XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn"

Transcript

1 XHMEIA TøN TOIXEIøN TøN KYPIøN OMA øn TOMO I 20 ] 3 Ó ÁÈÒÙË Iˆ ÓÓÔ K ıëáëù XËÌÂ ÓÂappleÈÛÙËÌ Ô ÙÚÒÓ ºI OMA EIA

2 ix ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος 1 ης Εκδόσεως vii Πρόλογος 2 ας Εκδόσεως vii Πίνακας περιεχομένων ix Συντμήσεις xx ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ορισμοί Εννοιες 1 Ιστορικό της διδασκαλίας της Χημείας 2 Συνέπειες της αγνοίας της περιγραφικής Χημείας 3 Λόγοι για τη διδασκαλία της περιγραφικής Χημείας 3 Δυσκολία της περιγραφικής Χημείας 4 Σκοποί του βιβλίου 4 Οργάνωση της ύλης του βιβλίου 5 Ειδική βιβλιογραφία 6 Γενική βιβλιογραφία 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Γενικά για τα στοιχεία Ο όρος στοιχείο κατά τη διαδρομή των αιώνων 9 Αριθμός των στοιχείων 10 Ισοτοπική αφθονία των στοιχείων στη Γη 10 Ταξινόμηση των στοιχείων 10 Πυρηνοσύνθεση: η προέλευση των στοιχείων 11 Η ανακάλυψη των υπερουρανίων στοιχείων 20 Ο σύγχρονος Περιοδικός Πίνακας 26 Ειδική βιβλιογραφία 30

3 x ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Γενικά για τις χημικές ενώσεις Οι χημικές ενώσεις και η παραγωγή τους 32 Χημικές ενώσεις και χημεία στο μεσοαστρικό χώρο 33 Χημικές ενώσεις και χημεία στους κομήτες 38 Χημικές ενώσεις και χημεία στους μετεωρίτες 39 Σχηματισμός και χημική σύσταση των πλανητών 40 Η Γη: σχηματισμός, χημικά στοιχεία, Ανόργανος και Οργανική ύλη 42 Ειδική βιβλιογραφία 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Η απομόνωση των στοιχείων. Ο κύκλος ζωής των υλικών. Η Πράσινη Χημεία. Η απομόνωση των στοιχείων 57 Η γεωχημική ταξινόμηση των στοιχείων 57 Τα μεταλλεύματα και τα ορυκτά της Γης 58 Ταξινόμηση των μεθόδων απομονώσεως των στοιχείων 59 Μεταλλουργία 64 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: πυρομεταλλουργία 64 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: ηλεκτρομεταλλουργία 71 Εξαγωγή των μετάλλων από τα ορυκτά: υδρομεταλλουργία 71 Ο κύκλος ζωής των υλικών 74 Γενικά για την τύχη των στοιχείων και χημικών ενώσεων 74 Στερεά απόβλητα 75 Υγρά απόβλητα 78 Αέρια απόβλητα 79 Η Πράσινη Χημεία 79 Ειδική βιβλιογραφία 85

4 xi ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Η συστηματική μελέτη των στοιχείων και χημικών ενώσεων. Γιατί και πώς αντιδρούν τα στοιχεία και οι χημικές ενώσεις Η συστηματική μελέτη: γενικά 87 Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας του Περιοδικού Πίνακα 87 Ιστορικό ανακάλυψη 87 Προέλευση αφθονία 89 Παρασκευές 89 Φυσικές ιδιότητες των στοιχείων 90 Χημικές ιδιότητες των στοιχείων 99 Ανίχνευση 103 Χρήσεις 103 Βιογεωχημικοί κύκλοι των στοιχείων 103 Διαφορές του 1 oυ στοιχείου μιας ομάδας από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 103 Γενική χημεία ομάδας στοιχείων και στοιχείων 104 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων μιας ομάδας 112 Ενώσεις ενός στοιχείου 112 Αντιδράσεις στοιχείων και ενώσεων 113 Ειδική βιβλιογραφία 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Γενικά για τα μη-μέταλλα, μέταλλα και ημιμέταλλα. Βιολογικές βιοχημικές ιδιότητες των στοιχείων. Τα υποατομικά σωματίδια ως χημικές οντότητες Διάκριση μετάλλων και μη-μετάλλων 127 Γενικά για τα μη-μέταλλα 127 Γενικά για τα μέταλλα 130 Γενικά για τα ημιμέταλλα 132 Βιολογικές - βιοχημικές ιδιότητες των στοιχείων 132 Τα υποατομικά σωματίδια ως χημικές οντότητες 140

5 xii Ειδική βιβλιογραφία 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Η 18 η ομάδα του Περιοδικού Πίνακα Γενικά 152 Ονομασία ομάδας 152 Ιστορικό ανακάλυψη 152 Προέλευση αφθονία 154 Παρασκευή απομόνωση 154 Φυσικές ιδιότητες 156 Χημικές ιδιότητες 158 Ανίχνευση 160 Χρήσεις 160 Διαφορές του He από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 161 Γενική χημεία των ευγενών αερίων 161 Τάξεις ενώσεων των ευγενών αερίων 166 Ειδική βιβλιογραφία 185 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Υδρογόνο υδρίδια οξέα Υδρογόνο 188 Γενικά 188 Ιστορικό ανακάλυψη 188 Προέλευση αφθονία 189 Παρασκευή απομόνωση 189 Φυσικές ιδιότητες και δομή 197 Χημικές ιδιότητες 198 Ανίχνευση 204 Χρήσεις 205 Ορθο- και παρα-υδρογόνο 206 Υδρογόνο εν τω γεννάσθαι 208

6 xiii Ατομικό υδρόγονο 209 Αντιυδρογόνο 211 Δευτέριο 212 Τρίτιο 216 Γενική χημεία του υδρογόνου 218 Υδρίδια ή υδρογονίδια 220 Γενικά 220 Ταξινόμηση 220 Αλατοειδή υδρίδια 222 Ομοιοπολικά ή μοριακά ή πτητικά υδρίδια 225 Μεταλλικά υδρίδια 228 Οξέα 230 Ειδική βιβλιογραφία 234 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Οξυγόνο Ιστορικό ανακάλυψη 236 Προέλευση αφθονία 237 Παρασκευή απομόνωση 238 Φυσικές ιδιότητες και δομή 242 Χημικές ιδιότητες 243 Το Ο 2 ως υποκατάστατης. Μεταφορείς οξυγόνου. Ενεργοποίηση του Ο Ανίχνευση 252 Χρήσεις 252 Ατομικό οξυγόνο ή μονοοξυγόνο 253 Βιογεωχημικός κύκλος του οξυγόνου 255 Ειδική Βιβλιογραφία 256 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Γενική χημεία του οξυγόνου 257 Γενική χημεία και ενώσεις του οξυγόνου

7 xiv Ενώσεις του οξυγόνου 259 Με υδρόγονο: οξείδιο του υδρογόνου, πρωτονιωμένες και αποπρωτονιωμένες μορφές του Η 2 Ο 259 Με στοιχεία της 18 ης ομάδας 279 Με στοιχεία της 17 ης ομάδας 279 Με στοιχεία της 16 ης ομάδας 280 Με στοιχεία της 15 ης ομάδας 302 Mε στοιχεία της 14 ης ομάδας 302 Ειδική βιβλιογραφία 307 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Υδωρ νερό, βαρύ ύδωρ, ενώσεις εγκλωβισμού Υδωρ νερό 310 Βαρύ ύδωρ: D 2 O 350 Ενώσεις εγκλωβισμού 352 Ειδική βιβλιογραφία 355 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Η ατμόσφαιρα της Γης Γενικά 358 Θερμόσφαιρα ιονόσφαιρα 359 Μεσόσφαιρα 360 Στρατόσφαιρα 361 Τροπόσφαιρα: ο ατμοσφαιρικός αέρας 371 Ειδική βιβλιογραφία 388 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Τα μέταλλα των s και p περιοχών (blocks) του Περιοδικού Πίνακα: γενικές τάσεις Γενικά 391 Φυσικές ιδιότητες 391 Χημικές ιδιότητες 393

8 xv Τάξεις ενώσεων 393 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Γενικά για τα στοιχεία της 1 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία ομάδας και ονομασία ομάδας 396 Ιστορικό ανακάλυψη 396 Προέλευση αφθονία 396 Παρασκευές 396 Φυσικές ιδιότητες 397 Χημικές ιδιότητες 401 Ανίχνευση 402 Χρήσεις 402 Διαφορές του Li από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 403 Γενική χημεία των στοιχείων της 1 ης ομάδας 403 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 405 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 1 ης ομάδας 409 Ειδική βιβλιογραφία 436 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 Γενικά για τα στοιχεία της 2 ας ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 439 Ιστορικό ανακάλυψη 439 Προέλευση αφθονία 440 Παρασκευές 440 Φυσικές ιδιότητες 440 Χημικές ιδιότητες 442 Ανίχνευση 443 Χρήσεις 444 Διαφορές του Be από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 444

9 xvi Γενική χημεία των στοιχείων της 2 ας ομάδας 444 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 446 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 2 ας ομάδας 446 Ειδική βιβλιογραφία 453 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15 Γενικά για τα στοιχεία της 13 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 454 Ιστορικό ανακάλυψη 454 Προέλευση αφθονία 454 Παρασκευές 455 Φυσικές ιδιότητες 455 Χημικές ιδιότητες 458 Ανίχνευση 459 Χρήσεις 459 Διαφορές του Β από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 460 Γενική χημεία των στοιχείων της 13 ης ομάδας 460 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 467 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 13 ης ομάδας 468 Ειδική βιβλιογραφία 479 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16 Γενικά για τα στοιχεία της 14 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 480 Ιστορικό ανακάλυψη 480 Προέλευση αφθονία 480 Παρασκευές 481 Φυσικές ιδιότητες 481 Χημικές ιδιότητες 486

10 xvii Ανίχνευση 487 Χρήσεις 487 Βιογεωχημικοί κύκλοι 487 Διαφορές του C από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 487 Γενική χημεία των στοιχείων της 14 ης ομάδας 488 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 500 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 14 ης ομάδας 501 Ειδική βιβλιογραφία 518 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17 Γενικά για τα στοιχεία της 15 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 521 Ιστορικό ανακάλυψη 521 Προέλευση αφθονία 521 Παρασκευές 522 Φυσικές ιδιότητες 523 Χημικές ιδιότητες 526 Ανίχνευση 527 Χρήσεις 528 Βιογεωχημικοί κύκλοι 528 Διαφορές του Ν από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 528 Γενική χημεία των στοιχείων της 15 ης ομάδας 528 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 543 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 15 ης ομάδας 543 Ειδική βιβλιογραφία 562 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 Γενικά για τα στοιχεία της 16 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 564

11 xviii Ιστορικό ανακάλυψη 564 Προέλευση αφθονία 564 Παρασκευές 564 Φυσικές ιδιότητες 565 Χημικές ιδιότητες 569 Ανίχνευση 570 Χρήσεις 570 Βιογεωχημικοί κύκλοι 571 Διαφορές του Ο από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 571 Γενική χημεία των στοιχείων της 16 ης ομάδας 571 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 578 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 16 ης ομάδας 578 Ειδική βιβλιογραφία 593 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19 Γενικά για τα στοιχεία της 17 ης ομάδας του Περιοδικού Πίνακα Στοιχεία της ομάδας και ονομασία ομάδας 594 Ιστορικό ανακάλυψη 594 Προέλευση αφθονία 594 Παρασκευές 595 Φυσικές ιδιότητες 595 Χημικές ιδιότητες 599 Ανίχνευση 603 Χρήσεις 603 Διαφορές του F από τα υπόλοιπα στοιχεία της ομάδας 604 Γενική χημεία των στοιχείων της 17 ης ομάδας 604 Βιοανόργανος χημεία τοξικότητα 609 Τάξεις ενώσεων των στοιχείων της 17 ης ομάδας 612 Ειδική βιβλιογραφία 634

12 xix ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ 637 ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ 643

13 9 Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο ΟΡΟΣ "ΣΤΟΙΧΕΙΟ" ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Ο όρος στοιχείο, αν και εμφανίσθηκε αρκετά ενωρίς, είχε διαφορετική σημασία, από αυτήν που σήμερα εννοούμε, σε διαφορετικές εποχές. Οι αρχαίοι Κινέζοι ήδη πριν από τον 4 ο π.χ. αιώνα θεωρούσαν 5 στοιχεία: μέταλλο, ξύλο, γη, νερό και φωτιά. Οι αρχαίοι Eλληνες φιλόσοφοι, και ιδίως ο Εμπεδοκλής (~ π.χ.), θεωρούσαν 4 στοιχεία: πυρ, ύδωρ, αήρ και γη. Τα ίδια στοιχεία αποδέχθηκαν οι Πυθαγόρειοι [που χρησιμοποίησαν και τη λέξη στοιχείο (= γράμμα) για να υποδηλώσουν τα χημικά στοιχεία της εποχής τους], ο Πλάτωνας ( π.χ.) και ο Αριστοτέλης ( π.χ.). Η θεωρία των 4 στοιχείων του Αριστοτέλη θεωρεί ότι τα 4 στοιχεία μπορούν να συνδυασθούν με άπειρες αναλογίες και να δώσουν τις ουσίες. Κάθε στοιχείο είχε 2 ιδιότητες, π.χ. η γη ήταν ψυχρή και ξηρή, το ύδωρ ήταν ψυχρό και υγρό, το πυρ ήταν θερμό και ξηρό και ο αέρας ήταν θερμός και υγρός. Ρυθμίζοντας τις ιδιότητες αυτές το ένα στοιχείο μπορεί να μετατραπεί σε άλλο καθώς επίσης όλες οι ουσίες μπορούν να μεταστοιχειωθούν η μία στην άλλη με κατάλληλη ρύθμιση των αναλογιών των 4 στοιχείων που περιέχονται στην κάθε μία και σ όλες τις ουσίες. Η θεωρία αυτή επέζησε μέχρι και το 1750 [τη δίδασκε και ο Joseph Black ( )]. Κατά την περίοδο των τελευταίων αλχημιστών ( μ.χ.) αναπτύχθηκε η θεωρία των 3 στοιχείων: υδράργυρος, θείο και άλας, τα οποία ήταν συστατικά των μετάλλων. Ο ιατροχημικός Paracelsus [Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim ( )] πίστευε στα 4 στοιχεία του Αριστοτέλη αλλά και στα 3 στοιχεία των αλχημιστών. Τα πρώτα 50 χρόνια του 17 ου αιώνα κυριαρχούνται από την ιδέα των 5 στοιχείων: υδράργυρος, θείο, άλας, φλέγμα και γη. Ο Joannes Baptista van Helmont ( ) απέρριψε την ιδέα των 4 στοιχείων του Αριστοτέλη και θεώρησε το νερό ως τη βάση όλων των χημικών ουσιών (πείραμα της ιτιάς). Αλλά είναι ο Robert Boyle ( ) αυτός που έδωσε έναν ορισμό στον όρο στοιχείο και τον απήλλαξε από κάθε φιλοσοφική και αόριστη έννοια. Κατά τον R. Boyle στοιχείο είναι το όριο της (χημικής) αναλύσεως, όπου με τον όρο ανάλυση νοείται η διάσπαση μιας ουσίας σε απλούστερα συστατικά. Μετά τον R. Boyle, οι φλογιστονιστές θεωρούσαν 3 στοιχεία: αέρα, νερό και γη. Η γη είχε τρία είδη, ένα από τα οποία ονομάσθηκε φλογιστό από τον Georg Ernst Stahl ( ).

14 10 Κατά τον 18 ο αιώνα ο ορισμός του στοιχείου δεν είχε ακόμη εδραιωθεί παρόλο που ανακαλύφθησαν και άλλα μέταλλα, όπως Co, Bi, Pt, Zn, Ni, Mn, Mo, Te, W και Cr, και καταρρίφθηκε το αρχαίο δόγμα των 7 μετάλλων (Au, Ag, Cu, Sb, Fe, Pb και Sn). Το 1789 σε βιβλίο του Antoine Laurent de Lavoisier ( ) παρουσιάζεται για πρώτη φορά πίνακας των (μέχρι τότε γνωστών) στοιχείων. Από το 1800 μέχρι περίπου το 1900, ως στοιχείο οριζόταν η ουσία που δεν ήταν δυνατό να αναλυθεί σε απλούστερη μορφή ύλης. Ετσι ένα στοιχείο, κατά τον John Dalton ( ), αποτελείται από όμοια και αδιαίρετα άτομα. Ο ορισμός όμως αυτός δεν ισχύει σήμερα διότι έχει αποδειχθεί ότι το άτομο έχει εσωτερική δομή (πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια) και ότι υπάρχουν τα λεγόμενα ισότοπα στοιχεία. Ετσι σήμερα στοιχείο είναι η ουσία της οποίας τα άτομα έχουν το αυτό ηλεκτρικό φορτίο στον πυρήνα τους. ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Σήμερα (2004) είναι γνωστά 116 στοιχεία. Από αυτά, τα 90 στοιχεία (από το 1Η μέχρι το 92 U, εκτός από τα Tc και Pm) βρίσκονται στη Γη (το Tc όμως έχει ανιχνευθεί στα άστρα). Τα υπόλοιπα στοιχεία έχουν παρασκευασθεί τεχνητώς με πρώτο το Tc (το 1937) από τους C. Perrier και Εmilio Gino Segré [(1905- ), Nobel Φυσικής 1959]. ΙΣΟΤΟΠΙΚΗ ΑΦΘΟΝΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΣΤΗ ΓΗ Τα 81 από τα 83 πρώτα στοιχεία του Π.Π. ( 1 Η- 83 Bi) είναι σταθερά στοιχεία, δηλαδή έχουν σταθερά ισότοπα (εκτός από τα 43 Tc και 61 Pm, που δεν έχουν σταθερά ισότοπα). Αυτά τα 81 στοιχεία έχουν 280 σταθερά ισότοπα. Πέραν από το Bi υπάρχουν 11 φυσικώς απαντώμενα ραδιενεργά στοιχεία ( 84 Po - 94Pu) με τουλάχιστον 71 φυσικώς απαντώμενα ισότοπα. Τεχνητώς έχουν παρασκευασθεί περισσότερα από 1200 ραδιενεργά νουκλίδια. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Τα στοιχεία, ανάλογα με τη φυσική τους κατάσταση ταξινομούνται ως: αέρια (H 2, O 2, N 2, F 2, Cl 2, He, Ne, Ar, Kr, Xe και Rn) υγρά [Hg, Br 2, Cs (ΣΤ 28,5 C), Ga (ΣΤ 29,78 C)] στερεά (είναι τα υπόλοιπα). Η ταξινόμηση αυτή δεν είναι τόσο χρήσιμη χημικώς. Ανάλογα με τις χημικές τους ιδιότητες ταξινομούνται ως: μέταλλα μη-μέταλλα ή αμέταλλα ημιμέταλλα Ο όρος αμέταλλα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τα μη-μέταλλα, αλλά ο όρος μεταλλοειδή (για τα ημιμέταλλα) δεν συνιστάται από την IUPAC. O όρος επαμφοτερίζον

15 11 (για τα ημιμέταλλα) είναι επιτρεπτός, αλλά δεν συνιστάται. ΠΥΡΗΝΟΣΥΝΘΕΣΗ: Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1. Γενικά Μπορούν να ορισθούν η μεν πυρηνοσύνθεση (nucleosynthesis) ως η προέλευση των χημικών στοιχείων, η δε πυρηνογένεση (nucleogenesis) ή κοσμολογία ως η αρχική προέλευση αυτής ταύτης της ύλης. Η επιστημονική κατανόηση για την προέλευση των στοιχείων απαιτεί τη γνώση του κτισίματός τους από τα κοινά τους μέρη (π.χ. πρωτόνια και νετρόνια), δηλαδή γνώση πυρηνικής φυσικής. Επιπλέον, απαιτεί τη γνώση του χώρου, όπου υπάρχουν ή υπήρξαν οι κατάλληλες συνθήκες για την πυρηνοσύνθεση, και το είδος των δυνάμεων (βαρύτητα, ηλεκτρομαγνητικές και πυρηνικές δυνάμεις) που παίζουν σπουδαίο ρόλο στην πυρηνοσύνθεση. Tο πρόβλημα της πυρηνοσυνθέσεως συνδέεται επίσης με το πρόβλημα της προελεύσεως του σύμπαντος και τη δομή και ανάπτυξη των γαλαξιών, άστρων και άλλων ουρανίων σωμάτων. Μια καλή θεωρία πυρηνοσυνθέσεως, για να εξηγεί πού, πότε και πώς σχηματίσθηκαν τα στοιχεία, πρέπει να βασίζεται: στην αφθονία των στοιχείων και στην ισοτοπική αφθονία του κάθε στοιχείου, στην προέλευση, δομή και εξέλιξη του σύμπαντος, των γαλαξιών, των άστρων και άλλων ουρανίων σωμάτων, στις διάφορες αστρικές ιδιότητες, όπως μάζα, θερμοκρασία, σύσταση, πυκνότητα κλπ., στις πυρηνικές ιδιότητες, όπως ενεργός διατομή αντιδράσεως, ταχύτητα αντιδράσεως, σχήματα ραδιενεργών μετασχηματισμών κλπ. 2. Αφθονία των στοιχείων Με χημική και φασματική ανάλυση λαμβάνονται πληροφορίες για τις αφθονίες των στοιχείων στα διάφορα συστήματα, Πίνακας 1.1. Στο Σχήμα 1.1 φαίνεται παραστατικά η σχετική αφθονία των στοιχείων στο σύμπαν. Η υπερίσχυση των στοιχείων 1 Η και 4 He στο σύμπαν υποστηρίζει τη θεωρία ότι η ύλη εξελίχθηκε από στοιχειώδη σωματίδια. Αξιοσημείωτο είναι ότι η αφθονία δεν μειώνεται ομαλώς με την αύξηση του ΑΑ και ότι στοιχεία με άρτιο αριθμό πρωτονίων είναι αφθονότερα από αυτά με περιττό. 3. Θεωρίες για το σύμπαν Οι θεωρίες για το σύμπαν (με έμφαση στη φύση και την προέλευσή του) εμπίπτουν σε 2 κλάσεις:

16 12 Πίνακας 1.1. Αφθονίες στοιχείων, ως % όλων των ατόμων, σε διάφορα συστήματα. Σύμπαν Μετεωρίτες Γη Γη Σελήνη Ανθρώπινο (φλοιός) (επιφάνεια) σώμα H 91 O 32,3 O 47,28 O 46,6 O 40,0 H 63 He 9,1 Fe 28,8 Mg 19,02 Si 27,2 Si 19,2 O 25,5 O 0,057 Si 16,3 Fe 17,11 Al 8,13 Fe 14,3 C 9,5 N 0,042 Mg 12,3 Si 12,22 Fe 5,00 Ca 8,0 N 1,4 C 0,021 S 2,12 S 2,17 Ca 3,63 Ti 5,9 Ca 0,31 Ne 0,003 Ni 1,57 Ni 1,36 Na 2,83 Al 5,6 P 0,22 Si 0,003 Al 1,38 Al 0,43 K 2,59 Mg 4,5 Cl 0,03 Mg 0,002 Ca 1,33 Ca 0,41 Mg 2,02 Na, Cr, Mn, S K 0,08 Fe 0,002 Co, Na, Mn, K, Ti, P, Cr Ti, H, C S, Na, Mg 10 H καύση H He άτομα στοιχείου 10 6 άτομα Si καύση Ηe πορεία-s καύση Ηe καύση C, O πορεία-α ομάδα σιδήρου πορεία-e πορεία-r πορεία-s log 0 Li/Be/B πορεία-r πορεία-s πορεία-r πορεία-s Ατομικό βάρος Σχήμα 1.1. Σχετικές αφθονίες των στοιχείων στο ηλιακό μας σύστημα και πιθανώς στο σύμπαν.

17 13 1. Θεωρία της σταθερής καταστάσεως (the static universe ή the steady state universe) των Albert Einstein [( ), Nobel Φυσικής 1921] και W. De Sitter και (αργότερα) των Sir Herman Bondi (1919- ), Thomas Gold και Fred Hoyle. Η θεωρία αυτή προβλέπει τη συνεχή δημιουργία νέας ύλης και νέων γαλαξιών, στον κενό χώρο που μένει κατά την απομάκρυνση των γαλαξιών. Η δημιουργία της νέας ύλης, όμως, απαιτεί τροποποίηση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. 2. Θεωρία του εξελισσομένου σύμπαντος (the evolutionary universe ή the Big Bang universe) των Alexander Friedmann, G. Lemaitre και Sir Arthur S. Eddington ( ) και (αργότερα) των George Gamow, Ralph A. Alpher και Robert C. Herman. H θεωρία αυτή προτείνει ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε σε χρόνο t 0 (= πριν 12 ± y, πιθανότερα πριν 13,7 ± 0, y), όταν μια υπέρπυκνη σφαίρα ύλης (ylem του G. Gamow ή primeval atom ή cosmic egg του G. Lemaitre) που αποτελείτο από νετρόνια (πιθανώς νετρόνια σε όγκο όσο το σημερινό ηλιακό μας σύστημα) και είχε πολύ μεγάλη θερμοκρασία (10 12 Κ) εξερράγη (Βig Βang όρος που εισήγαγε ο F. Hoyle για να αστειευθεί τον G. Gamow) με ή περίπου με την ταχύτητα του φωτός. Η θερμοκρασία μειώθηκε ως εξής: Κ μετά 1 μs Κ μετά 1 s 10 9 Κ μετά 5 min Κ μετά 1 ημέρα Κ μετά έτη. Η θεωρία απέκτησε μεγαλύτερο ενδιαφέρον μετά το 1960, διότι από τότε άρχισαν να γίνονται παρατηρήσεις που την υποστήριζαν. Το 1964 oι A.G. Doroshkevich και I.D. Novikov αναγνώρισαν ότι η ακτινοβολία υποβάθρου μικροκυμάτων (cosmic microwave background radiation) μπορεί να ανιχνευθεί στην περιοχή των μικροκυμάτων. Η πειραματική ανίχνευσή της έγινε από τους Arno Allan Penzias (1933-) και Robert Woodrow Wilson (1936-) το 1965 [και οι δύο Nobel Φυσικής 1978]. Αυτό σημαίνει ότι το σύμπαν κολυμπά σε μία ακτινοβολία που αντιστοιχεί σε 3 Κ, πράγμα που είχε προβλεφθεί από τον G. Gamow, και λέγεται ότι είναι η εναπομείνασα ακτινοβολία της αρχικής υπέρπυκνης σφαίρας. Η ύπαρξη της ακτινοβολίας αυτής υποστήριξε την ορθότητα του εξελισσομένου σύμπαντος με την παραγωγή των ελαφρών στοιχείων 2 H, 3 He και 4 Ηe κατά τη διάρκεια των πρώτων θερμών σταδίων της εξελίξεως. Τη δεκαετία του 1980 αναπτύχθηκε η inflationary Big Bang theory, η οποία προβλέπει αυξομειώσεις γύρω από την 3 Κ ακτινοβολία, οι οποίες και επαληθεύτηκαν πειραματικώς. 4. Θεωρίες πυρηνοσυνθέσεως α) Θεωρία συλλήψεως νετρονίων (neutron capture theory) Το 1948 οι G. Gamow, R.A. Alpher και R.C. Herman πρότειναν μία θεωρία για την πυρηνοσύνθεση, που βασίσθηκε στη θεωρία τους για τη δημιουργία του

18 14 σύμπαντος. Κατ' αυτή τη θεωρία, τα νετρόνια μετασχηματίζονται σε πρωτόνια, ηλεκτρόνια και αντινετρίνα: n p+ e + ν με t = 12 min 1 1 e 1 2 Μετά, τα πρωτόνια με σύγκρουση με νετρόνια δίνουν πυρήνες δευτερίου: 1 p + 1 n 2 H + γ Ο πυρήνας δευτερίου μπορεί να συλλάβει άλλο νετρόνιο για να δώσει πυρήνα τριτίου: 2 Η + 1 n 3 H + γ Το τρίτιο είναι ραδιενεργό και μετασχηματίζεται σε 3 He: H He+ e + ν e 3 3 το οποίο μπορεί να συλλάβει άλλο νετρόνιο για να δώσει σταθερό πυρήνα ηλίου: 3 He + 1 n 4 He + γ Η θεωρία αυτή απαιτούσε τη σύνθεση των στοιχείων αυτών σε min, διότι η θερμοκρασία μετά τη μεγάλη έκρηξη μειωνόταν συνεχώς καθώς επίσης τα απαιτούμενα για τις αντιδράσεις νετρόνια μετασχηματίζονταν γρήγορα και δεν θα υπήρχαν για πολύ χρόνο. Η θεωρία αυτή εξήγησε τη σύνθεση στοιχείων μέχρι και το 4 Ηe. Ετσι 2 ώρες μετά τη Big Bang η περισσότερη ύλη στο σύμπαν ήταν υπό μορφή 1 Η, με λίγα ποσά από τα άλλα ισότοπα μέχρι το 4 Ηe. Τα στοιχεία είναι υπό μορφή πυρήνων και όχι ατόμων διότι οι θερμοκρασίες είναι πολύ υψηλές. β) Θεωρία B 2 FH (B 2 FH theory) Στα 1950 ο F. Hoyle πρότεινε ότι όλα τα στοιχεία, εκτός του υδρογόνου, συνετέθησαν στο θερμό εσωτερικό μέρος των άστρων. Το 1957 οι Ε. Margaret Burbridge, G.R. Burbridge, William Alfred Fowler [(1911- ), Nobel Φυσικής 1983] και F. Hoyle (B 2 FH) πρότειναν διάφορες πυρηνικές αντιδράσεις για τη σύνθεση των νουκλιδίων στα άστρα. Αυτές οι πορείες χωρίζονται σε 3 ομάδες: i) εξώθερμες πορείες στο εσωτερικό των άστρων (exothermic processes) ii) πορείες συλλήψεως νετρονίων (neutron capture processes) iii) διάφορες άλλες πορείες (miscellaneous processes). 5. Σχηματισμός και τύχη των άστρων Το πού και πότε έγινε η πυρηνοσύνθεση των άλλων (δηλαδή των εκτός H και He)

19 15 στοιχείων, απαιτεί τη γνώση του σχηματισμού και της τύχης των άστρων. Σε γενικές γραμμές, ο σχηματισμός και η εξέλιξη ενός άστρου με τους πλανήτες του φαίνεται στο Σχήμα 1.2. α β γ δ ε στ ζ Σχήμα 1.2. Σχηματισμός και εξέλιξη ενός άστρου με τους πλανήτες του. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι τα άστρα σχηματίσθηκαν με συμπύκνωση, λόγω βαρύτητας, μεσοαστρικού αερίου και σκόνης (κυρίως 1 Η με λίγο 2 Η, 3 Ηe, 4 He και 7 Li). Τέτοια άστρα ονομάζονται πρωτοάστρα (proto-stars), Σχήμα 1.2(α). Μετά από πολλές χιλιάδες (ή ακόμη, εκατομμύρια) έτη, ο πυρήνας του πρωτοάστρου γίνεται αδιαφανής στην ακτινοβολία. Η πυκνότητα και η θερμοκρασία είναι σχετικώς μικρές. Oταν το άστρο έλθει σε θερμική ισορροπία, τότε αρχίζει να συρρικνώνεται ταχύτερα και η εκλυομένη ενέργεια ακτινοβολείται στην ΙR περιοχή. Τότε τα άστρα καλούνται υπέρυθρα άστρα (infra-red stars). Τα βήματα α-γ, Σχήμα 1.2, μπορούν να διαρκέσουν y. Το άστρο μετά εισέρχεται στη λεγομένη κύρια σειρά ή κύρια ακολουθία (main sequence) (αστροφυσικός όρος), Σχήμα 1.2(δ), και έχει το δικό του μέγεθος και λαμπρότητα. Oσο η θερμοκρασία του αυξάνεται αργά τόσο γίνονται οι αντιδράσεις: στους ~ K: στους ~10 4 K: στους ~10 6 K: στους ~10 7 K: 1 H 2 H 2 H p+ e H + H He+ γ Η He 2e 2νe 2γ (e + = ποζιτρόνιο, ν e = νετρίνο) Συνεπώς μέσα στο άστρο υπάρχουν 1 Η και 4 Ηe. Ετσι η ύλη στο κέντρο του άστρου θερμαίνεται και τελικώς γίνεται αρκετά θερμή ώστε να προξενηθούν πυρηνικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι εξώθερμες (για σύντηξη πυρήνων ελαφροτέρων του 56 Fe). Η έναρξη της καύσεως αντισταθμίζει τη συρρίκνωση λόγω βαρύτητας και έτσι το άστρο σταθεροποιείται. Με τη βαθμιαία καύση του 1 Η προς 4 He, το άστρο παραμένει σε ισορροπία για y (περίπου το 90% της ζωής ενός άστρου). Οταν το ~10% του 1 Η καταναλωθεί προς 4 Ηe, τότε αρχίζει νέα συστολή λόγω

20 16 βαρύτητας. Τότε, όταν η μάζα του είναι μεγάλη, (περίπου όσο ο δικός μας Ηλιος), το άστρο αφήνει την κύρια ακολουθία και γίνεται ερυθρός γίγαντας (red giant), καταναλίσκοντας τους πλανήτες του, Σχήμα 1.2(ε, στ). Η θερμοκρασία στην επιφάνειά του είναι 3,5-5, Κ, ενώ η θερμοκρασία στον πυρήνα ανέρχεται στους ~ Κ, οπότε γίνεται η καύση ηλίου από το 4 He, το οποίο καταβυθίστηκε λόγω βαρύτητας στον πυρήνα. Η ζωή του ερυθρού γίγαντα είναι ~ y. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ερυθρού γίγαντα γίνεται και καύση άνθρακα. Αστρα που δεν έχουν μεγάλη μάζα, απλώς καταναλίσκουν το 1 Η, δεν εξελίσσονται περαιτέρω και γίνονται λευκοί νάνοι (white dwarfs). Η σειρά: έκλυση ενεργείας, συστολή, αύξηση θερμοκρασίας, επαναλαμβάνεται μέχρι τους ~10 9 Κ, οπότε συμβαίνουν πυρηνικές αντιδράσεις που δημιουργούν βαρυτέρους πυρήνες. Το άστρο, παλλόμενο άστρο (variable star) Σχήμα 1.2(ζ), ταλαντώνεται για μερικές χιλιάδες έτη αφήνοντας την κατάσταση του ερυθρού γίγαντα, και οδεύει προς το θάνατό του. Ανάλογα με τη μάζα που έχουν τα νεκρά άστρα ταξινομούνται σε λευκούς νάνους, αστέρες νετρονίων (neutron stars) [παρατηρήσιμοι ως πάλσαρς (pulsars)], και μαύρες οπές (black holes). Κατά τη διάρκεια της ζωής ενός μεγάλου άστρου μπορούν να συμβούν και άλλα φαινόμενα μεταξύ των οποίων και εκρήξεις. Οι εκρήξεις, π.χ. υπερκαινοφανείς (supernova), γίνονται όταν άστρο καταλλήλου μεγέθους (μεγαλύτερο από 1,4 ηλιακή μάζα) αναπτύξει θερμοκρασία ~10 12 Κ στον πυρήνα του. Τότε γίνεται σύνθεση βαρυτέρων στοιχείων και εκτόξευση μάζας στο διάστημα. Από τη μάζα αυτή αργότερα δημιουργούνται νέα άστρα. Ο νεκρός πυρήνας, που παραμένει μετά την supernova, θα γίνει ή αστέρας νετρονίων ή μαύρη οπή, τούτου εξαρτωμένου από την μάζα του. Ο χρόνος που απαιτείται για τα συμβάντα αυτά εξαρτάται από τη μάζα του άστρου. Γενικώς, όσο μεγαλύτερο είναι το άστρο τόσο γρηγορότερα καταναλίσκει το πυρηνικό του καύσιμο (για άστρο του μεγέθους του Ηλίου μας ο χρόνος είναι ~10 10 y). Ετσι, στα στατικά άστρα της πρώτης γενεάς γίνονται: η καύση υδρογόνου, η καύση ηλίου, η καύση άνθρακα, η πορεία-α και η καύση οξυγόνου, και η καύση πυριτίου, ενώ στα άστρα δευτέρας γενεάς γίνεται η αργή σύλληψη νετρονίων. Στα εκρηκτικά άστρα και σε χρόνο μικρότερο του 1 s γίνονται: οι εκρηκτικές καύσεις άνθρακα, οξυγόνου και πυριτίου, η ταχεία σύλληψη νετρονίων, και η ταχεία σύλληψη πρωτονίων. Στο μεσοαστρικό χώρο και καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του γαλαξία γίνεται η πορεία-x. 6. Εξώθερμες πορείες (αντιδράσεις) στο εσωτερικό των άστρων Α. Καύση του υδρογόνου Οταν η θερμοκρασία αστέρος στην κύρια ακολουθία είναι στην περιοχή

21 Κ, γίνεται η καύση του υδρογόνου. Η πυκνότητά του είναι πιθανώς 5 g/cm 3. Υπάρχουν 4 σετ αντιδράσεων που γίνονται με δύο μηχανισμούς (η αλυσίδα πρωτονίουπρωτονίου και ο κύκλος άνθρακα-αζώτου-οξυγόνου) που προτάθηκαν ( ) από τους Hans Albrecht Bethe [(1906-), Nobel Φυσικής 1967], C.L. Critchfield και C.F. von Weizsacker. Και οι δύο μηχανισμοί οδηγούν στην ολική αντίδραση: H He+ 2e + 2νe + 2γ Η ενέργεια που εκλύεται είναι ~2, kj/mol 4 He υπό μορφή ακτίνων γ. Στον Ηλιο μας κάθε δευτερόλεπτο καίονται 6, tn 1 H και παράγονται 5, tn 4 Ηe. Β. Καύση του ηλίου Στο άστρο τώρα ο πυρήνας αποτελείται όχι από 1 Η αλλά από 4 He. Οι πυρηνικές αντιδράσεις εκεί έχουν σταματήσει, αλλά όχι και στον φλοιό γύρω από τον πυρήνα που έχει μη-καυθέν 1 Η, θερμοκρασία ~ Κ και πυκνότητα ~10 g/cm 3. Τότε αρχίζει νέα συρρίκνωση, oπότε αυξάνει η θερμοκρασία και η πυκνότητα του πυρήνα. Τέτοια άστρα καλούνται ερυθροί γίγαντες. Οταν η θερμοκρασία του 4 He στον πυρήνα ανέλθει στους ~10 8 K και με πυκνότητες g/cm 3, γίνεται η καύση του ηλίου: 3 4 He 12 C + γ Παρόλη τη μεγάλη πυκνότητα και θερμοκρασία, δεν γίνεται ταυτόχρονη σύγκρουση 3 πυρήνων ηλίου. Ο μηχανισμός συνεπώς είναι [E. Salpeter, E. Opik και F. Hoyle ( )]: 4 He + He Be He C* C + γ (C* = διηγερμένος πυρήνας) Επίσης, με σύλληψη 4 He από τον 12 C δημιουργείται και 16 Ο. Ενώ η καύση υδρογόνου και ηλίου καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ενεργού ζωής ενός άστρου, έχει γίνει πυρηνοσύνθεση λίγων μόνο στοιχείων ( 4 He, 12 C, 16 O το 8 Be έχει t 1/2 = s). Στη συνέχεια γίνεται νέα συρρίκνωση, λόγω βαρύτητας, με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας από σε Κ και την αύξηση της πυκνότητας του πυρήνα. Τότε γίνονται διαδοχικώς ή ταυτοχρόνως οι ακόλουθες καύσεις ή αντιδράσεις. Γ. Καύση του άνθρακα Σε θερμοκρασίες 0,6-1, Κ και πυκνότητες 1, g/cm 3 στον πυρήνα του άστρου γίνονται οι εξής αντιδράσεις καύσεως του άνθρακα:

22 18 12 C + 12 C 50% 50% 1-2% 20 Ne + α + γ 23 Na + 1 H + γ 23 Mg + n + γ Στο σύντομο αυτό στάδιο της ζωής του άστρου ( y) παράγονται Ne και Na και ίχνη Mg, αλλά το σπουδαίο είναι ότι παράγονται σωματίδια α ( 4 He) και p ( 1 Η) τα οποία μπορούν να αντιδράσουν δευτερογενώς για να δώσουν ισότοπα των Mg, Al και Si. Δ. Η πορεία-α και η καύση του οξυγόνου Με συρρίκνωση, η θερμοκρασία του πυρήνα του άστρου ανέρχεται στους ~10 9 K και η πυκνότητα γίνεται 10 7 g/cm 3, oπότε αρχίζει η λεγομένη πορεία-α (α-process) με μηχανισμό: Ne + γ Ο + He (ενδόθερμη) Ne + He Mg + γ (ισχυρώς εξώθερμη) η οποία και σταματά λίγο τη συρρίκνωση του άστρου. Η καύση του οξυγόνου, που προήλθε από την καύση του ηλίου και επέζησε από την καύση του άνθρακα, γίνεται στους ~1, K: 16 O + 16 O ~ 45% ~ 45% ~ 10% 28 Si + 4 He + γ 31 P + 1 H + γ 32 S + n + γ Ε. Καύση του πυριτίου ή η πορεία-e Στην περιοχή Κ και δευτερόλεπτα ή λεπτά πριν τη supernova γίνεται η καύση του πυριτίου. Η πυκνότητα της ύλης υπολογίζεται ότι είναι 10 8 g/cm 3. Η καύση του πυριτίου πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία πυρήνων κυρίως από το 28 Si μέχρι τον 56 Fe: 28 4 πολλαπλή σύλληψη 4He 56 + Si + He Fe + 2e + 2ν e Oι πυρήνες, που προκύπτουν, βρίσκονται σε στατιστική ισορροπία, εξού και ο όρος πορεία-e (e-process από το equilibrium). Ολες οι μέχρις εδώ περιγραφείσες πορείες απαιτούν εξώθερμες πυρηνικές αντιδράσεις, που εξισορροπούν τη συρρίκνωση λόγω βαρύτητας σταθεροποιώντας το

23 19 άστρο. Επειδή οι πυρηνικές αντιδράσεις συνθέσεως νουκλιδίων πέραν του 56 Fe είναι ενδόθερμες, έπεται ότι άπαξ και υπάρξει σημαντική ποσότητα σιδήρου στον πυρήνα του άστρου, η καύση παύει πλέον να είναι παράγοντας αστρικής σταθερότητας. 7. Αντιδράσεις συλλήψεως νετρονίων Α. Η αργή σύλληψη νετρονίων ή η πορεία-s (s-process από το slow) Το πώς στοιχεία βαρύτερα του Fe συντίθενται, ερμηνεύεται με τη σύλληψη ελευθέρων νετρονίων. Ο τόπος για τέτοιες αντιδράσεις είναι τα άστρα δευτέρας τουλάχιστον γενεάς (τα οποία δημιουργούνται από ανάμειξη πυρήνων που παρήχθησαν στα άστρα και από γαλακτικό υδρογόνο που δεν είχε συμπυκνωθεί). Τα νετρόνια παράγονται από διάφορες αντιδράσεις και με αργή, πολλαπλή σύλληψή τους από πυρήνες 56 Fe παράγονται στοιχεία μέχρι και το 209 Bi. Ο απαιτούμενος χρόνος υπολογίζεται σε y. Β. Η ταχεία σύλληψη νετρονίων ή η πορεία-r (r-process από το rapid) Κατά τη διάρκεια της supernova ο πυρήνας του άστρου παράγει πολλά νετρόνια και η σύλληψή τους από πυρήνες 56 Fe, έτσι ώστε να μην προλάβει να γίνει α- ή β- μετασχηματισμός, πιστεύεται ότι παράγει: τα βαρέα στοιχεία μέχρι και πέραν του 238 U, τα πλούσια σε νετρόνια ισότοπα όλων των βαρυτέρων στοιχείων. 8. Διάφορες άλλες πορείες (αντιδράσεις) Α. Η ταχεία σύλληψη πρωτονίου ή η πορεία-p (p-process από το proton) Εξηγεί την προέλευση των ισοτόπων των βαρέων στοιχείων, που είναι πτωχά σε νετρόνια. Γίνεται με σύλληψη πρωτονίου από πυρήνες, που προήλθαν από τις πορείες s ή r, σε θερμοκρασίες Κ. Η πορεία αυτή γίνεται κατά τη διάρκεια της supernova, αλλά δεν είναι ακόμη γνωστό σε ποιο σημείο του άστρου λαμβάνει χώρα. Β. Η πορεία σχάσεως (spallation process) ή πορεία-x (x-process) Η μικρή αφθονία των Li, Be, και B, που δεν παράγονται με πυρηνικές αντιδράσεις, δεν ήταν γνωστό πώς προέκυψε και γι αυτό ονομάσθηκε πορεία-x. Φαίνεται όμως ότι οι πυρήνες αυτοί προήλθαν από συγκρούσεις πολύ ενεργητικών σωματιδίων (κοσμικές ακτίνες) με άφθονα νουκλίδια, π.χ. C και O, στο μεσοαστρικό χώρο. 9. Εκρηκτική πυρηνοσύνθεση Για να φέρουν σε συμφωνία τις αφθονίες των ελαφροτέρων του Fe στοιχείων και των ισοτόπων τους, που βρέθηκαν πειραματικώς και αυτών που υπολογίζονται θεωρητικώς, οι επιστήμονες (ιδίως ο W.D. Arnett και οι συνεργάτες του) πρότειναν ότι η

24 20 περισσότερη πυρηνοσύνθεση γίνεται σε βαρέα άστρα που εκρήγνυνται (supernova) όταν ο πυρήνας τους συνίσταται από στάκτη από την καύση ήλιου ή καύση άνθρακα ή καύση οξυγόνου ή καύση πυριτίου. Ετσι προτάθηκαν οι: Εκρηκτική καύση άνθρακα. Σε θερμοκρασία Κ και πυκνότητα 10 5 g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Ne - Si). Εκρηκτική καύση οξυγόνου. Σε θερμακρασία 3, Κ και πυκνότητα g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Si - Ca). Εκρηκτική καύση πυριτίου. Σε θερμοκρασία Κ και πυκνότητα 10 6 g/cm 3 παράγονται στοιχεία με μαζικούς αριθμούς (Ti - Ni). Οι εκρηκτικές αυτές πυρηνοσυνθέσεις διαφέρουν από τις (υδροστατικές) πυρηνοσυνθέσεις, που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Ετσι, η ολική εικόνα της συνθέσεως των στοιχείων φαίνεται να είναι συμπληρωμένη, αλλά παραμένουν κενά, όπως, π.χ., το έλλειμμα ηλιακών νετρίνων (δηλαδή αυτών που μετρούνται με αυτά που υπολογίζονται θεωρητικώς). Το κενό αυτό συνεπληρώθη το 2001, όταν ομάδα 175 επιστημόνων ανεκάλυψε ότι η διαφορά οφειλόταν σε μετατροπή του μετρησίμου electron νετρίνου σε μη μετρήσιμα muon νετρίνο και tau νετρίνο. 10. Η τύχη των ασταθών νουκλιδίων Η τύχη των ασταθών νουκλιδίων, που παράχθηκαν κατά τη διάρκεια της πυρηνοσυνθέσεως, είναι: α) Τα πλούσια σε νετρόνια νουκλίδια, που σχηματίσθηκαν με τις πορείες s ή r, είναι όλα ασταθή και μετασχηματίζονται με β-μετασχηματισμό. β) Μετά την επίτευξη β-σταθερότητας, τα βαρύτερα από το Bi προϊόντα είναι επίσης ασταθή ως προς τον α-μετασχηματισμό και ως προς την αυθόρμητη σχάση. Αυτοί οι μετασχηματισμοί μαζί με την πιθανότητα σχάσεως των βαρέων στοιχείων θέτουν ένα όριο στην παραγωγή νέων, βαρυτέρων, στοιχείων και στη φύση και στο εργαστήριο. Συνεπώς, η ύπαρξη των υπερβαρέων στοιχείων (AA > 104) στη φύση και στο εργαστήριο θα εξαρτάται από την πιθανότητα να συμβούν αυτές οι αντιδράσεις. Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 1. Η χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Ως γνωστόν, ο Π.Π. του Dmitrii Ivanovich Mendeleev ( ), Σχήμα 1.3, ήταν η αιτία για την ανακάλυψη πολλών στοιχείων. Η μέχρι το 1930 γνώση του ατομικού πυρήνα δικαιολογούσε τη μη ανακάλυψη των στοιχείων Tc, Pm, At και Fr, διότι αυτά ήταν όλα ραδιενεργά με μικρούς χρόνους ημιζωής ώστε η ύπαρξή τους σε ικανές συγκεντρώσεις στη Γη δεν ήταν δυνατή. Αυτά παρασκευάσθηκαν τεχνητώς: το Tc το 1937 με βομβαρδισμό Mo με άτομα δευτερίου επιταχυνόμενα σε κύκλοτρο 27 ιντσών, το δε At το 1940 στο Lawrence Berkeley National Laboratory των ΗΠΑ [το όνομα του εργαστηρίου εδόθη τιμητικώς στον Ernest

25 21 O. Lawrence ( ), Nobel Φυσικής 1939, ο οποίος κατασκεύασε το πρώτο κύκλοτρο (4 ιντσών μόνο)]. (α) (β) Σχήμα 1.3. α) Μέρος του Περιοδικού Πίνακα του D.I. Mendeleev στο Zeitschrift für Chemie, 12, 405 (1869). β) Χειρόγραφη μορφή του Περιοδικού Πίνακα από τον D.I. Mendeleev ( ). Μέχρι το 1940 τα 3 βαρύτερα στοιχεία της Γης (Th, Pa και U) πιστευόταν ότι σχετίζονταν με τα Hf, Ta και W αντιστοίχως και επομένως το επόμενο άγνωστο στοιχείο με AA 93 αναμενόταν να έχει χημικές ιδιότητες ανάλογες αυτών του Re. Δηλαδή η μορφή του Π.Π. ήταν: Cs Ba La Hf Ta W Re Os Rn Fr Ra Ac Th Pa U - - Η πρώτη προσπάθεια συνθέσεως στοιχείων πέραν του U έγινε το 1934 στην Ιταλία από τους Enrico Fermi [( ), Nobel Φυσικής 1938], E.G. Segré και τους συνεργάτες τους με βομβαρδισμό U με n. Τα ραδιενεργά προϊόντα, που ελήφθησαν, μελετήθηκαν τα επόμενα χρόνια από πολλούς ερευνητές συμπεριλαμβανομένου και του Otto Hahn [( ), Nobel Χημείας 1944]. Βασιζόμενοι στις, σήμερα γνωστές ως ατελείς, μελέτες των χημικών ιδιοτήτων συμπέραναν ότι είχαν συντεθεί τα στοιχεία με AA 94 και 96. Αλλά η ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσεως από τους Ο. Hahn και Fritz S. Strassmann το 1938, έδειξε ότι τα προϊόντα δεν ήταν νέα στοιχεία αλλά ήταν ραδιενεργά ισότοπα ελαφροτέρων στοιχείων. O E. Segré θα είχε ανακαλύψει το στοιχείο 93 (νεπτούνιο) εάν δεν είχε έλλειψη χημικής γνώσεως. Διότι πιστοποίησε το στοιχείο ως στοιχείο των σπανίων γαιών. Ομοίως, ο E. Fermi θα μπορούσε να είχε ανακαλύψει την πυρηνική σχάση, εάν

26 22 ο χημικός διαχωρισμός των προϊόντων του βομβαρδισμού U με n, που έγινε από την ομάδα του, δεν ήταν ανεπαρκής. Το 1938 ο O. Hahn περιέγραψε σε γράμμα του στην Lise Meitner ( ) (που ήταν στη Σουηδία) την ενδιαφέρουσα ανακάλυψη της υπάρξεως ραδιενεργού Ba μεταξύ των προϊόντων του βομβαρδισμού U με n. Οι L. Meitner και Otto Robert Frisch βρήκαν τη θεωρητική ερμηνεία του φαινομένου και τη δημοσίευσαν στο περιοδικό Nature (Ιανουάριος 1939). Τον νέο τύπο πυρηνικής αντιδράσεως, που προκαλείται από βομβαρδισμό U με n, τον ονόμασαν (πυρηνική) σχάση (fission). Η πραγματική σύνθεση του στοιχείου 93 (νεπτούνιο) έγινε το 1940 από τους Edwin Mattison McMillan [(1907-), Nobel Χημείας 1951] και Philip H. Abelson ( ) και αμέσως μετά, επίσης το 1940, ανακαλύφθηκε το στοιχείο 94 (πλουτώνιο) από τους Ε. Μ. McMillan, Joseph W. Kennedy, Arthur C. Wahl και Glenn Theodore Seaborg [( ), Nobel Χημείας 1951] στο κύκλοτρο 60 ιντσών στο Berkeley. Αλλά οι χημικές τους ιδιότητες έμοιαζαν με αυτές του U και όχι του Re ή Os. Tα επόμενα στοιχεία, 95 και 96, θεωρείτο ότι είχαν χημικές ιδιότητες παρόμοιες με αυτές των 93 και 94, οπότε το 1944 ο Π.Π. είχε τη μορφή: Cs Ba La-Lu Hf Ta W Re Fr Ra Ac Th Pa ομάδα ουρανιδών: U Np Pu Με τη μορφή αυτή του Π.Π. δεν ήταν δυνατόν να ανακαλυφθούν τα στοιχεία 95 και 96, πράγμα που επιβεβαιώθηκε στην πράξη. 2. Η τροποποίηση του Περιοδικού Πίνακα από τον G.T. Seaborg και η παρασκευή των στοιχείων Το 1944 ο G.T. Seaborg συνέλαβε την ιδέα ότι ίσως όλα τα βαρύτερα του Ac στοιχεία είχαν τοποθετηθεί λάθος στον Π.Π. Ετσι υπέθεσε ότι τα στοιχεία αυτά πιθανόν να σχημάτιζαν μία δεύτερη σειρά, παρόμοια με τη σειρά των λανθανιδών. Το 1945 δημοσιεύθηκε ο Π.Π. με τη σειρά των ακτινιδών, όπως είναι γνωστός σήμερα. Για τα στοιχεία 95 και 96 σήμαινε ότι θα έπρεπε να έχουν μερικές ιδιότητες κοινές με τις ιδιότητες του Ac και μερικές κοινές με τα αντίστοιχα στοιχεία των λανθανιδών, δηλαδή με τα Eu και Gd. Οταν σχεδιάσθηκαν τα πειράματα σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, τότε σύντομα (1945) παρασκευάσθηκαν στο Berkeley από τους G.T. Seaborg και Albert Ghiorso [(1915- ) συμμετείχε στην ανακάλυψη 12 στοιχείων: )] τα στοιχεία 95 (Αm) και 96 (Cm). Το 1949 παρασκευάσθηκε το στοιχείο 97 (Bk), το 1950 το 98 (Cf), το 1952 το 99 (Es), το 1953 το 100 (Fm), το 1955 το 101 (Md), to 1958 το 102 (Νο οι Σοβιετικοί πρότειναν το όνομα joliotium) και το 1961 παρασκευάσθηκε το τελευταίο στοιχείο των ακτινιδών, 103 (Lr) [σε μερικούς παλαιούς Π.Π. το στοιχείο 103 συμβολίζεται με Lw αντί του ορθού Lr]. Το 1992 αποφασίσθηκε ότι το στοιχείο 102

27 23 παρασκευάσθηκε στη Σοβιετική Ενωση και το 103 παρασκευάσθηκε ταυτοχρόνως και στο Berkeley και στην Dubna (Joint Institute for Nuclear Research) της Ρωσίας. Για να παρασκευασθούν τα στοιχεία απαιτούνται επιταχυνόμενα άτομα ελαφρού στοιχείου, π.χ. He, τα οποία βομβαρδίζουν στόχους από βαρέα στοιχεία (ακτινίδες) σε επιταχυντές, όπως το κύκλοτρο. Τα στοιχεία διαχωρίζονται από τα στοιχεία του στόχου, διότι συλλαμβάνονται (μετά την ανάκρουσή τους) σε φύλλα Au, και ακολούθως ταυτοποιούνται. Για να παρασκευασθούν στοιχεία με ΑΑ > 101 πρέπει να χρησιμοποιηθούν βλήματα βαρύτερα του He, π.χ. μέχρι και το Ne, οπότε απαιτείται κατάλληλος επιταχυντής, όπως το HILAC (Heavy Ion Linear Accelerator). 3. Παρασκευή και ιδιότητες των στοιχείων με ΑΑ > 103 Τα στοιχεία, πέραν της σειράς των ακτινιδών, με AA μπορούν να ονομασθούν υπερακτινίδες (transactinides), ενώ σουπερακτινίδες (superactinides) είναι τα στοιχεία με ΑΑ , τα οποία σχηματίζουν μία τρίτη σειρά, κάτω από τις λανθανίδες και ακτινίδες. Ως υπερβαρέα (super heavy) στοιχεία ορίζονται αυτά που είναι πέραν του στοιχείου 104, δηλαδή συμπεριλαμβάνονται και οι υπερακτινίδες και οι σουπερακτινίδες. Τα στοιχεία αυτά αναμένεται να είναι ασταθή, αλλά υπολογισμοί δείχνουν ότι τα στοιχεία που βρίσκονται γύρω από το στοιχείο 114 (αριθμός νετρονίων 184 και μαζικός αριθμός 298) θα έχουν αυξημένη σταθερότητα (το μαγικό νησί του G.T. Seaborg). Η εξαιρετική σταθερότητα του στοιχείου 114 θα οφείλεται στη συμπληρωμένη στοιβάδα πρωτονίων και στοιβάδα νετρονίων. Οι αριθμοί 114 και 284 καλούνται μαγικοί αριθμοί. Οι προσπάθειες των επιστημόνων σήμερα είναι να φθάσουν στο και πέραν του μαγικού νησιού. Για την παρασκευή των υπερβαρέων στοιχείων χρησιμοποιούνται επιταχυντές βαρέων ιόντων. Αυτά αποκτούν μεγάλες ταχύτητες και στη συνέχεια προσπίπτουν στο στόχο. Στη συνέχεια, τα αντιδρώντα και προϊόντα διαχωρίζονται με κατάλληλες συσκευές. Σήμερα (2004) υπάρχουν 2 στρατηγικές για την παρασκευή βαρέων στοιχείων: η ψυχρή σύντηξη (στο Berkeley και στο Darmstadt) και η θερμή σύντηξη (στη Dubna). Η διαφορά τους έγκειται στη συμμετρία των αντιδρώντων και στην επακόλουθη πιθανότητα συντήξεως. Η ψυχρή σύντηξη είναι συμμετρικότερη αντίδραση και χρησιμοποιεί βαρύτερα βλήματα, π.χ. για το 114 χρησιμοποιεί 86 Kr. Εδώ, ο πυρήνας που προκύπτει έχει μικρή ενέργεια διεγέρσεως, οπότε έχει περισσότερες πιθανότητες επιβιώσεως κατά την αποδιέγερση. Το μειονέκτημα όμως είναι ότι η πιθανότητα συντήξεως είναι μικρή. Η θερμή σύντηξη είναι μία ασύμμετρη αντίδραση, π.χ. για το 114 χρησιμοποιείται ως βλήμα το 48 Ca. Ο πυρήνας που προκύπτει έχει πολύ μεγάλη ενέργεια διεγέρσεως, συνεπώς πολύ λίγοι πυρήνες επιζούν κατά την αποδιέγερσή τους, δηλαδή σχάζονται πριν κρυώσουν. Στη θερμή σύντηξη, όμως, υπάρχει μικρότερη παρεμπόδιση στη σύντηξη και η πιθανότητα σχηματισμού πολλών πυρήνων είναι μεγαλύτερη. Τα στοιχεία 104, 105 και 106 συνετέθησαν κατά τα έτη από την ομάδα του A. Ghiorso στο Berkeley. Οι προσπάθειες ( ) του Georgiy N. Flerov (που

28 24 ανακάλυψε την αυθόρμητη σχάση του ουρανίου) και των συνεργατών του στη Dubna της Σοβιετικής Ενώσεως έδωσαν το στοιχείο 105 αλλά όχι και τα στοιχεία 104 και 106. Η μελέτη αυτών των στοιχείων γίνεται δύσκολη, διότι τα μακροβιότερα ισότοπά τους έχουν ημιζωές: t 1/2 ~ 1 min t 1/2 ~40 s t 1/2 ~ 1 s Υπολογίζεται δε ότι τα μακροβιότερα ισότοπα των στοιχείων 110 και 115 θα έχουν χρόνους ημιζωής ~10-10 s και ~10-20 s, αντιστοίχως. Επιπλέον, η απόδοση της πυρηνικής αντιδράσεως σε προϊόν θα μειώνεται όσο αυξάνεται ο AA, π.χ. για το στοιχείο 106 η απόδοση είναι 1 άτομο ανά 1 h. Το 1987 ομάδα πυρηνικών χημικών στο Berkeley κατάφεραν να μελετήσουν λίγες χημικές ιδιότητες του [ 262 Db] (t 1/2 = 35 s) αφού σε 50 s το διαχώρισαν από τους άλλους ραδιενεργούς πυρήνες. Η χημική του συμπεριφορά είναι αυτή που αναμένεται για το βαρύτερο στοιχείο της ομάδας του V. Οι χημικές ιδιότητες 7 ατόμων του στοιχείου 106 (Sb) μελετήθηκαν το 1997 [από διεθνή ομάδα επιστημόνων μεταξύ των οποίων και η Darleane C. Hoffman (1926- )] στην αέριο φάση και σε διάλυμα, αφού διαχωρίσθηκαν χημικώς. Βρέθηκε ότι έχει ιδιότητες ανάλογες του Μο και W (δηλαδή της 6 ης ομάδας του Π.Π.), ενώ τα στοιχεία 104 (Rf) και 105 (Db) αποκλίνουν από την αναμενομένη συμπεριφορά για στοιχεία της 4 ης και 5 ης ομάδας του Π.Π. λόγω φαινομένων σχετικότητας. Τα φαινόμενα σχετικότητας προέρχονται από την ισχυρή έλξη μεταξύ πυρήνων πλουσίων σε πρωτόνια και των περιστρεφομένων ηλεκτρονίων. Τότε τα εσώτερα ηλεκτρόνια κινούνται με ταχύτητες που πλησιάζουν την ταχύτητα του φωτός και έλκονται πολύ κοντά στον πυρήνα. Ταυτοχρόνως, τα d και f ηλεκτρόνια αποσταθεροποιούνται και το μέγεθος της αποσταθεροποιήσεως επηρεάζει τις ιδιότητες του ατόμου διότι αυτά ενέχονται σε χημικούς δεσμούς, με αποτέλεσμα η συμπεριφορά τους να αποκλίνει σημαντικώς από την αναμενόμενη βάσει της θέσης τους στον Π.Π. Συνεπώς, οι ιδιότητες των ενώσεων των υπερακτινιδών μπορούν να προβλεφθούν θεωρητικώς μόνο όταν χρησιμοποιηθούν πολύ ακριβείς υπολογιστικές μέθοδοι. Τα στοιχεία παρασκευάσθηκαν στο Institute of Heavy Ion Research στο Darmstadt της Γερμανίας από ομάδα επιστημόνων, επικεφαλής της οποίας ήταν οι Peter Joachim Armbruster (1931-) και Gottfried Münzeberg, με ψυχρή σύντηξη (cold fusion) δύο μεσαίου μεγέθους στοιχείων όπως Bi και Pb και με ανιχνευτή καλούμενο recoil velocity separator. Το στοιχείο 107 παρασκευάσθηκε το 1976 και στη Dubna.

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Η ενέργεια στον Ήλιο (και στα άλλα αστέρια της Κύριας Ακολουθίας ) παράγεταi μέσω αντιδράσεων σύντηξης. Σύντηξη: πυρηνική αντίδραση μέσω της οποίας βαρείς

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Ραδιενεργές διασπάσεις Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Νουκλίδια Οι πυρήνες µε διαφορετικό αριθµό πρωτονίων ή/και νετρονίων ονοµάζονται νουκλίδια. Υπάρχουν 1500 περίπου νουκλίδια (φυσικά +τεχνητά). Η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Ελένη Πετράκου - National Taiwan University ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Πρόγραμμα επιμόρφωσης ελλήνων εκπαιδευτικών CERN, 7 Νοεμβρίου 2014 You are here! 1929: απομάκρυνση γαλαξιών θεωρία της μεγάλης έκρηξης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ηλιακό μας σύστημα απαρτίζεται από τον ήλιο (κεντρικός αστέρας) τους 8 πλανήτες, (4 εσωτερικούς ή πετρώδεις: Ερμής, Αφροδίτη, Γη και Άρης, και 4 εξωτερικούς: Δίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης 1 Τετάρτη, 20 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ημιτελείς προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων

1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων 1.2 Αρχές δόμησης πολυηλεκτρονικών ατόμων 1. Ερώτηση: Τι είναι η ηλεκτρονική δόμηση ή ηλεκτρονική κατανομή; Η συμπλήρωση των τροχιακών με ηλεκτρόνια, λέγεται ηλεκτρονική δόμηση ή ηλεκτρονική κατανομή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Θέµατα από το βιβλίο µου: Οι ασκήσεις των εξετάσεων φυσικής γενικής παιδείας γ λυκείου (υπό έκδοση ) (Περιέχει 111 ασκήσεις πιθανά θέµατα εξετάσεων µε απαντήσεις) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΘΕΜΑ 1 ο Πόση είναι η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

1 http://didefth.gr/mathimata

1 http://didefth.gr/mathimata Πυρηνική Ενέργεια Οι ακτινοβολίες που προέρχονται από τα ραδιενεργά στοιχεία, όπως είναι το ουράνιο, έχουν µεγάλο ενεργειακό περιεχόµενο, µ' άλλα λόγια είναι ακτινοβολίες υψηλής ενέργειας. Για παράδειγµα,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές:

Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές: Αστέρες Νετρονίων και Μελανές Οπές: Η Γένεσή τους και η Ανίχνευση Βαρυτικών Κυμάτων Βίκυ Καλογερά Τμημα Φυσικής & Αστρονομίας Γενικό Σεµινάριο Τµήµατος Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 5

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής

ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος. Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής ΑΣΤΡΙΚΑ ΣΜΗΝΗ Τα ρολόγια του σύμπαντος Δρ Μάνος Δανέζης Επίκουρος Καθηγητής Αστροφυσικής Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Φυσικής Αστρικό σμήνος είναι 1 ομάδα από άστρα που Καταλαμβάνουν σχετικά μικρό χώρο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o ΠΕΡΙΟ ΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ 2.1. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις (1-27) να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο ατοµικός αριθµός εκφράζει:

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύμπαν. (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Το Σύμπαν. (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Το Σύμπαν (Δημιουργία, δομή και εξέλιξη) Λουκάς Βλάχος Τμήμα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μια σημαντική παρατήρηση Η επιστήμη αναζητά την αλήθεια μέσα από το πείραμα και την παρατήρηση.

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ Ίσως η τεχνική με τη μεγαλύτερη ποικιλία εφαρμογών και την εντυπωσιακότερη ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία. Η τεχνική MS παρέχει πληροφορίες σχετικά με: Τη στοιχειακή σύσταση του δείγματος

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Γράψτε την τετράδα των κβαντικών αριθμών που χαρακτηρίζει τα ακόλουθα ηλεκτρόνια: (α) Το εξώτατο ηλεκτρόνιο του ατόμου Rb. (β) Το ηλεκτρόνιο που κερδίζει το ιόν S

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΟΠΛΩΝ

«Αθηνά» ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΟΠΛΩΝ «Αθηνά» Δ/νση: Θ. Χατζίκου 11, Θεσσαλονίκη 56122, Τηλ/Fax: 2310-904794 / 6944165341, www.armscontrol.info ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΔΟΚΙΜΗΣ ΤΗΣ Β.ΚΟΡΕΑΣ Θεόδωρος Ε. Λιόλιος 1,2 1 Στρατιωτική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα)

Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) Ατομικές θεωρίες (πρότυπα) 1. Αρχαίοι Έλληνες ατομικοί : η πρώτη θεωρία που διατυπώθηκε παγκοσμίως (καθαρά φιλοσοφική, αφού δεν στηριζόταν σε καμιά πειραματική παρατήρηση). Δημόκριτος (Λεύκιπος, Επίκουρος)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ Τµήµατα ΧΗΜΕΙΑ 1. Φυτικής Παραγωγής 2. Επιστ. & Τεχνολ. Τροφίµων Τετάρτη 9.30-10.15 Παρασκευή 11.30 13.15 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Φυτική Παραγωγή Πέµπτη 8.30-12.30 Επιστ. & Τεχνολ. Τροφίµων Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. Φασματοσκόπιο μάζας Εξατμισμένη ύλη ή αέριο

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος. Γεώργιος Κοντόπουλος

Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος. Γεώργιος Κοντόπουλος Η μελλοντική εξέλιξη του Σύμπαντος Γεώργιος Κοντόπουλος (Δείτε τη σχετική παρουσίαση αρχείο.powerpoint) Το θέμα του μέλλοντος του Σύμπαντος ενδιαφέρει ιδιαίτερα τόσο τη Θεολογία όσο και την Αστρονομία.

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ Κ. Ν. Γουργουλιάτος ΜΑΥΡΕΣ ΤΡΥΠΕΣ Η ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ Αντικείμενα που εμποδίζουν την διάδοση φωτός από αυτά Πρωτοπροτάθηκε γύρω στα 1783 (John( John Michell) ως αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος»

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Σωτήρης Τσαντίλας (PhD, MSc), Μαθηματικός Αστροφυσικός Σύντομη περιγραφή: Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β. Tσιρίδης 1, Π. Σαμαράς 2, Α. Κούγκολος 3 και Γ. Π. Σακελλαρόπουλος 1 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Παναγιώτης Χάντζιος, Μάρτιος 2003

Δρ. Παναγιώτης Χάντζιος, Μάρτιος 2003 Τα Άστρα και η Εξέλιξή τους Δρ. Παναγιώτης Χάντζιος, Μάρτιος 2003 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ, ΕΑΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΙΩΝ 3. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΙΩΝ 4. ΑΣΤΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ Μονάδες. Ε.Ν. ΓΑΖΗΣ ΣΕΜΦΕ-Τοµέας Φυσικής 04

ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ Μονάδες. Ε.Ν. ΓΑΖΗΣ ΣΕΜΦΕ-Τοµέας Φυσικής 04 ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ Μονάδες Ε.Ν. ΓΑΖΗΣ ΣΕΜΦΕ-Τοµέας Φυσικής 2003-04 04 1 Η ενέργεια των ιοντιζουσών ακτινοβολιών µετρείται σε µονάδες του ηλεκτρονιοβόλτ (ev), ορίζετα:ι: η ενέργεια που προσλαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ε. Ατσαλάκη ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (2000-2011) Χημεία Γ Λυκείου Α) Να επιλέξετε σε κάθε μία από τις παρακάτω προτάσεις τη σωστή απάντηση: 1. To στοιχείο που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix

Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix Περιεχόμενα Πρόλογος της ελληνικής έκδοσης... v Πρόλογος...vii Λίγα λόγια για τον συγγραφέα...ix Ευχαριστίες...ix Κεφαλαιο 1: Eισαγωγή... 1 1. ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ... 1 2. ΜΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΩΡΙΩΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΤΡΑΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2004 Κ.Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΛΙΑΤΟΣ Η Μεγάλη Έκρηξη Πριν από 10-15 δις χρόνια γεννήθηκε το Σύμπαν με μια εξαιρετικά θερμή και βίαια διαδικασία Το σύμπαν

Διαβάστε περισσότερα

Ταχέα (μεγάλης ενέργειας) νετρόνια (fast neutrons): Τα ταχέα νετρόνια μπορούν να προκαλέσουν ελαστικές

Ταχέα (μεγάλης ενέργειας) νετρόνια (fast neutrons): Τα ταχέα νετρόνια μπορούν να προκαλέσουν ελαστικές Νετρόνια Τα νετρόνια (n) είναι αφόρτιστα σωματίδια, απαιτείται πυρηνική αλλ/ση ώστε να μεταφερθεί ενέργεια στο υλικό (απορροφητή). Η πιθανότητα αλλ/σης (ενεργός διατομή, σ) εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση

ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση Ε Ν O Τ Η Τ Α ο αέρας, τα αέρια και η αέρια κατάσταση Α Α 1 ο ατμοσφαιρικός αέρας Α 2 τα άτομα και η ατομική δομή Α 3 τα μόρια και η μοριακή δομή Α.4 η χημική αντίδραση Α.5 το οξυγόνο και τα ευγενή αέρια

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ

AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ AΣΤΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ ΙΙ: Ο ΗΛΙΟΣ 1. Ο Ήλιος μας είναι ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της περιοχής μας, του Γαλαξία μας αλλά και του σύμπαντος (NASA Science, εικόνα 1), όντας ο μοναδικός στο ηλιακό

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Περιοδικού Πίνακα

Η ιστορία του Περιοδικού Πίνακα Η ιστορία του Περιοδικού Πίνακα Στουγιάννη Χαρά 1, Γουνοπούλου Ειρήνη 1, Δουδούμη Κωνσταντίνα 2 τύπος εργασίας:θεωρητικό άρθρο 1 Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Μακεδονίας, 2 Πειραματικό Γενικό Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php

http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php Εφαρμογές των Ιοντιζουσών Ακτινοβολιών στην Ιατρική & τη Βιολογία http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php Βιβλιογραφία Ε. Ν. Γαζής, Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εφαρμογές στη Βιολογία & Ιατρική. Glenn

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΠΡΟΣΘΗΚΗ «3» ΣΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ «Β» ΣΤΗΝ Φ. 900/1/26594/Σ. 130 ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΕΛΑΧΙΣTEΣ ΠΡO lαγραφεσ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠlΣΗΜΑΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης.

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. Ο9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. 1 Σκοπός Όταν αναλύεται το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνεται το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή στις φασµατοµετρικές τεχνικές ανάλυσης 2. Προετοιµασία δειγµάτων 3. ιαλυτοποίηση δειγµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Ατοµική Φασµατοσκοπία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Για να απαντήσεις στις ερωτήσεις που ακολουθούν αρκεί να επιλέξεις την ή τις σωστές από τις προτεινόµενες απαντήσεις. 1. Το φαινόµενο µέγεθος ενός

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Πέτρος Σαμαράς Καθηγητής, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Παρασκευή 8 Απριλίου 2011 Στόχοι Από τη θερμική επεξεργασία ΑΣΑ με ταυτόχρονη παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ (ATOMIC ABSORPTION SPECTROMETRY, AAS)

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ (ATOMIC ABSORPTION SPECTROMETRY, AAS) ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ (ATOMIC ABSORPTION SPECTROMETRY, AAS) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΓΕΝΙΚΑ Η Φασματομετρία Ατομικής Απορρόφησης είναι μια μέθοδος ΑΤΟΜΙΚΗΣ φασματομετρίας. Προσδιορίζεται η συγκέντρωση

Διαβάστε περισσότερα

1932: James Chadwick- 1933: Curie 1934: nrico Fermi : 1938: Otto Hahn, Frich Strassman, Lise Meitner: 1939: Lise Meitner Frich Otto

1932: James Chadwick- 1933: Curie 1934: nrico Fermi : 1938: Otto Hahn, Frich Strassman, Lise Meitner: 1939: Lise Meitner Frich Otto ΠαραγωγήΠυρηνικής ΠυρηνικήςΕνέργειας- ΠυρηνικοίΑντιδραστήρες Νικολέτα Βόντα Τµήµα Χηµείας Ε.Κ.Π.Α. Ιστορικήαναδροµή 1932: James Chadwick-ανακάλυψη νετρονίου 1933: Ζεύγος Curie ανακάλυψη τεχνητής ραδιενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ MAΘΑΙΝ ΥΜΕ για τις ακτινοβολίες ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Περί ακτινοβολίας Τι είναι η ακτινοβολία; Η ακτινοβολία είναι ενέργεια σε

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Κων/νοςΚουκάρας 1, ΝικόλαοςΚαλογεράκης 2 & ΔημήτριοςΡίζος 3 1. ΤμήμαΈρευνας& Ανάπτυξης, ΝΕΑΡΧΟΣ Ο.Ε. 2. Εργαστήριο Βιοχημικής

Διαβάστε περισσότερα

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04

Ασβέστιο. Calcium στερεό 40,078. Πυκνότητα. Άνθρακας. Carbon στερεό 3642! 12,0107 3642! Πυκνότητα 18.350. Χλώριο. Chlorine αέριο -101,5 35,453 -34,04 Αργίλιο Al Aluminium στερεό 13 26,9815386 2,375 As 660,32 74,92160 5,22 5000 10,811 2,08 1,378 C 615! Cl 2076 3927 16.200 3,515 1484 35,453 1,5625 24 51,9961 3810 58,933195 18.350 7,75 Cu -101,5-34,04

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Β Γυμνασίου Γενική Ενότητα 1 Περιβάλλον : Οτιδήποτε υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Ιόντα με υψηλές ενέργειες (συνήθως Ar +, O ή Cs + ) βομβαρδίζουν την επιφάνεια του δείγματος sputtering ουδετέρων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc,

Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, Οδυσσέας - Τρύφων Κουκουβέτσιος Γενικό Λύκειο «Ο Απόστολος Παύλος» Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ελένη Βουκλουτζή Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος MSc, ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θαλάσσια αύρα ονομάζουμε τον τοπικό άνεμο ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης

Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης Άσκηση 8 Προσδιορισμός της πυκνότητας με τη μέθοδο της άνωσης 1.Σκοπός Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός της πυκνότητας στερεών και υγρών με τη μέθοδο της άνωσης. Βασικές Θεωρητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ Αύγουστος 1999 Μεθοδολογία Οι δοκιμές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 MAΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Hideki Yukawa and the Nuclear Force Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής πυρηνική δύναμη Η πυρηνική δύναμη (ή αλληλεπίδραση νουκλεονίουνουκλεονίου, ή NN forces,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΣΧΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΞΗ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΣΧΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΞΗ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ Η ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΧΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΞΗ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Ιστορική εξέλιξη σχετικών εννοιών Ιστορία των Φυσικών Επιστηµών Ελεάτες (Μονισµός) Ελέα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική

Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Ο Ήλιος, το Ηλιακό Σύστηµα και η δηµιουργία του Ηλιακού Συστήµατος! Παρουσίαση Βαονάκη Μαρία Βασιλόγιαννου Βασιλική Εισαγωγή Η πιο κάτω παρουσίαση είναι η αρχή του δρόµου στη µακριά λεωφόρο της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ;

ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ; Α) Ακτίνα αστέρων (Όγκος). Στον Ήλιο, και τον Betelgeuse, μπορούμε να μετρήσουμε απευθείας τη γωνιακή διαμέτρο, α, των αστεριών. Αν γνωρίζουμε αυτή τη γωνία, τότε: R ( ακτίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Στις ερωτήσεις 1-4 να επιλέξετε την σωστή απάντηση 1. Μία μονοχρωματική ακτινοβολία, που ανήκει στο ορατό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, μεταβαίνει από

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις.

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. Ενθαλπία (Η), ονομάζεται η ολική ενέργεια ενός

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙΙ ΦΟΡΤΙΙΟ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. 1) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει

Διαβάστε περισσότερα