Τέυχος 4, Ιούλιος 2006 ISSN : ΕΙΜΕΝΑ Επίκουρη καθηγήτρια, Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ., Παν/µιου Αιγαίου Σ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "http://keimena.ece.uth.gr Τέυχος 4, Ιούλιος 2006 ISSN : 1790-1782 ΕΙΜΕΝΑ Επίκουρη καθηγήτρια, Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ., Παν/µιου Αιγαίου Σ. 51-52."

Transcript

1 Σελ. 1/22 Μορφές της αρχαίας ελληνικής µυθολογίας σε βυζαντινά εικονογραφηµένα χειρόγραφα Στεφανίδου Αλεξάνδρα Επίκουρη καθηγήτρια, Τ.Ε.Π.Α.Ε.Σ., Παν/µιου Αιγαίου Ήδη αµέσως µετά την έξοδο του Χριστιανισµού από το περιθώριο επικράτησε σε πολλές περιπτώσεις η τάση να περιβληθούν όλα τα αντικείµενα, που είχαν κάποια σχέση µε το Θεό και τη θεία λειτουργία, µε ένα ιδιαίτερα πολύτιµο ένδυµα, να δοθεί σ' αυτά ένα πολύτιµο περίβληµα. Κατά τον 5 ο αιώνα εκδηλώνονται εκείνες οι ενδιαφέρουσες µεν, κατ' αρχήν όµως παράξενες προσπάθειες των Βυζαντινών να αποδίδουν κείµενα της Βίβλου σε οµηρικό εξάµετρο. Αυτοί οι άνδρες και γυναίκες της φθίνουσας αρχαιότητας που διέθεταν κλασική µόρφωση έβλεπαν τον Όµηρο, στη γλώσσα του και στη µετρική µορφή των επών του, ως το αποκορύφωµα της ελληνικής λογοτεχνίας γενικά. Σαν καλοί και πνευµατικά δραστήριοι Χριστιανοί ήθελαν να περιβάλλουν τώρα την Αγία Γραφή µ' ένα όσο το δυνατόν πιο πολύτιµο πλαίσιο 1. Όµως η αρχαία ελληνική παιδεία δεν είχε εγκαταλειφθεί. Ήταν εγγενής στο πνεύµα των Βυζαντινών που δεν ξέχασαν ποτέ την ελληνική τους καταγωγή. Ο Όµηρος εξακολουθούσε να µαγεύει αναγνώστες και καλλιτέχνες, το ίδιο και ποιήµατα για το κυνήγι, όπως τα έργα του Οππιανού, η µυθιστορηµατική ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και πολλά επιστηµόνικά έργα, όπως ιατρικές πραγµάτειες, έργα βοτανικής, ακόµη και κοσµογραφίες. Τα χειρόγραφα αυτά ήταν πιστά αντίγραφα κλασικών έργων και είχαν εικόνες, απαραίτητη οπτική βοήθεια για την κατανόηση του κειµένου 2. Η πρόσληψη στοιχείων της αρχαίας ελληνικής τέχνης στη βυζαντινή συντελέστηκε δια µέσου τεσσάρων τρόπων. Ο πρώτος και περισσότερο αξιοσηµείωτος είναι η προσθήκη κλασικών µορφών σε χριστιανικές σκηνές, πολλές φορές µε τη µορφή προσωποποιήσεων. Προσωποποιήσεις εµφανίζονταν ήδη από την παλαιοχριστιανική εποχή, αλλά ο αριθµός τους αυξήθηκε τεράστια µετά το τέλος του 1 Η. HUNGER, O Κόσµος του Βυζαντινού Βιβλίου. Γραφή και Ανάγνωση στο Βυζάντιο, Αθήνα 1995, Σ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, 1995, Σ. 13.

2 Σελ. 2/22 9 ου αιώνα και ιδιαίτερα το 10 ο αιώνα 3. Αυτή η διαδικασία άρχισε από τότε που παράγονταν έργα τέχνης µε χριστιανικό περιεχόµενο, και αντικατοπτρίζεται στις προσωποποιήσεις των ποταµών της Γέννησης της Βιέννης και σε άλλα µνηµεία της πρώϊµης χριστιανικής περιόδου. Κατά τη µεσοβυζαντινή περίοδο αυτή η διάδοση των κλασικών µορφών επεκτάθηκε 4. Eπίσης υπάρχει η επιβίωση των απλών επίσηµων στοιχείων της αρχαίας τέχνης. Χαρακτηριστικά είναι τα περιγράµµατα των µορφών, υφάσµατα µε σχέδια και φώτα, ιδιαιτερότητες των προσώπων των µορφών, στοιχεία τοπίων και άλλες λεπτοµέρειες οι οποίες προέρχονται από την αρχαιότητα και οι βυζαντινοί καλλιτέχνες τα εφάρµοζαν όπου τους φαινόταν ότι αυτά ταίριαζαν. Απ' αυτήν την οπτική, ολόκληρη η βυζαντινή τέχνη έχει να επιδείξει µια βαθειά αποτύπωση των κλασικών µορφών, η οποία δε σταµάτησε σε καµία χρονική στιγµή να αποτελεί πηγή έµπνευσης 5. Ο δεύτερος τρόπος πρόσληψης κλασικών στοιχείων επηρεάζει περισσότερο την εσωτερική δοµή µιάς βιβλικής εικόνας, πράγµα το οποίο δε µπορεί να είναι ορατό µε την πρώτη µατιά. Όταν π.χ. ένας εικονογράφος της Μακεδονικής Αναγέννησης υιοθετεί για µία παραδοσιακή βιβλική σκηνή ένα νέο τον οποίο έχει αντιγράψει από µία µυθολογική απεικόνιση. Στη µικρογραφία ενός χειρογράφου του Άθω, το οποίο φυλλάσσεται στη Μονή της Λαύρας η Γέννηση µε τις µαίες οι οποίες λούζουν το Χριστό-βρέφος µοιάζουν στενά µε τις νύµφες οι οποίες πλένουν το νεογέννητο ιόνυσο 6. Το τρίτο είδος της πρόσληψης είναι η κλασική τεχνοτροπία γενικά. Στους αιώνες οι οποίοι προηγήθηκαν της εικονοµαχίας υπήρξε µία εξαϋλωση της ανθρώπινης µορφής. Η Μακεδονική Αναγέννηση είχε ως αφετηρία το τέλος του 9 ου αιώνα και εξελίχθηκε ολοκληρωτικά κατά το 10 ο αιώνα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής η ανθρώπινη µορφή απεικονίστηκε µε µεγαλύτερη πλαστικότητα 7. Το τέταρτο είδος της πρόσληψης το οποίο είναι και το πιο σηµαντικό αφορά την αντιγραφή ολόκληρης σκηνής ή µιάς σειράς σκηνών χωρίς να αλλάξει η 3 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S. 207.

3 Σελ. 3/22 αυθεντική σύνθεση και σηµασία, ενώ διατηρούνται επίσης βασικά χαρακτηριστικά της κλασικής τεχνοτροπίας. Οι µικρογραφίες προσφέρουν το εξής πλεονέκτηµα ως αντικείµενα µελέτης: το κείµενο µε το οποίο συνοδεύονται προσφέρει πολλές φορές τη δυνατότητα να ελέγχθεί η κατανόηση του αντιγραφέα των µορφών από την πλευρά της εικονογραφικής ακρίβειας 8. Κανένας άλλος χώρος δε φαίνεται να είναι πιο κατάλληλος για την επιβίωση της αρχαίας τέχνης κατά το Μεσαίωνα παρά η ίδια η πόλη της Κωνσταντινούπολης. Ήταν µία πόλη µε γηγενή ελληνικό πληθυσµό ως πυρήνα, µε τείχη τα οποία αντιστέκονταν απέναντι στους επιδροµείς για σχεδόν χίλια χρόνια µετά την ίδρυση της και µε µία αυτοκρατορική αυλή µε πολύ καλλιεργηµένους κατά καιρούς αυτοκράτορες οι οποίοι ενεργά χρηµατοδοτούσαν και υποστήριζαν την κλασική παιδεία µέσα από τη λογοτεχνία και την τέχνη 9. υστυχώς πρέπει όµως να συνειδητοποιήσουµε ότι τα άµεσα πρότυπα έχουν όλα χαθεί, πρότυπα τα οποία αποτελούνταν από µικρογραφίες είτε κυλίνδρους από πάπυρο ή κώδικες είτε από πάπυρο ή περγαµηνή όταν αυτή η νέα µορφή βιβλίου άρχισε να αντικαθιστά τον κύλινδρο κατά το τέλος του 5 ου αιώνα 10. Το βυζαντινό εικονογραφηµένο βιβλίο έπαιξε σηµαντικό ρόλο στη διάδοση κειµένων και µορφών της ελληνικής αρχαιότητας. Εκτός από τις µοναστικές βιβλιοθήκες υπήρχαν και ιδιωτικές, όπως η περίφηµη βιβλιοθήκη του πατριάρχη Φωτίου, αλλά και αυτοκρατορικές βιβλιοθήκες. Στις µεγάλες βιβλιοθήκες, στα σηµαντικά µοναστήρια και στο Μέγα Παλάτιον της Κωνσταντινούπολης υπήρχαν ειδικοί χώροι, τα scriptoria, γνωστά σήµερα ως βιβλιογραφικά "εργαστήρια", στα οποία γραφείς-µοναχοί, κληρικοί και λαικοί δούλευαν συντονισµένα για την αντιγραφή χειρογράφων, δίνοντας ιδιαίτερη σηµασία, τόσο στο σχεδιασµό του βιβλίου όσο και στην καλαισθησία της γραφής, την καλλιγραφία, τέχνη αγαπητή και ελκυστική ακόµη και για τους αυτοκράτορες. Όπως µας πληροφορούν τα Τυπικά διαφόρων µονών, η λειτουργία των βιβλιογραφικών εργαστηρίων τους ρυθµιζόταν µε ακρίβεια από αυστηρούς κανόνες K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, 1995, Σ. 11.

4 Σελ. 4/22 Oι χριστιανοί συνέχισαν να αντιγράφουν και να εικονογραφούν τους Έλληνες κλασικούς, την ελληνική µυθολογία και τα επιστηµονικά βιβλία της Αρχαιότητας, χάρη σ' αυτή την αντιγραφή διασώθηκαν έως τις µέρες µας πολλά έργα της αρχαίας ελληνικής γραµµατείας. Και στην εικονογράφηση των χριστιανικών κειµένων ακολούθησαν την ίδια µέθοδο µε την εικονογράφηση των αρχαίων, στην οποία αναζήτησαν πηγές έµπνευσης, πρότυπα συνθέσεων, ακόµη και θέµατα 12. Στα κοσµικά εικονογραφηµένα χειρόγραφα ανήκει ο Βιργίλιος του Βατικανού ο οποίος χρονολογείται γύρω στο 400 και προέρχεται πιθανόν από τη Ρώµη. Έχει γραφτεί στη λατινική γλώσσα και το περιεχόµενο του αποτελούν αποσπάσµατα από τα Γεωργικά, ένα διδακτικό ποιήµα για την ζωή στην ύπαιθρο, και η Αινειάδα ένα έπος σε στίχους για την προϊστορία της ρωµαϊκής αυτοκρατορίας. Συγγραφέας του έργου είναι ο Βιργίλιος (70-19 π.χ.). Πρόκειται για χειρόγραφο σε περγαµηνή, αποτελεί έναν από τους παλαιότερους εικονογραφηµένους κώδικες και βρίσκεται σήµερα στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού στη Ρώµη. Όσον αφορά το περιεχόµενο και τη µορφή του είναι προϊόν µιάς ειδωλολατρικής Αναγέννησης στο µέσο ενός χριστιανικού περιβάλλοντος. Σε µία από τις µικρογραφίες του απεικονίζεται ένα από τα πιο σηµαντικά γεγονότα της Αινειάδας, δηλαδή η δραµατική αυτοκτονία της ιδούς. Η βασίλισσα της Καρχηδόνας η οποία απορρίφθηκε από τον ήρωα της Τροίας Αινεία απεικονίζεται σε µία αποθήκη, πάνω ψηλά έχει ετοιµαστεί η πυρά, στην οποία µόνο µε τη βοήθεια µίας κλίµακας θα µπορούσε να ανέβει (εικ. 1). Συγχρόνως πρόκειται να καρφώσει το σπαθί στο γυµνό της στήθος. Σε αυτήν τη µικρογραφία, µόλις πριν το θάνατο και το άναµµα της φωτιάς, ο καλλιτέχνης διαµόρφωσε τη σκηνή χωρίς καµία λογική απεικονίζοντας ένα µεγαλοπρεπές δωµάτιο παλατιού µε επένδυση µαρµάρου 13. Σε µία άλλη µικρογραφία στο χειρόγραφο του Βιργιλίου της Ρώµης απεικονίζεται ο ίδιος ο ποιητής Βιργίλιος (70-19 π.χ) ο οποίος είχε ταφεί στη Νεάπολη όπου η επιτύµβια επιγραφή του τάφου του αναφέρει για το µεγάλο ποιητή 12 Ν. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ, Βυζαντινή Ζωγραφική. Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της, Αθήνα 2000, σ Ι.F. WALTHER, Codices illustres. Die schönsten illuminierten Handschriften der Welt, 400 bis 1600, Köln 2005, Σ

5 Σελ. 5/22 της κλασικής λατινικής λογοτεχνίας: "Εξυµνούσα τους βοσκούς, τη γεωργία και τις µάχες των ηρώων". Αυτά τα θέµατα ενώνονται στο συγκεκριµένο χειρόγραφο 14. Ο ιοσκουρίδης της Βιέννης χρονολογείται γύρω στο 512, και προέρχεται πιθανόν από την Κωνσταντινούπολη. Σήµερα φυλλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης. Είχε γραφεί στα ελληνικά. Είναι συλλογικό χειρόγραφο µε έξι φαρµακολογικά έργα και έργα των φυσικών επιστηµών, ένα Βιβλίο βοτανικής, µικρότερα φαρµακευτικά έργα και ένα βιβλίο πουλιών 15. Συγγραφείς του ήταν ο Πεάνιος ιοσκουρίδης (1 ος αιώνας µ.χ.), ο Κρατεύας γύρω στο 100 π.χ. και ο Γαληνός της Περγάµου ( ) 16. Το έργο περιέχει 392 ολοσέλιδες µικρογραφίες, 66 απεικονίσεις δηλητηριωδών ζώων και 47 απεικονίσεις πουλιών. Η παλαιότερη αφιερωµατική µικρογραφία έχει διασωθεί στο συγκεκριµένο χειρόγραφο και παριστάνει την πριγκήπισσα Ιουλιάνα Ανικία, εγγονή του αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Γ', σε επίσηµη λειτουργική στάση και µε κωδίκελλο στο αριστερό της χέρι, χαρακτηριστικό οικογενειών πατρικίων, να διανέµει νοµίσµατα. Στα δεξιά της, η Μεγαλοψυχία έχει χρυσά νοµίσµατα στην ποδιά της, ενώ η Φρόνηση, στην αντίθετη πλευρά, κρατάει έναν κώδικα, σύµβολο µάθησης. Μια τρίτη µορφή, που προσωποποιεί τις ευχαριστίες των τεχνών γονατίζει στα πόδια της Ανικίας και µαζί µε έναν ερωτιδέα, που της προσφέρει τον κώδικα, εκφράζει την ευγνωµοσύνη των κατοίκων ενός προαστίου της Κωνσταντινούπολης για την εκκλησία που ίδρυσε εκεί η πριγκήπισσα µεταξύ (εικ. 2). Οι ερωτιδείς που απεικονίζονται σε διάφορες ασχολίες στο εξωτερικό πλαίσιο τη µικρογραφίας, θυµίζουν ποµπηιανές τοιχογραφίες. Η σύνθεση, πρωτότυπη δηµιουργία, φανερώνει την τεχνοτροπία της Κωνσταντινούπολης, που νωρίς συνδύασε το αυτοκρατορικό τελετουργικό τυπικό µε την κλασική παράδοση την οποία εκφράζουν οι τρεις προσωποποιήσεις Ι.F. WALTHER, Codices illustres. Die schönsten illuminierten Handschriften der Welt, 400 bis 1600, Köln 2005, Σ Ι.F. WALTHER, Codices illustres. Die schönsten illuminierten Handschriften der Welt, 400 bis 1600, Köln 2005, Σ Ι.F. WALTHER, Codices illustres. Die schönsten illuminierten Handschriften der Welt, 400 bis 1600, Köln 2005, Σ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ. 213, αρ. 1.

6 Σελ. 6/22 Η διδασκαλία των Οµηρικών επών είχε ενταχθεί σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης στο Βυζάντιο 18. Τα Οµηρικά ποιήµατα, η Ιλιάδα πολύ περισσότερο από ότι η Οδύσσεια ήταν τα περισσότερο συχνά εικονογραφηµένα κείµενα στην κλασσική αρχαιότητα διατηρώντας την αρχαία εικονογράφηση βιβλίου. Η εξέλιξη της εικονογραφηµένης Ιλιάδας µπορεί ακόµη να γίνει κατανοητή σε κάποια από τα στάδια της από τα µεγαρικά κύπελλα της πρώϊµης ελληνιστικής περιόδου, δια µέσου των αναθηµατικών πλακών της Ιλιάδας του 1 ου αιώνα, µέχρι τον ύστερο κλασικό κώδικα της Αµβροσιανής Βιβλιοθήκης στο Μιλάνο και τη σκηνή της Ιλιάδας σε ένα τµήµα παπύρου στο Μόναχο το οποίο µαρτυρεί την άµεση µαρτυρία για την ύπαρξη των οµηρικών εικονογραφήσεων σε κυλίνδρους παπύρου 19. Xειρόγραφο της Ιλιάδας του Οµήρου το οποίο χρονολογείται στα τέλη 5 ου αρχές 6 ου αιώνα και φυλλάσσεται στην Αµβροσιανή Βιβλιοθήκη του Μιλάνου αποτελείται από 58 µικρογραφίες, σπαράγµατα ενός κώδικα ο οποίος, στην αρχική του κατάσταση, υπολογίζεται ότι θα είχε γύρω στις 240 µικρογραφίες. Σήµερα θεωρείται ως το παλαιότερο σωζόµενο εικονογραφηµένο χειρόγραφο του Οµήρου και σηµαντική πηγή για τη µελέτη του εικονογραφηµένου βιβλίου στην αρχαιότητα. Επίσης αποτελεί ακλόνητη µαρτυρία ότι οι Χριστιανοί συνέχισαν την αντιγραφή και εικονογράφηση των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων 20. Στις µικρογραφίες απεικονίζονται πολύπλοκες µάχες Ελλήνων και Τρώων (εικ. 3). Σε µία από αυτές οι Ελληνες οι οποίοι έχουν πάρει κουράγιο, επιτίθενται. Στα αριστερά δύο Ελληνες, ίσως ο Τεύκρος, ο ετεροθαλής αδελφός του Αίαντα και ο σπουδαιότερος τοξότης των Ελλήνων στην Τροία συνοµιλεί µε τον Αγαµέµνονα. Στα δεξιά, πολυάριθµοι Τρώες υψώνουν τα δόρατα. Στον ουρανό, µισοσβησµένη σήµερα απεικονίζεται η Ήρα ανάµεσα στην Αθηνά και την φτερωτή Ίριδα. Σε µία άλλη παράσταση οι Έλληνες κρατώντας ψηλά στην αιχµή ενός δόρατος µια αρκετά µεγάλη κεφαλή καταδιώκουν τους Τρώες. Ίσως οι σκηνές αυτές να αντιγράφουν µνηµειακές τοιχογραφίες ή ψηφιδωτά. Τόπος καταγωγής του πολυτελούς αυτού χειρογράφου θεωρείται η Αλεξάνδρεια ή η Κωνσταντινούπολη Λήµµα: Ηοmer, LM 5 (2003), σ K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, Σ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ , αρ. 3-4.

7 Σελ. 7/22 H εικονογράφηση 22 στα σχόλια ορισµένων Οµιλιών 23 του Γρηγορίου Ναζιανζηνού 24, τα οποία γράφτηκαν από κάποιον Nόννο 25, ο οποίος γενικά αναφέρεται ως Ψευδο-Nόννος, οι µυθολογικές µικρογραφίες των Κυνηγετικών του Ψευδο-Οππιανού σε ένα χειρόγραφο της Βενετίας και ένας αξιοσηµείωτος αριθµός πλακών από ελεφαντόδοντο αποτελούν το κύριο υλικό στο οποίο συναντάµε σκηνές οι οποίες σχετίζονται µε την αρχαία µυθολογία 26. Οι µικρογραφίες στα σχόλια του Ψευδο-Νόννου µπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: Η πρώτη περιλαµβάνει αυτές οι οποίες προέρχονται από την κλασική εικαστική παράδοση και εποµένως τα πρότυπα τους είναι παλαιότερα από το βυζαντινό κείµενο. Οι µικρογραφίες που ανήκουν σε αυτήν την οµάδα είναι παραδείγµατος χάριν οι εξής: Ο Ακταίων κοµµατιασµένος από τα σκυλιά του, η Γέννηση του ία, Η Γέννηση του ιονύσου και η Γέννηση της Αθηνάς. Αυτές οι µικρογραφίες ανάγονται σε κλασικά πρότυπα αλλά την ίδια στιγµή έχουν µεταµορφωθεί δια µέσου της βυζαντινής τεχνοτροπίας. Στη δεύτερη και ευρύτερη κατηγορία ανήκουν οι ακόλουθες µικρογραφίες στις οποίες ανιχνεύονται 22 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, Σ. 11 Υπάρχουν δύο χειρόγραφα µε εικονογράφηση στα σχόλια του Ψευδο-Νόννου. Το πρώτο είναι ο κώδικας Τάφου 14 στην Πατριαρχική Βιβλιοθήκη της Ιερουσαλήµ το οποίο µε βάση την τεχνοτροπία των µικρογραφιών µπόρεί να χρονολογηθεί στο β µισό του 11 ου αιώνα. Το δεύτερο χειρόγραφο είναι ο κώδικας 1947 του Βατικανού 22. Επίσης εικονογράφηση παρουσιάζουν ο κώδικας 6 της Μονής Παντελεήµονα του Αγίου Ορους και ο παρισινός κώδικας Coislin Λήµµα: Homilie, LM V(2003), σ. 111: Οι Οµιλίες αποτελούν χειρόγραφα µε µία συλλογή κηρυγµάτων γνωστών εκκλησιαστικών πατέρων. 24 Λήµµα: Gregor von Nazianz, LM IV (2003), σ και Λήµµα: Gregory of Nazianzos, ODB 2 (1991), σ : Επίσκοπος Κωνσταντινούπολης (27 Νοεµβρίου ), επίσκοπος Ναζιανζού ( ) και άγιος, γεννήθηκε το 329/330 στην Αριανζό, κοντά στη Ναζαιανζό και πέθανε στην Αριανζό περίπου το 390. Υπάρχουν πολυάριθµα εικονογραφηµένα αντίγραφα των Οµιλιών του τα οποία τονίζουν τη σηµασία του Γρηγορίου σε µεταγενέστερες περιόδους. 25 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, Σ. 6: Σε τέσσερις από τις Οµιλίες του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού έχει γραφεί ένας σχολιασµός ο οποίος φέρει τον τίτλο: Συναγωγή και εξήγησις ων εµνήσθη ιστοριών ο εν αγίοις πατήρ ηµών Γρηγόριος. Το όνοµα του Νόννου εµφανίζεται για πρώτη φορά σε κώδικα του Λονδίνου, Βρετανικό Μουσείο 18231, χρονολογείται το έτος 972 και φέρει τον τίτλο: Του αββά Νόννου συναγωγή. 26 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, Σ. 3-5.

8 Σελ. 8/22 αποκλειστικά κλασικά χαρακτηριστικά: Η λατρεία της Ίσιδος, η λατρεία του Άπι και η λατρεία διαφόρων αιγυπτίων ζωόµορφων θεών 27. Ο Ψευδο-Νόννος µας λέει πρώτος ότι η Άρτεµη ονοµαζόταν ελαφηβόλος εξαιτίας της ικανότητας της να κυνηγά ελάφια επιτυχώς. Στη συνέχεια προσπαθεί να συνδέσει τις ατυχίες του Ακταίωνα 28 και του Ορίωνα 29, οι οποίοι καταδιώχτηκαν από την Αρτεµιδα εξαιτίας των επιθέσεων εναντίον της. Για την ιστορία του Ακταίωνα λέγει ο Ψευδο-Νόννος τα εξής: "Ο Ακταίων ήταν ένας κυνηγός που είδε την Αρτεµη γυµνή. Επειδή θεωρούσαν έγκληµα να δουν οι θνητοί τους θεούς γυµνούς, ειδικά τις παρθένους, η θεά οργισµένη προκάλεσε τη λύσσα των σκυλιών του Ακταίωνα και τα σκυλιά θεώρησαν ότι ήταν ελάφι και τον ξέσκισαν". Στη µικρογραφία του χειρογράφου της Ιερουσαλήµ η µυθολογική σκηνή τοποθετείται µπροστά από ένα πλούσιο τοπίο µε µία σειρά από βουνά. Στα αριστερά στέκεται η γυµνή θεά η οποία φορά ένα ψηλό κάλυµµα κεφαλιού και κρατά τόξο στο ένα της χέρι, και στα δεξιά ο Ακταίων δέχεται την επίθεση τριών σκυλιών. Στον Ακταίωνα ως κυνηγό ανήκει επίσης άλογο µε σέλλα το οποίο βρίσκεται στο δεξί άκρο της εικόνας. Παρόλο που η σύνθεση έχει τις ρίζες της στην κλασική αρχαιότητα, πολλές αλλαγές σκιάζουν τον κλασικό πυρήνα της εικόνας. Χαρακτηριστική είναι η σχεδόν ολοκληρωτική µεταµόρφωση του Ακταίωνα σε ελάφι, µόνο το κεφάλι και ο λαιµός έχουν ανθρώπινη µορφή. Στην κλασική τέχνη ο Ακταίωνας παρουσιάζεται σχεδόν πάντα ως νεαρός άνδρας. Ένα άλλο παράξενο χαρακτηριστικό είναι η γύµνια της Αρτέµη στη σκηνή της τιµωρίας του Ακταίωνα. Στην κλασική τέχνη η κυνηγός απεικονίζεται στη συγκεκριµένη σκηνή είτε µε κοντό χιτώνα, είτε µε µακρύ ένδυµα. Φαίνεται ότι η γυµνή Άρτεµη δεν είναι επινόηση των βυζαντινών µικρογράφων, αλλά αποτέλεσµα της ανάµιξης δύο σκηνών µε την Άρτεµη, της σκηνής του µπάνιου και του κυνηγιού. Yπάρχει επίσης ένα άλλο στοιχείο το άλογο µε σέλλα. Εδώ πρόκειται για βυζαντινό νεωτερισµό. Ο βυζαντινός µικρογράφος ίσως εµπνεύστηκε από µία χριστιανική σκηνή κυνηγιού 30. Η µεγάλη σειρά των ανεπιθύµητων ειδωλολατρικών θεοτήτων αρχίζει µε τη γέννηση του ία: Τα ενδιαφέροντα στοιχεία, γράφει ο Γρηγόριος, δεν εντοπίζονται 27 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, Σ Lexicon Iconographicum mythologiae classicae (LIMC), Ι, 1, 1981, Σ Lexicon Iconographicum mythologiae classicae (LIMC), VIII, 1, 1994, Σ K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S

9 Σελ. 9/22 στις γεννήσεις και τις κλοπές του ία, του τυράννου των Κρητών (παρόλο που οι Ελληνες µπορούν να δυσαρεστηθούν µε αυτόν το χαρακτηρισµό), ούτε στους θορύβους των Κουρήτων και στους ήχους και στους χορούς τους µε όπλα τα οποία εγκαταλείπουν λόγω πληµµύρας από το κλάµα του µικρού θεού. Ο Ψευδο-Νόννος όµως περιγράφει το µύθο της γέννησης του ία µε αξιοσηµείωτη γνώση των κλασικών πηγών ως εξής: Οι "θεολόγοι" των Ελλήνων λένε ότι ο ίας ήταν παιδί, απόγονος του Κρόνου και σώθηκε έπειτα από τη γέννηση του κατά τον εξής τρόπο: Ο Κρόνος ο οποίος είχε παντρευτεί τη Ρέα, συνήθιζε να της παίρνει τα παιδιά και να τα καταβροχθίζει. Όταν η Ρέα γέννησε το ία φόβοταν µήπως το νεογέννητο µωρό είχε την ίδια τύχη µε τα προηγούµενα. Έτσι έδωσε στον Κρόνο µία πέτρα τυλιγµένη σε ρούχα σα να επρόκειτο για το νεογέννητο µωρό. Μετέφερε το ία στην Κρήτη και τοποθέτησε το βρέφος γύρω από τους Κουρήτες και τους Κουρήβαντες. Έτσι θα µπορούσαν να χορεύουν και να κουδουνίζουν και να αντηχούν τα όπλα τους και θα παραγόταν όσο το δυνατό µεγαλύτερος θόρυβος ώστε να µην ακουστεί το κλάµα του βρέφους. Ο Κρόνος δε θα µάθαινε το µέρος στο οποίο ήταν κρυµµένο το βρέφος για να το πάρει και να το καταβροχθίσει. Τέσσερα χειρόγραφα απεικονίζουν αυτό το χωρίο σε δύο σκηνές: Η πρώτη απεικονίζει τη στιγµή κατά την οποία ο Κρόνος είναι έτοιµος να καταβροχθίσει την πέτρα η οποία είναι τυλιγµένη µε ρούχα, την οποία του προσφέρει η Ρέα. Η δεύτερη παριστάνει το ία παιδί περιβαλλόµενο από µουσικούς και χορευτές οι οποίοι δηµιουργούν θόρυβο (εικ. 4) 31. εν εντοπίζονται ενδιαφέροντα στοιχεία µας λέει ο Γρηγόριος στους ακρωτηριασµούς των Φρυγίων και στα φλάουτα και τους Κορύβαντες και πως συµπεριφέρονται οι άνδρες µέσα στην τρέλα τους γύρω από τη Ρέα, εκτελώντας τις ιεροτελεστίες της µητέρας των θεών και εισάγοντας τέτοια µυστήρια όπως αρµόζουν σε µητέρα τέτοιων θεών. Το χειρόγραφο της Ιερουσαλήµ δε µας διασώζει ούτε κείµενο ούτε εικόνα σε αυτήν την παράγραφο, το χειρόγραφο του Βατικανού έχει και τα δύο. Το χωρίο αυτό αναφέρει τα εξής: Στη Φρυγία λατρευόταν η µητέρα των θεών, ο ίας, ο Ποσειδώνας, ο Πλούτωνας και η Ηρα, η οποία ήταν γυναίκα του Κρόνου. Στη Φρυγία λάµβαναν χώρα τέτοιες µυήσεις και οι συµµετέχοντες, φτάνοντας µέχρι την τρέλα, κόβονταν µε τα ξίφη χωρίς να αντιλαµβάνονται το κακό. Τα φλάουτα υποκινούσαν αυτούς οι οποίοι ήταν ακρωτηριασµένοι. Μέχρι σήµερα υπάρχουν 31 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S. 38.

10 Σελ. 10/22 συγκεκριµένα µέρη στα οποία οι Έλληνες ακρωτηριάζονταν χωρίς σκέψη, επειδή τηρούν την παλιά συνήθεια. H µικρογραφία του χειρογράφου του Βατικανού παρουσιάζει δύο οµάδες πιστών της µητέρας των θεών. Στα αριστερά δύο ζευγάρια πολεµιστών µάχονται µεταξύ τους µε ασπίδες και µαχαίρια. Είναι οι Κουρήτες, οι οποίοι στο κείµενο του Ψευδο-Νόννου ονοµάζονται Φρύγιοι. Στα αριστερά απεικονίζονται τέσσερις Κορύβαντες 32. Ο Γρηγόριος συνεχίζει: ε µας αφορά ούτε ο ιόνυσος και ο τοκετός στο µηρό µε το µη ολοκληρωµένο έµβρυο, ούτε ο θηλυπρεπής θεός και ο χορός των µεθυσµένων και η τρέλα των Θηβαίων οι οποίοι τον τιµούσαν και το αστροπελέκι εναντίον της Σεµέλης. O Ψευδο-Νόννος λέει για τη γέννηση του ιονύσου: Η Σεµέλη ήταν κόρη του Κάδµου, βασιλιά της Θήβας, ο ίας ο οποίος την ερωτεύτηκε, και ήρθε σε επαφή µαζί της, προκάλεσε τη ζήλια και την αγανάκτηση της γυναίκας του, της Ήρας. H Ήρα πήγε στη Σεµέλη και της είπε: Πραγµατικά σε εξαπάτησε. Όταν έρχεται σε επαφή µαζί µου, ακούγονται αστραπές και βροντές. Όταν ο ίας έλθει σε εσένα, ζήτησε του να έλθει σε επαφή µαζί σου µε τον ίδιο τρόπο όπως και µε την Ήρα. Και εάν αυτό γίνει µε τη συνοδεία αστραπών και βροντών τότε θα είναι πραγµατικά ο ίας. Όπως η Ηρα το προέβλεψε, όταν ο ίας πήγε στη Σεµέλη, και θέλησε να ενοποιηθεί µε εκείνη, εκείνη του ζήτησε αυτό να γίνει, όπως και µε την Ηρα. Έτσι και έγινε, αλλά η Σεµέλη όµως δεν άντεξε τις βροντές και πέθανε. Ο ίας τότε γρήγορα πήρε το έµβρυο από τη µήτρα της Σεµέλης, το τοποθέτησε και το έραψε στο µηρό του µέχρι να συµπληρωθούν εννέα µήνες. Έτσι γεννήθηκε ο ιόνυσος από ένα µη ολοκληρωµένο έµβρυο. Στο χειρόγραφο της Ιερουσαλήµ η ιστορία έχει εικονογραφηθεί σε τρεις φάσεις: Στην πρώτη η ηµίγυµνη Σεµέλη είναι ξαπλωµένη σ' έναν καναπέ, ενώ έχει χτυπηθεί από τη βροντή. Ο ίας ο οποίος σε όλες τις σκηνές φέρει φωτοστέφανο και φέρει ενδυµασία ενός βυζαντινού αυτοκράτορα γονατίζει µπροστά στον καναπέ και αποµακρύνει το ανολοκλήρωτο έµβρυο από τη µήτρα της πεθαµένης µητέρας του. Στην επόµενη σκηνή ο ίας κάθεται σε µία καρέκλα, ράβοντας το έµβρυο στο µηρό 32 K. WEITZMANN, greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S

11 Σελ. 11/22 του και στην τρίτη δίνει ζωή στο ιόνυσο, ο οποίος παριστάνεται ως βρέφος (εικ. 5) 33. Οι λογοτεχνικές πηγές τις οποίες είχε στη διάθεση του ο Ψευδο-Νόννος είχαν σχέση µε τη µυθολογία. Κατά περίσταση αναφέρει ως πηγή του τον Πλάτωνα, και ορισµένες φορές τον Ηρόδοτο. Από τον τελευταίο αντλεί τις πληροφορίες του για τις λατρείες και τα οράµατα. Το µοναδικό βιβλίο της κλασικής αρχαιότητας µε θέµα τη µυθολογία το οποίο έχει φτάσει σε εµάς σε σχεδόν ολοκληρωµένη κατάσταση είναι η Βιβλιοθήκη η οποία αποδίδεται στον Απολλόδωρο τον Αθηναίο, το µεγάλο γραµµατιστή του 2 ου π.χ. αιώνα. Αυτό το βιβλίο περιέχει µία περίληψη των ελληνικών µύθων και των ηρωϊκών ιστοριών από τη Θεογονία µέχρι την επιστροφή του Οδυσσέα 34. Στη συζήτηση για τα βιβλία των αρχαίων Ελλήνων πάνω στη θεολογία και την ηθική, ο Γρηγόριος παρατηρεί υποτιµητικά για τη Θεογονία του Ησίοδου και τους Ύµνους του Ορφέα:. Άφησε τον Ορφέα να έλθει µπροστά µε τη λύρα του και µε τα ελκυστικά του τραγούδια, άφησε τον να εκφράσει στο ία µεγάλες και θαυµάσιες λέξεις και σκέψεις για τη θεολογία Αυτό το χωρίο συνοδεύεται µε µία απεικόνιση του Ορφέα η οποία τιτλοφορείται ΟΡΦΕΥC ΜΕΤΑ ΤΗC ΚΙΘΑΡΑC, κάθεται σε ένα βραχώδες τοπίο, φορά ένα φρυγικό σκούφο και παίζει λύρα. Ο Ψευδο-Νόννος σχολιάζει µε λεπτοµέρεια το γεγονός: Ο Ορφέας ήταν µουσικός από τη Θράκη ο οποίος λεγόταν ότι τραγουδούσε τόσο τρυφερά και αρµονικά ώστε παρέσυρε περισσότερο µε το τραγούδι τους παρά µε τη µαγική του ικανότητα τα δέντρα, τα ζώα τα οποία δεν µιλούσαν, τις πέτρες και τα ποτάµια. Σε συµφωνία µε αυτό το κείµενο οι µικρογραφίες των χειρογράφων του Παντελεήµονα και του Βατικανού δείχνουν τον Ορφέα να περιβάλλεται από πλήθος ζώων (εικ. 6). Στο ίδιο φύλλο απεικονίζεται µία µορφή του Οµήρου µε τον τίτλο OMHΡOC και απεικονίζεται µε έναν αντικλασικό τρόπο ως νέος άνδρας µε µακρυά µαλλιά και σε κίνηση οµιλίας σα να απευθυνόταν στον Ορφέα. Ο Όµηρος είναι ο τρίτος από του ειδωλολάτρες συγγραφείς της "θεολογίας" στους οποίους επιτίθεται ο Γρηγόριος λέγοντας: "Και που θα τοποθετήσεις τον Όµηρο, το µεγάλο κωµικό συγγραφέα για τους θεούς, ή πρέπει να πω τραγικό; Θα µπορέσεις να βρεις τα δύο στοιχεία στα θαυµάσια ποιήµατα του 33 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S. 78.

12 Σελ. 12/22 µερικά γεµάτα δυστυχία και άλλα αξίζουν τα γέλια". Η ανάλογη παράγραφος του Ψευδο-Νόννου δεν αναφέρει τίποτα για την εξήγηση της µορφής 35. Mικρογραφίες µε θέµα τους θεούς της αρχαίας ελληνικής µυθολογίας εντοπίζονται σε επιστηµονικές πραγµάτειες και σε διδακτικά ποιήµατα όπως τα Κυνηγετικά του Οππιανού, ο οποίος περιγράφει µε ποιητική γλώσσα το θέµα των διαφόρων τεχνικών κυνηγιού µε σκυλιά. Το έργο αυτό γράφτηκε από τον Ψευδο- Οππιανό, ο οποίος προερχόταν από την Απάµεια της Συρίας και χωρίζεται σε τέσσερα βιβλία και αφιερώθηκε στον αυτοκράτορα Καρακάλλα µε βάση τους εισαγωγικούς στίχους. Πιθανότατα κυκλοφόρησε το έτος 215 όταν ο αυτοκράτορας έµεινε για να περάσει το χειµώνα στην Αντιόχεια. Τρία από τα χειρόγραφα µας έχουν σωθεί µε πλούσια εικονογράφηση. Το παλαιότερο είναι ο κώδικας της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης 479 ο οποίος ανήκε στη φηµισµένη βιβλιοθήκη του καρδιναλίου Βησσαρίωνα 36 και χρονολογείται στα µέσα του 11 ου αιώνα και είναι το παλιότερο και µοναδικό διασωζόµενο εικονογραφηµένο χειρόγραφο των Κυνηγετικών. Περιέχει 167 µικρογραφίες, οι οποίες παρουσιάζουν σκηνές από τη ζωή των ζώων, το κυνήγι και τη µυθολογία. Ο µεγαλύτερος αριθµός των µικρογραφιών µαζί µε την υψηλή τους ποιότητα και τη σπανιότητα των παραστάσεων τις οποίες απεικονίζουν, καθιερώνουν το χειρόγραφο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης ως ένα από τα πιο σηµαντικά εικονογραφηµένα χειρόγραφα της βυζαντινής περιόδου και του Μεσαίωνα γενικά. 37. Tο έργο, είναι ένα διδακτικό ποιήµα σε εξάµετρο, περιγράφει άλογα και σκυλιά, τα ζώα τα οποία κυνηγούν και τις µεθόδους οι οποίες ταιριάζουν για να τα αιχµαλωτίσουν. Η βασική περιγραφή του κυνηγιού αναζωογονείται µε µυθολογικές παρεκβάσεις, οι οποίες αντικατοπτρίζουν τη γνώση του συγγραφέα πάνω στην κλασική λογοτεχνία. Το πρώτο βιβλίο ξεκινά µε µία επίκληση του αυτοκράτορα Καρακάλλα και της Άρτεµης. Η βασική διάκριση του κυνηγιού κυνήγι πουλιών, κυνήγι ζώων και ψάρεµα παρουσιάζεται, και οι φυσικές ποιότητες, ενδυµασία και εργαλεία του κυνηγού απαριθµούνται. 35 K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, σ K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, σ Ι. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ. 3-4.

13 Σελ. 13/22 Το δεύτερο βιβλίο ανακαλεί τους επινοητές του κυνηγιού και περιγράφει διάφορες ράτσες ταύρων, το ελάφι, την αντιλόπη, τη γαζέλλα, την άγρια κάτσικα και τα άγρια πρόβατα, τους ελέφαντες και το ρινόκερο. Καταπιάνεται µε τον πάνθηρα, την αγριόγατα, τον τυφλοπόντικα, το σκίουρο και άλλα. Το τρίτο βιβλίο περιγράφει το λιοντάρι, τη λεοπάρδαλη, το άγριο άλογο, το λύκο, την ύαινα, την τίγρη. Το τέταρτο βιβλίο καταπιάνεται µε το κυνήγι του λιονταριού, της λεοπάρδαλης, και της αλεπούς 38. Ο Ψευδο-Οππιανός περιγράφοντας τις διάφορες ικανότητες των αλόγων κάνει µία αναδροµή στη µυθολογία: Πριν από τη µάχη ένα άλογο σπάζει τους δεσµούς της σιωπής, υπερπηδά την ίδια τη φύση του και παίρνει τη µορφή και την οµιλία ενός άνδρα. Υπαινίσσεται το φηµισµένο Ξάνθο, το άλογο εκείνο το οποίο στο 19 ο βιβλίο της Ιλιάδας προφήτευσε ότι ο Αχιλλέας θα πεθάνει πρίν µπει στη µάχη εναντίον του Έκτορα (εικ. 7). Ο µικρογράφος απεικονίζει τον ήρωα οπλισµένο και στέκεται πάνω από το άρµα του και κλίνει µε το δεξί του χέρι στο δόρυ του. Το όνοµα του είναι χαραγµένο στο γαλάζιο βάθος ἀχιλλεὺς. Το αριστερό του χέρι απλώνεται µε µία κίνηση λόγου µπροστά στο αριστερό άλογο το οποίο γέρνει το κεφάλι του και πρέπει να είναι ο Ξάνθος 39. Ο Ψευδο-Οππιανός επαινεί τη δύναµη του έρωτα η οποία κυριαρχεί όχι µόνο πάνω στα ζώα, αλλά επίσης και στους θεούς του Ολύµπου (εικ. 8). Bλέπουµε το θεό του Ερωτα (ο οποίος τιτλοφορείται ἔρως) ιπτάµενο να πλησιάζει µία οµάδα θεών µε το τρωτό όπλο του. Αυτοί οι θεοί οι οποίοι µπορούν να ταυτιστούν προέρχονται από αρχαία πρότυπα. ίπλα στον Έρωτα στέκεται η Αθηνά, ντυµένη µε µακρύ χιτώνα. Αυτός ο τύπος µπορεί να συγκριθεί µε την Αθηνά σε µία από τις µικρογραφίες της Αµβροσιανής Ιλιάδας, όπου στέκεται σε παρόµοια στάση, αλλά εκεί σηκώνει το δεξί της χέρι για να µιλήσει 40. Η αρχή του τρίτου βιβλίου του Ψευδο-Οππιανού καταπιάνεται, όπως ήδη αναφέρθηκε, µε τα λιοντάρια. Αλλά πριν ο συγγραφέας ασχοληθεί µε κάθε είδος κάνει τις συνηθισµένες του µυθολογικές αναφορές. Οι Κουρήτες ήταν οι τροφοί του παιδιού ία, ισχυρού γιού του Κρόνου, όταν η Ρέα απέκρυψε τη γέννηση του και 38 Ι. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ K. WEITZMANN, greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S

14 Σελ. 14/22 µετέφερε µακρυά από τον Κρόνο το νεογέννητο παιδί και το τοποθέτησε στις κοιλάδες της Κρήτης. Και όταν ο γιός του Ουρανού εντόπισε το χαρούµενο νέο παιδί µεταµόρφωσε τους πρώτους δοξασµένους του φύλακες τους Κουρήτες σε άγρια ζώα. Έτσι άλλαξαν την ανθρώπινη µορφή τους και πήραν τη µορφή λιονταριού. Το χωρίο απεικονίζεται σε δύο µικρογραφίες, η πρώτη από τις οποίες απεικονίζει τη Ρέα µε το ία παιδί, τον οποίο κρατάνε οι Κουρήτες. Ο τόπος είναι ένα νησί το οποίο περιβάλλεται από νερό από όλες τις πλευρές και υποδηλώνει την Κρήτη. Οι Κουρήτες παριστάνονται σα λιοντάρια. Και στο κείµενο του Ψευδο-Νόννου υπάρχει µία απεικόνιση του ία όπου οι Κορύβαντες δεν απεικονίζονται µόνοι, αλλά κρατούν ακριβώς τα ίδια εργαλεία, φλάουτα και κύµβαλα 41. Επίσης απεικονίζεται ο ποιητής και η Άρτεµη σε µία οµάδα ζώων, οι οποίοι κουβεντιάζουν. Η θεά δεν είναι ντυµένη ως κυνηγός αλλά ως ρωµαία κυρία. Ανάµεσα στην Αρτεµη και τον ποιητή ο καλλιτέχνης απεικόνισε αυτό που µπορεί κανείς να ονοµάσει κατάλογο των ζώων. Τα ζώα που απεικονίζονται δεν αναφέρονται στο κείµενο, έχουν αντιγραφεί από αλλού. Κατάλογοι ζώων ήταν συχνά θέµατα της κλασικής τέχνης και πολύ πιθανότερα είχαν εµπνευστεί από τα βασιλικά πάρκα, όπου ύστερα από πρόσθεση των δέντρων µε φρούτα, των φυτών, των λουλουδιών και των εξωτικών πτηνών απεικόνιζαν και άγρια ζώα. Πάρκα µε αυτό το φυσικό τοπίο καλλιεργούνταν από τους Πέρσες βασιλιάδες, και αναφέρονταν ως παράδεισοι. Ο Ξενοφών είναι ο πρώτος έλληνας συγγραφέας ο οποίος χρησιµοποιεί τη λέξη παράδεισος για να περιγράψει τα βασιλικά πάρκα του Πέρση βασιλιά. Είναι εκεί όπου αναφέρει ότι ο Κύρος µάθαινε πώς να κυνηγά άγρια ζώα. Ο Μέγας Αλέξανδρος και οι διάδοχοι του είχαν τους δικούς τους παραδείσους σε µίµηση µε εκείνους των περσών βασιλιάδων. Οι κάτοικοι της Αλεξάνδρειας µπορούσαν να δουν έναν τεράστιο αριθµό άγριων ζώων στο ζωολογικό κήπο και οι ποµπές, τις οποίες οργάνωναν οι κυρίαρχοι και τις οποίες µιµήθηκαν στη συνέχεια οι Ρωµαίοι. Η µνηµειακή ζωγραφική της Αλεξάνδρειας έχει σχεδόν ολοκληρωτικά χαθεί, αλλά επιδράσεις της βρίσκουµε στη ρωµαϊκή ζωγραφική. Οι τοιχογραφίες στους κήπους της Ποµπηϊας δείχνουν όχι µόνο το κυνήγι των άγριων ζώων, αλλά και ζώα στις φυσικές τους κατοικίες K. WEITZMANN, Greek Mythology in Byzantine Art, Princeton 1951, S Ι. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ

15 Σελ. 15/22 Ο Αχιλλέας απεικονίζεται όρθιος. Μπροστά του παριστάνεται ο ηνίοχος ο Αυτοµέδων, ο οποίος απεικονίζεται ως αγόρι. Ένα από τα άλογα του στρέφει το κεφάλι του προς τον Αχιλλέα. Στη µικρογραφία εντάσσεται και η επιγραφή Αχιλλεύς. Ο µικρογράφος κατανόησε τον υπαινιγµό του ποιητή και απεικόνισε τα άλογα έµµεσα στο κείµενο το οποίο αναφέρονται ο Ξάνθος και ο Βάλιος, παιδιά του Ζέφυρου. Ο Ξάνθος γυρνά το κεφάλι του για να προφητεύσει το θάνατο του Αχιλλέα. Ο Weitzmann υποστήριξε ότι η µικρογραφία αντιγράφηκε από µία εικονογραφηµένη Ιλιάδα 43. Η θεά Άρτεµη παριστάνεται όρθια µπροστά από ένα κτίριο, το οποίο πιθανόν είναι ο ναός της. Στα αριστερά ο ποιητής απευθύνεται σε αυτήν και εντοπίζεται η επιγραφή ἄρτεµις, ὁ ποιητὴς 44. Το εικονογραφηµένο χειρόγραφο της Βενετίας φαίνεται να είναι ένα αντίγραφο από ένα χειρόγραφο της ύστερης αρχαιότητας και όχι µία αυθεντική βυζαντινή δηµιουργία. Ο Weitzmann υποστήριξε ότι τα ζώα και οι σκηνές του κυνηγιού οι οποίες χαρακτηρίζονται ως επιστηµονικές µικρογραφίες ήταν αρχαίες και οι µυθολογικές σκηνές προστέθηκαν κατά το δέκατο αιώνα 45. Ένα άλλο έργο του 10 ου αιώνα το οποίο παρουσιάζει επιδράσεις από την αρχαιότητα είναι τα Θηριακά και Αλεξιφάρµακα του Νίκανδρου Κολοφωνίου. Ένα ακόµη δείγµα του τρόπου ερµηνείας της αρχαιότητας από τους καλλιτέχνες του 10 ου αιώνα, που αντλούσαν είτε από εικονογραφηµένα φιλολογικά ή επιστηµονικά κείµενα, τα οποία είχαν συλλεγεί, είτε από κάποιο εγχειρίδιο ελληνικής µυθολογίας, που κυκλοφορούσε. Το χειρόγραφο, κατά πάσα πιθανότατα κωνσταντινουπολίτικο αντίγραφο κειµένου που γράφτηκε το 2 ο αι. π.χ., έχει 18 περίπου µικρογραφίες στο περιθώριο, που παριστάνουν δηλητηριώδη φίδια, σκορπιούς, φίδια κτλ. Το κείµενο αναφέρεται σε δηλητηριώδη ερπετά που γεννήθηκαν από το αίµα των Γιγάντων. Ετσι ο εικονογράφος παρουσιάζει µια περιληπτική Γιγαντοµαχία, όπως στα ψηφιδωτά δάπεδα του 4 ου αιώνα στη Piazza Armenina στη Σικελία, την 43. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ Ι. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ Ι. SPATHARAKIS, The Illustrations of the Cynegetica in Venice. Codex Marcianus Graecus Z139, Leiden 2004, σ. 206.

16 Σελ. 16/22 οποία αντέγραψε από ένα εικονογραφηµένο βιβλίο µυθολογίας, που κυκλοφορούσε στο Βυζάντιο 46. Ένα πολυτελέστατο ψαλτήριο του πρώτου µισού του 10 ου αιώνα, έχει 14 ολοσέλιδες µικρογραφίες και είναι έργο του αυτοκρατορικού εργαστηρίου της Κωνσταντινούπολης, µαζί µε το περίφηµο Ειλητάριο του Ιησού του Ναυή στο Βατικανό, αποτελεί το πιο φηµισµένο δείγµα αναβίωσης του κλασικού στο Βυζάντιο κατά την εποχή του Κωνσταντίνου Ζ' Πορφυρογέννητου. Οι αρχαιοπρεπείς µορφές, τα κλασικά αρχιτεκτονήµατα και οι αρχαίες προσωποποιήσεις ξαναζωντανεύουν κλασικά πρότυπα σε πρωτότυπες συνθέσεις ενώ στα πλαίσια των µικρογραφιών ανακαλούν έργα χρυσοχοΐας. Ο αβίδ, περιστοιχισµένος από το ποίµνιο του, καθισµένος σε ένα βράχο παίζει τη λύρα του, ενώ πίσω του το συνοδεύει η Μελωδία, προσωποποίηση που θυµίζει µυθολογικές µορφές σε τοιχογραφίες της Ποµπηίας (εικ. 9). Στο βάθος δεξιά, πίσω από κίονα που επιστέφεται µε αγγείο (αγαπηµένο µοτίβο στη διακόσµηση κήπων στην Ποµπηία), προβάλλει η κεφαλή µιας νύµφης, που έχει ερµηνευτεί ως η Ήχω και απαντά επίσης σε τοιχογραφίες της Ποµπήιας. Κάτω δεξιά απεικονίζεται ο θεός του όρους Βηθλεέµ, µορφή που θα πρέπει να κατάγεται από αρχαία προσωποποίηση ποταµού 47. Το Ειλητάριο του Ιησού του Ναυή είναι ένα από τα ωραιότερα δηµιουργήµατα της µακεδονικής αναγέννησης που φιλοτεχνήθηκε για τον Κωνσταντίνο Ζ' τον Πορφυρογέννητο σε αυτοκρατορικό εργαστήριο στην Κωνσταντινούπολη. Η µεγάλη επίδραση του στα ελεφαντοστά του 10 ου αιώνα αποδεικνύει ότι το χειρόγραφο αυτό θεωρήθηκε αριστούργηµα κατά τη βυζαντινή περίοδο. Ο Ιησούς του Ναυή συναντά τον αρχάγγελο Μιχαήλ µπροστά στην Ιεριχώ Η πλαστικότητα των µορφών, το παραστατικό αρχιτεκτονικό βάθος, οι λεπτές χρωµατιστές σκιάσεις και η σχέση των µορφών µε το χώρο αναδεικνύουν το έργο αυτό ως αριστούργηµα. Η προσωποποίηση της πόλης της Ιεριχούς, που κάθεται σκεπτική µε σταυρωµένα πόδια ανάγεται σε κάποιο αρχαίο άγαλµα Τύχης. Αντίθετα 46 Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ. 222, αρ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ. 218.

17 Σελ. 17/22 τα ενδύµατα του Ιησού του Ναυή και η σκηνή της προσκύνησης αντικατοπτρίζουν τη σύγχρονη µε το χειρόγραφο ζωή των Βυζαντινών 48. Η λειτουργική έκδοση των Οµιλιών του Γρηγορίου κυκλοφόρησε κατά πάσα πιθανότητα τον 10 ο αιώνα, αλλά τα πρωιµότερα χειρόγραφα που έχουν διασωθεί χρονολογούνται στον 11 ο αιώνα. Κωνσταντινουπολίτικο αντίγραφο αυτής της έκδοσης, ο κώδικας είναι σηµαντικός, µεταξύ άλλων και για τη µελέτη της ελληνικής µυθολογίας στη βυζαντινή τέχνη. Στην Οµιλία για τη Νέα Κυριακή, την Κυριακή των Εγκαινίων, ο Γρηγόριος περιγράφει τις οµορφιές της φύσης την άνοιξη, τις ασχολίες των ανθρώπων µε τη γη και τον εορτασµό τη γης από τους ανθρώπους. Οι ποιµένες παίζουν τους αυλούς τους, τα κοπάδια βόσκουν αµέριµνα, ο κηπουρός κλαδεύει τα δέντρα, οι κυνηγοί ετοιµάζονται, το ψάρεµα είναι πλούσιο. Η µέλισσα µαζεύει τη γύρη από τα λουλούδια, τα πουλιά χτίζουν φωλιές, τα άλογα χαίρονται τα νερά του ποταµού και ο άνθρωπος απολαµβάνει τα δώρα του ηµιουργού. Ο καλλιτέχνης αντέγραψε αρχαίες βουκολικές σκηνές, ίσως από ένα βιβλίο του Ψευδο-Οππιανού που κυκλοφορούσε στη µεσοβυζαντινή εποχή. Αυτές οι µικρογραφίες εκφράζουν την αναγεννησιακή κίνηση του 10 ου αιώνα. Η µικρογραφία ιστορεί κείµενο του Γρηγορίου στη δεύτερη Οµιλία του Πάσχα, το οποίο αναφέρει την πτώση του Εωσφόρου που µετατράπηκε σε σκότος. Η ασυνήθιστη παράσταση του γυµνού, η σχεδόν γλυπτική απόδοση του όγκου προδίδουν την κλασική καταγωγή της µορφής πιθανόν µια αρχαία παράσταση του µύθου του Ικάρου, όπως απεικονίζεται στην Ποµπηία. Ο βυζαντινός καλλιτέχνης θα άντλησε µάλλον από κάποιο εικονογραφηµένο βιβλίο ελληνικής µυθολογίας που κυκλοφορούσε στο Βυζάντιο, όπως η Βιβλιοθήκη του Απολλοδώρου 49. Η πρόσληψη στοιχείων της κλασικής αρχαιότητας εντοπίζεται όχι µόνο στα εικονογραφηµένα χειρόγραφα, αλλά και στην εντοίχια ζωγραφική. Ένα µοτίβο κλασικής έµπνευσης στις τοιχογραφίες του Μυστρά είναι η µάσκα, ένα από τα πιο δηµοφιλή θέµατα κλασικών λεπτοµερειών στα αρχιτεκτονικά υπόβαθρα στα έπιπλα ή στη γεωµετρική διακόσµηση ή τη διακόσµηση µε λουλούδια. Το µοτίβο της µάσκας, το πιο παγανιστικό όλων των κλασικών χαρακτηριστικών 48 Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ Γ. ΓΑΛΑΒΑΡΗΣ, Ζωγραφική Βυζαντινών Χειρογράφων, Αθήνα 1995, Σ. 235, αρ

18 Σελ. 18/22 συναντάται στις τοιχογραφίες του Μυστρά ή µε τη µορφή ζώου, ή λιονταριού ή ως ανθρώπινη µάσκα 50. Το γνωστό από την Αρχαιότητα θέµα του απακανθιζοµένου 51 περιλαµβάνεται στην εικονογραφία της Βαϊοφόρου ήδη από τον 10 ο αιώνα καθώς και σε αρκετά παραδείγµατα της βυζαντινής και µεταβυζαντινής εποχής. Η εµφάνιση λοιπόν του σπιναρίου 52 στη σκηνή της Βαϊοφόρου απεικονίζει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον της βυζαντινής συνήθειας απέναντι στην κλασική παράδοση. H απεικόνιση των παιδιών στις παραστάσεις της Βαϊοφόρου βασίζεται σε ένα χωρίο του Ευαγγελίου του Ματθαίου που αναφέρεται αµέσως µετά την είσοδο στα Ιεροσόλυµα. Όµως η εικονογραφία αυτής της τέχνης επηρεάστηκε από τις τελετές υποδοχής των ηγεµόνων, όπως αντικατοπτρίζονται στην αρχαία λογοτεχνία και τέχνη. Υποστηρίχτηκε ωστόσο ότι η παρουσία πολυάριθµων παιδιών επηρεάστηκε από την αρχαία συνήθεια της ενεργής συµµετοχής των παιδιών του σχολείου στις επίσηµες υποδοχές των ηγεµόνων των ελληνιστικών πόλεων 53. Ωστόσο η πρόσληψη της αρχαιότητας από το Βυζάντιο δεν είναι δυνατό να καλυφθεί στη συγκεκριµένη εργασία, καθώς παρατηρείται όχι µόνο στην τέχνη, αλλά και σε άλλες πτυχές του βυζαντινού πολιτισµού. Επιπλέον η στάση των Βυζαντινών απέναντι στην αρχαιότητα διέφερε σε κάθε χρονική περίοδο. Ωστόσο εκείνο που µπορεί να διαπτιστωθεί από τα παραπάνω παραδείγµατα είναι ότι η θρησκευτική λατρεία ορισµένες φορές συνδεόταν µε την επίσηµη άρνηση της αρχαιότητας. Η στάση αυτή είχε κωδικοποιηθεί από τους εκκλησιαστικούς πατέρες, οι οποίοι καταδίκαζαν τον παγανισµό, τη µυθολογία, την πολυτέλεια και την ιδεολογία της επιτυχίας, αλλά πρακτικά είχαν διατηρήσει τα περισσότερα στοιχεία του ελληνικού 50 D. MΟURIKI, The mask motif in the wall paintings of Mistra. Cultural Implications of a classical feature in late Byzantine painting, DCHAE I ( ), Σ Μ. ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡ ΑΒΑΚΗ, Η Μονή της Παντάνασσας στον Μυστρά. Οι τοιχογραφίες του 15 ου αιώνα, Αθήνα 2005, Σ D. MOURIKI, The theme of the spinario in Byzantine art, DCHAE ( ), Σ. 55: To παλαιότερο παράδειγµα αποτελεί το µπρούτζινο άγαλµα στο Palazzo dei Conservatori στη Ρώµη, το οποίο γενικά χρονολογείται στον 5 ο ή τον 4 ο αιώνα π.χ. 53 D. MOURIKI, The theme of the spinario in Byzantine art, DCHAE ( ), Σ. 65 Μ. ΑΣΠΡΑ- ΒΑΡ ΑΒΑΚΗ, Η Μονή της Παντάνασσας στον Μυστρά. Οι τοιχογραφίες του 15 ου αιώνα, Αθήνα 2005, Σ. 126.

19 Σελ. 19/22 πολιτισµού, ως ισχυρά µέσα παιδείας και πνευµατικής άσκησης 54. Αναφέραµε παραπάνω ότι ο Γρηγόριος τοποθετήθηκε αρνητικά απέναντι στους Ύµνους του Ορφέα 55. Ωστόσο στη βυζαντινή τέχνη ο Ορφέας µετατράπηκε σε Χριστό, όπως για παράδειγµα στο µωσαϊκό δάπεδο από την Ιερουσαλήµ, το οποίο βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης και παριστάνει τον Ορφέα-Χριστό 56. Eπίσης στα Σχόλια των Οµιλιών του Γρηγορίου, όπως ήδη αναφέρθηκε, γίνεται λόγος για το θεό του κρασιού το ιόνυσο 57. Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι το ενδιαφέρον και η ελπίδα της µελλοντικής ευδαιµονίας, ένα από τα κύρια θέµατα που απασχόλησαν εξαρχής τον άνθρωπο και την τέχνη, αποδόθηκαν µε τη χρήση θεµάτων-δανείων από τη διονυσιακή λατρεία. Η πίστη στις σωτήριες δυνάµεις του ιονύσου και η φήµη του ως θεού-σωτήρα, στην οποία οφειλόταν η δηµοτικότητα του, όπως και η συχνή του απεικόνιση στην εθνική τέχνη, είχε ως αποτέλεσµα την υιοθέτηση, από τη χριστιανική συµβολική σκηνών της εικονογραφίας του, από τον 4 ο αιώνα, προκειµένου να αποδοθούν νοήµατα µε χριστιανικό περιεχόµενο, όπως ο συµβολισµός του νοητού τρύγου και ο υπαινιγµός στην Αµπελο του Κυρίου και στη Θεία Ευχαριστία. Τόσο η συλλογή σταφυλιών όσο και η µεταφορά τους στο πιεστήριο από νεαρά παιδιά ανήκουν στις παραστάσεις µε βακχικές αποχρώσεις, πολύ δηµοφιλείς και ευνοϊκά αποδεκτές από την χριστιανική κοινότητα, στην οποία άλλωστε η ευαγγελική ρήση "Εγώ ειµί η άµπελος" ήταν οικεία. Στην κληµατίδα, σύµβολο µε θριαµβικό και αναστάσιµο χαρακτήρα, δόθηκε ιδιαίτερη έµφαση. Θεωρήθηκε δέντρο πνευµατικού οίνου και ταυτίστηκε µε το Χριστό και µε τον αµπελώνα του Κυρίου, γεγονός που δικαιολογεί την ευρύτατη χρήση της ως συµβόλου και ως διακοσµητικού 58. Συµπληρωµατικά πρέπει να τονιστεί ότι και στη βυζαντινή φιλολογία και συγκεκριµένα στη βυζαντινή επιστολογραφία, µια σειρά τόπων έχει παρθεί από την αρχαία ελληνική µυθολογία. Ενδεικτικά ας αναφερθεί, η Τύχη, µια µορφή του αρχαίου κόσµου των θεών, η οποία από τους ελληνιστικούς χρόνους είχε γίνει µια δύναµη και ζωής και έτσι µετά τη νίκη του χριστιανισµού προφυλάχτηκε από το 54 Λήµµα: Antiquity, ODB 1 (1991), σ Βλ. εδώ σ Ν. ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ, Βυζαντινή Ζωγραφική. Η βυζαντινή κοινωνία και οι εικόνες της, Αθήνα 2000, σ. 53, 117, εικ Βλ. εδώ σ Μ. ΣΚΛΑΒΟΥ ΜΑΥΡΟΕΙ Η, Συµβολική παράσταση στην πλάκα Τ. 175 του Βυζαντινού Μουσείου, ΧΑΕ ΙΖ ( ), Σ

20 Σελ. 20/22 ξεθώριασµα και τον αφανισµό, µπαίνοντας στον τεχνητό κόσµο των λόγιων αναµνήσεων. Παντού λοιπόν στη βυζαντινή φιλολογία συναντά κανείς τον κοινό τόπο ότι ο άνθρωπος είναι κατά βάθος έρµαιο της Τύχης και πρέπει κάθε στιγµή να περιµένει βίαιες µεταβολές των συνθηκών της ζωής του, που προέρχονται από την ισχυρή θεά 59. Τέλος πρέπει να προσθέσουµε ότι οι Βυζαντινοί αυτοπροσδιορίζονταν καθ' όλη τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου, ως "Ρωµαίοι" H. HUNGER, Βυζαντινή Λογοτεχνία. Η λόγια κοσµική γραµµατεία των Βυζαντινών, τ. Α, Αθήνα 1991, σ J. KODER, Το Βυζάντιο ως χώρος. Εισαγωγή στην Ιστορική Γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου στη Βυζαντινή Εποχή, Θεσσαλονίκη 2005, Σ. 23.

21 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Εικόνες Σελ. 21/22 Εικ. 1 Εικ. 2 Εικ. 3 Εικ. 4 Εικ. 5 Εικ. 6

22 Σελ. 22/22 Εικ. 7 Εικ. 8 Εικ. 9

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151)

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ο ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (σελ.140-151) Ορισμός: ο πολιτισμός που προήλθε από τη σύνθεση ελληνικών και ανατολικών στοιχείων ονομάστηκε ελληνιστικός και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα. 2.1 Τα ελληνιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ www.zero-project.gr Πολύ πριν τη δική µας εποχή, όταν τον κόσµο κυβερνούσαν ακόµα οι Ολύµπιοι Θεοί, γεννήθηκε η Περσεφόνη, κόρη του θεού ία

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα

ΑΘΗΝΑ. Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα ΑΘΗΝΑ Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας Γονείς:Δίας Παππούς:Κρόνος Γιαγιά: Ρέα Τι προστάτευε Προστάτευε τους αδικημένους και τους ήρωες Σύμβολα Ελιά Κουκουβάγια Κόκορας Φίδι Ομάδα Μαρσέλ Τρίφκας Νίκος Λιάγκας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides.

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Πηγή πληροφόρησης: e-selides.gr 1. Τι ανέθεσε ο Ευρυσθέας στον Ηρακλή και γιατί; 2. Πώς σκότωσε ο Ηρακλής το λιοντάρι της Νεμέας; 3. Η ακροστιχίδα του λιονταριού.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

1. Θέµα project κριτήρια επιλογής θέµατος

1. Θέµα project κριτήρια επιλογής θέµατος ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «Ταξίδι στα µέρη του ιονύσου» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2013-2014 ΤΑΞΗ : Γ 1. Θέµα project κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα