχημιστών. Τα πρώτα 50 χρόνια του 17 ου αιώνα κυριαρχούνται από την ιδέα των 5 στοιχείων: υδράργυρος, θείο, άλας, φλέγμα και γη. Ο Joannes Baptista van Helmont ( ) απέρριψε την ιδέα των 4 στοιχείων του Αριστοτέλη και θεώρησε το νερό ως τη βάση όλων των χημικών ουσιών (πείραμα της ιτιάς). Αλλά είναι ο Robert Boyle ( ) αυτός που έδωσε έναν ορισμό στον όρο στοιχείο και τον απήλλαξε από κάθε φιλοσοφική και αόριστη έννοια. Κατά τον R. Boyle στοιχείο είναι το όριο της (χημικής) αναλύσεως, όπου με τον όρο ανάλυση νοείται η διάσπαση μιας ουσίας σε απλούστερα συστατικά. Μετά τον R. Boyle, οι φλογιστονιστές θεωρούσαν 3 στοιχεία: αέρα, νερό και γη. Η γη είχε τρία είδη, ένα από τα οποία ονομάσθηκε φλογιστό από τον Georg Ernst Stahl ( ).

14 10 Κατά τον 18 ο αιώνα ο ορισμός του στοιχείου δεν είχε ακόμη εδραιωθεί παρόλο που ανακαλύφθησαν και άλλα μέταλλα, όπως Co, Bi, Pt, Zn, Ni, Mn, Mo, Te, W και Cr, και καταρρίφθηκε το αρχαίο δόγμα των 7 μετάλλων (Au, Ag, Cu, Sb, Fe, Pb και Sn). Το 1789 σε βιβλίο του Antoine Laurent de Lavoisier ( ) παρουσιάζεται για πρώτη φορά πίνακας των (μέχρι τότε γνωστών) στοιχείων. Από το 1800 μέχρι περίπου το 1900, ως στοιχείο οριζόταν η ουσία που δεν ήταν δυνατό να αναλυθεί σε απλούστερη μορφή ύλης. Ετσι ένα στοιχείο, κατά τον John Dalton ( ), αποτελείται από όμοια και αδιαίρετα άτομα. Ο ορισμός όμως αυτός δεν ισχύει σήμερα διότι έχει αποδειχθεί ότι το άτομο έχει εσωτερική δομή (πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια) και ότι υπάρχουν τα λεγόμενα ισότοπα στοιχεία. Ετσι σήμερα στοιχείο είναι η ουσία της οποίας τα άτομα έχουν το αυτό ηλεκτρικό φορτίο στον πυρήνα τους. ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Σήμερα (2004) είναι γνωστά 116 στοιχεία. Από αυτά, τα 90 στοιχεία (από το 1Η μέχρι το 92 U, εκτός από τα Tc και Pm) βρίσκονται στη Γη (το Tc όμως έχει ανιχνευθεί στα άστρα). Τα υπόλοιπα στοιχεία έχουν παρασκευασθεί τεχνητώς με πρώτο το Tc (το 1937) από τους C. Perrier και Εmilio Gino Segré [(1905- ), Nobel Φυσικής 1959]. ΙΣΟΤΟΠΙΚΗ ΑΦΘΟΝΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΣΤΗ ΓΗ Τα 81 από τα 83 πρώτα στοιχεία του Π.Π. ( 1 Η- 83 Bi) είναι σταθερά στοιχεία, δηλαδή έχουν σταθερά ισότοπα (εκτός από τα 43 Tc και 61 Pm, που δεν έχουν σταθερά ισότοπα). Αυτά τα 81 στοιχεία έχουν 280 σταθερά ισότοπα. Πέραν από το Bi υπάρχουν 11 φυσικώς απαντώμενα ραδιενεργά στοιχεία ( 84 Po - 94Pu) με τουλάχιστον 71 φυσικώς απαντώμενα ισότοπα. Τεχνητώς έχουν παρασκευασθεί περισσότερα από 1200 ραδιενεργά νουκλίδια. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Τα στοιχεία, ανάλογα με τη φυσική τους κατάσταση ταξινομούνται ως: αέρια (H 2, O 2, N 2, F 2, Cl 2, He, Ne, Ar, Kr, Xe και Rn) υγρά [Hg, Br 2, Cs (ΣΤ 28,5 C), Ga (ΣΤ 29,78 C)] στερεά (είναι τα υπόλοιπα). Η ταξινόμηση αυτή δεν είναι τόσο χρήσιμη χημικώς. Ανάλογα με τις χημικές τους ιδιότητες ταξινομούνται ως: μέταλλα μη-μέταλλα ή αμέταλλα ημιμέταλλα Ο όρος αμέταλλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τα μη-μέταλλα, αλλά ο όρος μεταλλοειδή (για τα ημιμέταλλα) δεν συνιστάται από την IUPAC. O όρος επαμφοτερίζον

15 11 (για τα ημιμέταλλα) είναι επιτρεπτός, αλλά δεν συνιστάται. ΠΥΡΗΝΟΣΥΝΘΕΣΗ: Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1. Γενικά Μπορούν να ορισθούν η μεν πυρηνοσύνθεση (nucleosynthesis) ως η προέλευση των χημικών στοιχείων, η δε πυρηνογένεση (nucleogenesis) ή κοσμολογία ως η αρχική προέλευση αυτής ταύτης της ύλης. Η επιστημονική κατανόηση για την προέλευση των στοιχείων απαιτεί τη γνώση του κτισίματός τους από τα κοινά τους μέρη (π.χ. πρωτόνια και νετρόνια), δηλαδή γνώση πυρηνικής φυσικής. Επιπλέον, απαιτεί τη γνώση του χώρου, όπου υπάρχουν ή υπήρξαν οι κατάλληλες συνθήκες για την πυρηνοσύνθεση, και το είδος των δυνάμεων (βαρύτητα, ηλεκτρομαγνητικές και πυρηνικές δυνάμεις) που παίζουν σπουδαίο ρόλο στην πυρηνοσύνθεση. Tο πρόβλημα της πυρηνοσυνθέσεως συνδέεται επίσης με το πρόβλημα της προελεύσεως του σύμπαντος και τη δομή και ανάπτυξη των γαλαξιών, άστρων και άλλων ουρανίων σωμάτων. Μια καλή θεωρία πυρηνοσυνθέσεως, για να εξηγεί πού, πότε και πώς σχηματίσθηκαν τα στοιχεία, πρέπει να βασίζεται: στην αφθονία των στοιχείων και στην ισοτοπική αφθονία του κάθε στοιχείου, στην προέλευση, δομή και εξέλιξη του σύμπαντος, των γαλαξιών, των άστρων και άλλων ουρανίων σωμάτων, στις διάφορες αστρικές ιδιότητες, όπως μάζα, θερμοκρασία, σύσταση, πυκνότητα κλπ., στις πυρηνικές ιδιότητες, όπως ενεργός διατομή αντιδράσεως, ταχύτητα αντιδράσεως, σχήματα ραδιενεργών μετασχηματισμών κλπ. 2. Αφθονία των στοιχείων Με χημική και φασματική ανάλυση λαμβάνονται πληροφορίες για τις αφθονίες των στοιχείων στα διάφορα συστήματα, Πίνακας 1.1. Στο Σχήμα 1.1 φαίνεται παραστατικά η σχετική αφθονία των στοιχείων στο σύμπαν. Η υπερίσχυση των στοιχείων 1 Η και 4 He στο σύμπαν υποστηρίζει τη θεωρία ότι η ύλη εξελίχθηκε από στοιχειώδη σωματίδια. Αξιοσημείωτο είναι ότι η αφθονία δεν μειώνεται ομαλώς με την αύξηση του ΑΑ και ότι στοιχεία με άρτιο αριθμό πρωτονίων είναι αφθονότερα από αυτά με περιττό. 3. Θεωρίες για το σύμπαν Οι θεωρίες για το σύμπαν (με έμφαση στη φύση και την προέλευσή του) εμπίπτουν σε 2 κλάσεις:

16 12 Πίνακας 1.1. Αφθονίες στοιχείων, ως % όλων των ατόμων, σε διάφορα συστήματα. Σύμπαν Μετεωρίτες Γη Γη Σελήνη Ανθρώπινο (φλοιός) (επιφάνεια) σώμα H 91 O 32,3 O 47,28 O 46,6 O 40,0 H 63 He 9,1 Fe 28,8 Mg 19,02 Si 27,2 Si 19,2 O 25,5 O 0,057 Si 16,3 Fe 17,11 Al 8,13 Fe 14,3 C 9,5 N 0,042 Mg 12,3 Si 12,22 Fe 5,00 Ca 8,0 N 1,4 C 0,021 S 2,12 S 2,17 Ca 3,63 Ti 5,9 Ca 0,31 Ne 0,003 Ni 1,57 Ni 1,36 Na 2,83 Al 5,6 P 0,22 Si 0,003 Al 1,38 Al 0,43 K 2,59 Mg 4,5 Cl 0,03 Mg 0,002 Ca 1,33 Ca 0,41 Mg 2,02 Na, Cr, Mn, S K 0,08 Fe 0,002 Co, Na, Mn, K, Ti, P, Cr Ti, H, C S, Na, Mg 10 H καύση H He άτομα στοιχείου 10 6 άτομα Si καύση Ηe πορεία-s καύση Ηe καύση C, O πορεία-α ομάδα σιδήρου πορεία-e πορεία-r πορεία-s log 0 Li/Be/B πορεία-r πορεία-s πορεία-r πορεία-s Ατομικό βάρος Σχήμα 1.1. Σχετικές αφθονίες των στοιχείων στο ηλιακό μας σύστημα και πιθανώς στο σύμπαν.

17 13 1. Θεωρία της σταθερής καταστάσεως (the static universe ή the steady state universe) των Albert Einstein [( ), Nobel Φυσικής 1921] και W. De Sitter και (αργότερα) των Sir Herman Bondi (1919- ), Thomas Gold και Fred Hoyle. Η θεωρία αυτή προβλέπει τη συνεχή δημιουργία νέας ύλης και νέων γαλαξιών, στον κενό χώρο που μένει κατά την απομάκρυνση των γαλαξιών. Η δημιουργία της νέας ύλης, όμως, απαιτεί τροποποίηση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. 2. Θεωρία του εξελισσομένου σύμπαντος (the evolutionary universe ή the Big Bang universe) των Alexander Friedmann, G. Lemaitre και Sir Arthur S. Eddington ( ) και (αργότερα) των George Gamow, Ralph A. Alpher και Robert C. Herman. H θεωρία αυτή προτείνει ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε σε χρόνο t 0 (= πριν 12 ± y, πιθανότερα πριν 13,7 ± 0, y), όταν μια υπέρπυκνη σφαίρα ύλης (ylem του G. Gamow ή primeval atom ή cosmic egg του G. Lemaitre) που αποτελείτο από νετρόνια (πιθανώς νετρόνια σε όγκο όσο το σημερινό ηλιακό μας σύστημα) και είχε πολύ μεγάλη θερμοκρασία (10 12 Κ) εξερράγη (Βig Βang όρος που εισήγαγε ο F. Hoyle για να αστειευθεί τον G. Gamow) με ή περίπου με την ταχύτητα του φωτός. Η θερμοκρασία μειώθηκε ως εξής: Κ μετά 1 μs Κ μετά 1 s 10 9 Κ μετά 5 min Κ μετά 1 ημέρα Κ μετά έτη. Η θεωρία απέκτησε μεγαλύτερο ενδιαφέρον μετά το 1960, διότι από τότε άρχισαν να γίνονται παρατηρήσεις που την υποστήριζαν. Το 1964 oι A.G. Doroshkevich και I.D. Novikov αναγνώρισαν ότι η ακτινοβολία υποβάθρου μικροκυμάτων (cosmic microwave background radiation) μπορεί να ανιχνευθεί στην περιοχή των μικροκυμάτων. Η πειραματική ανίχνευσή της έγινε από τους Arno Allan Penzias (1933-) και Robert Woodrow Wilson (1936-) το 1965 [και οι δύο Nobel Φυσικής 1978]. Αυτό σημαίνει ότι το σύμπαν κολυμπά σε μία ακτινοβολία που αντιστοιχεί σε 3 Κ, πράγμα που είχε προβλεφθεί από τον G. Gamow, και λέγεται ότι είναι η εναπομείνασα ακτινοβολία της αρχικής υπέρπυκνης σφαίρας. Η ύπαρξη της ακτινοβολίας αυτής υποστήριξε την ορθότητα του εξελισσομένου σύμπαντος με την παραγωγή των ελαφρών στοιχείων 2 H, 3 He και 4 Ηe κατά τη διάρκεια των πρώτων θερμών σταδίων της εξελίξεως. Τη δεκαετία του 1980 αναπτύχθηκε η inflationary Big Bang theory, η οποία προβλέπει αυξομειώσεις γύρω από την 3 Κ ακτινοβολία, οι οποίες και επαληθεύτηκαν πειραματικώς. 4. Θεωρίες πυρηνοσυνθέσεως α) Θεωρία συλλήψεως νετρονίων (neutron capture theory) Το 1948 οι G. Gamow, R.A. Alpher και R.C. Herman πρότειναν μία θεωρία για την πυρηνοσύνθεση, που βασίσθηκε στη θεωρία τους για τη δημιουργία του

18 14 σύμπαντος. Κατ' αυτή τη θεωρία, τα νετρόνια μετασχηματίζονται σε πρωτόνια, ηλεκτρόνια και αντινετρίνα: n p+ e + ν με t = 12 min 1 1 e 1 2 Μετά, τα πρωτόνια με σύγκρουση με νετρόνια δίνουν πυρήνες δευτερίου: 1 p + 1 n 2 H + γ Ο πυρήνας δευτερίου μπορεί να συλλάβει άλλο νετρόνιο για να δώσει πυρήνα τριτίου: 2 Η + 1 n 3 H + γ Το τρίτιο είναι ραδιενεργό και μετασχηματίζεται σε 3 He: H He+ e + ν e 3 3 το οποίο μπορεί να συλλάβει άλλο νετρόνιο για να δώσει σταθερό πυρήνα ηλίου: 3 He + 1 n 4 He + γ Η θεωρία αυτή απαιτούσε τη σύνθεση των στοιχείων αυτών σε min, διότι η θερμοκρασία μετά τη μεγάλη έκρηξη μειωνόταν συνεχώς καθώς επίσης τα απαιτούμενα για τις αντιδράσεις νετρόνια μετασχηματίζονταν γρήγορα και δεν θα υπήρχαν για πολύ χρόνο. Η θεωρία αυτή εξήγησε τη σύνθεση στοιχείων μέχρι και το 4 Ηe. Ετσι 2 ώρες μετά τη Big Bang η περισσότερη ύλη στο σύμπαν ήταν υπό μορφή 1 Η, με λίγα ποσά από τα άλλα ισότοπα μέχρι το 4 Ηe. Τα στοιχεία είναι υπό μορφή πυρήνων και όχι ατόμων διότι οι θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές. β) Θεωρία B 2 FH (B 2 FH theory) Στα 1950 ο F. Hoyle πρότεινε ότι όλα τα στοιχεία, εκτός του υδρογόνου, συνετέθησαν στο θερμό εσωτερικό μέρος των άστρων. Το 1957 οι Ε. Margaret Burbridge, G.R. Burbridge, William Alfred Fowler [(1911- ), Nobel Φυσικής 1983] και F. Hoyle (B 2 FH) πρότειναν διάφορες πυρηνικές αντιδράσεις για τη σύνθεση των νουκλιδίων στα άστρα. Αυτές οι πορείες χωρίζονται σε 3 ομάδες: i) εξώθερμες πορείες στο εσωτερικό των άστρων (exothermic processes) ii) πορείες συλλήψεως νετρονίων (neutron capture processes) iii) διάφορες άλλες πορείες (miscellaneous processes). 5. Σχηματισμός και τύχη των άστρων Το πού και πότε έγινε η πυρηνοσύνθεση των άλλων (δηλαδή των εκτός H και He)

19 15 στοιχείων, απαιτεί τη γνώση του σχηματισμού και της τύχης των άστρων. Σε γενικές γραμμές, ο σχηματισμός και η εξέλιξη ενός άστρου με τους πλανήτες του φαίνεται στο Σχήμα 1.2. α β γ δ ε στ ζ Σχήμα 1.2. Σχηματισμός και εξέλιξη ενός άστρου με τους πλανήτες του. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι τα άστρα σχηματίσθηκαν με συμπύκνωση, λόγω βαρύτητας, μεσοαστρικού αερίου και σκόνης (κυρίως 1 Η με λίγο 2 Η, 3 Ηe, 4 He και 7 Li). Τέτοια άστρα ονομάζονται πρωτοάστρα (proto-stars), Σχήμα 1.2(α). Μετά από πολλές χιλιάδες (ή ακόμη, εκατομμύρια) έτη, ο πυρήνας του πρωτοάστρου γίνεται αδιαφανής στην ακτινοβολία. Η πυκνότητα και η θερμοκρασία είναι σχετικώς μικρές. Oταν το άστρο έλθει σε θερμική ισορροπία, τότε αρχίζει να συρρικνώνεται ταχύτερα και η εκλυομένη ενέργεια ακτινοβολείται στην ΙR περιοχή. Τότε τα άστρα καλούνται υπέρυθρα άστρα (infra-red stars). Τα βήματα α-γ, Σχήμα 1.2, μπορούν να διαρκέσουν y. Το άστρο μετά εισέρχεται στη λεγομένη κύρια σειρά ή κύρια ακολουθία (main sequence) (αστροφυσικός όρος), Σχήμα 1.2(δ), και έχει το δικό του μέγεθος και λαμπρότητα. Oσο η θερμοκρασία του αυξάνεται αργά τόσο γίνονται οι αντιδράσεις: στους ~ K: στους ~10 4 K: στους ~10 6 K: στους ~10 7 K: 1 H 2 H 2 H p+ e H + H He+ γ Η He 2e 2νe 2γ (e + = ποζιτρόνιο, ν e = νετρίνο) Συνεπώς μέσα στο άστρο υπάρχουν 1 Η και 4 Ηe. Ετσι η ύλη στο κέντρο του άστρου θερμαίνεται και τελικώς γίνεται αρκετά θερμή ώστε να προξενηθούν πυρηνικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι εξώθερμες (για σύντηξη πυρήνων ελαφροτέρων του 56 Fe). Η έναρξη της καύσεως αντισταθμίζει τη συρρίκνωση λόγω βαρύτητας και έτσι το άστρο σταθεροποιείται. Με τη βαθμιαία καύση του 1 Η προς 4 He, το άστρο παραμένει σε ισορροπία για y (περίπου το 90% της ζωής ενός άστρου). Οταν το ~10% του 1 Η καταναλωθεί προς 4 Ηe, τότε αρχίζει νέα συστολή λόγω

20 16 βαρύτητας. Τότε, όταν η μάζα του είναι μεγάλη, (περίπου όσο ο δικός μας Ηλιος), το άστρο αφήνει την κύρια ακολουθία και γίνεται ερυθρός γίγαντας (red giant), καταναλίσκοντας τους πλανήτες του, Σχήμα 1.2(ε, στ). Η θερμοκρασία στην επιφάνειά του είναι 3,5-5, Κ, ενώ η θερμοκρασία στον πυρήνα ανέρχεται στους ~ Κ, οπότε γίνεται η καύση ηλίου από το 4 He, το οποίο καταβυθίστηκε λόγω βαρύτητας στον πυρήνα. Η ζωή του ερυθρού γίγαντα είναι ~ y. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ερυθρού γίγαντα γίνεται και καύση άνθρακα. Αστρα που δεν έχουν μεγάλη μάζα, απλώς καταναλίσκουν το 1 Η, δεν εξελίσσονται περαιτέρω και γίνονται λευκοί νάνοι (white dwarfs). Η σειρά: έκλυση ενεργείας, συστολή, αύξηση θερμοκρασίας, επαναλαμβάνεται μέχρι τους ~10 9 Κ, οπότε συμβαίνουν πυρηνικές αντιδράσεις που δημιουργούν βαρυτέρους πυρήνες. Το άστρο, παλλόμενο άστρο (variable star) Σχήμα 1.2(ζ), ταλαντώνεται για μερικές χιλιάδες έτη αφήνοντας την κατάσταση του ερυθρού γίγαντα, και οδεύει προς το θάνατό του. Ανάλογα με τη μάζα που έχουν τα νεκρά άστρα ταξινομούνται σε λευκούς νάνους, αστέρες νετρονίων (neutron stars) [παρατηρήσιμοι ως πάλσαρς (pulsars)], και μαύρες οπές (black holes). Κατά τη διάρκεια της ζωής ενός μεγάλου άστρου μπορούν να συμβούν και άλλα φαινόμενα μεταξύ των οποίων και εκρήξεις. Οι εκρήξεις, π.χ. υπερκαινοφανείς (supernova), γίνονται όταν άστρο καταλλήλου μεγέθους (μεγαλύτερο από 1,4 ηλιακή μάζα) αναπτύξει θερμοκρασία ~10 12 Κ στον πυρήνα του. Τότε γίνεται σύνθεση βαρυτέρων στοιχείων και εκτόξευση μάζας στο διάστημα. Από τη μάζα αυτή αργότερα δημιουργούνται νέα άστρα. Ο νεκρός πυρήνας, που παραμένει μετά την supernova, θα γίνει ή αστέρας νετρονίων ή μαύρη οπή, τούτου εξαρτωμένου από την μάζα του. Ο χρόνος που απαιτείται για τα συμβάντα αυτά εξαρτάται από τη μάζα του άστρου. Γενικώς, όσο μεγαλύτερο είναι το άστρο τόσο γρηγορότερα καταναλίσκει το πυρηνικό του καύσιμο (για άστρο του μεγέθους του Ηλίου μας ο χρόνος είναι ~10 10 y). Ετσι, στα στατικά άστρα της πρώτης γενεάς γίνονται: η καύση υδρογόνου, η καύση ηλίου, η καύση άνθρακα, η πορεία-α και η καύση οξυγόνου, και η καύση πυριτίου, ενώ στα άστρα δευτέρας γενεάς γίνεται η αργή σύλληψη νετρονίων. Στα εκρηκτικά άστρα και σε χρόνο μικρότερο του 1 s γίνονται: οι εκρηκτικές καύσεις άνθρακα, οξυγόνου και πυριτίου, η ταχεία σύλληψη νετρονίων, και η ταχεία σύλληψη πρωτονίων. Στο μεσοαστρικό χώρο και καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του γαλαξία γίνεται η πορεία-x. 6. Εξώθερμες πορείες (αντιδράσεις) στο εσωτερικό των άστρων Α. Καύση του υδρογόνου Οταν η θερμοκρασία αστέρος στην κύρια ακολουθία είναι στην περιοχή

21 Κ, γίνεται η καύση του υδρογόνου. Η πυκνότητά του είναι πιθανώς 5 g/cm 3. Υπάρχουν 4 σετ αντιδράσεων που γίνονται με δύο μηχανισμούς (η αλυσίδα πρωτονίουπρωτονίου και ο κύκλος άνθρακα-αζώτου-οξυγόνου) που προτάθηκαν ( ) από τους Hans Albrecht Bethe [(1906-), Nobel Φυσικής 1967], C.L. Critchfield και C.F. von Weizsacker. Και οι δύο μηχανισμοί οδηγούν στην ολική αντίδραση: H He+ 2e + 2νe + 2γ Η ενέργεια που εκλύεται είναι ~2, kj/mol 4 He υπό μορφή ακτίνων γ. Στον Ηλιο μας κάθε δευτερόλεπτο καίονται 6, tn 1 H και παράγονται 5, tn 4 Ηe. Β. Καύση του ηλίου Στο άστρο τώρα ο πυρήνας αποτελείται όχι από 1 Η αλλά από 4 He. Οι πυρηνικές αντιδράσεις εκεί έχουν σταματήσει, αλλά όχι και στον φλοιό γύρω από τον πυρήνα που έχει μη-καυθέν 1 Η, θερμοκρασία ~ Κ και πυκνότητα ~10 g/cm 3. Τότε αρχίζει νέα συρρίκνωση, oπότε αυξάνει η θερμοκρασία και η πυκνότητα του πυρήνα. Τέτοια άστρα καλούνται ερυθροί γίγαντες. Οταν η θερμοκρασία του 4 He στον πυρήνα ανέλθει στους ~10 8 K και με πυκνότητες g/cm 3, γίνεται η καύση του ηλίου: 3 4 He 12 C + γ Παρόλη τη μεγάλη πυκνότητα και θερμοκρασία, δεν γίνεται ταυτόχρονη σύγκρουση 3 πυρήνων ηλίου. Ο μηχανισμός συνεπώς είναι [E. Salpeter, E. Opik και F. Hoyle ( )]: 4 He + He Be He C* C + γ (C* = διηγερμένος πυρήνας) Επίσης, με σύλληψη 4 He από τον 12 C δημιουργείται και 16 Ο. Ενώ η καύση υδρογόνου και ηλίου καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ενεργού ζωής ενός άστρου, έχει γίνει πυρηνοσύνθεση λίγων μόνο στοιχείων ( 4 He, 12 C, 16 O το 8 Be έχει t 1/2 = s). Στη συνέχεια γίνεται νέα συρρίκνωση, λόγω βαρύτητας, με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας από σε Κ και την αύξηση της πυκνότητας του πυρήνα. Τότε γίνονται διαδοχικώς ή ταυτοχρόνως οι ακόλουθες καύσεις ή αντιδράσεις. Γ. Καύση του άνθρακα Σε θερμοκρασίες 0,6-1, Κ και πυκνότητες 1, g/cm 3 στον πυρήνα του άστρου γίνονται οι εξής αντιδράσεις καύσεως του άνθρακα:

22 18 12 C + 12 C 50% 50% 1-2% 20 Ne + α + γ 23 Na + 1 H + γ 23 Mg + n + γ Στο σύντομο αυτό στάδιο της ζωής του άστρου ( y) παράγονται Ne και Na και ίχνη Mg, αλλά το σπουδαίο είναι ότι παράγονται σωματίδια α ( 4 He) και p ( 1 Η) τα οποία μπορούν να αντιδράσουν δευτερογενώς για να δώσουν ισότοπα των Mg, Al και Si. Δ. Η πορεία-α και η καύση του οξυγόνου Με συρρίκνωση, η θερμοκρασία του πυρήνα του άστρου ανέρχεται στους ~10 9 K και η πυκνότητα γίνεται 10 7 g/cm 3, oπότε αρχίζει η λεγομένη πορεία-α (α-process) με μηχανισμό: Ne + γ Ο + He (ενδόθερμη) Ne + He Mg + γ (ισχυρώς εξώθερμη) η οποία και σταματά λίγο τη συρρίκνωση του άστρου. Η καύση του οξυγόνου, που προήλθε από την καύση του ηλίου και επέζησε από την καύση του άνθρακα, γίνεται στους ~1, K: 16 O + 16 O ~ 45% ~ 45% ~ 10% 28 Si + 4 He + γ 31 P + 1 H + γ 32 S + n + γ Ε. Καύση του πυριτίου ή η πορεία-e Στην περιοχή Κ και δευτερόλεπτα ή λεπτά πριν τη supernova γίνεται η καύση του πυριτίου. Η πυκνότητα της ύλης υπολογίζεται ότι είναι 10 8 g/cm 3. Η καύση του πυριτίου πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία πυρήνων κυρίως από το 28 Si μέχρι τον 56 Fe: 28 4 πολλαπλή σύλληψη 4He 56 + Si + He Fe + 2e + 2ν e Oι πυρήνες, που προκύπτουν, βρίσκονται σε στατιστική ισορροπία, εξού και ο όρος πορεία-e (e-process από το equilibrium). Ολες οι μέχρις εδώ περιγραφείσες πορείες απαιτούν εξώθερμες πυρηνικές αντιδράσεις, που εξισορροπούν τη συρρίκνωση λόγω βαρύτητας σταθεροποιώντας το

23 19 άστρο. Επειδή οι πυρηνικές αντιδράσεις συνθέσεως νουκλιδίων πέραν του 56 Fe είναι ενδόθερμες, έπεται ότι άπαξ και υπάρξει σημαντική ποσότητα σιδήρου στον πυρήνα του άστρου, η καύση παύει πλέον να είναι παράγοντας αστρικής σταθερότητας. 7. Αντιδράσεις συλλήψεως νετρονίων Α. Η αργή σύλληψη νετρονίων ή η πορεία-s (s-process από το slow) Το πώς στοιχεία βαρύτερα του Fe συντίθενται, ερμηνεύεται με τη σύλληψη ελευθέρων νετρονίων. Ο τόπος για τέτοιες αντιδράσεις είναι τα άστρα δευτέρας τουλάχιστον γενεάς (τα οποία δημιουργούνται από ανάμειξη πυρήνων που παρήχθησαν στα άστρα και από γαλακτικό υδρογόνο που δεν είχε συμπυκνωθεί). Τα νετρόνια παράγονται από διάφορες αντιδράσεις και με αργή, πολλαπλή σύλληψή τους από πυρήνες 56 Fe παράγονται στοιχεία μέχρι και το 209 Bi. Ο απαιτούμενος χρόνος υπολογίζεται σε y. Β. Η ταχεία σύλληψη νετρονίων ή η πορεία-r (r-process από το rapid) Κατά τη διάρκεια της supernova ο πυρήνας του άστρου παράγει πολλά νετρόνια και η σύλληψή τους από πυρήνες 56 Fe, έτσι ώστε να μην προλάβει να γίνει α- ή β- μετασχηματισμός, πιστεύεται ότι παράγει: τα βαρέα στοιχεία μέχρι και πέραν του 238 U, τα πλούσια σε νετρόνια ισότοπα όλων των βαρυτέρων στοιχείων. 8. Διάφορες άλλες πορείες (αντιδράσεις) Α. Η ταχεία σύλληψη πρωτονίου ή η πορεία-p (p-process από το proton) Εξηγεί την προέλευση των ισοτόπων των βαρέων στοιχείων, που είναι πτωχά σε νετρόνια. Γίνεται με σύλληψη πρωτονίου από πυρήνες, που προήλθαν από τις πορείες s ή r, σε θερμοκρασίες Κ. Η πορεία αυτή γίνεται κατά τη διάρκεια της supernova, αλλά δεν είναι ακόμη γνωστό σε ποιο σημείο του άστρου λαμβάνει χώρα. Β. Η πορεία σχάσεως (spallation process) ή πορεία-x (x-process) Η μικρή αφθονία των Li, Be, και B, που δεν παράγονται με πυρηνικές αντιδράσεις, δεν ήταν γνωστό πώς προέκυψε και γι αυτό ονομάσθηκε πορεία-x. Φαίνεται όμως ότι οι πυρήνες αυτοί προήλθαν από συγκρούσεις πολύ ενεργητικών σωματιδίων (κοσμικές ακτίνες) με άφθονα νουκλίδια, π.χ. C και O, στο μεσοαστρικό χώρο. 9. Εκρηκτική πυρηνοσύνθεση Για να φέρουν σε συμφωνία τις αφθονίες των ελαφροτέρων του Fe στοιχείων και των ισοτόπων τους, που βρέθηκαν πειραματικώς και αυτών που υπολογίζονται θεωρητικώς, οι επιστήμονες (ιδίως ο W.D. Arnett και οι συνεργάτες του) πρότειναν ότι η

24 20 περισσότερη πυρηνοσύνθεση γίνεται σε βαρέα άστρα που εκρήγνυνται (supernova) όταν ο πυρήνας τους συνίσταται από στάκτη από την καύση ήλιου ή καύση άνθρακα ή καύση οξυγόνου ή καύση πυριτίου. Ετσι προτάθηκαν οι: Εκρηκτική καύση άνθρακα. Σε θερμοκρασία Κ και πυκνότητα 10 5 g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Ne - Si). Εκρηκτική καύση οξυγόνου. Σε θερμακρασία 3, Κ και πυκνότητα g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Si - Ca). Εκρηκτική καύση πυριτίου. Σε θερμοκρασία Κ και πυκνότητα 10 6 g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Ti - Ni). Οι εκρηκτικές αυτές πυρηνοσυνθέσεις διαφέρουν από τις (υδροστατικές) πυρηνοσυνθέσεις, που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Ετσι, η ολική εικόνα της συνθέσεως των στοιχείων φαίνεται να είναι συμπληρωμένη, αλλά παραμένουν κενά, όπως, π.χ., το έλλειμμα ηλιακών νετρίνων (δηλαδή αυτών που μετρούνται με αυτά που υπολογίζονται θεωρητικώς). Το κενό αυτό συνεπληρώθη το 2001, όταν ομάδα 175 επιστημόνων ανεκάλυψε ότι η διαφορά οφειλόταν σε μετατροπή του μετρησίμου electron νετρίνου σε μη μετρήσιμα muon νετρίνο και tau νετρίνο. 10. Η τύχη των ασταθών νουκλιδίων Η τύχη των ασταθών νουκλιδίων, που παράχθηκαν κατά τη διάρκεια της πυρηνοσυνθέσεως, είναι: α) Τα πλούσια σε νετρόνια νουκλίδια, που σχηματίσθηκαν με τις πορείες s ή r, είναι όλα ασταθή και μετασχηματίζονται με β-μετασχηματισμό. β) Μετά την επίτευξη β-σταθερότητας, τα βαρύτερα από το Bi προϊόντα είναι επίσης ασταθή ως προς τον α-μετασχηματισμό και ως προς την αυθόρμητη σχάση. Αυτοί οι μετασχηματισμοί μαζί με την πιθανότητα σχάσεως των βαρέων στοιχείων θέτουν ένα όριο στην παραγωγή νέων, βαρυτέρων, στοιχείων και στη φύση και στο εργαστήριο. Συνεπώς, η ύπαρξη των υπερβαρέων στοιχείων (AA > 104) στη φύση και στο εργαστήριο θα εξαρτάται από την πιθανότητα να συμβούν αυτές οι αντιδράσεις. Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1. Η χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Ως γνωστόν, ο Π.Π. του Dmitrii Ivanovich Mendeleev ( ), Σχήμα 1.3, ήταν η αιτία για την ανακάλυψη πολλών στοιχείων. Η μέχρι το 1930 γνώση του ατομικού πυρήνα δικαιολογούσε τη μη ανακάλυψη των στοιχείων Tc, Pm, At και Fr, διότι αυτά ήταν όλα ραδιενεργά με μικρούς χρόνους ημιζωής ώστε η ύπαρξή τους σε ικανές συγκεντρώσεις στη Γη δεν ήταν δυνατή. Αυτά παρασκευάσθηκαν τεχνητώς: το Tc το 1937 με βομβαρδισμό Mo με άτομα δευτερίου επιταχυνόμενα σε κύκλοτρο 27 ιντσών, το δε At το 1940 στο Lawrence Berkeley National Laboratory των ΗΠΑ [το όνομα του εργαστηρίου εδόθη τιμητικώς στον Ernest

25 21 O. Lawrence ( ), Nobel Φυσικής 1939, ο οποίος κατασκεύασε το πρώτο κύκλοτρο (4 ιντσών μόνο)]. (α) (β) Σχήμα 1.3. α) Μέρος του Περιοδικού Πίνακα του D.I. Mendeleev στο Zeitschrift für Chemie, 12, 405 (1869). β) Χειρόγραφη μορφή του Περιοδικού Πίνακα από τον D.I. Mendeleev ( ). Μέχρι το 1940 τα 3 βαρύτερα στοιχεία της Γης (Th, Pa και U) πιστευόταν ότι σχετίζονταν με τα Hf, Ta και W αντιστοίχως και επομένως το επόμενο άγνωστο στοιχείο με AA 93 αναμενόταν να έχει χημικές ιδιότητες ανάλογες αυτών του Re. Δηλαδή η μορφή του Π.Π. ήταν: Cs Ba La Hf Ta W Re Os Rn Fr Ra Ac Th Pa U - - Η πρώτη προσπάθεια συνθέσεως στοιχείων πέραν του U έγινε το 1934 στην Ιταλία από τους Enrico Fermi [( ), Nobel Φυσικής 1938], E.G. Segré και τους συνεργάτες τους με βομβαρδισμό U με n. Τα ραδιενεργά προϊόντα, που ελήφθησαν, μελετήθηκαν τα επόμενα χρόνια από πολλούς ερευνητές συμπεριλαμβανομένου και του Otto Hahn [( ), Nobel Χημείας 1944]. Βασιζόμενοι στις, σήμερα γνωστές ως ατελείς, μελέτες των χημικών ιδιοτήτων συμπέραναν ότι είχαν συντεθεί τα στοιχεία με AA 94 και 96. Αλλά η ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσεως από τους Ο. Hahn και Fritz S. Strassmann το 1938, έδειξε ότι τα προϊόντα δεν ήταν νέα στοιχεία αλλά ήταν ραδιενεργά ισότοπα ελαφροτέρων στοιχείων. O E. Segré θα είχε ανακαλύψει το στοιχείο 93 (νεπτούνιο) εάν δεν είχε έλλειψη χημικής γνώσεως. Διότι πιστοποίησε το στοιχείο ως στοιχείο των σπανίων γαιών. Ομοίως, ο E. Fermi θα μπορούσε να είχε ανακαλύψει την πυρηνική σχάση, εάν

26 22 ο χημικός διαχωρισμός των προϊόντων του βομβαρδισμού U με n, που έγινε από την ομάδα του, δεν ήταν ανεπαρκής. Το 1938 ο O. Hahn περιέγραψε σε γράμμα του στην Lise Meitner ( ) (που ήταν στη Σουηδία) την ενδιαφέρουσα ανακάλυψη της υπάρξεως ραδιενεργού Ba μεταξύ των προϊόντων του βομβαρδισμού U με n. Οι L. Meitner και Otto Robert Frisch βρήκαν τη θεωρητική ερμηνεία του φαινομένου και τη δημοσίευσαν στο περιοδικό Nature (Ιανουάριος 1939). Τον νέο τύπο πυρηνικής αντιδράσεως, που προκαλείται από βομβαρδισμό U με n, τον ονόμασαν (πυρηνική) σχάση (fission). Η πραγματική σύνθεση του στοιχείου 93 (νεπτούνιο) έγινε το 1940 από τους Edwin Mattison McMillan [(1907-), Nobel Χημείας 1951] και Philip H. Abelson ( ) και αμέσως μετά, επίσης το 1940, ανακαλύφθηκε το στοιχείο 94 (πλουτώνιο) από τους Ε. Μ. McMillan, Joseph W. Kennedy, Arthur C. Wahl και Glenn Theodore Seaborg [( ), Nobel Χημείας 1951] στο κύκλοτρο 60 ιντσών στο Berkeley. Αλλά οι χημικές τους ιδιότητες έμοιαζαν με αυτές του U και όχι του Re ή Os. Tα επόμενα στοιχεία, 95 και 96, θεωρείτο ότι είχαν χημικές ιδιότητες παρόμοιες με αυτές των 93 και 94, οπότε το 1944 ο Π.Π. είχε τη μορφή: Cs Ba La-Lu Hf Ta W Re Fr Ra Ac Th Pa ομάδα ουρανιδών: U Np Pu Με τη μορφή αυτή του Π.Π. δεν ήταν δυνατόν να ανακαλυφθούν τα στοιχεία 95 και 96, πράγμα που επιβεβαιώθηκε στην πράξη. 2. Η τροποποίηση του Περιοδικού Πίνακα από τον G.T. Seaborg και η παρασκευή των στοιχείων Το 1944 ο G.T. Seaborg συνέλαβε την ιδέα ότι ίσως όλα τα βαρύτερα του Ac στοιχεία είχαν τοποθετηθεί λάθος στον Π.Π. Ετσι υπέθεσε ότι τα στοιχεία αυτά πιθανόν να σχημάτιζαν μία δεύτερη σειρά, παρόμοια με τη σειρά των λανθανιδών. Το 1945 δημοσιεύθηκε ο Π.Π. με τη σειρά των ακτινιδών, όπως είναι γνωστός σήμερα. Για τα στοιχεία 95 και 96 σήμαινε ότι θα έπρεπε να έχουν μερικές ιδιότητες κοινές με τις ιδιότητες του Ac και μερικές κοινές με τα αντίστοιχα στοιχεία των λανθανιδών, δηλαδή με τα Eu και Gd. Οταν σχεδιάσθηκαν τα πειράματα σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, τότε σύντομα (1945) παρασκευάσθηκαν στο Berkeley από τους G.T. Seaborg και Albert Ghiorso [(1915- ) συμμετείχε στην ανακάλυψη 12 στοιχείων: )] τα στοιχεία 95 (Αm) και 96 (Cm). Το 1949 παρασκευάσθηκε το στοιχείο 97 (Bk), το 1950 το 98 (Cf), το 1952 το 99 (Es), το 1953 το 100 (Fm), το 1955 το 101 (Md), to 1958 το 102 (Νο οι Σοβιετικοί πρότειναν το όνομα joliotium) και το 1961 παρασκευάσθηκε το τελευταίο στοιχείο των ακτινιδών, 103 (Lr) [σε μερικούς παλαιούς Π.Π. το στοιχείο 103 συμβολίζεται με Lw αντί του ορθού Lr]. Το 1992 αποφασίσθηκε ότι το στοιχείο 102

27 23 παρασκευάσθηκε στη Σοβιετική Ενωση και το 103 παρασκευάσθηκε ταυτοχρόνως και στο Berkeley και στην Dubna (Joint Institute for Nuclear Research) της Ρωσίας. Για να παρασκευασθούν τα στοιχεία απαιτούνται επιταχυνόμενα άτομα ελαφρού στοιχείου, π.χ. He, τα οποία βομβαρδίζουν στόχους από βαρέα στοιχεία (ακτινίδες) σε επιταχυντές, όπως το κύκλοτρο. Τα στοιχεία διαχωρίζονται από τα στοιχεία του στόχου, διότι συλλαμβάνονται (μετά την ανάκρουσή τους) σε φύλλα Au, και ακολούθως ταυτοποιούνται. Για να παρασκευασθούν στοιχεία με ΑΑ > 101 πρέπει να χρησιμοποιηθούν βλήματα βαρύτερα του He, π.χ. μέχρι και το Ne, οπότε απαιτείται κατάλληλος επιταχυντής, όπως το HILAC (Heavy Ion Linear Accelerator). 3. Παρασκευή και ιδιότητες των στοιχείων με ΑΑ > 103 Τα στοιχεία, πέραν της σειράς των ακτινιδών, με AA μπορούν να ονομασθούν υπερακτινίδες (transactinides), ενώ σουπερακτινίδες (superactinides) είναι τα στοιχεία με ΑΑ , τα οποία σχηματίζουν μία τρίτη σειρά, κάτω από τις λανθανίδες και ακτινίδες. Ως υπερβαρέα (super heavy) στοιχεία ορίζονται αυτά που είναι πέραν του στοιχείου 104, δηλαδή συμπεριλαμβάνονται και οι υπερακτινίδες και οι σουπερακτινίδες. Τα στοιχεία αυτά αναμένεται να είναι ασταθή, αλλά υπολογισμοί δείχνουν ότι τα στοιχεία που βρίσκονται γύρω από το στοιχείο 114 (αριθμός νετρονίων 184 και μαζικός αριθμός 298) θα έχουν αυξημένη σταθερότητα (το μαγικό νησί του G.T. Seaborg). Η εξαιρετική σταθερότητα του στοιχείου 114 θα οφείλεται στη συμπληρωμένη στοιβάδα πρωτονίων και στοιβάδα νετρονίων. Οι αριθμοί 114 και 284 καλούνται μαγικοί αριθμοί. Οι προσπάθειες των επιστημόνων σήμερα είναι να φθάσουν στο και πέραν του μαγικού νησιού. Για την παρασκευή των υπερβαρέων στοιχείων χρησιμοποιούνται επιταχυντές βαρέων ιόντων. Αυτά αποκτούν μεγάλες ταχύτητες και στη συνέχεια προσπίπτουν στο στόχο. Στη συνέχεια, τα αντιδρώντα και προϊόντα διαχωρίζονται με κατάλληλες συσκευές. Σήμερα (2004) υπάρχουν 2 στρατηγικές για την παρασκευή βαρέων στοιχείων: η ψυχρή σύντηξη (στο Berkeley και στο Darmstadt) και η θερμή σύντηξη (στη Dubna). Η διαφορά τους έγκειται στη συμμετρία των αντιδρώντων και στην επακόλουθη πιθανότητα συντήξεως. Η ψυχρή σύντηξη είναι συμμετρικότερη αντίδραση και χρησιμοποιεί βαρύτερα βλήματα, π.χ. για το 114 χρησιμοποιεί 86 Kr. Εδώ, ο πυρήνας που προκύπτει έχει μικρή ενέργεια διεγέρσεως, οπότε έχει περισσότερες πιθανότητες επιβιώσεως κατά την αποδιέγερση. Το μειονέκτημα όμως είναι ότι η πιθανότητα συντήξεως είναι μικρή. Η θερμή σύντηξη είναι μία ασύμμετρη αντίδραση, π.χ. για το 114 χρησιμοποιείται ως βλήμα το 48 Ca. Ο πυρήνας που προκύπτει έχει πολύ μεγάλη ενέργεια διεγέρσεως, συνεπώς πολύ λίγοι πυρήνες επιζούν κατά την αποδιέγερσή τους, δηλαδή σχάζονται πριν κρυώσουν. Στη θερμή σύντηξη, όμως, υπάρχει μικρότερη παρεμπόδιση στη σύντηξη και η πιθανότητα σχηματισμού πολλών πυρήνων είναι μεγαλύτερη. Τα στοιχεία 104, 105 και 106 συνετέθησαν κατά τα έτη από την ομάδα του A. Ghiorso στο Berkeley. Οι προσπάθειες ( ) του Georgiy N. Flerov (που

28 24 ανακάλυψε την αυθόρμητη σχάση του ουρανίου) και των συνεργατών του στη Dubna της Σοβιετικής Ενώσεως έδωσαν το στοιχείο 105 αλλά όχι και τα στοιχεία 104 και 106. Η μελέτη αυτών των στοιχείων γίνεται δύσκολη, διότι τα μακροβιότερα ισότοπά τους έχουν ημιζωές: t 1/2 ~ 1 min t 1/2 ~40 s t 1/2 ~ 1 s Υπολογίζεται δε ότι τα μακροβιότερα ισότοπα των στοιχείων 110 και 115 θα έχουν χρόνους ημιζωής ~10-10 s και ~10-20 s, αντιστοίχως. Επιπλέον, η απόδοση της πυρηνικής αντιδράσεως σε προϊόν θα μειώνεται όσο αυξάνεται ο AA, π.χ. για το στοιχείο 106 η απόδοση είναι 1 άτομο ανά 1 h. Το 1987 ομάδα πυρηνικών χημικών στο Berkeley κατάφεραν να μελετήσουν λίγες χημικές ιδιότητες του [ 262 Db] (t 1/2 = 35 s) αφού σε 50 s το διαχώρισαν από τους άλλους ραδιενεργούς πυρήνες. Η χημική του συμπεριφορά είναι αυτή που αναμένεται για το βαρύτερο στοιχείο της ομάδας του V. Οι χημικές ιδιότητες 7 ατόμων του στοιχείου 106 (Sb) μελετήθηκαν το 1997 [από διεθνή ομάδα επιστημόνων μεταξύ των οποίων και η Darleane C. Hoffman (1926- )] στην αέριο φάση και σε διάλυμα, αφού διαχωρίσθηκαν χημικώς. Βρέθηκε ότι έχει ιδιότητες ανάλογες του Μο και W (δηλαδή της 6 ης ομάδας του Π.Π.), ενώ τα στοιχεία 104 (Rf) και 105 (Db) αποκλίνουν από την αναμενομένη συμπεριφορά για στοιχεία της 4 ης και 5 ης ομάδας του Π.Π. λόγω φαινομένων σχετικότητας. Τα φαινόμενα σχετικότητας προέρχονται από την ισχυρή έλξη μεταξύ πυρήνων πλουσίων σε πρωτόνια και των περιστρεφομένων ηλεκτρονίων. Τότε τα εσώτερα ηλεκτρόνια κινούνται με ταχύτητες που πλησιάζουν την ταχύτητα του φωτός και έλκονται πολύ κοντά στον πυρήνα. Ταυτοχρόνως, τα d και f ηλεκτρόνια αποσταθεροποιούνται και το μέγεθος της αποσταθεροποιήσεως επηρεάζει τις ιδιότητες του ατόμου διότι αυτά ενέχονται σε χημικούς δεσμούς, με αποτέλεσμα η συμπεριφορά τους να αποκλίνει σημαντικώς από την αναμενόμενη βάσει της θέσης τους στον Π.Π. Συνεπώς, οι ιδιότητες των ενώσεων των υπερακτινιδών μπορούν να προβλεφθούν θεωρητικώς μόνο όταν χρησιμοποιηθούν πολύ ακριβείς υπολογιστικές μέθοδοι. Τα στοιχεία παρασκευάσθηκαν στο Institute of Heavy Ion Research στο Darmstadt της Γερμανίας από ομάδα επιστημόνων, επικεφαλής της οποίας ήταν οι Peter Joachim Armbruster (1931-) και Gottfried Münzeberg, με ψυχρή σύντηξη (cold fusion) δύο μεσαίου μεγέθους στοιχείων όπως Bi και Pb και με ανιχνευτή καλούμενο recoil velocity separator. Το στοιχείο 107 παρασκευάσθηκε το 1976 και στη Dubna.

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Νόµοςπεριοδικότητας του Moseley:Η χηµική συµπεριφορά (οι ιδιότητες) των στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. Περιοδικός πίνακας: α. Είναι µια ταξινόµηση των στοιχείων κατά αύξοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού.

ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΤΗΤΑΣ : Οι ιδιότητες των χηµικών στοιχείων είναι περιοδική συνάρτηση του ατοµικού τους αριθµού. 1. Ο ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Οι άνθρωποι από την φύση τους θέλουν να πετυχαίνουν σπουδαία αποτελέσµατα καταναλώνοντας το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο. Για το σκοπό αυτό προσπαθούν να οµαδοποιούν τα πράγµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Περίοδοι περιοδικού πίνακα Ο περιοδικός πίνακας αποτελείται από 7 περιόδους. Ο αριθμός των στοιχείων που περιλαμβάνει κάθε περίοδος δεν είναι σταθερός, δηλ. η περιοδικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής

Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ. Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΟΜΗ ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Παππάς Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ Ατομική ακτίνα (r) : ½ της απόστασης μεταξύ δύο ομοιοπυρηνικών ατόμων, ενωμένων με απλό ομοιοπολικό δεσμό.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 12ο. O Περιοδικός Πίνακας Και το περιεχόμενό του

Μάθημα 12ο. O Περιοδικός Πίνακας Και το περιεχόμενό του Μάθημα 12ο O Περιοδικός Πίνακας Και το περιεχόμενό του Γενική και Ανόργανη Χημεία 201-17 2 Η χημεία ΠΠΠ (= προ περιοδικού πίνακα) μαύρο χάλι από αταξία της πληροφορίας!!! Καμμία οργάνωση των στοιχείων.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΑΔΕΙΑ ΧΡΗΣΗΣ 2 Το

Διαβάστε περισσότερα

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l)

τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n, l) ΑΤΟΜΙΚΑ ΤΡΟΧΙΑΚΑ Σχέση κβαντικών αριθµών µε στιβάδες υποστιβάδες - τροχιακά Η στιβάδα καθορίζεται από τον κύριο κβαντικό αριθµό (n) Η υποστιβάδα καθορίζεται από τους δύο πρώτους κβαντικούς αριθµούς (n,

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο του Υδρογόνου

Το άτομο του Υδρογόνου Το άτομο του Υδρογόνου Δυναμικό Coulomb Εξίσωση Schrödinger h e (, r, ) (, r, ) E (, r, ) m ψ θφ r ψ θφ = ψ θφ Συνθήκες ψ(, r θφ, ) = πεπερασμένη ψ( r ) = 0 ψ(, r θφ, ) =ψ(, r θφ+, ) π Επιτρεπτές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ

ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΣΤΕΡΩΝ Πολυχρόνης Καραγκιοζίδης Mcs χημικός www.polkarag.gr Μετά τη δημιουργία του Σύμπαντος 380.000 έτη 6000 ο C Τα ηλεκτρόνια μπορούν να συνδεθούν με τα πρωτόνια ή τους άλλους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA)

ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ. Εικόνα 1. Φωτογραφία του γαλαξία μας (από αρχείο της NASA) ΓΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΝ Φύση του σύμπαντος Η γη είναι μία μονάδα μέσα στο ηλιακό μας σύστημα, το οποίο αποτελείται από τον ήλιο, τους πλανήτες μαζί με τους δορυφόρους τους, τους κομήτες, τα αστεροειδή και τους μετεωρίτες.

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυρήνας του ατόμου

Ο πυρήνας του ατόμου Ο πυρήνας του ατόμου Αρχές 19 ου αιώνα: Η ανακάλυψη της ραδιενέργειας, (αυθόρμητης εκπομπής σωματιδίων και / ή ακτινοβολίας από στοιχεία), βοήθησε τα μέγιστα στην έρευνα της δομής του ατόμου. Ποια είδη

Διαβάστε περισσότερα

Οι αστέρες δαπανούν περίπου το 90% της διάρκειας της ζωής στη σύντηξη υδρογόνου που μετατρέπεται σε ήλιο σε υψηλή θερμοκρασία και υψηλή πίεση κοντά

Οι αστέρες δαπανούν περίπου το 90% της διάρκειας της ζωής στη σύντηξη υδρογόνου που μετατρέπεται σε ήλιο σε υψηλή θερμοκρασία και υψηλή πίεση κοντά Οι αστέρες δαπανούν περίπου το 90% της διάρκειας της ζωής στη σύντηξη υδρογόνου που μετατρέπεται σε ήλιο σε υψηλή θερμοκρασία και υψηλή πίεση κοντά στον πυρήνα. Ξεκινώντας από την μηδέν-ηλικία στην κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου Ο πυρήνας του ατόµου Το 1896 ο Henri Becquerel παρατήρησε ότι ένα ορυκτό που περιείχε ουράνιο εξέπεµπε αόρατη ακτινοβολία. Η ακτινοβολία αυτή ήταν εξαιρετικά διεισδυτική, διαπερνούσε το µαύρο χαρτί - περιτύλιγµα

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 9ο. Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας

Μάθημα 9ο. Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μάθημα 9ο Τα πολυηλεκτρονιακά άτομα: Θωράκιση και Διείσδυση Το δραστικό φορτίο του πυρήνα Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Πολύ-ηλεκτρονιακά άτομα Θωράκιση- διείσδυση μεταβάλλει την

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών (λαμπρότητα, L, επιφανειακή θερμοκρασία, T eff

Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών (λαμπρότητα, L, επιφανειακή θερμοκρασία, T eff ΚΥΡΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ: oνομάζουμε το σύνολο των θέσεων που καταλαμβάνουν τα αστέρια σε διάγραμμα Λαμπρότητας Θερμοκρασίας όταν καίνε Η στο εσωτερικό τους και παράγουν He. Τα παρατηρήσιμα μεγέθη των αστεριών

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 3. ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 3. ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΤΕΧΝΗΤΑ ΡΑΔΙΟΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 3. ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Α. Μια σύντοµη περιγραφή της εργασίας που εκπονήσατε στο πλαίσιο του µαθήµατος της Αστρονοµίας. Β. ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας

Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Μάθημα 2 ο ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Περιεχόμενα Σύγχρονες θεωρίες για το σχηματισμό της γης Κατανομή ιχνοστοιχείων Ιοντικές υποκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου.

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Σύμφωνα με την θεωρία της «μεγάλης έκρηξης» (big bang), το Σύμπαν, ξεκινώντας από μηδενικές σχεδόν διαστάσεις (υλικό σημείο), συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

διατήρησης της μάζας.

διατήρησης της μάζας. 6. Ατομική φύση της ύλης Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η ύλη αποτελείται από δομικά στοιχεία ήταν ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος. Το πείραμα μετά από 2400 χρόνια ήρθε και επιβεβαίωσε την άποψη αυτή,

Διαβάστε περισσότερα

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ.

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. . Ατομικός Μαζικός αριθμός και υποατομικά σωματίδια Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. Α-2

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνικές διασπάσεις. Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

Πυρηνικές διασπάσεις. Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Πυρηνικές διασπάσεις Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Ενέργεια σύνδεσης & Κοιλάδα σταθερότητας (επανάληψη) Πυρηνικές διασπάσεις Ραδιενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα. Παράδειγμα 1.4. Παράδειγμα 1.5. Δομικά σωματίδια της ύλης

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα. Παράδειγμα 1.4. Παράδειγμα 1.5. Δομικά σωματίδια της ύλης Εύχρηστες όμως μονάδες είναι το g/ml (ή g/cm 3 ). Ειδικά στα αέρια, ό- που έχουμε μικρές πυκνότητες, συνήθως χρησιμοποιούμε το g/l. Παράδειγμα 1.4 Το αργίλιο (Al) είναι ένα πολύ εύχρηστο μέταλλο. Ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ. 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2

ΛΥΣΕΙΣ. 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2 ΛΥΣΕΙΣ 1. Χαρακτηρίστε τα παρακάτω στοιχεία ως διαµαγνητικά ή παραµαγνητικά: 38 Sr, 13 Al, 32 Ge. Η ηλεκτρονική δοµή του 38 Sr είναι: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 6 5s 2 Η ηλεκτρονική δοµή του

Διαβάστε περισσότερα

Λέανδρος Περιβολαρόπουλος Καθηγητής Παν/μίου Ιωαννίνων

Λέανδρος Περιβολαρόπουλος  Καθηγητής Παν/μίου Ιωαννίνων Open page Λέανδρος Περιβολαρόπουλος http://leandros.physics.uoi.gr Καθηγητής Παν/μίου Ιωαννίνων Αρχείο παρουσίασης διαθέσιμο μέσω του συνδέσμου: https://dl.dropbox.com/u/20653799/talks/eie.ppt Κλίμακες

Διαβάστε περισσότερα

Σχάση. X (x, y i ) Y 1, Y 2 1.1

Σχάση. X (x, y i ) Y 1, Y 2 1.1 Σχάση Το 1934 ο Fermi βομβάρδισε Θόριο και Ουράνιο με νετρόνια και βρήκε ότι οι παραγόμενοι πυρήνες ήταν ραδιενεργοί. Οι χρόνοι ημισείας ζωής αυτών των νουκλιδίων δεν μπορούσε να αποδοθούν σε κανένα ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Να ονομαστούν οι ενώσεις: 1. NH 4 F 2. K 2 SΟ 4 3. Ca(CN) Mg 3 (PO 4 ) 2 6. K 2 O 7. Cu(NO 3 ) Mg(OH) 2 10.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Να ονομαστούν οι ενώσεις: 1. NH 4 F 2. K 2 SΟ 4 3. Ca(CN) Mg 3 (PO 4 ) 2 6. K 2 O 7. Cu(NO 3 ) Mg(OH) 2 10. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 1. α) Να γράψεις τους τύπους των επόμενων χημικών ενώσεων: 1. θειϊκό οξύ. 2. αμμωνία. 3. νιτρικό οξύ. 4. οξείδιο του ασβεστίου. 5. υδροξείδιο του νατρίου. 6. ανθρακικό οξύ. 7. μονοξείδιο του

Διαβάστε περισσότερα

Σοιχεία Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων 5ο εξάμηνο Μάθημα 1

Σοιχεία Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων 5ο εξάμηνο Μάθημα 1 Σοιχεία Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων 5ο εξάμηνο 2013-14 Τμήμα T3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Μάθημα 1 α) Ύλη, τρόπος διαβάσματος και εξέτασης β) Εισαγωγή στο αντικείμενο - Πείραμα Rutherford,

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: vyridis.weebly.com 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 26 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6: Φυσική Ραδιενέργεια και πυρηνικές αντιδράσεις

Διάλεξη 6: Φυσική Ραδιενέργεια και πυρηνικές αντιδράσεις Διάλεξη 6: Φυσική Ραδιενέργεια και πυρηνικές αντιδράσεις Φυσική Ραδιενέργεια Οι ραδιενεργοί πυρήνες ταξινομούνται σε δύο βασικές κατηγορίες. Αυτούς που υπήρχαν και υπάρχουν στην φύση πριν από την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

λ Ε Πχ. Ένα σωματίδιο α έχει φορτίο +2 όταν επιταχυνθεί από μια διαφορά Για ακτίνες Χ ή ακτινοβολία γ έχουμε συχνότητα

λ Ε Πχ. Ένα σωματίδιο α έχει φορτίο +2 όταν επιταχυνθεί από μια διαφορά Για ακτίνες Χ ή ακτινοβολία γ έχουμε συχνότητα Μονάδες Ενέργειας 1 ev = 1,602 10-19 J 1 fj(= 10-15 J) = 6,241 10 3 ev Πχ. Ένα σωματίδιο α έχει φορτίο +2 όταν επιταχυνθεί από μια διαφορά δυναμικού 1000 V αποκτά ενέργεια 2 kev Για ακτίνες Χ ή ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα. Εισαγωγική Χημεία

Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα. Εισαγωγική Χημεία Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα Lavoisier: Διατήρηση της μάζας (στις χημικές αντιδράσεις η μάζα των αντιδρώντων είναι ίση με την μάζα των προϊόντων Νόμος Σταθερών Αναλογιών Proust 1754-1826 Διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ

Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ Διαγώνισμα Χημείας Γ / Γυμνασίου Περιοδικός Πίνακας και Αλκάλια ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΒΑΘΜΟΣ 1. Να συμπληρώσετε την ακροστιχίδα που αφορά τον Περιοδικό Πίνακα: 1. Π _ 1. Ο πίνακας έχει επτά 2. _ Ε _ 2. Τα περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Niels Bohr ( ) ΘΕΜΑ Α

Niels Bohr ( ) ΘΕΜΑ Α ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Niels Bohr (885-962) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα το γράμμα που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις. 5Β: 1s 2 2s 2 2p 2, β) 10 Νe: 1s 2 2s 2 2p 4 3s 2, γ) 19 Κ: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6,

Ασκήσεις. 5Β: 1s 2 2s 2 2p 2, β) 10 Νe: 1s 2 2s 2 2p 4 3s 2, γ) 19 Κ: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6, Ασκήσεις 1. Να γίνει η ηλεκτρονιακή δόμηση για τα ακόλουθα άτομα στη θεμελιώδη τους κατάσταση: 29Cu, 33As, 38Sr, 42Mo, 55Cs. Πόσα ηλεκτρόνια έχει η εξωτερική τους στιβάδα και πόσα ασύζευκτα ηλεκτρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο της υγρής σταγόνας

Το µοντέλο της υγρής σταγόνας Μ.Ζαµάνη 4-11-2010 Το µοντέλο της υγρής σταγόνας Για την ερµηνεία του φαινοµένου της σχάσης θεωρήθηκε ότι ένας πυρήνας που σχάζεται µοιάζει µε σταγόνα υγρού, ασυµπίεστη και οµοιόµορφα φορτισµένη. Η παροµοίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΤΗΛ , ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Φως

ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΤΗΛ , ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Φως ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο Φως Ο μαθητής που έχει μελετήσει το κεφάλαιο του φωτός πρέπει: Να γνωρίζει πως εξελίχθηκε ιστορικά η έννοια του φωτός και ποια είναι η σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων

Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ 28 Νοεµβρίου 2009 Εισαγωγή στην αστρονοµία Κεφάλαιο 11: Ο Θάνατος των αστέρων Λουκάς Βλάχος Τµήµα Φυσικής, ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 1ο-ΟΞΕΙΔΩΑΝΑΓΩΓΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ Ορισμοί : -Αριθμός οξείδωσης: I)Σε μία ιοντική ένωση ο αριθμός οξείδωσης κάθε στοιχείου είναι ίσος με το ηλεκτρικό φορτίο που έχει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Η ενέργεια στον Ήλιο (και στα άλλα αστέρια της Κύριας Ακολουθίας ) παράγεταi μέσω αντιδράσεων σύντηξης. Σύντηξη: πυρηνική αντίδραση μέσω της οποίας βαρείς

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

Ο Περιοδικός Πίνακας Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων. Εισαγωγική Χημεία

Ο Περιοδικός Πίνακας Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων. Εισαγωγική Χημεία Ο Περιοδικός Πίνακας Φυσικές και Χημικές Ιδιότητες των Στοιχείων Εισαγωγική Χημεία 2013-14 1 Δομή του Π.Π. Γραμμές (περίοδοι) σύμφωνα με την σειρά συμπλήρωσης των τροχιακών (1 σειρά ανά κύριο κβαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις #1 επιστροφή 15/10/2012

Ασκήσεις #1 επιστροφή 15/10/2012 Σοιχεία Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων (5ου εξαμήνου, χειμερινό 2012-13) Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Ασκήσεις #1 επιστροφή 15/10/2012 Λέκτορας Κώστας Κορδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΑΔΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ιδιότητες των πυρήνων

1. Ιδιότητες των πυρήνων . Ιδιότητες των πυρήνων To πρότυπο του Rutherford για το άτομο είναι όμοιο με αυτό του ηλιακού μας συστήματος. Το άτομο είναι σχεδόν άδειο στο εσωτερικό του. Ο πυρήνας ενός ατόμου μπορεί να θεωρηθεί σαν

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται

Ασκήσεις Ακ. Έτους (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 10 24 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε g

Διαβάστε περισσότερα

ν ( U-235) = 2.44, α (U-235) = 0.175

ν ( U-235) = 2.44, α (U-235) = 0.175 Ασκήσεις Ακ. Έτους 2016 17 (συλλογή από τις ασκήσεις που επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 10 24 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (ΦΥΣΙΚΗ + ΧΗΜΕΙΑ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Ο άργυρος εμφανίζεται στη φύση υπό τη μορφή δύο ισοτόπων τα οποία έχουν ατομικές μάζες 106,905 amu και 108,905 amu. (α) Γράψτε το σύμβολο για καθένα ισότοπο του αργύρου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 (Άτομα, μόρια και ιόντα) Ασκήσεις Προβλήματα προς Επανάληψη

Κεφάλαιο 1 (Άτομα, μόρια και ιόντα) Ασκήσεις Προβλήματα προς Επανάληψη Κεφάλαιο 1 (Άτομα, μόρια και ιόντα) Ασκήσεις Προβλήματα προς Επανάληψη 1.1 Ποιος είναι ο μαζικός αριθμός ενός ατόμου κασσιτέρου που έχει 70 νετρόνια; (α) 119 (β) 118,7 (γ) 120 (δ) 70 1.2 Σε ποια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Aσκήσεις. Δήμος Σαμψωνίδης ( ) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

Aσκήσεις. Δήμος Σαμψωνίδης ( ) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Aσκήσεις Δήμος Σαμψωνίδης ( 26-11- 2014) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο 1 Ασκηση 2: Σχάση ουρανίου- 235 ( 235 U) Άσκηση 2: a) Πόση ενέργεια εκλύεται κατά την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.3. «Δομικά σωματίδια της ύλης Δομή του ατόμου Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Ισότοπα» Παρατήρηση: Από τον πίνακα 1.4: Μάζα και φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 4: Περιοδικό σύστημα των στοιχείων

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 4: Περιοδικό σύστημα των στοιχείων Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 4: Περιοδικό σύστημα των στοιχείων Τόλης Ευάγγελος e-mail: etolis@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΟΙ ΕΚΛΕΙΠΤΙΚΟΙ. Το διπλό σύστηµα Algol. Φαίνεται η διαφορά στο φαινόµενο µέγεθος που προκαλείται από τις κύριες και δευτερεύουσες εκλείψεις

ΔΙΠΛΟΙ ΕΚΛΕΙΠΤΙΚΟΙ. Το διπλό σύστηµα Algol. Φαίνεται η διαφορά στο φαινόµενο µέγεθος που προκαλείται από τις κύριες και δευτερεύουσες εκλείψεις ΔΙΠΛΟΙ ΕΚΛΕΙΠΤΙΚΟΙ Διπλά εκλειπτικά συστήµατα φαίνονται ως µεταβλητός αστέρας, π.χ. ο µεταβλητός Algol που ανακαλύφθηκε το 1669 και ερµηνεύτηκε αργότερα ως διπλό σύστηµα. Το διπλό σύστηµα Algol. Φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4: Ραδιενέργεια

Διάλεξη 4: Ραδιενέργεια Σύγχρονη Φυσική - 216: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 4/4/16 Διάλεξη 4: Ραδιενέργεια Βασικοί τρόποι αποδιέγερσης Όπως γνωρίζουμε στην φύση υπάρχουν σταθερές πυρηνικές καταστάσεις αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 8: Πυρηνική ενέργεια από αντιδράσεις σχάσης. Πυρηνική σύντηξη

Διάλεξη 8: Πυρηνική ενέργεια από αντιδράσεις σχάσης. Πυρηνική σύντηξη Σύγχρονη Φυσική - 06: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων /04/6 Διάλεξη 8: Πυρηνική ενέργεια από αντιδράσεις σχάσης. Πυρηνική σύντηξη Πυρηνική ενέργεια O άνθρωπος εδώ και δεκαετίες θέλησε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ. Δίνονται τα στοιχειά 13 Αl και 19 Κ. Να βρεθεί σε ποια περίοδο και σε ποια ομάδα του Π.Π. είναι τοποθετημένα τα στοιχειά αυτά:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ. Δίνονται τα στοιχειά 13 Αl και 19 Κ. Να βρεθεί σε ποια περίοδο και σε ποια ομάδα του Π.Π. είναι τοποθετημένα τα στοιχειά αυτά: ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Για να βρούμε τη θέση ενός στοιχείου μιας κύριας ομάδας στον Περιοδικό Πίνακα (Π.Π.) γράφουμε την ηλεκτρονιακή δομή οπότε ο αριθμός των στοιβάδων μας δίνει την περίοδο και ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΟΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΟΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΟΝΟΥΚΛΙΔΙΩΝ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΑΔΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β. Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ Σχολική Χρονιά 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΤΑΞΗ Β Ονοματεπώνυμο μαθητή/τριας:... Τμήμα:... :... Βαθμός/Ολογράφως:... Χρόνος: 2 ώρες Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Το άτομο: Άτομα: Ατομική θεωρία του Δημόκριτου: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9

Το άτομο: Άτομα: Ατομική θεωρία του Δημόκριτου: ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9 ΧΗΜΕΙΑ: Εισαγωγή στην Χημεία - από το νερό στο άτομο- από το μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο 9 9 Το άτομο: Άτομα: Τι είναι το άτομο; Το άτομο είναι το μικρότερο σωματίδιο ενός χημικού στοιχείου, που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

β. ίιος πλανήτης γ. Ζωδιακό φως δ. ορυφόρος ε. Μετεωρίτης στ. Μεσοπλανητική ύλη ζ. Αστεροειδής η. Μετέωρο

β. ίιος πλανήτης γ. Ζωδιακό φως δ. ορυφόρος ε. Μετεωρίτης στ. Μεσοπλανητική ύλη ζ. Αστεροειδής η. Μετέωρο 1. Αντιστοίχισε τα χαρακτηριστικά, που καταγράφονται στη αριστερή στήλη με τα αντικείμενα ή φαινόμενα, που παρατηρούνται στο ηλιακό σύστημα και περιέχονται στην δεξιά στήλη Α. Κινείται σε ελλειπτική τροχιά.

Διαβάστε περισσότερα

Appendix B Table of Radionuclides Γ Container 1 Posting Level cm per (mci) mci

Appendix B Table of Radionuclides Γ Container 1 Posting Level cm per (mci) mci 3 H 12.35 Y β Low 80 1 - - Betas: 19 (100%) 11 C 20.38 M β+, EC Low 400 1 5.97 13.7 13 N 9.97 M β+ Low 1 5.97 13.7 Positrons: 960 (99.7%) Gaas: 511 (199.5%) Positrons: 1,199 (99.8%) Gaas: 511 (199.6%)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 29ο Μάθημα ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Έχουν τόσες διαφορές (αλλά και ομοιότητες) στις φυσικές και στις χημικές τους ιδιότητες! Τόσο από την εμπειρία μας, όσο και από τα προηγούμενα μαθήματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής REF: Σ. Δεδούσης, Μ.Ζαμάνη, Δ.Σαμψωνίδης Σημειώσεις Πυρηνικής Φυσικής Πυρηνικά μοντέλα Βασικός σκοπός της Πυρηνικής Φυσικής είναι η περιγραφή των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗ ΑΤΟΜΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

ΟΜΗ ΑΤΟΜΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΟΜΗ ΑΤΟΜΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Παππάς Χρήστος - Επίκουρος Καθηγητής Κβαντισμένα μεγέθη Ένα μέγεθος λέγεται κβαντισμένο όταν παίρνει ορισμένες μόνο διακριτές τιμές, δηλαδή το σύνολο των τιμών του δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. 20. Πυρηνική Χημεία. Απόστολος Κ. Ρίζος. Καθηγητής Φυσικοχημείας Τμήματος Χημείας Πανεπιστημίου Κρήτης

ΑΡΧΕΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. 20. Πυρηνική Χημεία. Απόστολος Κ. Ρίζος. Καθηγητής Φυσικοχημείας Τμήματος Χημείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΑΡΧΕΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 20. Πυρηνική Χημεία Απόστολος Κ. Ρίζος Καθηγητής Φυσικοχημείας Τμήματος Χημείας Πανεπιστημίου Κρήτης e-mail: rizos@chemistry.uoc.gr, rizos@iesl.forth.gr Web: http://www.chemistry.uoc.gr/biopolymers/ax.htm

Διαβάστε περισσότερα

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1. Βασικά μεγέθη και μονάδες αυτών που θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε προχωρημένες μεθόδους υπολογισμού στην Επιστήμη των Υλικών

Εισαγωγή σε προχωρημένες μεθόδους υπολογισμού στην Επιστήμη των Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή σε προχωρημένες μεθόδους υπολογισμού στην Επιστήμη των Υλικών Χτίζοντας τους κρυστάλλους από άτομα Είδη δεσμών Διδάσκων : Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου. Τόλης Ευάγγελος

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου. Τόλης Ευάγγελος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 1: Η δομή του ατόμου Τόλης Ευάγγελος e-mail: etolis@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ 4. ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΤΕΧΝΗΤΑ ΡΑΔΙΟΝΟΥΚΛΙΔΙΑ 4. ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων. Περιοδικός πίνακας. Σταυρακαντωνάκης Γιώργος Λύκειο Γαζίου Page 1

Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων. Περιοδικός πίνακας. Σταυρακαντωνάκης Γιώργος Λύκειο Γαζίου Page 1 Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. Για τις ενέργειες ΕL και ΕN των στιβάδων L και N αντίστοιχα, ισχύει ότι ΕL < ΕN ΣΩΣΤΟ, Όσο απομακρυνόμαστε από τον πυρήνα τόσο αυξάνεται η ενεργειακή στάθμη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ.

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ. Η σύσταση του φλοιού ουσιαστικά καθορίζεται από τα πυριγενή πετρώματα μια που τα ιζήματα και τα μεταμορφωμένα είναι σε ασήμαντες ποσότητες συγκριτικά. Η δημιουργία των βασαλτικών-γαββρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης 1 Τετάρτη, 20 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ημιτελείς προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα